नेपाली किताब सम्पादन (Nepali Book Editor) - User contributions [en]

Main Page

2024-06-14T14:21:36Z

Nepalikitab8848: /* Step 1: Scan and OCR */

<strong>Welcome to Nepali Kitab Editing Team.</strong>

This website is a sub-website of nepalikitab.org. Here we convert old books into Unicode text format. It is a collective effort by volunteers around the world. If you are also interested, please join the team.

We keep here the books generated after scanning and extracting texts with OCR. It contains many errors. Our goal is to remove the errors.

==How to edit==
[[File:Editor-timeline.png|thumb]]
1. Make an account or log in.

2. Select the book of your interest.

3. Click edit

4. Edit and clean up the errors and book format. If you are familiar with wiki syntax, you can edit the source too.

5. Save time to time while editing

For details about formatting text, refer to: https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Formatting

== Step 1: Scan and OCR ==
*[[रामायण]] भानुभक्त आचार्य

* [[तरुण तपसी (नव्यकाव्य)]] लेखनाथ पौड्‍याल
* [[आदिकवि भानुभक्त (पटकथा)]] यादब खरेल
* [[इतिश्री (हास्यव्यङ्ग्य सङ्ग्रह)]] भैरव अर्याल
* [[शब्दनिर्माणप्रक्रिया र सन्धि]] मतिप्रसाद ढकाल
* [[केही धार्मिक तथा साँस्कृतिक सम्पदाहरू (केही नमुना कलाकृतिहरू)]] सत्यमोहन जोशी
* [[रमाइला गाउँखाने कथा]] कपिल लामिछाने
* [[दसैँ, पिङ र हात्ती (बालकथा-सङ्ग्रह)]] कपिल लामिछाने
* [[८० दिनमा विश्‍व भ्रमण]] जुल्स वर्न,गोरखबहादुर सिंह
* [[बालभाका - १ (बालकविता सङ्ग्रह)]] उद्धवप्रसाद प्याकुरेल
* [[ताल (उपन्यास)]] यासुनारी कावाबाता
* [[चतुरेको चर्तिकला (कथा सङ्ग्रह)]] गोरखबहादुर सिंह
* [[ठूलो फुल (A Big Egg)]] Roma Pradhan, Shanta Das Manandhar
* [[आखिरमा टोम्मीको टोलीले जिती छाड्यो]] क्रिस्टिन स्टोन,शान्तदास मानन्धर
* [[जय भुँडी (हास्यव्यङ्ग्य सङ्ग्रह)]] भैरव अर्याल
* [[मुकुन्द इन्दिरा (नाटक)]] बालकृष्ण सम
* [[खाल्डामा परेको भकुन्डो]] योगराज भट्टराई
* [[जे छोए पनि सुन]] योगराज भट्टराई
* [[अन्तिम निम्तो]] गीता केशरी
* [[भीमसेन थापा (ऐतिहासिक खण्डकाव्य)]] सिद्धिचरण श्रेष्ठ
* [[ऋतुविचार (खण्‍डकाव्य)]] लेखनाथ पौड्‍याल
* [[छन्दका १०१ कविता]] (सङ्कलन) कमल दीक्षित
* [[गणित प्राविधिक शब्दकोश]] Nepal government
* [[उज्यालोको खोजीमा (उपन्यास)]] हरिहर खनाल
* [[सपनाको देशमा]] चन्द्रकान्त आचार्य
* [[महिला लक्षित शिक्षक सेवा आयोग तयारी अध्ययन सामग्री]] विष्णुप्रसाद अधिकारी
* [[शिक्षक पेसागत विकास तालिम (तालिम पाठ्यक्रम)]] Nepal government
* [[हाम्रा लोकबाजाहरू (बालबोध - ५१)]] रामप्रसाद कँडेल
* [[पर्दा, समय र मान्छेहरू (कथासङ्‍ग्रह)]] झमक घिमिरे
* [[काउकुती (हास्यव्यङ्ग्य सङ्ग्रह)]] भैरव अर्याल
* <nowiki>[[विदुर नीति Vidura Niti (Sanskrit-English)]]</nowiki> (Extracted From) Mahabharata [महाभारत]
* [[जंगबहादुरको बेलाइती कापी]] कमल दीक्षित
* [[कति वटा रोटी]] शिल्पी प्रधान
* [[विश्वका प्रमुख सभ्यता तथा संस्कृति (बाल ज्ञानकोश - ३)]] Nepal government
* [[अस्माकम् संस्कृतम् - कक्षा १]] Nepal government
* [[प्रारम्भिक संस्कृत व्याकरण र रचना]] मतिप्रसाद ढकाल
* [[गोरक्ष-साह-वंश (ऐतिहासिकं महाकाव्यम्)]] हरिप्रसाद शर्मा
* [[२०२ ओटा ठट्टा]] कमल दीक्षित
* [[धुमधामको घुमघाम (भक्तप्रसाद भ्यागुताको नेपालयात्रा)]] कनकमणि दीक्षित
* [[महिलाका लागि डाक्टर नभएमा]] -
* [[दस औतार (हास्यव्यङ्ग्य सङ्ग्रह)]] भैरव अर्याल
* [[A Perfect Match]] Ramendra Kumar
* [[मधुपर्क (वर्ष ४७, अंक ४, २०७१ भदौ)]] -
* [[सौगात (उपन्यास)]] गीता केशरी
* [[एक घर एक रोजगार (प्रयागदत्त तेवारीको कृषिकथा)]] मिलन बगाले
* [[रवीन्द्रनाथका नाटकहरू]] -
* [[पेसा, व्यवसाय र प्रविधि]] -
* [[मामा माइजु]] योगराज भट्टराई
* [[म को हुँ]] पेमा डोल्मा लामा
* [[चनाचटपटे (बालकविता-सङ्ग्रह)]] बूँद राना
* [[आवाज (सामाजिक उपन्यास)]] गीता केशरी
* [[स्पष्टीकरण (कथासङ्ग्रह)]] हरिभक्त कटुवाल
* [[दशैँको दक्षिणा (बालउपन्यास)]] गङ्गा पौडेल
* [[चार आर्य-सत्य (बुद्ध-शिक्षाका चार स्तम्भ)]] दोलेन्द्ररत्न शाक्य
* [[विजय चालिसेका बालकथाहरू]] विजय चालिसे
* [[सिर्जनशील विद्यालय]] अर्जुन श्रेष्ठ
* [[अभिभावकको सहयोगमा बालबालिकालाई घरमा नै गराउन सकिने सिकाइ क्रियाकलापहरू (कक्षा १)]] -
* [[दर्शन परिचय (विश्वका दर्शन र कला साहित्यिक बादहरू)]] परशुराम कोइराला
* [[खोज (उपन्यास)]] गीता केशरी
* [[अनिवार्य सामाजिक अध्ययन (१२३) - माध्यमिक शिक्षा परिक्षाको प्रश्न तथा उत्तरकुञ्जिका २०७५]] -
* [[बिहानीको घामसँग]] तारा पुन, शान्तदास मानन्धर
* [[एकादेशमा (बालकथाहरूको सँगालो)]] उषा दीक्षित
* [[इतिहासका विम्बहरू]] पूर्णचन्द्र घिमिरे, रमेशचन्द्र घिमिरे
* [[पन्ध्रौं योजना (२०७६७७-२०८०८१)]] Nepal government
* [[नेपालको शाह तथा राणा वंशावली]] विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ
* [[Aaloo-Maaloo-Kaaloo]] Vinita Krishna
* [[परित्याग (उपन्यास)]] माधव खनाल
* [[अमेरिका (उपन्यास)]] गंगा लिगल
* [[उखान मिलेन !]] कमल दीक्षित
* [[राष्ट्रकवि माधव घिमिरे (जीवनी, व्यक्तित्व र कृतित्वको सङ्‍क्षिप्त रेखाङ्‍कन)]] शैलेन्दुप्रकाश नेपाल
* [[केहि गुणकारी बोटबिरूवाहरू (बालबोध - ४१)]] डा. हरिप्रसाद
* [[दिवास्वप्न]] गिजुभाई, शरच्चन्द्र वस्ती
* [[संस्कृत, प्राकृत र नेपालीका सन्धिनियम]] मतिप्रसाद ढकाल
* [[शिक्षाका ती दिन]] पुष्पराज पौडेल
* [[मपाईं (निबन्ध)]] भैरव अर्याल
* [[Autobiography of a YOGI]] Paramhansa Yogananda
* [[ताराबाजी लै! लै!!]] Nepal government
* [[विश्वास (उपन्यास)]] गीता केशरी
* [[Akbar and Birbal Moral Stories]] Nepal government
* [[बुद्धवादका तीन आयाम]] पशुपति घिमिरे
* [[करेसाबारीका जडिबुटीहरू]] केदार श्रेष्ठ
* [[काठमाडौं उपत्यका खुलास्थलहरू सम्बन्धी मानचित्र पुस्तक २०७१]] Nepal government
* [[अन्ताक्षरी खेल]] ध्रुव घिमिरे
* [[साइबर बालकथा]] विनय कसजू
* [[कलेजी थाल]] ध्रुव घिमिरे
* [[कत्ति धुनु गधाहरूलाई (हास्यव्यङ्ग्य सङ्ग्रह)]] लक्ष्मण गाम्नागे
* [[गौरी (शोककाव्य)]] माधव घिमिरे
* [[आमाको माया]] रमेश चन्द्र अधिकारी
* [[Natural Treasures of Nepal]] Nepal Tourism Board
* [[नारीस्वर (महाकवि देवकोटा विशेष) - २०६६ असोज]] Nepal government
* [[चार गजलकारका उत्कृष्ट गजल (गजलसङ्ग्रह)]] मनु ब्राजाकी
* [[स्यालको जुक्ती]] Nepal government
* [[स्थानीय पाठ्यक्रम विकास तथा कार्यान्वयन मार्गदर्शन (मातृभाषा सहित) २०७६]] Nepal government
* [[बाँदर बन्ने रहर (बालकथा सङ्ग्रह)]] गोपीकृष्ण ढुङ्गाना
* [[डाढो (हास्यव्यङ्ग्यहरू)]] Nepal government
* [[मध्यचन्द्रिका (नेपाली भाषाको मझौला व्याकरण)]] सोमनाथ शर्मा
* [[नेपाली क्रान्ति-कथा]] फणीश्वरनाथ रेणु
* [[डायना (महाकाव्य)]] शैलेन्दुप्रकाश नेपाल
* [[शङ्खे र फट्याङ्ग्रो]] अनन्तप्रसाद वाग्ले
* [[मोहिनीले खोसेको अमृतकलश]] अमर निराकार राई
* [[हिन्दू-धर्म के हो]] महात्मा गाँधी
* [[बालबालिकामा पढ्ने बानीको विकास]] विनय कसजू
* [[The Last Page of My Poem (मेरो कविताको अन्तिम पृष्ठ)]] Rajeshwor Karki
* [[जय भोलि !]] भैरव अर्याल
* [[संस्कृत व्याकरणको रूपरेखा]] मतिप्रसाद ढकाल
* [[घरबारी बगैंचा]] बोल बहादुर थापा
* [[नबिर्सने यात्रा (यात्रा-कथा)]] समीर नेपाल
* [[समाज परिवर्तनमा संस्कृतिकर्मी]] विजय सुब्बा
* [[मेवालाल (बालकथा सङ्ग्रह)]] विनय कसजू
* [[A Helping Hand]] Payal Dhar
* [[आमा (कविता सङ्ग्रह)]] भक्ति दाहाल 'विष्फोट'
* [[विज्ञान तथा वातावरण - कक्षा ८ (पुरानो संस्करण)]] गोपीचन्द्र पौडेल
* [[चप्पल]] अर्हन्त श्रेष्ठ
* [[मात्राहरू]] हरिहर लामिछाने
* [[दोस्रो भाषाको रूपमा नेपाली भाषा]] Nepal government
* [[अब्राहम लिंकन (१८०९-१८६५)]] Nepal government
* [[घरभेटी भाउजू (कथासङ्ग्रह)]] कृष्णादेवी शर्मा
* [[Agreeing and Disagreeing - English Grade 10]] Nepal government
* [[शकुन्तला नाटक]] शम्भुप्रसाद ढुंग्याल
* [[Chunu and Munu Read]] Shanta Das Manandhar, Stephanie Wei
* [[अब खेल खेल्ने!]] शिल्पी प्रधान
* [[जनावरहरूको सभा]] ज्ञाननिष्ठ ज्ञवाली
* [[विश्वप्रसिद्ध पैंतिस साहित्यकार]] प्रभात सापकोटा
* [[कसिङ्गर (उपन्यास)]] गीता केशरी
* [[पंचतन्त्र कथासंग्रह]]
* [[अक्षर (बालकथा)]] कपिल लामिछाने

== Step 2: Title and heading corrections completed ==
* [[९७ साल]] आनन्ददेव भट्ट
* [[गलबन्दी (हास्यव्यङ्ग्य सङ्ग्रह)]] भैरव अर्याल

<categorytree mode="all" showcount="on">Step 2</categorytree>

== Step 3: Text correction completed ==
<categorytree mode="all" showcount="on">Step 3</categorytree>
==Step 4: Proof reading completed==
<categorytree mode="all" showcount="on">Step 4</categorytree>
*[[अनौठो फल]] योगराज भट्टराई

==Step 5: Finished books==
पुरा भएका किताब
<categorytree mode="all" showcount="on">Step 5</categorytree>

भीमसेन थापा (ऐतिहासिक खण्डकाव्य)

2024-06-14T14:20:23Z

Nepalikitab8848: Created page with "सिद्धिचरण श्रेष्ठ नेपाल राजकीय प्रज्ञा-प्रतिष्ठान ॥.4 हा क) 4 ॥ई हक" लर) .242- ।; णश्॥2७० 80: ७१०,१७साझा शिक्षा ई-पाटी६ ऐर ५/४४४४,१11510101090.018५४४५४४४.०।61121201.010 गीमसेन थापा (ऐतिहासिक खण्डकाव्य) सिद्..."

सिद्धिचरण श्रेष्ठ

नेपाल राजकीय प्रज्ञा-प्रतिष्ठान

॥.4 हा क) 4 ॥ई हक" लर) .242- ।;

णश्॥2७० 80:

७१०,१७साझा शिक्षा ई-पाटी६ ऐर

५/४४४४,१11510101090.018५४४५४४४.०।61121201.010

गीमसेन थापा

(ऐतिहासिक खण्डकाव्य)

सिद्धिचरण श्रेष्ठ

0

नेपाल राजकीय एल्ला -प्रतिष्तानकमलाढी

ग्रन्य - भीमसैन थापा (ऐतिहासिक खण्डकाव्य)रचयिता - सिद्धिचरण श्रेष्ठप्रकाशक ना नेपाल राजकीय प्रज्ञा-प्रतिष्ठानकमलादी, काठमाडौंप्रकाशन वर्ष - वि.सं. २०६०प्रथम सस्करण - ११०० प्रतिसर्वाधिकार - प्रकाशकमा सुरक्षितआवरण न. कैँ. के. कर्माचार्यकम्प्यूटर - भरत श्रेष्द्ध ।इजि कम्प्यूटर सर्भिस)मूल्य - रु, बडालमुत्रक न. प्रज्ञा-मुद्रणालयकमलादी, काठमाडौँ ।15द 190. न 99933-50-650-5छाता त8 हा 11/020

(% डोज लाडाउाटछ। हा?८ रिण्छा))०४ 5400010190/81 51709119

उपकुलपतिको मन्तव्य

नेपाल अधिराज्य भनेको बिभिन्न बर्ण, जातजातिसमूहको साझाफूलबारी भएर रहेको छ। यहाँ विभिन्न रङ्गका मनोहारी फलहरूढकमक्क भएर फुलेभौं गरी काव्य, साहित्य, संस्कृति, कलाकापनि बिभिन्न आवधारा, विभिन्न वैचारिक, दार्शनिक चिन्तनघारा बोकेकाचिन्तकहरूले कलाका, सुन्दर फूलहरू फुलाएका छन्‌ । यिनै विभिन्नभावधारा र चिन्तनधारा लिएर काव्यसाहित्यसाधनामा लागेका कबिसाहित्यकारहरूले आफ्ना-आफ्ना ठाउँबाट आफ्नै शैली, आफ्नैअभिव्यक्तिको सुवास फैलाएर अनेकतामा पनि एकताको रङ्ग घोलेर नेपालीकाव्य-साहित्य-कलाका रसिक पाठकलाई यथेष्ट परितृप्ति दिनै प्रयासगरिरहेका छन्‌ ।

नेपाल राजकीय प्रज्ञा-प्रतिष्ठानको मूल उद्देश्य यस्तै विभिन्न रङ्गर रूपका सांस्कृतिक एकता र बास्ना लिएर फुलेका राष्ट्रभाषा नेपाली रअरू राष्ट्रिय भाषाका काव्य-क्लाकसुमलाई चुनेर यसको रस बास्नादेशभित्र र बाहिर फैलाउँदै देशको साहित्य, कला, संस्कृतिको भण्डारलाईसमृद्ध तुल्याउनु हो। साथै यसैमार्फत साहित्यका प्रबुद्ध र रसिकपाठकहरूलाई परितृप्त पनि तुल्याउनु रहेको छ।

वर्तमान प्रजातान्त्रिक अभ्यासका परिप्रेक्ष्यमा राष्ट्रका विविधकला, संस्कृति र साहित्यलाई राष्ट्रको अक्षुण्णता राखी अखण्ड, सुदृठ,शान्त र सुन्दर नेपालका रूपमा यहाँका विविध सामाजिक परम्परा रसंस्कृति मात्र होइन चिन्तनधारालाई पनि निष्पक्षरूपमा एक सूत्रमा गाँस्नेप्रयत्न गर्नु पनि यसको कर्तव्यक्षेत्रभित्र पर्न आउँछ । यिनै उद्देश्यहरूकोपरिपूर्ति गर्ने कममा प्रतिष्ठानले आजपर्यन्त नेपाली वाङ्मयलाई आफ्नोक्षमताले भेटेसम्म प्रकाशित गर्दै आएको छ र अब पनि अक्षुण्ण बढावादिँदै जानेछ ।

नर्द्र्नच्य्क्

मोहन कोइरालाउपकुलपतिनेपाल राजकीय प्ज्ञा-प्रतिष्ठान

प्रकाशकीय

हिमालयको सुन्दर, शान्त र शीतल काखमा रहेको नेपाल हिमालीसभ्यता र संस्कृतिको केन्द्र हो र बहुजातीय एवं बहुभाषिक राष्ट्र हो।यसमा निवास गर्नै जातजातिका आ-आफ्नै भाषा, आ-आफ्नै कलाकौशल,आ-आफ्नै गीत-सङ्गीत, आ-आफ्नै नृत्य, नाट्य, आ-आफ्नै संस्कृति तथाआ-आफ्नै धार्मिक-दार्शनिक अबधारणा छन्‌ तापनि ती सबै राष्ट्रियएकताका अदूट सूत्रमा गाँसिएका छन्‌, आ-आफ्ना परम्परा जोगाउँदैसहिष्णुता र सहअस्तित्वका सिद्धान्तमा बाँचेका छन्‌ र समयसापेक्ष रूपमाआधुनिकीकरणका दिशामा क्रमश: अघि बढ्दै पनि छन्‌ । यसैले नेपालविश्वसमुदायका बीच शान्तिप्रिय बहुलबादी आधुनिक समाजको अनुपमआवर्श उपस्थित गर्ने देशका रूपमा आफ्नो पहिचान प्रस्तुत गर्न सक्षमरहिआएको छ ।

अनेकतामा एकताको यसै आदर्शअनुरूप नेपाल राजकीय प्रज्ञा-प्रतिष्ठानले नेपाललाई यसको आफ्नो समग्रतामा परिचित गराउने हेतुलेनेपालको राष्ट्रभाषा नेपालीका साथै नेपालका राष्ट्रिय भाषा तथा'कलाकौशल, सङ्गीत, नृत्य, नाट्य, संस्कृति र समाजशास्त्रसम्बन्धी विषयकोअध्ययन-अनुसन्धान एवं मौलिक सृजन तथा अनुवादका माध्यमबाटउपयोगी गहन कृति तयार गरी गराई प्रकाशमा ल्याउने अनि बिभिन्न क्षेत्रर विध्यामा कार्यरत चिन्तक, अनुसन्धायक तथा सृजनशील प्रतिभाहरूलाईसक्तो प्रेरणा र प्रोत्साहन दिँदै विभिन्न विषय एवं भाषा र साहित्यकोबिकास र समृद्धिमा सक्तो योगदान दिने उद्देश्य राखेर काम गर्दै आएको छर यो सबैमा बिदितै छ ।

यसै बहुमुखी उद्देश्यअन्तर्गत नेपालका ख्यातिप्राप्त युगकवि श्रीसिडिचरण श्रेष्ठद्वारा रचित भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य प्रकाशितहुँदै छ । नेपाली-काव्यजगत्‌मा आफ्नो विशिष्ट स्यान स्थापित गरिसकेकाअग्रणी क्रान्तिकारी कवि सिद्धिचरणका अन्य विभिन्न कृतिहरू जस्तैनेपालको राजनीतिक इतिहासमा लामो समयसम्म हाली मुहाली चलाएकाभीमसेन थापाको करुण कथा र व्यवालाई लिएर रचिएको प्रस्तुत काव्यपनि नेपाली-कविताका पाठकहरूबीच लोकप्रिय हुनेछ भन्ने विश्वास गर्नसकिन्छ। यो ग्रन्थ प्रकाशित गर्न पाएकोमा हामी अत्यन्त हर्षित छौँ ।छ? लागि हामी कविवरका सुपुत्र श्री रविचरण श्रेष्ठप्रति आभार व्यक्तगर्दछौं ।

नेपाल राजकीय प्रज्ञा-प्रतिष्ठान

समर्पण

नेपालको राजनीतिक इतिहासमा लामोसमयसम्म पदमा रही देशको हालीमुहाली चलाएकाभीमसेन थापाको करुण कथा र व्यथालाई मैलेआजभन्दा दुई दशक पहिलेदेखि नै शब्दमा उतार्नथालेको हुँ । सेरिएपछि जीवन र मृत्युको दोसांधमा नौदिनसम्म विष्णुमतीको किनारमा फ्याँकिएका रछट्पटाइरहेका भीमसेन थापाको पहिलो दिनदेखि नौदिनसम्मको कारुणिक मनोदशालाई चित्रण गरी योऐतिहासिक खण्डकाव्य आदरणीय पाठकवर्गप्रति समर्पणगरेको छु।

२०४२ वैशाख १२ सिद्धिचरण श्रेष्ठ

भीमसेन थापा काव्यको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि :प्राककथनको रूपमा

चित्तरञ्जन नेपाली

डस्वीको उन्नाइसौं शताब्दीको शुरुआतमा नेपालको राजनैतिकअस्थिरताबाट एक यस्तो व्यक्तिको प्रादुर्भाव हुन गयो, जसले एकतीसवर्षसम्म नेपालको राजनैतिक आकाशमा चम्केर आफ्नो बुद्धि, वर्कत,राजनैतिक कुशलता एवं इमान्दारीबाट त्यसबखत सारा संसारमा आफ्नोसाम्राज्य फैलाउन संसारका कैँयौँ राष्ट्रहरूलाई निल्दै अगाडि बढेकोअङ्ग्रेजी साम्राज्यवादी शक्तिबाट नेपालको सार्वभौमसत्तालाई बचाएकाथिए, जसले शासन-व्यवस्थाको विविध पक्ष - सैनिक तथानिजामतीतर्फ अनेक सुधार गरी केही दशकअगाडि मात्र एक सूत्रमाआबद्ध नेपाल अधिराज्यको राष्ट्रिय एकतालाई अझ सुदृढ गर्न सहयोगगरेका थिए; अनि जसको अन्त पनि यस्ता आकस्मिक तथा नाटकीयढब्बबाट भयो कि त्यो एउटा “एसियाकी इतिहासले प्रस्तुत गरेको ।सबभन्दा) दुःखद्‌ अवसान थियो” तथा “ग्रीकको कुनै वियोगान्तनाटकले पनि उनको अन्तजतिको भयानक नाटकीय बरवादीलाई प्रस्तुतगर्न सकेको छैन ।”” ती हुन्‌ जनरल भीमसेन थापा ।

१ पि लायन्डन-नेपाल-भाग एक, पृष्ठ ९१र छ, ऐ. पूर्वोक्त, पृष्ठ ५२

आन्तरिक राजनैतिक कलहको कारण राजगही परित्याग गरीआफ्ना नाबालिग छोरा तत्कालीन महाराजाधिराज श्री ५ गीर्वाणयुद्धविक्रम शाहको मुख्तियार भई कार्य गरिरहने श्री ५ रणबहादुर शाहकोसंवत्‌ १५६३ वैशाख सुदी ७ का दिन उनैका बिमातृ भाइ शेरबहादुरशाहले हत्या गरेपछि त्यसबखत काजी पदमा बहाल रहेका भीमसेनयापा मुख्नियार भए । उनले त्यस बेलादेखि संवत्‌ १८९४ सालआषाढसम्म नेपालको मुख्नियार (वर्तमान शब्दावलिअनुसार प्रधानमन्त्री)भई शासन सञ्चालन गरे ।

संवत्‌ १८६३ देखि संवत्‌ १५९४ सालसम्म एकतीस वर्षसम्मनेपालको मुख्तियार भई कार्य गर्दा भीमसेन थापाले सदैव देशकोहितलाई ध्यानमा राखेर गरेका थिए । त्यसबखत उनको सामु सबभन्दाठूलो चुनौती भनेकै सम्पूर्ण भारतवर्षलाई उपनिबैश बनाउन सक्रियरहेको अङ्ग्रेजी शक्तिबाट नेपालको स्वतन्त्रताको सुरक्षा गर्नु थियो । श्री५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहले राष्ट्रिय एकताकोअभियानको शुरुआत गरेदेखि नै भारतस्थित ब्रिटिश इष्ट इन्डियाकम्पनी सरकारले अनेक बहाना गरी नेपालमाथि हस्तक्षेप गर्ने प्रयासगर्दै आएको थियो - कहिले धर्मप्रचार, कहिले युद्ध (सिन्धुलीमा।, कहिलेव्यापार आदि अनेक उपायद्वारा । तर पनि नेपाली शासकहरूको राष्ट्रियस्वाभिमानले गर्दा ब्रिटिश भारत-सरकार आफ्नो प्रयासमा सफल हुनसकेको थिएन र भीमसेन थापा मुक््तियार हुन्जेलसम्ममा परिस्थितिलेयस्तो रूप लियो कि अन्तमा यी दुई राष्ट्रवीच युद्ध अवश्यम्भावी हुनगयो । तर राजनेताहरूको राष्ट्रभक्ति, कूटनीतिक कुशलता एवं नेपालीसेनाको अतुलनीय बहादुरी तथा त्यागको फलस्वरूप युद्ध गरेर पनिअङ्ग्रेजी शक्तिले नेपाललाई उपनिवेश बनाउन सकेन र नेपालकोस्वतन्त्रता सदा-सर्वदाको लागि अन्नुण्ण रह्यो ।

बास्तवमा भीमसेन थापा नै एकमात्र यस्ता राजनेता थिए जसलेभारतीय राज्यहरूलाई हडप्नको निम्ति तत्कालीन ब्रिटिश गवर्चर जनरललर्ड वेलेज्लीले लागु गरेको 'संरक्षण-नीति' को अर्व बुझेका थिएयसर्थ उनले यी सबैबाट सजग भएर कूटनीति एवं वीरता दुबै तरीकाप्रयोग गरी अङ्ग्रेजी शक्तिको सामना गरेर नेपालको स्वतन्त्रताकोसुरक्षा गरे भने संवत्‌ १५४९ सालमा नेपाल-चीनपुद्ध समाप्त भएपछि

३ चित्तरञ्जन नैपाली- जनरल भीमसैन थापा- पृष्ठ १३४ विश्लियम हन्टर- लाइफ अफ ब्रेन हाडसन- पुष्ठ ९९

पनि नेपाल र चीन-तिव्वतको सम्बन्धमा रहिरहेको सुस्तीपनालाई तिनलेमैत्रीपूर्ण व्यवहारबाट गतिशीलता प्रदान गरे। यो नै उनको सफलविदेशनीति थियो; कारण - "उनको निम्ति आफ्नौ देशको स्वतन्त्रता-भन्दा प्यारौ र नजिकको वस्तु अरू केही छैन ।”

भीमसेन थापालै आफ्नो एकतीस वर्षको शासनकालमा देशकोआन्तरिक व्सवस्थातर्फ पनि निकँ सुधार गरेका थिए । नैपालको सैनिकसंगठनलाई आधुनिकीकरण गरी सुसंगठित गर्ने पहिलो सेनापति त उनीछँदैथिए, साथै उनले प्रशासन (निज्ञामती। व्यवस्था, न्यायव्यवस्था एवंव्यापार-व्यवसायतर्फ पनि बिभिन्न सुधार गरेर नेपालको प्रशासनिकएवम्‌ आर्थिक जगलाई मजबूत बनाए । यसरी नै उनले बिभिन्नकिसिमको सामाजिक सुधार गरेका थिए भने घरहरा, सुनधारा,वागमतीको पुललगायत विभिन्न निर्माणकार्य सम्पन्न गराएका थिए ।यसरी नै ठाउँठाउँमा बाग-वगैचाहरू लगाउनुको साथै बजार-बस्तीहरूपनि बसाएका थिए । यसरी उनले "अध्यवसाय एवं दृढताद्वारा आफ्नोसारा समय र योग्यता राज्यको सेवा गर्नमा लगाएका थिए ।”

भीमसेन थापा यसरी देशको सुरक्षा एब सुव्यवस्थामा व्यस्तरहेको वेला उनको शासनकालको उत्तराद्वैतिर राजदरबारभित्र उनकोबिरुद्ध पडयन्त्र हुन याल्यो । बिशेष गरेर संवत्‌ १८५५ चैतमा नायबबडामहारानी ललितत्रिपुरासुन्दरीदैबीको मृत्युपश्चात्‌ तत्कालीनमहाराजाधिराज श्री ५ राजेन्द्रबिक्षम शाहका महारानीहरूले राज्यकोप्रशासनमा हात हाल्ने इच्छा गरेपछि भीमसेन थापाको विरोधमाषड््यन्त्रले गति लिन थाल्यो ।” यस कार्यमा मुख्यतया तीन शक्तिसक्रिय थिए - जैदा वडामहारानी साम्राज्यलक्ष्मीदैवी, रणजङ्ग पाँडे(तथा पाँड्रेसमूह) एवं ब्रिटिश रेजिडेन्ट । यो समूह श्री ५ राजेन्द्रविक्रमशाहलाई पनि आफ्नो पक्षमा ल्याउन सफल भएपछि भीमसेन थापाकीदिन सीमित हुन थाल्यो ।

५ हृतरी ओल्डफिल- स्केजस फ्रम नेपाल- भाग १, पृष्ठ २९९५ छ ऐ.,- स्केज्स फ्रम नैपाल- भाग १, पृष्ठ ३०२ चित्तरञ्जत नेपाली- जतरल भ्ीमसैन थापा- पृष्ठ ३१

“भीमसेन थापालाई कनै अपराधमा फसाई तिनको राजनैतिकपतन गराउन उपयुक्त वहानाको खोजी हुँदै थियो ।” संवत्‌ १५९४सालमा आएर तिनका विरोधीहरूले बहाना भेट्टाए । केही दिनदेखिबिरामी भएका वडामहारानी साम्राज्यलक्ष्मीदेबी शाहका ६ महीनाकाकान्छा छोरा देवेन्द्रविक्रम शाहको संवत्‌ १८९४ साल श्रावण वदी ७का दिन मृत्यु भयो । अधिराजकुमारको यही मृत्युबाट षड्यन्त्रकारीहरूलेराजनैतिक फाइदा लिने दाउ रचे । भीमसेन थापाको सल्लाहमा औषधिगर्नै वैद्यहरूले विषयुक्त औषधि प्रयोग गरेकोले अधिराजकुमारको मृत्युभएको हो भन्ने आरोप लगाएर बैद्यहरूसँगै भीमसेन थापा र उनकाभाइ-भतिजाहरूसमेतलाई नेल ठोकी बन्दी बनाए । यसरी एकतीसवर्षसम्म इमान्दारीपूर्वक देश र नरेशको येवा गर्ने भीमसेन थापाकोअबसान षड्यन्त्रपूर्ण ढङ्बबाट एकाएक हुन गयौ ।

श्री ५ महाराजाधिराजको सामु विषमुद्दा शुरू भयो। वूढोभीमसेन थापाले इन्कारीपूर्वक प्रतिरोध गरे - "सरकारले मैरो पोल्टामाहगिवक्सेको गुहुको दाग अझसम्म गएको छैन । मैले माने चाहेको भएउसैवेला सरकारलाई नै मार्ने सक्यैँ । यस्ता थाङ्नै भुसुने बालकलाईमारेर मलाई के फाइदा :”. हुन पनि श्री ५ राजेन्द्रको जन्म हुँदाभीमसेन थापा मुख्नियार नै थिए” भने नाबालक देबेन्द्रविक्रम शाहगह्टीका उत्तराधिकारी पनि थिएनन्‌ । आठ महिनापछि भीमसैन थापानिरपराञ्ल ठहरी बन्धनबाट मुक्त भए ।

भीमसेन थापाको बन्धनमुक्तिबाट उनका विरोधीहरू सतर्क भए ।तिनीहरूले तिनलाई सधैँको निम्ति पन्छाउने विचार गरी संबत्‌ १८९६सालमा पुरानो विषमुद्दा उल्टाएर पुनः बन्दी बनाए । साथै अरू पनिमुद्दा लगाए । प्रमाणको निम्ति झूठो कल्पित कागजात तयार गरियो ।भीमसेन वापाले फेरि पनि कडा विरोध गरे । उनका विरोधीहरूलेउनलाई दोषी ठहराउने साहस गर्न सकैका थिएनन्‌ भने उनलाईबन्धनबाट मुक्त पनि गरेका थिएनन्‌ । तिनीहरूले भीमसेन थापालाईदिइने सजाय भनेर अनेक हल्ला चलाएर उनको कानमा पुग्याएर उनकोआत्मबल टुटाउने प्रयास गरे । यस कार्यमा उनीहरूले नैतिकताको

“ बाबुराम आचार्य- अब यस्तो कहिल्दै नहोस्‌- पृष्ठ ५६

९ चित्तरञ्जन नेपाली- जनरल भीमसेन यापा- पृष्ठ ४४

१० श्री १ राजेन्द्रको जन्म सन्‌ १5१३ डिसम्बर ।तद्नुसार संवत्‌ १८६९) मा भएकोथियो - हेनौंस्‌ एड्एन सैभर- नैपाल अण्डर राणाज्‌- पृष्ठ ४७२

सीमासमैत नाघेर भीमसेन थापाको कानमा यस्तोसम्म हल्ला पुच्साए -“उनकी पत्नी ।भक्तिकुमारी) लाई बस्व्रहीन तुल्याई शहरमा डुलाइनेभएको छ र उनले यो दृश्य गुहुमा गाडिएर हेर्नुपर्नेछ ।"१

बिभिन्न किसिमको हल्लाबाट त्यसबेलासम्म किञ्चित विर्चलितनभएका भीमसेन थापालाई यस हल्लाले ठूलो आघात पुग्यायो, उनकोधैर्य दुट्यो र यस्तो अमानुषिक दृश्य हेर्नु नपरोस्‌ भनी बन्दीकोठाकोभ्यालको ऐना फोडेर त्यसैको टुक्राले घाँटी सेरी आत्महत्या गर्ने प्रयासगरे ॥२ यो घटना संवत्‌ १८९६ साल श्रावण ८ गते भएको थियो । एकैपटकमा उनको गला छिनिएन । त्यसवेला उनलाई औषधिमूलो गरेकोभए शायद बाँच्ने थिए होलान्‌, तर औषधि गर्ने त कुरै छोडौं त्यस्तोगर्नु न बाँच्नुको अवस्थामा परी छटपटाइरहेका एबं रगतले लतपतभएका अर्धचेत भीमसेन थापालाई विष्णुमती नदीको किनारामा बेवारिसअवस्थामा फ्याँक्न पठाइयो र त्यहीँ ९ दिनसम्म छटपटाएर आखिरश्रावण १६ गतै उनले प्राणत्याग गरे । उनको दाहसंस्कारसम्म गर्नेदिइएन र पालो-पहरा राखेर उनको लाशलाई स्याल, कुकुर रगिद्धहरूलाई खुवाइयो ।१ यसप्रकार एक महान्‌ देशभक्तको अमानुषिकढङ्गबाट दुःखदायी अन्त हुन गयौँ ।

यिनै मुख्तियार भीमसेन थापाको अन्तिम ९ दिनको दारुणअबस्था नै सिद्धिचरण श्रेष्ठको प्रस्तुत काव्य भीमसेन यापाको आधारभूमिहो । एक महान्‌ राजनेताको अमानुषिक दुर्दशाबाट प्रभावित भएर नैउनले यस काव्यको रचना गरेका हुन्‌ । कविकै शब्दमा-

“नेपालको राजनैतिक इतिहासमा लामौ समयसम्म मुख्तियारपदमा रही देशको हाली-मुहाली चलाएका भीमसेन थापाको करुण कथार व्यधालाई मैले आजभन्दा दुई दशक पहिलेदेखि नै शब्दमा उतार्नथालेको हुँ। सेरिएर जीवन र मृत्युको दोसाँधमा नौ दिनसम्मविष्णुमतीको किनारमा फर्याँकएका र छटपटाइरहेका भीमसेन थापाकोपहिलो दिनदेखि नौ दिनसम्मको कारुणिक मनोदशालाई चित्रण गरी योऐतिहासिक खण्डकाव्य आदरणीय पाठकवर्गप्रति समर्पण गरैको छु ।"

1१ विलियम हन्टर- लाइफ अफ बि. हाङसत- पृष्ठ १७६१२ कसैकसैको भनाइ भुत्ते खुकुरीले भन्नै छ।१३ बाबुराम आचार्य- अग्र यस्तो कहिल्यै नहोस्‌- पृष्ठ ७०

नेपाली-काव्यक्षेत्रमा युगकवि सिद्धिचरण श्रेष्ठको देनबारे यहाँकोट्याइरहनु केही आवश्यक छैन । असङ्ख्य फुटकर कविताहरूका धनीसिद्धिचरण श्रेष्ठका लामा कविताका रूपमा कतिपय खण्डकाव्यहरू पनिप्रकाशित भइसकेका छन्‌ । नेपालीभाषा र नेपालभाषामा समैत गरैरअहिलेसम्म प्रकाशित उनका केही खण्डकाव्यहरू यसप्रकार छन्‌ -उर्वशी, मंगलमान, आँशु, लुभुनी, तष्णा, उत्तराविलाप, जुनकिरी,शावरी, आत्मचिलौना, ज्यानमाराशैल, नेपाल ।एवं विश्वव्यथाका विभिन्नअंशहरू। । उनका यी काव्यहरूमध्ये कुनै पौराणिक बा अलौकिकमिथकमा आधारित छन्‌ भने कुनै अत्यन्त आत्मीय व्यक्त ।अझ भनुँछोरा) को मृत्युबाट विह्वल भई लेखिएको थियो । अनि मंगलमानचाहिँसमकालीन राजनैतिक विषमता, अन्याय र शोषणको विरौधमा आधारितथियौ । यस प्रसङ्गमा हेर्दा प्रस्तुत शोककाव्य भीमसैन थापाको निर्माणभिन्नै परिवेशमा हुन गएको छ भन्न सकिन्छ ।

जस्तौसुकै जटिल एवं दुबांध बिषयलाई पनि अत्यन्त सरल एवंबौधगम्य तरीकालै प्रस्तुत गर्न सक्नु नै सिद्धिचरण श्रेष्ठको आफ्नोविशेषता हो । उनले यही गरेका छन्‌ विश्वव्यथा, आँस्‌ र मंगलमानमा ।अनि भीमसेन थापामा पनि उनको यही शैली, यही तरीका उजागरभएको छ । यस्तो दारुण कथालाई पनि उनले सहज र सरल तरीकालेप्रस्तुत गरैका छन्‌, तर अत्यन्त मार्मिक ढङ्गले । सिद्धिचरण श्रेष्ठ अत्यन्तसंबेदनशील कवि हुनुको साथै एक राष्ट्रवादी व्यक्ति पनि भएबाटभीमसेन थापाको त्यस्तो दारुण दुर्देशाबाट उनी द्रवित हुनु अस्वाभाविकथिएन, त्यो पनि त्यतिका वर्षसम्म शासन सम्हाल्ने राष्ट्रभक्तमुख्तियारको अमानवीय दुर्देशाबाट । यसर्थ कविको तीव्र संवदेनाले गर्दायस काव्यमा पत्रतत्र सत्र शोक र करुणा व्याप्त छ भने उनकोराष्ट्रभक्तिले गर्दा बीचबीचमा राष्ट्रप्रेम पनि छचल्केको छ। अनिनेपाली-काव्यजगत्‌मा एकमात्र अग्रणी क्रान्तिकारी एवं बिद्रोही कविकोरूपमा परिचित सिद्धिचरण श्रेष्ठबाट यस काव्यमा अन्याय रअत्याचारको विरोधमा बिद्रोह व्यक्त हुनु पनि स्वाभाविकै भयो । यसरीयी तीनोटै भावनाहरू शोक, राष्ट्रभक्ति एवं विद्रोहको सम्मश्चण बन्तपुगोको छ- भीमसेन थापा काव्य ।

के भो आज छ टक्क कान्तिपुर नै चाञ्चल्य सुस्ताउँदोसारा कालिगढी सुकेर यसको लाव्रण्य अस्ताउँदो,कै सिङ्गार-पटारले रहित भै आयो उदासीनताचा जान्छे कि सती समस्त नगरी ली काखमा दीनता ।

यसरी अमरावती कान्तिपुरीको लाबण्य अस्ताएको अवस्थाबाटशुरु भएको यो शोककाव्य शुरुदेखि अन्तसम्म करुषै-करुणाले व्याप्त छ,शोक र व्यवाले सन्तप्त छ । सारा नगरको अवस्था नै अस्वाभाविक छ ।यसैले भीमसेन थापाका यी कीर्तिहरूमा पनि कवि त्यस दिनस्वाभाविकता पाउँदैनन्‌ -

लागी लाज नुहीनुही धरहरा कैँ लुक्त पो खोज्छ कि !सुन्धारा पनि आज लौ विकल भै रोईरहेको छ कि !पानी होइन आँसुको भल यहाँ 'फारीरहेको छ कि !

कति सरल, तर मार्मिक अभिव्यक्ति ! लुक्नै खोजे पनि कहाँलुकोस्‌ बिचरा धरहरा - भीमसैन थापाको राष्ट्रिय अभियानको प्रतीक !अनि जस्तै बुःख भए पनि कसरी आँसु झार्न सकोस्‌ विचरा सुन्धारा -प्यासी जनताको प्यास मेट्न अविरल बगिरहन विवश धारा !

अब हेरौं तलका यी पड्क्तिहरूमा - सेरिएर मनु न बाँच्नुकोदोसाँधमा परेका रक्ताम्य भीमसेन थापाको अवस्थाप्रति वन्दीगृहमा पालोबस्नै बिचरा पहरेदारको मार्मिक अभिव्यक्ति -

धारा रक्त छुटेर उफ्‌ दलिनमै रातो थियो सारमाहेर्थे पस्तु हुँदैनथ्यो तर अहो ! ताला थियो द्वारमाताल्चा खोल्न परन्तु क्वै जनहरू आउन्तथै त्यो घडीताल्चा थ्यो मुखमा निकाल्न नहुने उच्छवास कस्तो हरि !

कस्तो दुर्देशा ! भित्र कोठामा रक्ताम्य भएर छटपटाएर मृत्युकोदोसाँधमा छ मान्छे, तर ताल्चा छ ढोकामा, खोल्न कोही आउँदैन । अनित्यो अवस्था देखेर पनि बिचरा पाले बोल्न कराउन त के सस्केरासम्मपनि हाल्न सत्तैन; कारण उसको मुखमा पनि ताल्चा छ, भोटै ताल्चा ।यसकारण बिचरा पाले बोल्दै नबोली, सुस्केरासम्म पति हाल्त नसकीटुलुटुलु हेर्न विवश छ यसरी -

ढोकाबाहिर रक्तधार बहँदै आईरहेको थियोजे होस्‌ किन्तु चुइँक्कसम्म नगरी हेर्नै परेको थियो ।

बोल्न नपाए पनि उसको मनले यतिसम्म चाहिँ भन्दोरहेछ -

मूढी भ्रैकन हेर्छु त्यो दुलुटुलू हा ! के भयो लौ न नि,वैरीले पनि देख्नु सुन्नु नपरोस्‌ यस्तो त काहीँ पनि ।

ढोका त खुल्छ कोठाको, तर औषधिमूलो गर्न होइन, बरु तीअधमरा व्यक्तलाई घिच्याउँदै लगी विष्णुमती नदीको किनारामा फ्यांग्न,ताकि त्यो त्यहीँ छटपटाएर मरोस्‌ -

भुत्ल्याएर चरो कठै ! अधमरो ल्याई नदीको तटफ्याँकेको सरि आज विष्णुमतिमा मान्छै कुनै छट्पटबेहोशी अनि होशको विचमहाँ झुण्डीरहेको छ त्योसेरी मर्न भनेर मन नसकी तडपीरहेको छ त्यो ।

भीमसेन थापाको आत्महत्याको सम्बन्धमा कुनै इतिहासकारकोभनाइ छ-“आत्महत्याको प्रयास गर्नु भीमसेन थापाको मानसिककमजौरीसिबाय अरू कही हैन ।”" तर त्यसरी षद्यन्त्रपर्ण ढंगबाटबन्दी बनाइएका भीमसेन थापाले आफ्नी पत्नीको यस्तो दुर्दशा हुनेसुनेपछि आत्महत्या नगरी यस्तो दृश्य टुलुटुलु हेरिरहन्‌ बहादुरी होलात ? किनभने यस्तै किसिमको अमानुषिक तरीकाबाट वैद्य भाजुमानकोहत्या गरिएको थियो ॥“ हेर्नोस्‌, भीमसेन थापाको आत्महत्याकोसम्बन्धमा कब्रिको कै भनाइ रहेको छ -

ठुलो पाप भनिन्छ शास्त्रहरूमा हो आत्महत्याकन

के लाग्यो तर भीमबाट नभई निर्घात आफ्नो बध

बौँलष्टी त्यस कालको खटनमा आफ्नी पियारीकन

नाङ्गै फौजमहाँ घुमाउन सुनी को ज्यून सक्थ्यो भन ?

त्यस्तै -

वीरात्मा कसरी सहन्छ यतिको निष्ठूर बेइज्जतीमान्छन्‌ लाख गुना सधैँ असल हो सेरेर मर्नु बरु१५ बाबुराम आचार्य - अब यस्तो कहिल्यै नहोस्‌- पृष्ठ ७११५ हु, हे. पूर्वोक्त पुष्ट ६६

यौटा देहनिमित्त दुगति सही कं वीरले ज्यूँदछ :आफ्नो मान र शान राख्त उसले मृत्यु स्वयं रोज्दछ ।

एउटा देशभक्त, राजभक्त राजनेता जसले आफ्नो सारा जीवनदेश र नरेशको कल्याणमा बिताए त्यस्ता व्यक्तिको त्यस्तो किसिमबाटअवसान भएकोमा राष्ट्रबादी कवि सिद्धिचरणको मनमस्तिष्क रन्थनाउँछभने त्यो अस्वाभाविक हैन । यसर्थ उनी भन्छन्‌ -

आफ्नो शक्ति तमामले मुलुकको सेवा गरी सर्वदा

मान्छे भैकन क जियो मुलुकको रक्षा र सम्मानमा

राजा रैयतनिम्ति रैयत सधैँ राजानिमित्तै भनी

जसको जीवनले प्रभावित गप्यो, त्यसकै फुट्यो जीवनी ।

साथै,

यो कस्तो जडता विदीर्ण दिलको यो प्राणघाती व्यथा-यो देख्ता पनि चूपचाप रहने यो मर्मघाती कथा-साँच्चै घोर अनथं पो हुन गयो कै देख्नु यस्तो पस्योभाँच्‌ँ लाग्छ मलाई यो कलम नै के लेख्नु यस्तो पन्यो !

यत्तिकैमा कवि चुप हुँदैनन्‌ । विद्रोही कवि सिद्धिचरण श्रेष्ठकोलेखनी अन्यायको विरौध नगरी कसरी मौन रहन सक्छ : यसर्थ उनीअन्यायको बिरोध गर्न आह्वान्‌ गर्छन्‌-

नेपाली जन चृप छौ तिमीहरू अन्याय यस्तो सही

बोल्दैनौ किन न्यायका दुई कुरा हा ! प्राण लुछ्दा पनि ?

साथै,

थुकला है इतिहासले यदि यही लिन्छौ भनै भीरुता

मुर्दाको चकमन्नता पनि यहाँ लज्जाउने मौनता ।

कविको यो आक्रोश केवल जनतामा मात्र सीमित हुँदैन ।उनलाई याहा थियो - भीमचेन थापा देशभक्तको साथै अनन्य राजभक्त

पनि थिए । यसैले उनी राजाको अहित हुने कुनै पनि काय गर्न सक्तैनन्‌,न त नावालक अधिराजकुमारको हत्या नै गर्ने सक्छन्‌ । यसै क्रालाईलिएर कवि आफ्नो भावना यसरी पोख्छन्‌ भीमसेन थापाको वाणीभएर -

हत्या राजकुमारको किन गरुँ के स्वार्थ यस्तो गरी

यस्तो नीच कुकर्म गर्छ यसले भन्नै कुरामा परी

राजा ! आज मलाई सेरिनु समेत्‌ पर्ने अवस्था दियौ

मेरौ जीवनको तमाम रचना च्यातेर फालीदियौ ।

यसरी अरूहरूको अर्थात्‌ षडयन्त्रकारी भारादारहरूको कुरा सुनेरभीमसेन वापामाथि राजाले गरेको अन्यायपूर्ण कार्यको विरोधमा कविआफ्नो आक्रोश यसरी व्यक्त गर्दछन्‌ -

राजा कत्ति नसोचने र अरुकै हाहा करैमा परी

यस्तो निष्दुर लाञ्छना पनि ममा थौपर्दियौ बेसरी

राजा भैकन यात्ति दुर्बल भई के काम चल्ला हरे !

यो नेपाल बनाउने क्रम यहां जारी कसोरी हुने ?

यसर्थ राजाले बिबेक-बिचार पुच्साएर का्यं गर्नुपदै्छ न किअरूको हाहामा मात्र लागेर । किनभने -

नासौ हौ बुझ राज्य भन्नु जनको माग्छन्‌ त फिताँ पनीराजाले दिनुपर्छ हर्षमतले कर्तव्य आफ्नो भनीनासोलाई समात्न सक्षम भई बन्नू प्रजावत्सलजस्तै पार्दछ मेघले हरघडी बाली सपाने जल

यसप्रकार युगकवि सिढिचरण श्रेष्ठको प्रस्तुत काव्य भीमसेनथापा करुणाप्रधान काव्य भए तापनि यसमा राष्ट्रप्रेम र अन्यायविरोधीआक्रोश पनि सम्मिश्चित छ। उनका अधिकांश अन्य काव्य वाकबिताहरूमा पनि यस्तै भावनाहरू विद्यमान रहेको हामी पाउँछौँ ।निश्चय पनि सिद्धिचरण श्रेष्ठले भीमसैन थापा काव्यको रचना गरेरनेपाली काव्यजगत्‌मा एक अर्को अमूल्य दैन दिएका छन्‌ । अस्तु ।

के भो ! आज छ टक्क कान्तिपुर नै चाञ्चल्य सुस्ताउँदोसारा कालिगडी सुकैर यसको लावण्य अस्ताउँदो

“के सिङ्गारपटारले रहित भै आयो उदासीनता

वा जान्छे कि सती समस्त नगरी ली काखमा दीनता” ॥१॥

यामै श्रावणको छ किन्तु अहिले बाधा परेको कुन ?गोज्याङ्ग्रो सरी हाँस्न थाल्छु कहिले शोकाश्रु झारी रुनमान्छे छन्‌ सब च्‌पचाप कसरी सातो उडेको छ कि !चौतर्फी जब शैलराजहरू छन्‌ नैराश्य ढिक्कासरि ॥२॥

खोई कान्ति कता छ ! कान्तिपुरको हिस्सी, छटा जग्जगी ?लागी लाज नुहीनुही धरहरा कैँ लुक्न पो खोज्छ कि !सुन्धारा पनि आज लौ विकल भै रोईरहेको छ कि !

पानी होइन आँसुको भल यहाँ झारीरहेको छ कि ! ॥श॥

आीमसेल यापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य १

कस्तो भार गरौं परेर दिलमा मान्छै उदासीन छ

कै भौ आज यहाँ स्वयम्‌ प्रकृति नै रोयो कि झैँ लाग्दछकस्तो साबिक थ्यो परन्तु अहिल्यै यो हाल कस्तो भयोध्वाँसो टम्म दलेर कान्तिपुर नै बेतालको देखियो ॥४॥

खाएको सरि नून कान्तिपुर यो झोक्रीरहेको किन ?

के भो भीषण पीर त्यो कुन पन्यो नैराश्य यस्तो किन ?" राम्रो औ शुभको कुनै पनि यहाँ भेटिन्न क्यै लक्षणचारैतर्फ समस्त कान्ति अहिले रोईरहेको किन ? ॥५॥

जम्काभेट छ बल्ल मित्र दुइटा गुम्सेर धैरै दिन

के भो आपस स्नेहको भल कुनै उर्लन्न छाती छुनमानौं आज निषेध हिँड्त ममता नेपालको मार्गमायद्‌वा मानवता बिरोध दिनको हो यो कुनै योजना ॥६॥

शद्धा, भक्तिनिमित्त आज छ ठुलो एकादशीको दिन

पूजा, स्नान र पाठले मल घुने पारौँ हिया पावनशरद्धार्थीहरू तीर्थ-तीर्थहरूमा जान्छन्‌ बिहानै उठी

के भो किन्तु विरक्त देख्छु सब ता मानौं मलामी सरि ॥७॥

२८भ्रीमसैन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

गर्दै धर्म र कर्ममा रत भई एकान्तमा गै बसी

पार्ने निर्मल चित्त नै छ सबको हो आज एकादशी

के भो के स्थिर चित्त नै नरहने आगो बलेकोमहाँ

बस्दाको सरि आज देख्छु सबको कस्तो अवस्था यहाँ ! ॥८॥

साराको मनभित्र शान्ति नरही ऐले कता गो कताकालो घोर अशान्तिको भल बगी डुब्दैछ सारा छटारुन्छन्‌ बालक-बालिकाहरू उसै आफै पिरोलेसरि

त्यो अज्ञात, अदृश्य हैतु कुन हो बुभनै नसक्ने पनि ॥२९॥

पानी आज परेर झम्‌झम यहाँ केही न होश छ

घोई घाउ सफा गरेर उसमा को सान्त्वना छर्दछ ?मानौं कष्ट अधाहको प्रकृतिले छर्केर पानी सुधा

उस्को घाउ निको बनाउन भनी तम्सीरहेकी यहाँ ॥१०॥

आई राजमतीहरू जलघडा बोकेर हिँड्छन्‌ कतिचिप्लन्छन्‌ तर भग्न आशक कुनै सौन्दर्य हिस्सी लुटीज्युँदो पार्ननिमित्त त्यो छिन कुनै कोर्दैन गाना किन ?भावावेग कतै नतिस्कन दिने हेक्का रह्यो छिन्‌छिन्‌ ॥११॥

अीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य ,' रै

के को रास छ व्याप्त आज यसरी कस्तो नराम्रो घडीउड्छन्‌ काग र गिद्ध व्योमभरमा नाना कशङ्गा छरी ।

के बेसाइत सूचना दिन गयो आपत्‌ कुनै भीषण

लागेको छ कि खुल्नखुल्न अहिले बिच्छी दिई दर्शन ॥१२॥

पर्दा आपत देशमाथि जसले रक्षा गरी सर्वदा

हाम्रो इज्जत शान राख्न चतुरा ती वृद्ध मन्त्री कता ?

घोडा कटकट टापको पवनको सन्तान होला सरि

चढ्दै वाहिर निस्कंदैन किन क विश्वास, आशा छरी ? ॥१३॥।

निस्कन्नन्‌ किन भीमसेन अहिल्यै छैनन्‌ कि यो देशमा ?यो वेला उनलाई देख्न पनि ता हुन्थ्यो अरै सान्त्वनाजाडोको दिन घाम तुल्य उनको अस्तित्त्र हुन्थ्यो यहाँघुम्छन्‌ लायक वीरको मुखमहाँ आपत्ति टार्ने छटा ॥१४॥

यो निश्चेष्ट शरीरभित्र कसरी आँधी, हरी यत्तिको ?केही हल्चल छैन किन्तु मनमा बीभत्स ज्वाला अहो !यो जाबो तन तीन हात यसको सेरो र फेरोनहोओगटने सब वेदना जगतको आलोक यो चेत हो ॥१५॥

४ /भीमसेत थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

दुई

ए ! के भो नहुने कुरा हुन गयो बित्यास-बित्यास भोरक्तस्तान गरेर भीम मुखिया भैंमा ढलेको छ त्योभित्तामा पनि रक्तधार कसरी लागिरहेको अहो !

देख्ता हुन्छ छियाछिया हृदय यो सास्दै नराम्रो भयो ॥१॥

छातीमा कृत पीर बञ्जन गई यो काण्ड यहाँ भयो

मन्त्री भीम प्रबुद्धले किन हरे ! यो आत्महत्या गत्योसारा सन्न भई सुनी खबर यो विश्वास नै हुन्नथ्योकालो, क्रूर, कठोर वास्तविकता जिब्रा निकालीरह्यो ॥२॥

ली कानेखुस मार्ग जत्ति फिँजियो कालो समाचार योमान्छै होशविहीन तुल्य हुन गै केबल सुनी नै रह्यो

यो कानेखुस साँप देशभर नै घुम्दै छ पोख्तै विष

कस्तो सन्सन यो प्रभाव जसको मान्छे हुने निश्चल ॥३॥

औमसैन थापा एतिहासिक खण्डकाव्य ५

यो संसारमहाँ हुनै र नहुने को सक्छ खुट्टयाउन

के दोषी हुनु भीम, गर्नु उनले हत्या छ के सम्भव ?उल्टो सृष्टि चल्यो र भग्न दिलमा निर्घात भूकम्प भोआस्था, शक्ति र भक्ति, मुक्तिहरूको विश्वास नै हल्लियो ॥४॥

ए भुत्ते खुकुरी ! सहायक बनी यो काण्ड तैँले रचिस्‌फोरी उज्ज्वल देशको मुटु चिरी सारा अँध्यारो गरिस्‌केवल्‌ साधन मात्र नै तँ त नहोस्‌ के दोष तेरो भनूँयस्तो निर्मम वबाध्यताकन यहाँ धिक्कार हो ल्याउनु ॥५॥

दौषी भन्दछ भीमसेनकन को ? सक्दैन यस्तो हुनढुङ्गामा बरु प्च फुल्दछ भने विश्वास गर्नेछु म

मार्ने बालकलाई भीम कहिले षड्यन्त्रकारी हुनसक्दैनन्‌ भनि देशका सबजना सक्छन्‌ सही लाउन ॥६॥

ठूलो पाप भनिन्छ शास्त्रहरूमा हो आत्महत्याकनकै लाग्यौ तर भीमबाट नभई निर्घात आफ्नो बधबौलड्डी त्यस कालको खटनमा आफ्नी पियारीकननाङ्गै फौजमहाँ घुमाउन सुनी को ज्यून सक्थ्यो भन ? ॥७॥

६ भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

वबीरात्मा कसरी सहन्छ यतिको निष्ठूर बेइज्जतीमान्छन्‌ लाख गुणा सधैँ असल हो सेरेर मर्नू बरुयौटा देहनिमित्त दुर्गति सही के वीरले ज्युँदछ ?आफ्नो मान र शान राख्न उसले मृत्यु स्वयं रोज्दछ ॥८॥

फोस्रो बात गरेर दोष त्यसको थुप्नेर आफूमहाँनडग्याई अझ पर्सिएर अहिले छाड्ने भनी फौजमासुन्दा भीम भएर क्षुब्ध दिलको अत्यन्त मर्माहतआफैमाथि प्रहार गर्न उसले मान्यो वरु इज्जत ॥९॥

चेष्टा निष्फल मर्नुको हुन गई छ श्वास चल्दो अझमाछो झैँ कति छट्पटी हुन गई तातो कराई बिचयस्तो त हुनु हुन्नथ्यो तर भयो दुश्चक्र हो कालकोगाह्रो पर्छ न मर्नु, घिदघिट भई उम्काइदै प्राण यो ॥१०॥

पाले जो त्यस कालमा जति थिए भन्थे डराई बराकस्तो काल कठोर पस्न नहुने ताल्चा थियो द्वारमाढौका प्वाल चियाइ भित्र जब यो देखेँ कराएँ पनिआएँ धेर परन्तु शक्ति नभई हेरेर फर्कै अनि ॥११॥

भीमसेन यापा ऐतिहासिक खण्डकाब्य /७

नर्माया यतिसम्म देशभरिमा मैले कतै देखिनँ

त्यो वेला पनि कत्ति औषधिमुलो त्यो ठाउँमा पाइनँयौटा वस्त्र लिएरसम्म पनि क्वै पुछ्दैनथ्यो घाउमाभन्थै पाप फुटेर दुर्गति भयो, पाँडेहरू गाउँमा ॥१२॥

देखेँ आज नदेख्नु थ्यो जुन कुरो बीभत्स दृश्यावलीकालीमन्दिर-वेदीमा बलि बनी राँगो ढलेको सरि

के संभझूँ अति नारकीय घटनालाई मरेको भनी

वैरीले पनि देख्न, सुन्न नपरोस्‌ यस्तो त काहीँ पनि ॥१३॥

टण्टा, आर सबै बिसाउन भनी यो आत्महत्या गन्योरोजेको उसले प्रयत्न नपुगी सङ्गष्टमा क पन्योआलो घाउ छ हेर रक्त बहने क्या वेदना खप्दछकैले खुल्दछ होश कहिले बेहोश भै ढल्दछ ॥१४॥

८८ भीमसेत थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

भुत्ल्याएर चरो कठै ! अधमरो ल्याई नदीको तट

फ्याँकेको सरि आज विष्णुमतिमा मान्छे कुनै छटपटबेहोशी अनि होशको बिचमहाँ 'झुण्डिरहेको छ त्योसेरी मर्न भनेर मर्ने नसकी तडपीरहेको छ त्यो ॥१॥

चिन्ता दारुणबाट मुक्त हुनको चेष्टा गरी सेरिया

के भो प्राण परन्तु छुदन नसकी अड्की तनैमा रह्योआलो घाउ अझै छ भन्भल गरी निस्कीरहेको रगत्‌मायाले तर छैन क्वै पुछिदिने कस्तो अँध्यारो बखत्‌ ! ॥२॥

कोही छैन परन्तु साथ उसको दर्भाग्यमा क पन्यौयस्तोमा पनि एक साथ नहुने के पाप उस्ले गस्यो ?वैरीलै पनि देख्नु, सुन्नु नपरोस्‌ यस्तो त काहीँ पनि

यस्तो हालत लेख्न सक्तिनँ म ता थामू कि यो लेखनी ॥३॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य / ९,

यौटा लास छ किन्तु श्वास उसको चल्दै छ ऐलेतकबेवास्ता अवहेलनाबिच परी पीडा छ मर्मान्तक

यो नै व्यक्ति थियो प्रशस्त जसको यो देशमा हैकमऐले हेर सहीरहेछ कसरी यौ यातना निर्मम ॥४॥

श्रद्धा, भक्ति अनन्त काल जसलै यो देशभित्रै भन्योसम्झी केवल देशनिम्ति जसले कर्तव्य धेरै गन्यो

केही मान नपाई प्रेम ममता सुक्दै छ डढ्दै यहाँ

यस्तो निष्ठुरता कहीँ जगतमा होला र सम्भावना ? ॥५॥

थोपा आँसु चुहाइ आज उसको क्वै छैन रोईदिनेलाएको उसले अनेक गुणको क्यै मोल सम्झीदिनेऐले हा ! जलबिन्दुसम्म मुखमा पार्ने भएनन्‌ कुनैके लाग्यो उसको भएपछि हरे ! बैरी स्वयं दैव नै ॥६॥

कस्तो जीवन थ्यो कसो हुन गयो हा कालको चक्र योयौटा सानु चरो उडी गरुड भौँ आकाश ढाक्ने भयोभझोक्का एक परेर किन्तु अहिले यो दुर्दशामा पस्यो

जाबो जीवन्त निर्घिन एक तुच्छ भुसुना जस्तै भई त्यो मन्यो ॥७॥

१० भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

नेपाली जन चूप छौ तिमीहरू अन्याय यस्तो सहीबोल्दैनौ किन न्यायका दुइ कुरा हा ! प्राण लुछदा पनिके भो आज म सोच्न सम्दिनँ हरे ! निस्तब्ध सारा जनकस्तो घोर कलङ्ग देशबिचमा लाईरहेछँँ भन ? ॥८॥

पुर्खाको गरिमा कतातिर डुब्यो नेपालको शानमा

ध्वाँसो घोर लगाउँदै जिउनु छ्या ! हे देशका कालिमातिम्रै देश न हो यहाँ यदि कुनै बेइज्जती हुन्छ त

तिम्रो नाक यहाँ रहन्छ कसरी ठाडो भई लौ भन ? ॥९॥

यस्तो ता हुनुहुन्न हुन्न यसले बिग्रन्छ देशै पनि

भावी सन्ततिमाथि छाप यसको पर्ला बडो बैगुनी

तिम्रो न्याय मरीरहेछ कसरी यो देशका पक्षमा

केको आड लिएर फेरि जिउने यौ घोर सङ्घर्षमा ? ॥१०॥

हुन्छन्‌ निश्छल वीरकर्महरूको आधार यो लोक नै

त्यो नै लोक कृतघ्न भौँ भद्ददिए के अर्थ सत्कर्मकै ?तिम्रो नै हकको निमित्त उभिने त्यो उच्च खम्बा ढल्योबोल्दैनौ किन किन्तु हा ! चुइक नै नैराश्य कस्तो लियौ ? ॥११॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य /११

थुक्ला है इतिहासले यदि यही लिन्छौ भने भीरुतामुर्दाको चकमन्नता पनि यहाँ लज्जाउने मौनताधिवकार्ने छ भविष्यले जतिसुकै टाढा पुगे तापनितेर्सी यो घटना सधैँ छ रहने पीडा र बेथा बनी ॥१२॥

आफ्नो चीज महान्‌ समाल्न नसकी फ्यांकीरहेछौ भनेतिम्रो निम्ति मरेर फेरि कसले गर्ने भलाई हुने ?नेपालीहरू बिम्झ-बिम्झ जनको कल्याणमा दिन्‌दिनयौटा वीर मरीरहेछ कसरी हा ! तडपँदै छिन्‌छिन ॥१३॥

कैल्यै घटन दिएन मान उसले यो देशको उज्ज्वल

कैल्यै घट्न दिएन शान उसले यो देशको निर्मल

कैल्यै लाग्न दिएन दाग उसले नेपालको भालमा

कैल्यै मेट्न दिएन कात्त उसले सीमा कुनै कालमा ॥१४॥

आफ्नो शक्ति तमामले मुलुकको सेवा गरी सर्वदा

मान्छे भैकन क जियो मुलुकको रक्षा र सम्मानमा

राजा रैयतनिम्ति रैयत सधैँ राजानिमित्तै भनी

जस्को जीवनले प्रभावित गन्यो, त्यस्कै फुट्यो जीवनी ॥१५॥

१२८ भ्रीमसेन मापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

यो कस्तो जडता विदीर्ण दिलको यो प्राणघाती व्यथा

यो देख्ता पनि च्‌पचाप रहने यो मर्मघाती कथा

साँच्चै घोर अनर्थ पो हुन गयौ के देख्नु यस्तो पस्यो

भाँच्‌ँ लाग्छ मलाई यो कलम नै के लेख्नु यस्तो पन्यो ! ॥१६॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य /१ ३

चार

र ! शङ्खध्वनि बज्छ जागरणको आह्वान यो होइनघण्टा बज्दछ टिन्न मन्दिरमहाँ यो अर्चना होइन

घण्टा, ढोलक, शङ्ख आज सव नै यौटै कुरा भन्दछन्‌कालैको पनि निल्न आँट नहुने यो भीम मूर्छा किन : ॥१॥

मीठो कण्ठ अजस्च गीत-गठरी खोल्दै धरामा चरामानौं भन्छ कतै अपार दिलभौँ लौ भीमलाई बच्चाघन्क्यो गीत 'बचा-बचा' ध्वनित भै आकाशमा गुञ्जनपोत्छन्‌ साबिक भझौँ घुमेर घरमा लक्ष्मीहरू आँगन ॥२॥

खुल्छन्‌ खुल्न त द्वार ती घरघरै कर्तव्यधारा छुनकिङकर्तव्यविमूढ भैकन सबै छन्‌ घाइते नै तर

हत्या भीम अमात्यको हुन गई हत्या स्वयंको सरिनेपाली जन आज आहत भई ज्युँछन्‌ यहाँ के गरी ! ॥॥

१४, भीमसैन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

स्वास्तीमानिस यन्त्रभैँ जलघडा च्यापेर काखीबिच

पानी भर्न हिजो र अस्ति सरि नै जान्छन्‌ पंधेरातिरपानी भर्न परन्तु झट्ट नसकी आफैँ विचार्छन्‌ पनिपानीको बदला यहाँ रुधिर पो बग्दै रहेको कि क्या ! ॥४॥

पीडाभित्र असैह्य आज हुन गै रेट्दा गला भूमिलेआएको सरि रक्तधार बहँदै झर्नाहरू हुन्‌ कि के!तातो नै छ अझै प्रवाह त्यसको यो आत्महत्या दिनयस्तो नै छ तमाम देशभरिमा जानी नजानीकन ॥५॥

गाई पनि दूधधार रगतै निस्कैसरी लाग्दछ

मान्छेको सब कर्मको गतिमहाँ रोक्का उसै आउँछ

सारा गडबड नै छ आज मनमा अन्योल-अन्योल छज्वालाभित्र छ किन्तु बाहिर भने सुन्सान-सुन्सान छ ॥श्ता

भौली आउँछ छोप्नखातिर हिजो जस्तो हिजोअस्तिको

लागी राश अतीत बन्छ गहिरो छोपेर छौपिन्न त्यो

कालो दुर्घटना हिजो जुन भयो त्यो आज झन्‌ चर्कियोबाक्लो दूर भविष्यसम्म पनि क्यै छोपिन्न, ढाकिन्न त्यो ॥७॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाठण १४५.

बोल्दैनौ किन च्‌प छौ तिमीहरू हे बजञ्जठिन्गाहरू !मान्छेको किन भेष ? बाँच पशु झौँ खाएर घाँसै बरुकेवल भार बढाइ पृथ्वीतलको के जन्म याहाँ लियौ ?कस्ता घोर कलङ्गको बिउ छरी नेपाल कालो गप्यौ ? ॥«॥

यो पीढीकन लाख-लाख धरिको धिक्कार-धिक्कार छ

आफ्नो मानिसलाई चिन्न नसकी तड्पाई जो मार्दछ

त्यस्तो पो कुन बाध्यता हुन गयो आरोप झुट्टा लिने ?आफ्नो मानिस भीम भन्न नसकी कै के भयो देशमा ? ॥९॥

हे मेरा प्रिय देशका जनहरू सोझा र सीधा सब !

यस्तो घोर अनर्थको निच समेत्‌ बोल्दै नबोल्ने किन ?तिम्रो मानिसलाई आज यसरी हत्या गरायौ भने

तिम्रो ज्यान यहाँ सुरक्षित भनी को भन्न सक्ने हरे । ॥१०॥

तिम्रा ती प्रहरी अनेक लहरी छन्‌ उलँदै तेत्रमा

टाढा देश कुताकुनातक भिजी छाईरहन्धै जुन

सेनाको पनि उच्चता शिखरको चाहन्छ रे पल्टन

' पल्टन्छ त देशको कुन दशा जाओ उठाओ अब ॥११॥

१६८ भीमतैन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

जिश्ो थुत्छ भनेर काँधर बनी छोपेर साँचो कुरा

यस्तो निर्घिन, बाध्यताकन लिई बस्दै छ मान्छे यहाँअन्यायीहरू देशमा बिउ समेत्‌ राख्तै नराखौँ भनीउर्लेको दिल एकसम्म पनि के नेपालमा छैन कि ? ॥१२॥

बोकी देश चलाउने रथमहाँ पाङ्ग्रा थियो जो अघिथर्कन्थ्यौ मुटुसम्म शत्रुहरूको यो भीम नामै सुनी

ऐले यो छ यहाँ कठै ! अधमरो बोकेर पीडाव्यथा

के यो देशमहाँ छ दुर्लभ हरे ! मर्दा समेत्‌ सान्त्वना : ॥१३॥

ठूलो भेलसमान जीवन छ यो उर्लेर चाँडै गयो

यौ जो उर्लनु कालमा जति भयो यस्को निशाना रह्यौयस्तो भेल बुझेर जीवन यहाँ क्यै काम आजै गरभोलीको जनजीवनै बिच हुने साँचो सुबिस्ता छर ॥१४॥

उस्को निम्ति त प्यार छैन यसमा आशा कसैको न तत्यो वेला पनि छैन औषधमुलो त्यै देशको घातक !साङ्ढै कष्ट छ हाय ! आज उसको प्रस्थानवेला छ योसाह्रै दर्व र दुःखको विरहले तडपेर मर्ने भयो ॥१५॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य १७

उस्ले देशनिमित्त जौजति गन्यौ फुस्सा भए ती सब !के उस्को शुभ कर्म ती फजुलका देखावटी मात्र त ?उस्को देशनिमित्त घातक सबै दुष्कर्म उस्का भए ?उस्का ती जनवर्ग नत्र यसरी हुन्थे बिराना कित ? ॥१६॥

१५ भीमतेत बापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

यो हो लौ कुन ठाउँ ए ! किन यहाँ आईरहेको म छुअड्केको किन प्राण आज यसरी ? बेहाल यो जान्दछुछैनन्‌ मानिस भन्नु कोही पनि यहाँ कस्तो हरे दुर्दशा !

यो हो लौ कुन कालको कदिन हो, या हो कि कालो निशा ! ॥१॥

आफूमाथि भरै प्रहार गरिने त्यो शस्त्रमा पाइन

मैले खूब दिएँ बडो जतनले जम्मै लगाई बल

ऐले शस्त्र त्यही ममाथि यसरी गर्दै छ आघात यो

खै के भन्नु यहाँ जतिजति भयो मेरै त कर्तूत हो ! ॥२॥

ठान्थिस्‌ भीम तँ बुद्धिमान युगको कल्ले गिरायो तल ?तेरो बुद्धि र जोश, होश नपुगी भोगिस्‌ नराम्रो फलगर्छन्‌ ईश्वर ता सधैँ असल नै बुभ्नेहरू छन्‌ कति

मैरो दुर्गेतिले यहाँ जति भयो के भो त मेरो क्षति ? ॥३॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य १९.

आफ्नो सत्य स्वरूप झट्ट नछुटी मेरो दशा यो भयोछाडँ छाड्न सकिन्न झन्झन फसेँ बेहाल मेरो भयोबिन्तीभाउ गरेँ, परेँ चरणमा आएन कालै पनि

यो बिन्ती किन हो सुनेन उसले गर्दा निहोरा पनि ॥४॥

कस्तो निष्ठुर चालढाल उसको आएन आएन रपश्चात्ताप प्रचण्ड अग्निबिचमा तड्पेर ज्यूँदै छुम

छाती वज्जकठोर यौ किन भयो ? प्राणै उडी जान्न योमैरो चेतन चुर्ण हुन्न किन यो ? के हेतु कष्टै दियो ? ॥५॥

रोक्दामा पनि पथ्य औषधि दिई हेरचाह शाही गरीलान्थ्यो टप्प टिपेर प्राण सबको लाँदैन मेरो हरी !आफै पुग्न तिमीकहाँ यस घडी तिम्रो निहोरा गरेँमेरो प्राण रुचेन किन्तु किन हो यो यातनामा परेँ ॥६॥

केको पाप फलेर पूर्वजूनिको वैरी बने मृत्युको ?

केको पाप फलेर पूर्व दिनको यौ खप्न मैलै पन्यौ ?

यो संसार असह्य भार हुन गो लेक मुसारी अबकस्तो दण्ड मलाई पर्छ दिनु त्यो देक मलाई सब ॥७॥

२० भीमसैन यापा ऐतिहासिक खण्डकाय्य

मिध्यो हो जगतै भने म पनि यो मिथ्या नमानूँ किन ?साथी स्वप्न हुँ जे म पुग्न त्यसमा यस्तो ढिलाई किन !कोल्टो पल्टन खोज्छ रात अब यो बेहान देखा पच्योवासेको कुखुरा उठेर सुनियो धारा व्यथाको खुल्यो ॥८॥

चिन्ताको भरमार भार सहँदै तड्पी रहेको म छु

यस्तो घोर विपत्‌ मलाइ किन भो प्रारब्ध के भोग्दछु ?भो भौ यो अपमानको दह भयौँ धिक्का यो जीवनकस्तो निष्ठुर भुक्तमान अहिले भो पाप मेरो कुन ? ॥२॥

सक्छस्‌ जे जति यातना अझ तँ थप्‌ के भो मलाई यहाँतेरो बन्धनमा म पर्दिनँ बुझिस्‌ अस्तित्व तेरो कहाँ ?आनन्दी सुख रूप निर्मल म हुँ आलोकको यो घर

यो नै पारख, ज्ञानको उदयमा जाज्वल्य केको डर ! ॥१०॥

छाती चूर्ण भएर जान्न किन हो ? यौ वञ्ज पर्दा पनि

हत्या यो नरुचाउने किन भयौ ? कस्तो ममा दुश्मनी

डस्नै निष्ठुर सम्झना तँ हटिदे बिसूँ म सारा कुरा

जम्मै विस्मृत नै न हो पछि हुने आआ चला त्यो छुरा ॥११॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य / २१

मेरो देह सुकेर जान्छ मफतमा काढिन्न छाला किन ?

मानौं जीवित नै छ यो अझ भनी जाने नखाईकन

आई गिद्ध मलाइ हेर्दछ फगत्‌ दुँदैन यो देहमा

यस्तो कारण के पच्यो मरणले अस्तित्व यो छोड्नमा ? ॥१२॥

आई स्याल बथान भोजन मिठो पायौँ कि भन्ने भईफर्कन्छन्‌ तर ती अभक्षक बनी आएर नैराश्य लीकस्ता स्याल र गिद्ध ती कुकुर हुन्‌ ? मेरा भएनन्‌ कुनैअल्झी सास घिटीघिटी हुन गई यो यातनामा परेँ ॥१३॥

कस्तो पाप लिएर पूर्व जुनिको मेरो यहाँ जन्म भो ?यस्तो दारुण यातना पनि सही, के भोग्नु मैले पन्यौ ?धिकधिक्‌ भीम तँलाई ! मर्ने नसकी बाँची रहेछस्‌ अझफेरी श्वास परन्तु मन्द॒ गतिले ती भीम बोल्छन्‌ अझ ! ॥१४॥

ऐले निश्चित पाउँ यो मरणको दरबार पस्नै दिनमैले पाइनँ किन्तु पस्न जसमा ज्यूँदै छ यो चेतन

जे होला पछि यो सहन्छु सब नै यो चेत छोपूँ भनीटुक््याईकन हाय हाय ! मकनै जल्दो भएँ दन्दनी ॥१५॥

२२, शीमसेल पापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

हा हा हा सब हाल बिग्रन गयो मेरो भयो दुर्गति

कोही छैन सहाय आज मकनै यस्तो भयो ज्यादति

आ आ आ अब छोपिदे मरण हे ! यो श्वास भट्टै चुँडाल्‌आ आ काल छिटो मलाई करुणा छर्केर चाँडै अँगाल्‌ ॥१६॥

मेरो यो प्रतिश्वासमा युग बनी मेरो भयो हेलना

सातै भार भयो मलाइ जिउनै पाएर यो ताडना

आ आ मृत्यु छ लाख-लाख विनती अस्तित्व मेरो सुकायौटा शुष्क तलाउ भझौँ अति रुखो यो जिन्दगानी बना ॥१७॥

हा हा मृत्यु समेत दुश्मन हुने मैले कुरा के गरेँ ?मैलो त्यो अपराध फाल्न नसकी यस्तो विपतमा परेँभो भो सक्दिनँ आज खप्न सहजै हे ! मृत्यु लैजा अबमेरा सञ्चित पुण्य छ केही यदि अए लैजा मलाई अब ॥१८॥

भीमसेन यापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य / २३

बिन्ती ! श्वास तुरुन्त नै चुँडिगए हुन्थेँ म जे जे हुनेपाई दु:ख यातना कति यहाँ सङ्कष्टमा झुण्डिने ?

मेरो निम्ति बन्यो हरेक छिन नै हा ! दुःखदायी यहाँजानै पर्दछ जान्छु-जान्छु अब लौ नेपाल ! देक बिदा ॥१॥

चाँडो मर्छु म मर्छु आज यसमै बाटो यही आखिर

गाँठा छन्‌ सबतर्फ जत्ति म गरुँ फुस्कन्न तेतातिरपोल्टामा लिइ भीम दारुण कथा हे काल ! वित्दै तँ जाझस्को यो मुटुको भई ढुकढुकी वर्षौं बनी जा तँ जा ॥२॥

नेपाली जनको विकास-पथमा भै सावधानै तँ जाआफ्नो देश बनाउने दगुरमा एँडी भई जा तँजाआफ्नो लक्ष्य स्वधाम पुग्न त अभै टाढा पन्यो झन्झफनकस्तो आज धरापभित्र म परेँ थाहै नपाईकन ॥३॥

२४ भीमसेन यापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

चल्दो श्वास परन्तु मन्द गतिले त्यान्द्रो बनी निर्बलझुण्डेको छ परन्तु आज कसरी सुन्खा रुबखैको फल ?त्यो त्यान्द्रो नचुँडी अझै अडिरत्यो धस्ने छुरा सम्झनापश्चात्ताप र दुःख, कष्टहरूको बोकी गरुङ्गोपना ॥४॥

हे नेपाल ! रहू रही रहू अनन्त युग सम्मै जाँदै छु - जाँदै छुमजानैपर्छ अवश्य एकदिन ता कोही नगै हुन्छ र ?

तिम्रौ मान र शाननिम्ति यसले केही गरेको भए

त्यो नै काममहाँ म जीवित हुने वैकण्ठवासी हुने ॥५॥

पाना कैयन रक्तरञ्जित गरी यो जिन्दगानी बन्योआफैँ नै अब रक्तरञ्जित भई ऐले किनारा पुग्यो

रक्तै हो सब खेलबाड दुनिया रक्तैविना छैन क्यैरत्तैको सब खेलबाड दुनिया सम्पूर्ण भो रक्त नै । ॥६॥

रातो रङ्ग छ रक्तको र भनियो रातो छ राम्रो भनीरातोको महिमा त वर्णन: गरी सिद्धिन्न कैल्यै पनिरातोको छ अपार उच्च महिमा साद्रा महाभारतभीष्म, द्रोण र कर्ण, अर्जुनहरू छन्‌ रक्तले रञ्जित ॥७।

भीमसेन पापा एतिहासिक खण्डकाव्य / २२,

लागेँ छोडन हिमाल, बादल तथा आकाश, धर्ती सबखोजे तापनि पूर्ण विश्वभरि नै म्वै छैने मेरो अबजानैपर्छ समस्त एकदिन ता मै मात्र कै बस्छुर !धेरै दुःख र कष्ट भग गरियो नेपालको खातिर ॥«॥

जानाजान त देशको अहितमा मैले कुनै सोचिनँपर्दा देशमहाँ विपत्ति सहियो मस्ती कुनै ओगिनँराजालाइ सधैँ लिएर शिरमा काखै प्रजा राख्तथैँकै गर्दा छ त देश उन्नत हुनै सोची सघैँ चल्दथैँ ॥९॥

हुन्‌ जङ्गी र निजामती दुईवटा पाङ्ग्राहरू राष्ट्रकायौटा दुर्बल हुन्छ ता मुलुक नै भत्कन्छ, बिग्रन्छ हा !बन्दोबस्त निजामतीतिर गरी बन्देज नाना गरेँस्रेस्तातर्फ हुने छिटो र छरितो ऐनासरी पार्दिएँ ॥१०॥

त्यो बेला जब शक्ति, तागत सबै मेरै तुनामा थियो

यो नेपाल सबै बनाउनमहाँ काफी इशारा थियो

यो, त्योको वशमा परेर कसरी मध्यस्थ बाटो लिएँ?सम्झौता पछि शत्रुलाइ पनि लौ त्यो उठ्न मौका दिएँ ॥११॥

२६/भीमसैन यापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

सारा दुश्मन ! उद्नसम्म नदिई नेपाल निर्माणकोबाटो पक्रतमा म अल्मल हुँदा चाह बमौजीमकोयो नेपाल सकेन बन्न कहिल्यै यै खौप ली आखिरऐले जान परीरहेछ यसरी अज्ञात ठाकतिर ॥१२॥

केही गर्न अशक्त भै मरणको ठाडो मुख्यान्जी छुम

पर्दा जीवनको गिरेर अहिले जाँदै छु - जाँदै छुम

आएथैँ म हुरीसमान जगमा जाँदै छु फुस्सा बनी

मानैँ यो जुन आज जत्ति गरियो यस्तै छ यो जीवनी ॥१३।

पाएको अधिकारलाइ कसरी मैलै गरेँ पालना

यस्तो निर्ममता समुद्वतहमा बग्दै छु निर्घातमा

यो नेपालमहाँ समस्त मुटुमा मै नै थिएँ व्यापक

ऐले जानुपन्यो हरे ! म कसरी दोषी बनी पातक ॥१४॥

यस्तै हुन्छ यहाँ सबै जनदशा अन्याय के न्याय के

आई किन्तु भविष्यले सब कुरा खुट्टयघाउला सत्य के

यै विश्वास लिई परन्तु अहिले जाँदै छु अज्ञातमा

मेरो छैन कसूर यो मुलुकको कल्याणमा व्यस्त म ॥१५॥

औमसेल थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य / २७

यौ नेपाल डुबै समस्त जनको बेइज्जती हुन्न र ?

यो नेपाल उठे समस्त जनको सम्मान के हुन्न र ?सोची नित्य यही कुरा मनमहाँ मेरो वित्यो जीवन

कैल्बै बाँचिनै सत्य ! एक पल नै नेपाल बाहैक म । ॥१६॥

मेरो दुर्गति आज जे-जति भयो आतिथ्य नै मान्दछुमेरो पीर, व्यथा र कष्टहरूमा नेपालमै हेर्दछु

चल्थ्यो एकबखत्‌ समस्त मुलुकै मेरो इशारामहाँ

ऐले किन्तु म फ्याकिएँ बगरमा आएन कोही यहाँ ॥१७॥

डाँडा, फाँट समस्त देशभरमा आवाज उच्चा थियोसिङ्गै देश यता-उता गरिदिने काफी इशारा थियौ

को बोल्नै यसको अगाडि मुलुकै हाँकेर यो हिँड्दथ्योबन्दी आज छ भीमसेन यसरी क्यै गर्न सक्तैन यो ॥१%॥

कस्तो भाग्य-विडम्बना छ विधिको कोसी सुकी बुँद भोमात्रै नाम छ भीमसेन यसको सामर्थ्य सारा सुक्यो

भित्ता छन्‌ सब चूप औ दलिन्‌ छन्‌ तेर्सीरहेका घना

ढोका बन्द, कडा खडा छ पहरा आएछ यो लाञ्छना ॥१९॥

२८ /भीमसेत यापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

पर्दा देश, नरेशलाइ कहिल्यै सुस्ताउनै जानिनँ

छाडी देश, नरेश क्यै जगतमा आफ्नो भनी मानिनँ

ऐले देश, नरेश ती पनि सबै थुम्छन्‌ मलाई किन ?

पर्दा आज मलाई, मौन सब छन्‌ बोल्दैन कोही किन ? ॥२०॥

केही छैन म मारिङँ बरु छिटै ज्यूज्यान सरकारकँयस्तो यो अपमान किन्तु नसहँ धिक्कारधिक्कार भैमेरो ज्यान त नित्य अर्पण छ यो को मात्रै मर्दैन र ?मेरो देशमहाँ अनन्त यसले लाग्नैछ धब्बा तर ॥२१॥

'अमसेत थापा ऐतिहासिक खफडकाव्य / २९,

सात

केही छैन म जान्छु, बित्छु खुशीले रोजँ जहाँ जानमा

यो शारीरिक कष्टको पर पुगी पस्ने विश्वान्तिमा

त्यो विश्वान्ति जहाँ कुनै किसिमको सन्ताप दन्कन्त रे !सारा कर्म, कुकर्म राशहरूको फर्स्योट त्यो ठाउँ रे ! ॥१॥

सुस्केरा अति आँसुले रतिभरै त्यो ठाउँ छोइन्त रे !लागेको सुख-शान्ति छाप गहिरो त्यो ठाउँ धोइन्न रे !पश्चात्ताप बढेर तप्प दिलमा त्यो ठाउँ उठ्दैन रे !चुक्ली, चापलुसीहरू जति गरुन्‌ त्यो ठाउँ डग्दैन रे ! ॥२॥

जे भो भो अब फेरि सक्दिनँ यहाँ केही म सच्याउनयस्तोमा सब लोकले गरिदिउन्‌ पुर्पक्ष यो जीवन

तीखा कण्टकधारको बिच बसी मैले गरेँ जे जति

हो सन्तुष्ट म छैनँ किन्तु कसरी मानूँ सबै दुष्कृति ! ॥३॥

३०८ श्ीमसेत यापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

पारावार अपार त्यो समयमा यथोपासरी जिन्दगी

यस्तोमा पनि शौक-दुःखहरूको हर्दम्‌ हुने जग्जगी

चोला मानिसको छ दुलंभ अहो ! साक्षात्‌ हुने ईश्वरसाक्षात्‌ ईश्वर भन्नु खास जनता यै हो कुरा आखिर ॥४॥

यस्सै जीवन फुङ्ग मात्र नउडी क्यै रङ्ग गाडा भरोस्‌आएका पछिका समेत जसमा उक्लेर केही गुनोस्‌

भन्ने आशयले बडो जतनले सोच्दै थिएँ ज्यून म

के भो किन्तु समाजमा नचिनिँदै यो जिन्दगी नै गुम्यो ॥५॥

हो, ऐले म छु मेटिँदै, तर छ जो विश्वास यो आँतमाखोस्ने तागत छैन शत्रृहरूको यो क्रूर संसारमा

जो मान्छे जनकार्यमा रत भई सत्कर्ममा व्यस्त छत्यो मान्छु जनतामहाँ अमरता ओढी सधैँ बाँच्दछ ॥६॥

हावा, घाम सहेर फूल जसरी निस्कन्छ काँडाबिचबारीको जसले थपेर गरिमा बास्ना समेत्‌ छर्दछमान्छैले पनि कष्ट-विध्नहरूमा सत्कर्म जन्माउँछदेशै धन्य गरी भविष्यतकमा कल्याण बर्साउँछ ॥७॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य :' ३१

मेरो जीवन अन्त हुन्छ यसरी केही म त्यो मान्दिनँजानाजान परन्तु कत्ति कृभलो नेपालको सोचिनँगर्नै काम अनेक गर्न नसकी रोई रहेको छुम

हर्दम देश, नरेशको हितमहाँ लागी रहेको छु म ॥८॥

मेरो दारुण दुर्देशाबिच खुशी मानेर हाँस्नेहरू

च्यापी हालत यो मलाइ अब ता पाइस्‌ तँ भन्नेहरूमैरो जीवित औ सबै मृतक ती सारा पियाराहरू

मेरो देशनिमित्त नै सब गस्यो यो भीमले जे गच्यो ॥९॥

मेरो दारुण अन्तको, विरहको पीडा मलाई रति

केही छैन तुष्ट नै छु यसमा संसारकै यै गति

यो छाला अनि हाडपिञ्जरमहाँ आबद्ध जैलेतक

मेरो देह रहन्छ दुःख-सुखमा को खोस्छ बाँच्ने हक ? ॥१०॥

यो काया जब काँचुलीसरि गरी फेर्नेछु मैले यहाँ

हो अज्ञात सबै भए पनि म ता ज्यूनेछ साँच्ची यहाँ

हाम्रो काम सबै हुनेछ जहिले त्यै कालमा केवल

मैले जति यहाँ गरे पनि अझै झिक्नै छ क्यै अक्कल ॥११॥

३२ भीमसेन थापा एतिहासिक खण्डकाव्य

मैले देशनिमित्त नै सब गरेँ मारे मराएँ पनि

पर्थ्यो गर्नु गरेँ मलाइ यसमा के दोष व्यथैं दिनेसाँच्चै देशनिमित्त मर्न सकिए त्यो मर्नु राम्रो भयोजम्मै लक्ष्य सदैव पावन भए सम्पूर्ण हाम्रो भयो ॥१२॥

मेरो देश बने म बन्छु सहजै विग्रे म बिग्रिन्छ नै

मेरो साथ भविष्य-सन्तति सबै छन्‌ 'झुण्डिएका सधैँमेरो मूल भबिष्यको पथमहाँ रोडा भई राख्दछ

औ सत्कर्म भविष्यको पथमहाँ पाङ्ग्रा भई गुड्दछ ॥१३॥

राजा, देश शरीरको मुटु बने मानेर सर्वोपरि

राजाकै बल, शक्ति बढ्न दिनमा झिक्थेँ सबै चातुरीगर्थे काम कुरा म शुद्ध मनले सम्पूर्ण सामर्थ्यले

केही आँच त्यहाँ नआउन दिई आलस्य मात्सर्यले ॥१४॥

यौटा होइन लाख-लाख दसि छन्‌ बिश्वास मेरा प्रतिराजाको गरिमा उचाल्न सकिने मै काम गर्थे कति

यस्तो काम हुँदाहुँदै किन यहाँ यस्तो अविश्वासकोहत्यारा शिशुको भनी ठहरिएँ के हेतु यस्तो पन्यो ? ॥१५॥

भीमसेन थापा ऐँतिहासिक खण्डकाव्य / ३३

हुर्काएँ जसलाई काँध-शिरमा राखी- चढाईकन

हुर्काएँ जसमाथि भक्ति, ममता सारा खन्याईकन

सेवामा जसको समर्पित गरेँ सम्पूर्ण यो जीवन

राजा आज मदेखि छन्‌ बिमुख रे ! यस्ता भएको किन ? ॥१६।

हत्या राजकुमारको किन गरुँ के स्वार्थ यस्तो गरीयस्तो नीच कुकर्म गर्छ यसले भन्ने कुरामा परी

राजा ! आज मलाइ सेरिनु समेत्‌ पर्ने अवस्था दियौमेरो जीवनका तमाम रचना च्यातेर फाली दियौ ॥१७॥

राजा कत्ति नसौचने र अरूकै हाहा-करैमा परी

यस्तो निष्ठुर लाञ्छना पनि ममा थोपार्दियौ बेसरीराजा भैकन यत्ति दुर्बल भई के काम चल्ला हरे !

यो नेपाल बनाउने क्रम यहाँ जारी कसोरी हुने ? ॥१८॥

राजा ईश्वर हो भनेर कसरी श्रद्दा प्रजाले गरुन्‌ !राजामाथि अनन्त भक्ति कसरी मान्छेहरूले गरुन्‌ !सानो बालकबाट सम्म नहुने यो भूल कस्तो गन्यौ ?चुक्ली, जाल, फरेबको बस परी गर्ने-नगर्ने गप्यौ ॥१९॥

३४ /श्षीमसैन थापा ऐतिहासिक खण्डकार्य

यौटा ज्यान लिएर यो बखतमा नेपाल सप्रन्छ त ?

राज्ञा नै यतिसम्म दुर्बल भए यो देश बिद्रन्न र ?

है मेरा प्रिय भारदारहरू ! हो छोपेर साँचो क्रा

राजाको कति गर्दछौ अहित यो ! जालो बुनी माकुरा ॥२०॥

जे होस्‌ सत्य अगाडि राख्नु नृपमा कैल्यै नमानी डर

हो है निश्चय भारदारहरूको कर्तव्य यो सुन्दर

सोची वाहिर-भित्र बोलिदिनु नै सल्लाह-सल्लाह हो,

आफ्नौ स्वाथं निमित्त बौल्नु त फगत्‌ औँधान अन्याय हो ॥२१॥

राजामाथि अपार भक्ति हुनु नै यो दोष मेरो भयोहो ज्यादा हुनु हुन्न क्यै पनि यहाँ भन्नै कुरा सत्य भोराजामा पनि दोष औं गुणहरू हुन्छन्‌ अवश्यै पनिदोषै-दोष तथा गुणै-गुणहरू हुन्नन्‌ कसैमा पनि ॥२२॥

राजा बन्नु कठीन कर्म छ सधैँ यो कण्टकाकीर्ण छआफ्नो भूलमहाँ समस्त जनको सौभाग्य नै निभ्दछबोले बोल्दछ औ समस्त जनता, रोए सबै देश नैराजाले यदि भूल गर्दछ भने त्यो भूल हो देशकै ॥२३।

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाब्य,' ३५

राजा नै कमजोर मूखं छ भने के हुन्छ लौ देशको

राजा नै उसलै नबन्नु बढिया कच्चा भए बुद्धिको

राजा छन्‌ त विबेकशून्य मतिका यो देश नै बिग्रियो

राजा छन्‌ यदि बृद्ध, शिक्षित भने, यौ देश नै सप्रिगौ ॥२४॥

बिग्रन्छन्‌ तर बुद्धिवन्त पनि ती पापी हुँदा सङ्गतनेपाली प्रिय भारदारहरूको कस्तो लियौ हुर्मत ?

मेरो ज्यान लियौ म भन्दिनँ यहाँ खै देशको इज्जत ?यस्तो चाल चले रहन्छ कसरी नेपालको हुर्मत ? ॥२५॥

यो शारीरिक कष्टबाट म मस क्यै लिन्न फिक्री मत

यो नेपाल परन्तु बढ्छ कसरी फिक्री यही लिन्छुम तमेरो तागत छैन क्यै अब यहाँ जाँदै छु अज्ञातमा

जिम्मा देश बचाउने सब तिमी, तिम्रै छ यी हातमा ॥२६॥

नासो हो बुझ राज्य भन्नु जनको माग्छन्‌ त फर्ता पनिराजाले दिनुपर्छ हर्ष मनले कर्तव्य आफ्नो भनीनासोलाइ समाल्न सक्षम भई बन्नू प्रजावत्सल

जस्तै पार्दछ मेघले हरघडी, बाली सपार्ने जल ॥२७॥

३६८ भीमसेन यापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

आठ

बिग्रे देश सबै जनाहरू तिमी बन्छौ यहाँ दानव

सप्रे देश सबै जनाहरू तिमी बन्छौ यहाँ मानव

बन्ने मानिस, या त दानब हुने, तिम्रो छ के सम्मत ?

यो नेपाल नबिग्रियोस्‌ तर कहीँ यै माग्छु भिक्षा म त ॥१॥

आफ्नौ देश-प्रजा भनेपछि सबै हुन्छन्‌ हुरुक्कै जनआफ्नौ देश बनाउने व्रतमहाँ होम्ने सबै जीवनसाराको सुख-शान्तिको पट खुलोस्‌ नेपालमा अन्तत:साराको अधिकार प्राप्त हुन गै सारा बनुन्‌ उन्नत ॥२॥

आओस्‌ यो दिन झट्ट देशहितमा लाग्नेहरूको जयआफ्नौ सैवक हो भनेर जनलेै बुभ्ने र जान्नै भएत्यस्तो मानिसलाइ इज्जत तथा सम्मान बर्साउँदैदेका ! आज बिदाइमा अलिकता क्गै आँसु बर्साउँदै ॥३॥

भीमसेन यापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य / ३७

साँच्चै मानिस बन्नु दोष, गुणको दोभानमा बस्नु होदोषै-दोष तथा गुणै-गुण भए मान्छे कुनै हुन्न त्यो

त्यस्तै मानिस भीमसेन पनि हुन्‌ निर्दोष हुन्थे किन ?साँच्चै घाम र अन्धकार नमिले के बन्छ यौटा दिन ? ॥४॥

पुर्खाको जुन शान-मान अघिको शस्त्रास्त्र नाना सिकीढुङ्गालाइ बचाउनै समयमा ज्यादै चनाखो बनीबाढी भै अति बेगले रिपुहरू उर्ली रहेका यहाँयो वेला किन चूपचाप नगरूँ सेना तयारी यहाँ ? ॥५॥

घुम्छन्‌ बाजसमान माथि तभमा साम्राज्यवादीहरू

निर्धो भारतमाथि झम्टन पुगी के के गरेनन्‌ अरू ?

हाम्रो देशमहाँ सरापसरिका ब्याधाहरू यी सब

खोज्छन्‌ पस्त, त नौजवानहरूको आधार चाहिन्न र ? ॥६॥

सेना नै नभए कहाँ मुलुकको स्वाधीनता ज्यूँदछ ?आली छैन त खैतको बिचमहाँ पानी कहाँ अड्दछ ?सेना लायक छैन ता मुलकमा स्वातन्त्य जोगिन्छ त ?योद्धा वीर जवान नै मुलुकमा ऐले छ आवश्यक ॥७॥

३८ भीमसेन यापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

सेना हो परखाल तुल्य, सहने आपत्ति नाना थरी

रोक्ने शत्रु सबै स्वयं सजग भै सारा सुरक्षा गरीसेनालाइ बलिष्ठ पार्नु युगको आह्वान हो आजकोसेना बन्छ जवान बीरहरूको कर्तव्यमा व्यस्त जो ॥८॥

त्यस्ता सैनिकलाई इज्जत दिँदै सेवामहाँ तत्पर

राखेँ सैनिक, भारदार बढिया राम्रो गरै सकभर

नाम्लो डाम लगाइ हिँड्न नपरोस्‌ यो देशका कम्पुलेपाउन्‌ जीवन यो बिताउन यहाँ केही खुशी चैनले ॥९॥

भन्दै कम्पुहरूनिमित्त जहिले बन्देज नाना गरेँ

पारेँ सज्जित कम्पुवर्गहरू ती ब्यारेक पोशाकले

नाना सैनिक वबाद्य-वादकहरू नेपालमा देखिए

पाई बेश अनेक तालिम नयाँ जङ्गी उज्याला भए ॥१०॥

नाना बन्दुक, तोपले रिपुहरू थर्काउने सैनिकनेपालीपनभित्र फेरि भरिए थाम्नै महागौरव

राखी काख प्रजा, शिरै उपरमा राजा लिई हिँड्दथें

जस्तै सन्मुख कष्ट होस्‌ निमकको सोझो गरी बढ्दथेँ ॥११॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य / ३२,

राजा ईश्वरतुल्य मान्य सबको संस्कार बन्दै गयोराजाबाट हुँदैन दोष कहिल्यै, विश्वास जम्दै गयोमान्छेको दिन जान्छ आज र भरे, भोली र पर्सी गरीलाएको गुन ता रहन्छ तर त्यो कैल्यै नमेदने गरी ॥१२॥

यो नेपालमहाँ डुलेर म बढेँ पाएर यो जीवन

मैरा ती सुख-दुःख अङ्गित हुने छायाहरू छन्‌ जुनयस्तो देश मलाइ छाड्न अहिले गाह्रो त पर्ने भयोक्यार किन्तु सबै नछाडि नहुने हो रीत संसारको ॥१३॥

ती अग्ला हिउँ टाक्रा, हिमनदी, पाखा घना जङ्गलसोभा वीर परिश्रमी जनहरू गर्ने सधैँ मङ्गल

मेरो अन्तिम यो घडी छ सबले माफी मलाई दिनूसक्थैँ जे जति गर्न, गर्न नसकी यौ बाध्यतामा परेँ ॥१४॥

हे ! मेरा शिब, सत्य, सुन्दरहरू ! मेरो सजाक पथ

मेरा ज्ञान, विवेक प्राप्तिहरूहो ! ल्याओ मलाई रथ

है मेरा तप, योग, ज्ञानहरूहो आलोक मेरो बन

यो यात्रा सुख, शान्तिदायक बनोस्‌ पक्री नयाँ जीवन ॥१५॥

४०, भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाय्य

के के हुन्छ मनुष्यलाइ कहिले को भन्न सक्ने यहाँमान्छेको मन हो घुमाउँछ उही आकाश, पातालमाफाली पाउँ निमेषमा प्रलय भौँ भारी छ यो बोझिलोआँखाभित्र पटक्क निद नपसी छर्लङ्ग रातै बित्यो ॥१॥

चोटैचोट परेर मानिस जसै लाखौँ छिया बन्दछचोटैलाइ गरेर प्यार उसले पीडामहाँ रम्दछ

यस्तै आज छ भीमसेन अहिले पीडा, व्यथाको परकोहीमाथि अलग्गको फल सरी आफैमहाँ निर्भर ॥२॥

माने दुःख दुखी रहन्छ जगतमा यौ मान्नु नै हो सबभट्टा, तुच्छ फरेबलाई कहिल्यै साँचो नमानौँ अबकेको दुःख र कष्ट हुन्छ जगमा मैले नमाने भने

मैले मान्नु-नमान्नुमा सब यहाँ हैनन्‌ कुनै वास्तव ॥३॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकारुय / ४१

माछो तप्त कराइको जब गई आगोमहाँ पर्दछ

संसारै अति कष्टको बिच परी सन्तापमा मर्दछ

छोड्छौ सोच्न जसै यहाँ दुःख कुनै आउन्न हाम्रो भनीडेरा हो सब दुःख कष्ट पनि यौ रहन्न स्थायी बनी ॥४॥

यस्तो अन्तर यो सब जान्न मात्र सकिए पीडा व्ययाकेछर?सारा शान्तिमयी विशाल भवमा सर्वत्र आनन्द छ

माछो तप्त कराइको जब कठै ! आगोमहाँ गै पच्यो

हा, हा ! प्राण छुटैन किन्तु उसको वेचैनमा क पन्यो ॥«॥

चिन्ता खान्छ सजीवलाई जसरी आगो बली दाउरापाए मात्र चिता त खान्छ हसुरी निर्जीव खोजी बराचिन्तालाई तसर्थ भन्दछ चिता, पीडा बडो तत्समचिन्ताबाट निकै मनुष्य जिउँदै हुन्छन्‌ मरेकै सम ॥६॥

चिन्ताको भरमार भार सहँदै, भोग्दै छ जो दुर्दशासाँच्चै गर्न सकिन्न वर्णन कसै त्यो दुःखदायी निशाआई भैल कठोर पूर्व दिनको हा ! भीम बग्दै गयो

पाई ठक्कर लाख लाख टुकुरा आक्रान्त छाती भयो ॥७॥

२४ २८ भीमसेन यापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

कस्तो भीषण पाप पूर्वजुनिको आईरहेको यहाँ

कस्तो दारुण यत्तको फल फली तडपीरहेको यहाँ

कस्तो हालत हीन दिन उसको हा ! सम्झताको फणाजस्तो गोमन सर्प डस्छ अहिले कस्तो अहो ! यातना ॥८॥

जाजाजा इतिहास बन्द भइदै यस्तो नउक्सा कराकूलो मानिस भीमसेन कहिल्यै जन्मेन भन्ने गरायस्तो मानवता-कलङ्गित कथा भोभो म यो लेख्तिनँसुस्केरा अनि आँसुको दहमहाँ चुर्लम्म भै डुब्दिनँ ॥९॥

आधा रात छ सुनसान अहिले ताराहरू मन्द छन्‌बारम्बार कराउने कुकुरले निस्तब्धता चिर्दछन्‌

केही श्वास प्रश्वास चल्दछ अझै बेहोशमा भीम छन्‌छाया एक कुनै पसैछ नजिकै, त्यो सामुमा देख्तछन्‌ ॥१०॥

आएको किन ? को तिमी ? नजिकमा मान्छेसरी लाग्दछछायारूप मनुष्यको जब भयो यस्तो क्रा बोल्दछ-छाप्रो त्यै नजिकै छ सुत्छु त्यसमै बारी मकैको कुरीआएको छु तपाइँको मुखमहाँ पानी बनी लाँकुरी ॥११॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य / ४३

मैरो निम्ति यहाँ निषेध ममता, यस्तो कहर्‌ कालमाआएका हरिलाई स्वागत छ हे ! के भन्नु बेहालमा

मेरो निम्ति निषेध आज ममता आयो, उदायो कता ?छायो यो ममता समस्त करुणा फारेर निस्तब्धता ॥१२॥

देखेमा अरूले म दण्डित हुने जाओस्‌ छिटो संशयआओस्‌ सृजन औ दया र करुणा आलोक ज्यौतिर्मय !मैरौ अन्तिम कालको बल बनी लड्ने झिकोस्‌ अक्कलमेटी प्यास मलाई पार्छ यसले आनन्द औ शीतल ॥१३॥

चिन्ता लाखनले डसेर तनमा अड्नै नसक्दा कहीँफालहालेँ अति अन्ध कुञ्जबिचमा नै जे हुन्छ होओस्‌ भनीअड्की किन्तु त्रिशङ्कु झैँ हुन गएँ यस्तो अहो ! दुर्देशामेरो निम्ति नआउने किन हरे ! निष्पट्ट कालो निशा ॥१४॥

इर्ष्या, द्रेषहरू अनेक खनिँदा पारेँ हरिया यो छियाखोजेँ मृत्यु अगाल्नलाई बललै सेरैर आफ्नै गलाचाहेनन्‌ तर मृत्युले पनि हरे ! मेरो अँगालो लिनमेरो निम्ति परन्तु आज हुन गो कालै समेत्‌ दुश्मन ॥१५॥

४ ४ / भीमसेन मापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

छोपेको छ समस्त विश्व तमले छोपिन्न चिन्ता तर

बिच्छी भैकन डस्दछन्‌ छिनछिनै पीडा दिई लस्कर

थोत्रो पिञ्जरभित्र-भित्र यसरी दुःखान्त बोकी कथा

मेरो त्यो कुन पापले अझ यहाँ भोग्दै छु यस्तो व्यथा ? ॥१६॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य / ४५

दश

पापी होश खुल्यो, खुले हृदयमा अस्तित्व भट्टाभटहाहाकार छ घोर क्रन्दन तथा चीत्कार चिच्याहटमाछो तप्त कराइको सरि भई लागेँ यहाँ तइपिनचिन्ता, पीर अनेक लस्कर लिई लागे अहो ! बैरिन ॥१॥

बाक्लो भीषण अन्धकार बिचमा ! गोता म खाँदो भएँझिल्का छैन प्रकाशको रति यहाँ अत्तो न पत्तो भएँघुस्सा लात सहैँ अनेक थरिका साउ्है बिचल्ली भयो

हा ! गैठहो दहमाथि प्राण चिडिया चुर्लुम्म डुब्दै गयो ॥२॥

बेला यो छ महत्त्वपूर्ण अघिको आफ्नो थलो पुग्दछुहात्ती भार लिई सियो मसिनमा आँखा पसूँ भन्दछुतुष्णा, राग र द्वेष ली मनभरी यो जिन्दगानी गयोचौरासी घनघोर चक्रविचमा ! फाल्ने मलाई भयो ॥३॥

४६,भीमसैन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

यो जो अस्थिरता छ भित्र मनको लागेर थान्को बसयस्ता कष्ट, विपत्‌ हजारन परुन्‌ भग्नेछु मै कर्कशजानेँ अस्थिरता रहेछ अखडा सङ्कष्ट सन्तापको

आफैँमा स्थिर हुन्छ ता सकल हो श्वृङ्गार आरामको ॥४॥

पालो भर्खर भीमको महलको बदलेर साथीसित

फर्केको घरमा बिदीर्ण दिलको दुःखी कुनै सैनिकखोल्छन्‌ लीकन रुद्रकण्ठ बिचमा आफन्त साथीकनयद्‌वा पट्ट फुटेर तप्त दिल त्यो लाग्यो उसै निस्कन ॥५॥

पारी बास्तव आज गुप्चुप भई आएछ शंका बढीबिस्तारै जब फैलियो खबर यो कानेखुसीमा चढीराँगो झैँ बलिवेदिमा रगतको धारा छुटेको थियोभैँमा वज्ज परेर ढल्छ जसरी उभ्भीरहेको थियो ॥६॥

धारा रक्त छुटेर उफ्‌ ! दलिन नै रातो थियो सारमा

हेर्थे पस्न हुँदैनथ्यो तर अहो ! ताला थियो द्वारमा

ताल्चा खोल्न परन्तु म्बै जनहरू आउन्नथे त्यो घडीताल्चा थ्यो मुखमा निकाल्न नहुने उच्छ्बास कस्तो हरि ! ॥७9॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य, ४७

ढोका बाहिर रक्तघार बहँदै आईरहेको थियो

जे होस्‌ किन्तु चुइँक्कसम्म नगरी हेर्नैपरेको थियोमान्छेको यतिसम्म दुर्गति हुने विश्वास नै हुन्न है

त्यो प्रत्यक्ष भयो भनेर कसरी व्यक्त्याउने हो कठै ! ॥«॥

मुढी भैकन हेर्छु त्यो टुलुटुलू हा कै भयो लौ न नि!वैरीले पनि देख्न, सुन्न नपरोस्‌ यस्तो त काहीँ पनिआफैँमाथि प्रहार गर्न कसरी हा भीमले त्यो सक्यो !कस्तो त्यो कुन पीर हाय ! उसको घाँटी छिया देखियो ॥९॥

"यस्तो दुःख खपीरहेछु अहिले हाँ भीम'ले भन्दछ

मैले हेर्नुपन्यो हरे ! जुत कुरा को हेर्न त्यो सक्दछ !कस्तै पत्थर नै भए पनि त्यसै पानी भई गल्दछ

मान्छे भैकन किन्तु हाय कसरी त्यो हेर्न मैले सकेँ' ॥१०॥

यस्ता घौर कृतघ्नता किन लियौ, कै यो मनुष्योचित ?राख्दैनौ भनि खोज्दछौ कि उसको काहीँ निशानैतक

होला यो कसरी ? असम्भव छ यो नेपाल छनौञ्जेल ताझुटो हो इतिहास नै, अमर भै यो भीम टाँगिन्न ता ॥११॥

४८ / भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

अप्ख्यारो युगमा अनेक धरीका बाधाहरूमा पतिआफ्नो साहस, युक्ति, बुद्धिबलले सम्पूर्ण राजा भनीहा ज्यूज्यान दिई सधैँ मुलुकको सेवा र रक्षा गन्योऐले भैकन देश घातक उही सब्कष्टमा उ पन्यो ॥१२॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य ,' ४९,

एघार

गाङ्हो पर्नु अवश्य जीवन महाँ स्वाभाविकै हो कुरागाःहोबाट उठैर नै सफलता सारा हुने हुन्‌ पुरागाञ्रोलाई अँगाल्न, छाम्न नसकी हच्कन्छ जो मानिसत्यो पुग्दैन कदापि उच्च तहमा जाकिन्छ हर्दम्‌ तल ॥१॥

तिम्रो याद मलाई कोर्छ, अति नै भक्त ! हे सुन्दरी !आफ्नो दुर्बल हातले कसुम त्यो तोडेर फ्याँकेसरिउक्लन्थ्यौ कति शैलमा सरसरी भर्थे ओरालो म तलोभी हात बढाइ किन्तु उभिएँ छेकेर तिम्रो प॒थ ॥२॥

सम्झी दौलत मात्र नै सब कुरा थुप्याउँदै दौलत

खोज्थेँ दुर्बलता म छोप्न त्यसले स्वार्थान्धता दूषित

केको मेल रहन्छ किन्तु जगमा बल्ने र निभ्ने बिच

आफ्नो भन्नु नराख्न क्यै पनि कुरा लाग्यौ तिमी मैसित ॥३॥

५० भीमसैन थापा ऐतिहासिक खण्डकाख्य

मानी धर्म र कर्म उच्च महिमा होमीदियौ जीवन

आफ्नो प्राण, शरीर मैसित अहो ! हो धन्य तिम्रो मन !तिम्रो लायक हैन नित्य म त यो के लोभ तृष्णा थियो ?आई किन्तु ममा समर्पित गच्यौ जे जत्ति तिम्रो थियो ॥४॥

बाँकी जीवनको लिएर कसरी लम्कीरहेकी थियौ ?

छर्दै मोहकता सबैतिर तिमी सौन्दर्य भर्दै थियौ

थोत्रो पात्र थियो परन्तु म गई थापेँ म पाकँ भनीआफ्ना लाख मुराद ती सब थुनी मैरै बन्यौ भक्तिनी ॥५॥

ऐले हर्दम कष्टभित्र पिरिँदै तिम्रो ढल्यो जीबन

कस्तो थ्यो तर के भयो शिव हरे ! सोच्नै म ता सक्दिनँयौटी तुच्छ भिखारिनीसरि भई डाँडा र काँडा डुली

तीता ती अपमान लाख सहँदै बित्ने छ त्यो जीवनी । ॥६॥

पश्चात्ताप मलाई हुन्छ अहिले कस्तो नगर्ने गरेँ

मेरो जो हक नै थिएन जसमा ढिप्पी गरी लोभिएँ

गाउहो छाड्न जगत्‌ मलाई जति भो त्यै पापको हो फलत्यो नै पाप बनेर डस्छ कसरी निर्घात मैरौ दिल ! ॥७।

भीमसैन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य / ५१

लामो मार्ग कडा मरुस्थल भई ज्यादै गलेको थिएँयौटा सुन्दर बाग किन्तु पथमा देखी म त्यहीँ पुगेँपारी ध्वस्त उजाड त्यो वन सबै जाँदै छु दागी बनीमात्रै वास बसी घुमेर त्यसमा थाकैछ यो जीवनी ॥८॥

कस्तो त्यो अपराधवले ग्रसित भै जे जो छ मेरो यहाँबाँधी चौखुर हाँ ! तँ जा अब भनी तारे सरी सिन्धुमामेरो साथ तिमी यहाँ पनि डुव्यौ बेस्वादको कालमा

यो नै पीर अपारको भइदियो संसार छाड्दा ममा ॥९॥

मेरा छन्‌ यतिका क्रिया-प्रतिक्रिया छोडेर पूँजी सब

मेरो यो प्रिय देशबाट छुटिई जाँदै छु टाढा अब

हे नेपाल ! म मिल्छु आज खुशले तिम्रै हवा-पानीमा

तिम्रै हुँ म त फेरि मिल्नु छ यहीँ अस्तित्व मेरो जहाँ ॥१०॥

है अग्ला चुचुरा हिमालयहरू ! देऔआ मलाई बिदा

हे मेरा प्रिय देशका मुकुटहो ! देओ मलाई बिदा

हे भित्ता बहुमूल्य रत्न मणिका ! देक मलाई बिदा

मेरा सोत विशाल गौरव महान्‌ ! देक मलाई बिदा ॥११॥

५२/भीमलेत थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

डाँडा, पर्वत शैल फोर्न चतुरा कल्लोल ! देक बिदापार्ने फाँट हराभरा नदनदी ! देक मलाई बिदा

मुट्ठा हार समान उच्च छहरा ! देक मलाई बिदा

हे मेरा प्रिय देशका हिमनदी ! देक मलाई बिदा ॥१२॥

सुन्धारा, धररा ! दुबै मिलिजुली देक मलाई बिदाओढ्ने पत्थर दान कालिगढहो ! देक मलाई बिदाचोखो देश अनेक लोकहरूको ! देक मलाई बिदामेरो स्वप्न पवित्र दान जसको ! देक मलाई विदा ॥१३॥

ठाडो नाक समस्त कान्तिपुरको है उच्चता कृतिम !ज्यामी लाख थियौ पबित्र पसिना हे मेघको आश्रम !सेतो स्तम्भ सुकीर्तिको धरहरा ! दैक मलाई विदा !हे अग्लो प्रहरी सरी नगरको ! देक मलाई बिदा ॥१४॥

मेरो शान्त मयूर माथि सुरिलो गाना उज्यालो जडीभोरैमा कति उच्च - उच्चतममा डाक्ने जुरेली चरी

पस्दा काल अनन्त गुञ्जन सुने जो गीत आनन्दले

मेरो अन्तिम कालको बल बन्यो त्यैँ जान्छु आनन्दले ॥१५॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य /' ५३

उफ ऐया ! कति कष्टदायक अहो ! यो घाउ मेरो यहाँसाह्है हुन्छ शरीरमा असजिलो यो प्राण उड्दैन हा !बढ्दै श्बास-प्रश्वास मात्र अडियो पीडा भयो झन्झनरोक्दैनौ मुटुको व्यथा किन अझै लम्ब्याउँदै लौ भन ॥१६॥

कै मैले अझ छैन उड्न यसरी साँच्चै पुगेको यहाँलैजा है यस भीमको स्मृति सबै हे घाउ ! हे पाहुना !निम्त्याएँ यस घाउलाई तर यै मेरो बनी बस्दछ

मेरो प्राण निभाउने बखतमा पानी थपी ज्युँदछ ॥१७।

मेरो जीवन यो कथा अब टुट्यो जाँदैछ यो चेतना

भावी सन्ततिको कतै हृदयमा बन्दै कुनै सम्झना

ढिक्का आँसु खसाल्नु के सँगसँगै विश्वासको भल्भलआफ्नो देश निमित्त मर्नु जनको क्यै हुन्न है निष्फल ॥१%॥

मेरो यो दृढ धारण छ जनले बिर्सेर बिर्सिन्न त्यो

आफ्नो देश, नरेश खातिरमहाँ हाँस्दै मरेको छ जो

मर्नै कालमहाँ जसै मनुजको विश्वास मुस्काउँछ

यो नेपाल अवश्य बन्छ जसको विश्वासको आँट छ ॥१९॥

५४ / श्रीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

लामो जीवनका सुखान्त घटना बत्तीसरी रातका

उत्रन्छन्‌ अहिले समस्त स्मृतिमा बन्दै कुरा सारका

हुन्छन्‌ निश्चय लाल लाख घटना यो जिन्दगीको बिचहुन्छन्‌ सार्थक त्यो रहन्छ जसमा सम्बन्ध रागात्मक ॥२०॥

धोका, ढाँट र जालझेल र ठगी षडयन्त्र ईर्ष्या दगाडरलाग्दा प्रतिरूप धारण गरी ऐले यहाँ छन्‌ खडानिस्की मात्र शरीरबाट अब लौ तेरो हुने के गति

भन्छन्‌ कर्कश क्र्रको वचनले निम्तिन्छ रे दुमति ॥२१॥कस्ता दुर्मुख हेन नै नसकिने क्रोधान्धता छन्‌ यहाँदाउ्हा कर्रे किटीकिटी कति बसे पापी कुकर्मी यहाँ

हा ! पक्राउ परेर तुच्छ कसरी जाँदै छु यिन्‌का सँगैकस्तो दुर्गतिको शिकार हुन गै जाँदै छु हा पिल्सँदै ॥२२॥

घाटी सुक्न गएर माग्दछ जसै आई कुनै निष्युर

तातो झोल, फलामले डसिदिने यो ठाउँको दस्तुर

लाग्यो भक भनेर माग्दछ जसै तातो खरानी दिने

लौ त्यस्तो पनि खान खोज्दछ भने आई हुरी पोख्दिने ॥२३।

भीमसैन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य / ५ ५

हा कामार्त भएर खोज्दछ भने सम्भोगमा आतुर

लोहा स्तम्भ अँगाल्न लाउँछ हरे ! कस्तो यहाँ दस्तुरलैजान्छन्‌ कति कष्टपूर्ण पथमा घौक्रचाइ पाता कसीआँधी चल्दछ हल्लिँदै रुखहरू पात्रादि झार्छन्‌ असी ॥२४॥

विष्टा, राल, सिँगान, पीपहरूका खोला बडो भीषणझमटा मस्तिर बाज, गिद्धहरूको टोक्ने किरा मुन्तिर

केही होश-हवास किन्तृ नभई भोगीरहेका सब

यस्तोमा कसरी म मान्न सकुँला यो मृत्युको उत्सव ॥२५॥

चाहीमाम छ भीम पुग्छ कसरी पत्ता सरी वृक्षको

मेरो दुर्गति के हुने अब भनी सातो उड्यो भीमकोलीला ईश्वरकै अपार जगमा क्यै हुन्न थाहा रती

हाम्रा कर्महरू बमोजिम सदा प्राप्तै हुने हुन्‌ गति ॥२६॥

बोकी पत्थर धर्मको पिठिउँमा ठाडो उकालो चढ्यो

स्वाँस्वाँ भैकन बल्ल तल्ल दु:खले भन्ज्याङनेरै पुग्यो

क्यै सुस्ताउन खोज्छ माथ तर हा ! मुन्ट्याउँदै गुदमुटीफेदीको तल खस्न थाल्छ बिचरो ! संक्कष्ट गाह्रो परी ॥२७॥

9.६ / भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

भुत्ल्याएर चरा बरा ! अधमरा पारेर छाडेसरि

ऐले विष्णुमती किनार बिचमा प्राणै बस्यो झुन्डिई

आई मृत्यु लगे हुने किन हरे ! आउन्न चाँडै अहो

के मज्जा विधिलाई भीमकन यो तडपाउँदैमा भयो ? ॥२८॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य / ५७

बान्ह

ती पूर्वस्मृति आउँछन्‌ कति यहाँ राम्रा नराम्रा पनिमान्छे भन्नु न हो सबै स्मृतिहरू हुर्की रहेका अनिपारावार अपार कष्ट दुःखको यो क्र्र संसार हो

फोस्सा नै पनि आज होइन यहाँ भोगिरहेको छु जो ॥१॥

मैले आज मनुष्यको जुनि लिई तिनै छ बाँकी धन

यो फर्स्यौट हुँदै गएर यसमा गर्ने कुरा कैयन

यस्तैमा यमको कठोर भरिया आईरहेको अब

जानै पर्दछ जान्छु-जान्छु अबता टन्टा छुटाई सब ॥२॥

टन्टा कैयनको कठोर रटना भोग्नै छ बाँकी जतिभोग्नै पर्दछ ओग्छु-भोग्छु सब ती जोडेँ कुरा जै जतिवेला अन्तिमको जे जति भयो सच्च्याउनै सक्दिनँपश्चाताप र दुःख, कष्टहरूमा बाँच यहाँ भन्दिनँ ॥३॥

५८ / भीमसेन यापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

कस्तो घोर छ अन्धकार अहिले देखिन्न केही रतिघोप्ट्याएसरि चक आज छ यहाँ कालो निशाको गतिमात्रै शब्द सुनिन्छ तीब्रगतिले खोला बगेको फगत्‌आई खोज्छ कि निल्नभझैँ प्रलयले संपूर्ण मेरो जगत्‌ ॥४॥

छोपे ता पनि आज बस्तु सब नै छोपिन्छ मेरो जति

भै जाज्वल्य रहन्छ यो हृदयमा बोकेर नाना स्मृति

यस्तै कारणले उखान हुन गो <nowiki>'जस्तो मती सो. गति''</nowiki>फुन्डेको छ अलग्ग सास तर खै छैनन्‌ कनै ओखती ॥५॥

हौँ सन्तान अभावका सबजना हाम्रा पिता हुन्‌ उनैहाम्रा रक्षक, नाथ, बालक उनै जो सारा संसारकै

ऐया ! दुःख र कष्टले बल गरी सार्है मलाई दबा

मेरो श्वास निखार्नलाइ सहजै लौ जोड सारा लगा ॥६॥

पीडा घोर असाध्य स्वागत छ आ विश्वान्ति केही नदै

साह्रै क्रोध जितेर कत्ति म उपर माया, निगाहा नदे

यो अज्ञात समुद्रमा म त पुगँँ फालहाल्न लागौँ अब

के को फेरि विलम्ब उड्छु यसमा आफन्त त्यागी सब ॥७॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य / ५९,

पीडा, कष्ट म माग्छु चोट गहिरो आ आ मलाई पछारमेरो जीवनमाथि बास्तविकता ढुङ्गा उठाई बजार

पीडा, कष्ट तँ छस्‌ कहाँ र कसरी मैले नमानी दिएँयो जानीकन आज भट्ट मितिको पर्दा गिराई तँ दे ॥क॥

छुद्ने आज भयो भनी म सितको सम्बन्ध तेरो सब

हो गर्छस्‌ कि ढिलाइ आज मनमा आउँ नआफँ बिचजे भो जत्ति गरेँ-गरेँ सब गरेँ बेला विचारी अनि

त्यो सच्च्याउन आज सक्तिन कुनै भूलै भए तापनि ॥२॥

दौचै-दौष तथा गुणै-गुण भई बन्दैन मान्छै कुनै

मेरो दौष भए म माग्दछु क्षमा गर्नु सबै ईश्वरै

धोका, धाक, रवाफ नक्कल छली, चोरी-चकारी सबऐले मूर्त भएर आज कसरी मेरा मुखेन्जी खडा ? ॥१०॥

डन्डा, अंकुश, पाश छन्‌ करमहाँ क्रोधान्धता दुर्मुखआएका लिनलाई आज म कनै देख्दै छु ती संमुख

बिर्को मृत्यु समस्त दुःख जगको आधार मानीवरि

बिर्को हाल्न कुनै म उन्मुख भएँ यो आत्माहत्य गरी ॥११॥

६०, भीमसेन यापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

भन्छन्‌ भन्न त आत्मघात सरिको संसारमा पाप के ?मैले किन्तु यही नरोज्नु सरिको संसारमा पाप के ?रोजेँ किन्तु ढिलो गरेर त्यसले अन्याय सास्है गरेँअड्काईकन प्राण देह तरुमा तापाग्ति दण्डै दिएँ ॥१२॥

हो चिन्तानल दन्क-दन्क सहने सामर्थ्य मेरो छ यो

देखैको छु अनेक दृश्य पटमा पीडा तिरस्कारको

यो संसार बिलाउँदै छ कसरी डुब्दै महाशून्यमा

घुम्दै जीवन आज यो फनफनी चौरासि त्यो चक्रमा ॥१३॥

आउ मृत्यु अँगाल झट्ट मकनै बेहाल मेरो भयो

पीडा, कष्ट खपेर देह तरुमै यो ज्यान अड्की रह्योत्यान्द्रोमा कति झुन्डिएर नफझरी यो यातना दी रह्यो

जो जस्तो हुनुको समुन्द्र बिच हाम्फाल्न गाह्रो पत्यो ॥१४॥

बेहोशी मन यो उडेर कहिल्यै होशै नखुल्ने भए

हुन्थ्यो किन्तु हरै ! बराबर खुली पीडा मलाई दिने

जन्मै मृत्यु समान हुन्छ सबको वेदान्तमा भन्दछन्‌जन्म्यो फेरि मप्यौ यसै फनफनी पाङग्रा सरी घुम्दछन्‌ ॥१५॥

अमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य ' ६१

मेरो देह बिसाउने क्षण तिमी मेरो मुखेन्जी खडा

मेरो चुम्बन गर्न निम्ति अहिले डाक्छौ मलाई कता :

नाना झन्झट पीर दुःखहरूको माटो जमेको जुन

त्यस्तो देश बिसाउने क्षण समैत्‌ गाह्रो मलाई किन : ॥१६॥

जस्तो जे अनिवार्य हुन्छ त्यसको गर्दै छु मै सामनायो बेला पनि दुःख, पीरहरूको के व्यर्थको शासनायस्तो दुष्कर दुर्दशासित जुधी यो प्राण अडकाउँदैमेरो देह भनेर भन्दछु कठै ! अज्ञान कस्तो अझै ॥१७॥

मेरो होईन देह यो जति भनौ मान्दै नमान्ने किन ?

ऐया उफ ! बिच हाय छट्पट हुने यस्तो व्यथा यो किन ?केवल छन्‌ पटमा परन्तु यसका लामा बनी वेदना

हुन्छन्‌ हाय ! अनन्त झौँ किन हरे ! कस्तो कडा शासना ॥१८॥

मेरो बुद्धि विवेकमा अब परोस्‌ आलो ज्योतिर्मय

बिन्ती ! अन्तिम आज मर्न म सकौं भै मुक्त औं निर्भयफुस्सा बात गरेर मानिस यहाँ फुस्सामहाँ नै मिल्यो

साँच्चै जीवन भन्नु नै यति रह्यो बाँकी करा कै रह्यो ॥१९॥

६२/भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

फुस्सामै म गएर मिल्छु अब ता फुस्सा प्रतापी अतिफुस्साले सब खेल गर्दछ यहाँ हुन्छन्‌ कुरा जे जतिफुस्साको महिमा अपार जगमा गर्ने कुरा जे पनि

पृथ्वी, तेज, हावा, अकास रहने फुस्सामहाँ झुन्डिई ॥२०॥

फुस्सा भन्नु न हो यहाँ सब कुरा फुस्सा बिना केछर!यो ब्रह्माण्ड समस्त नै बुझ यहाँ फुस्सामहाँ निर्भर

मेरो जीवनको कथा त अहिले यसै गरी टुङ्गियो

के होला पछिको निमित्त यसले थाती भएरै रह्यो ॥२१॥

भावी सन्ततिको निमित्त यसको पूर्पक्ष जिम्मा रह्योयो नेपाल अगाडि बढ्न जति नै मेरो निशाना भयोझिल्का एक उडेर शून्य बिचमा सून्सानमै अल्झियोसाँच्चै जीवन भन्नु हो नि यति नै, बाँकी कूरा के रह्यो ? ॥२२।

फुस्साकै कारबार दुनिया, फुस्सा सबै आखिर

फुस्साको छ बुझी नसक्नु महिमा यो सत्य भो सुन्दरयो नै पूर्ण रहन्छ नित्य सबमा घदने नबढ्ने कतै

यै आनन्द स्वरूप सत्य, शिव हो डग्दै नडग्ने कतै ॥२३॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य ,' ६३

बाँकी नै रहँदैन जान्न अरू ता त्यै बन्छ ज्ञानी पुरा

भेटे, सक्कल चाहियो किन यहाँ भो व्यर्थको नक्कलयस्तो नक्कल च्यात्नु पर्छ सबले च्यातिन्छताकेछर।!सारी नक्कल लाख-लाख कसरी भौँतारिँदै नै रहे ॥२४॥

पार्ने अल्मल अन्धकार बिच नै गोता अनेकौँ सहेँ

रोजै पक्रन मृत्युलाई सहजै यो कण्ठ सेदौ भएँ

ऐया दुख्छ कटक्क लौन नि ! मरेँ, फेरिन्न थोत्रा लुगायस्तो पिञ्जर भित्र बस्नु कसरी फुत्कन्न पापी सुगा ॥२५॥

यस्तो सम्म कृतघ्न मानिस हुने विश्वास गर्नै पन्योपानीसम्म नपाई राख्न मुखमा तडपेर मर्नै पन्यो

आफू भित्र बसेर हाय घर यो खोजे छु भत्काउन

ईटा, काठ, निदाल औ झिटिमिटी बाधा बने फुत्कन ॥२६॥

भूलै कत्ति भएन जीवनमहाँ मैले कसोरी भनूँ !

धेरै भूल भए परन्तु अहिले सोचेर नै के गरुँ !

यस्तो ठाउँमहाँ पुगेँ म अब ता के सक्छु सच्च्याउन !

जे जस्तो परिणाम हुन्छ नसही भन्नै कहाँ सक्छु र ! ॥२७॥

६४ /भीमसैत थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

यस्तो ता हुन्‌ हुन्नथ्यो हुन गयो कै लाग्छ यस्तै भयोभित्तासम्म पुग्याइ दारुण वाधा कालो कथा लेखियोहा ! संसार छ भन्न नै नसकिने प्रत्यक्ष कै के भयोदुक्खैको अखडा रहेछ जगतै भन्ने कुरा सिद्ध भो ॥२८॥

माने दुःख छ दुःख नै जगतमा आपत्ति हत्या घनामानेमा सुख हुन्छ पूर्ण यसमा आपत्‌ विपत्‌ छन्‌ कहाँ ?हाम्रै हो प्रतिविम्ब भित्र मनको जे जे भयौँ औ हुनेपल्टे तापनि सृष्टि नै मन दह्रो पारी रहे हुन्न क्यै ॥२९॥

एकातर्फ छ घोर दुवख जगको काहालिने सम्झिँदाअर्कोतर्फ छ शान्ति - हर्ष सुख नै क्यै छैन अर्को क्रा

यस्तै द्वन्द्वरमहाँ छ भीम अहिले अत्तो न पत्तोसित

झुन्डी आस-निरासको भुवनमा काद्दो छ फन्का नि त ॥३०॥

कैल्यै लग्छ कता कता, विरहको धारामहाँ उ परी

कैले होइन दुःख क्यै पनि भनी उ जान्छ खोला तरीबोकी भार गरौँ कडा बगरमा क हिँड्छ औ गिर्दछकैले भार बिसाइ दूर पथमै फुबका हुने गर्दछ ॥३१॥

भीमसैन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य “६५

बास्नाको अति सृक्ष्मता रज खुली बेह्दी, कसी तान्दछसारा उच्च सफा विचार उसको ऐयामहाँ पर्दछ

आफ्ना जीवनका सबै विगतका राम्रा नराम्रा कुरा

ऐलै पो झनझन्‌ खुली 'फलफझली आए सयौँ आँक्रा ॥३२॥

तर्सन्छन्‌ सब फेरि ढाडस कतै आनन्द तस्यां कतै

झिल्का सुक्ख र शान्तिको पनि कतै, धक्का र मुक्का कतैठेगाना नपुगी थलो नजिक नै भत्की रहेको कतै

ऐले प्राण छ भीमको सकसमा काँचो विकल्‌ वायु झैँ ॥३३॥

क ज्यूँदो छ त भन्नु मात्र अहिले के शक्तिले बोल्दछसारा इन्द्रिय बन्द छन्‌ धुकधुकी मात्रै कतै चल्दछहाम्रो भन्नु शरीर होइन यहाँ अर्कै छ साँचो क्रायस्तो देह अनेक लीकन कहीँ यात्रा हुने हो पुरा ॥३४॥

चोला यो नरको छ साधन फगत यात्रा पुरा गर्नकोराम्रो साधनको प्रयोग नगरे पुग्दैन बैकुण्ठ त्यो

झल्क्यो झल्झल भीमको हृदयमा जे जे गरेका थिएआई जीवनका समस्त घटना ऐले सिनेमा बने ॥२५॥

६६ ,/भीमसैन यापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

हत्या श्री रणको हुँदा जति भयो एकएक देखा पप्यो

जालै जाल रची अनेक जनको सर्वस्व भो ज्यानको

पर्थ्यो गर्नु गरे सबै मुकुटको जिम्मा दिएको थियो

मान्छे हो यदि भुल हुन्छ त भने दोषी कसोरी भयो ? ॥३६॥

पीडा, क्रन्दन सुन्त, हेर्न पनि हो यो राज्यभारा लिनकाँढा, सिस्नु छिमल्नु पर्दछ यहाँ यो राज्य हुर्काउनहत्याकाण्ड अनेकको जडमहाँ अड्ने यहाँ शासनहत्याको नपरे त चोट कसरी यो देश बिग्रन्छ त ? ॥३७॥

भन्छन्‌ साम र दाम, भेदहरू नै साम्राज्यको शासनहत्या-काण्ड अनेकको जड भए गद्दीमहाँ शासन

तर्के लोचन लाल-लाल कसरी क्रोधान्ध दामोदरसल्काइ दिन खोज्दछन्‌ मनमनै पारै खरानी सब ॥३८॥

हत्या निर्मम शेरको घरमहाँ बाँकी नराखी शिशु

मै सम्झन्छु म फेरि कैयन यहाँ यस्तै उदण्डीहरू

देखेँ तत्पर मर्न राजमहिषी राजेश्वरी स्वामिनी

जस्तै पस्न सुहागरात बिचमा खोपी खसमकौ पनि ॥३९॥

भीमसेत थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य “५७

सुन्धेँ सोह्रजना किशोर ललना आगोमहाँ फालिँदानिस्केको स्वर कडङ्क्ला अहह त्यो दृश्यावली कष्टदाजिम्मा यी सबको म होइन भनी मैले कसोरी भनूँ !

यो गर्ने र गराउने त अरू नै भन्दै कसोरी बचुँ ! ॥४०॥

उर्लेका भल झैँ फिरङ्गीहरूले ढाक्दै थिए एसियामान्छेका अधिकारका हननको फैलाउँदै दुष्क्रियाआफ्नो शक्ति तथा परिस्थितिहरू हेरी बिचारीकनमैले राय दिएं सबैसँग चुझी सन्धी सुगौली हुन ॥४१॥

हत्याकाण्ड चुकूल ठोक्न नसकी हेरेर वेलाबखत्‌

गुड्नै मुश्किल हुन्छ राज्यरथ यो पल्टन्छ सारा तखत्‌यो जानीकन राजनीति गरियो मारैं मराएँ पनि

यो नै दोष भए त दौषमय भो सम्पूर्ण यो जीवनी ॥४२।

६ भीमस्तेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य

तेग्ह

जाजा धेर भयो सहुँ म कसरी यस्तो कडा लाञ्छना ?मान्छेको दिलभित्र अडछ कसरी यस्तो अगुन्टौ घृणा ?मान्छे यी कतिसम्म नीच मतिका डाहा र ईर्ष्या कति ?वैरी साँध्न निमित्त आज म भएँ पापी अचानो हरे ! ॥१॥

बल्दो जोवनको प्रवाह कसरी बोकी ममा होमियौ ?मेरो जीर्ण शरीरको दश कुना जाज्चल्य पारिदियौबिम्झाई सब गुप्त-सुप्त सपना उत्साह नौलो भन्यौ ।बाँच्ने जीवनको मिठो रहरमा संगीत नौलो भन्यौ ॥२॥

लोभी हात बढाउँदै जब बढेँ लावण्य तिम्रो लिन

मैरा हातहरू फतक्क भुइँमा गल्दै 'झरेनन्‌ किन ?

यौटा निर्मल प्राणलाड्इ कसरी छोई बिगारेँ अहो !

गोली लाग्दछ 'झैँ छ आज दिलमा सम्झी महापाप त्यो । ॥३॥

आीमसैन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य / ६९,

काढी देह छियाछिया गरिगरी यो प्राण मेरो लुछोस्‌

जे होस्‌ जत्ति हवस्‌, सहन्छु सब ती मैमा परोस्‌ जे परोस्‌दोषी हुँ त म नै छु हो अलिकता ती भक्तिले के गरिन्‌ ?नब्चयाईकन फौजबीच बिचरा लाने घिसारी अरे ॥४॥

कस्तो यो बदला ममाथि अहिले कस्तो कडा यातनायौटाको अपराधबाट अरूमा यस्तो दिने शासना

छोपी छोप्न सकिन्न अगिन कहिल्यै दन्किन्छ दन्किन्छ त्योतोडी तोड्न सकिन्न अगिनि कहिल्यै जोडिन्छ जोडिन्छ त्यो ॥५॥

तिम्रो आँट, अठोटले मुलुकमा पस्नेछ अर्कै युगसन्ध्या सुन्दर न्याय, शान्ति, सुखको सारा हँसाई मुखत्यो वेलाकन ल्याउने क्रममहाँ सङ्घर्ष ज्वाला बनीजाङ दुःख सही तपी विरहिणी मेरी प्रिया सँगिनी ॥६॥

पीडा, कष्ट व्यथा मलाई नसता सम्बन्ध हाम्रो छुटाजे होस्‌-होस्‌ किन देह नै यदि यहाँ तोडेर जाँदैछु तातिम्रो पीर लिएर दुर्बल हुँदै सानो बनूँ के कतिनेपालीजनलाइइ सोच, सबको यस्तै यहाँ दुर्गति ॥७॥

७0 / भीमसैन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्प

उल्याजँ सब दुःख-दर्द जगको भन्ने इरादा लिईजस्तै कष्ट, विपत्‌ परै पनि सही सङ्घर्ष गर्दै जिईयो नेपाल नयाँ बनाउनमहाँ जन्मँ यहीँ फौरि मयो इच्छा परिपूर्ण पार प्रभू ! हाँसेर जाँदै छु म ॥८॥

लागेको छ दनन्न अग्नि घरमा अन्याय दन्कीकन

जन्मी क्रान्ति महान्‌ यसै मुलुकमा फर्कुन्‌ सबैका दिनहाम्रा पाप र भूलका तिरिदिउन्‌ तिनै नसक्ने क्रण

यो नै माग र भीख ती सुजनमा हो भीमको अन्तिम ॥९॥

के सुन्दै छु म सुन्न नै नसकिने यस्तो समाचार यो

नारी 'भक्ति' लगेर फौजबीचमा छोडीदिने रे अहां !जेजस्तो दिनुपर्दथ्यो र कर त्यो मेरो उपर्मानभैनङ्गयाईकन भक्ति" फौजबिच नै छाडीदिने रे कठै ! ॥१०॥

चिन्ताको घनघोर भित्र मनमा आँधी, हुरी चल्दछअड्ने ठाउँ कतै नपाइ मन यो हुत्तिन्छ औ गिर्दछगञ्जागोल छ शान्ति छैन रति क्यै कस्तो अहो दुर्दशाउर्लेको दुःखले असैह्य मनमा खाँदै छ गोता यहाँ ॥११॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य / ७१

थाहा छैन मलाई अझै पनि लौ के के हुने हो अहो !जाने जीवन भन्नुपर्ने सब नै यौ जिन्दगानी अहां ।

यो को मानिस कर्म गर्दछ यहाँ यस्तो तमाशा किन !घोक्स्याई यसलाई काम नलिई मिल्दैन सच्चा सुख ॥१२॥

गर्ने फेरि गराउने सब उही मार्ने र मर्ने पनि

लीला गर्छ समस्त ईश्वर बनी आफै करणी औं धनीमान्छेमा कन रोग पस्छ कसरी के युक्तिले हट्छ नि !यो नै चिन्तन एकदेवकन थ्यो बस्दा र उठ्दा पनि ॥१३॥

जालैजालमहाँ परेर उनको ज्यानै गुम्यो व्यर्थमा

सास्ती घोर मिल्यो कठोर किन यो सास्ती कठै व्यर्थमा !हत्या राजकुमारको गर्न उनको हो हात रे ! मानियोआयुर्वेदमहाँ प्रवीण विचरां सोझो गुणी वैद्य थ्यो ॥१४॥

छोपी नाक त भाजुमान अहिले क्या धापमा भासियोसोझो ज्यान त चक्रको बिच परी झुन्ड्याइयो मारियोमेरा मित्रहरू ! तिमीहरू कहाँ आईरहेको छु म

जारी घोर कृतघ्न यौ जगतको देखीरहेको छु म ॥१५॥

७२ भीमसेन थापा एतिहासिक खण्डकाव्य

हालेको पनि गाँस खान यमले लौ छाड भन्लासरिआयुर्वेद-प्रवीण ती अनुभवी नेपाली धन्मन्तरी

चोखा पण्डित एकदेव पनि हा ! बेप्वाँकमा मारियो

यो षड्यन्त्रमहाँ अमोघ मणिथ्यो हा ! काँच भौ फ्याँकियो ॥१६॥

हत्यारा भनि भाजुमानकन ता केही नराखी अहम्‌सास्ती घोर दिएर अन्त गरियो कस्तो करा त्यो अधम्‌भीमैमाथि दगा थियो त किन ती बेफ्घाँकमा नै गएयस्तो जाल' रचेर शान्ति जनको बेहाल नै गर्दिए ॥१७॥

लाग्छन्‌ घाम अवश्य बादल बढी ढाकीदिए तापनि

त्यस्तै सत्य रहन्न गायब सधैँ मिथ्या अँध्यारोमनि

मात्रै जाल फरेब हो मप्रतिको यो लाञ्छना 'फूट हो

हत्या राजकुमारको किन गरुँ कस्तो कुरा यो अहो ! ॥१८॥

उर्ली विस्मृतिको महाजलघिले ढाक्नेछ सम्पूर्ण यो

केही भाग रहन्न केवल यहाँ अड्ने कुरा शून्य हो

यो नै पूर्ण विराद्‌ शरणमा अर्पिन्छ यो जीवन

यै मात्रै तलमाथि हुन्न त्यसमा घुम्दै छ त्यो फन्फन ॥२०॥

भीमसेन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्य ,' ७३

जस्तो जे हुनुपर्छ हुन्छ त भने टारेर टर्दैन त्यो

केको शोक लिने यहाँ फजुलमा जे हो हुने हुन्छ त्योनाना जाल र झेल छन्‌ जति यहाँ धोका हुने लोककोकेही छैन म लिन्न ता दुःख यहाँ झिल्का म आलोकको ॥२१॥

हे आलोक ! तिमी चमक्क चमकी मेरो खुलाक पथमायाको बशमा परेर यसरी धेरै नटाँसँँ भ्रम

खोई दुःख कहाँ छ आज सब यैँ सम्पूर्णमा व्याप्त छकेही होइन ज्यूनु-मर्नु क्रम हो संसारमा चल्दछ ॥२२॥

चिन्ताबाट उछिट्टिएर पर गै निश्चिन्त हो भनी

रोजेँ यो पथ किन्तु झन्झन यहाँ चिन्ता घुम्यो फन्फनीआई ती अघिका अनेक घटना बिच्छी भई डस्दछन्‌मैले गर्नु नगर्नु त्यो जति गरेँ धावा ममा बोल्दछन्‌ ॥२३।

कोही भीम गयो कथा करुण यो भन्छन्‌ त नेपालमामै हुँ भन्नु समान झूटहरू के यो घोर जञ्जालमाकस्तो थ्यो कसरी कसो हुन गयो प्रत्यक्ष नै देखियोदुःखैको अखडा रहेछ बुझियो निःसार संसार यो ॥२४॥

७४ /भ्रीमसैन थापा ऐतिहासिक खण्डकाव्व

भन्छन्‌ भीम भएर शान्त यसरी यो कष्ट के हो गुनीहो सङ्कट उनाउ केवल यहाँ अस्तित्वको निर्धनी

द्रष्टा मात्र रहुँ म ता समयको भोक्ता हुँदै होइनपीडा-सङ्घटबाट भिन्न म छु है ! मेरो हुँदै होइन ॥२५॥

ज्ञाजा व्योम अनन्तमा गरुड भझौँ उड्उड तँ आत्मा चरासास्है कष्ट भयो मलाइ अहिले सम्झेर के के कुरा !

हे धारा स्मृतिको तँ बन्द भइदै पाखा मलाई लगाभकभक तप्त कराइमा भुटिभुटी दिन्छस्‌ कडा वेदना ॥२६॥

खस्‌खस्‌ विस्मृतिको महाप्रलयका पर्दा सबै छोपिदे

चिन्ता दुःख र कष्टको जलन यो सारा बिलाई तँ दे

यो कस्तो विकराल काल अहिले भोगीरहेको छु म

मनै सक्छु न ज्यून सक्छु अहिले कस्तो दशा निर्मम ! ॥२७।

मेरो होइन सत्य होइन, यहाँ भोग्दै छ मैले तर

टाँस्सी मैसित आउने किन हरे ! कस्तो अँध्यारो छर !जानेको छु म मुक्त हँ तर पनि कस्तो कडा बेदनाजाजाजा चुँडिएर जा अब यहाँ मैमा मलाई मिला ॥२%॥

भीमसेन यापा ऐतिहासिक खण्डकाब्य ,' ७५

वास्ता छैन ममा कुनै विकलता मेरो पिछामा नआयस्तो तप्त कराइमा भुटिभुटी के भो तँलाई मजा ?पीडा भो घनघोर जोड नलगा अस्तित्व पोल्दै जलाफाँडी झन्झट जाल छन्‌ जति यहाँ प्रस्थान बाटो खुला ॥२९॥

मेरो भाग शून्यको तट पुग्यो नैराश्यको माझमापर्दा अन्तिम गिर्न-गिर्ने अहिले लाग्दै छ यो साँझमाघण्टी बज्छ समाप्तिको टिनिटिनी थन्किन्छ मर्मान्तकयी सारा प्रतिघात-घातहरूको टुङ्गिन्छ है नाटक ॥३०॥

॥इति॥

७६ /भ्रीससेन थापा ऐतिहासिक बाण्डकाव्य

सिद्धिचरणका कृति

फिसिमिली जूनकीरी ।बालकविता) नयुद्ध र शान्ति (खण्डकाव्य) तकान्तिमती नवक हाम्या'5 ५ हाञ्ट डाटा हत ए0डा15 जै रा.प्रइठका हाम्लाई ला जाल छ 1 न

नेपालीभाषामा

१ कोपिला ।कविता-सङ्ग्रह) नेराप्र२. मेरो प्रतिविम्ब (कविता-सङ्गराह) छ

३. उवंशी (खण्डकाव्य) साझा४. कुहिरो र घाम ।कविता-सङ्ग्रह) साझा१ तिरमिरै तारा (याललकविता) नेराप्र६. बाँचिरहेको आवाज (कबिता-सङ्ग्रह) साझा७ सिद्धिचरणका प्रतिनिधि कविता नेराप्रद्र मक्गलमान (खण्डकाव्य) नन१. ज्यानमारा शैल ।खण्डकाव्य। न१०. आँसु (खण्डकाव्य) साझा११. बालिवध ।पच्चनाटक) न१२. (खण्डकाव्य) साझा१३. पु थापा नेराप्र१४. शबरी न१५. आत्मबिलौना न१६. सिद्धिचरणका जैल-संस्मरण नेरा.प्र१७.

१८.

१९

२०

२१

।

सीस्वाँ ने.फ्स्वां

उर्वशी (खण्डकाव्य)

ग्वग्‌स्वां

लुभुनी (खण्डकाव्य)

तृष्णा (खण्डकाव्य)

सिडिचरणया निबन्ध

घःमा ०उत्तरा-विलाप पिमदनिगु१०. बाखं व निबन्ध ७

११. भूमिकामुता नैरा.प्र.१२. मूस्वां ।कवितामुता)

1111 ॥ यवब्र

पुन (4 27 2८ नद ३० लन ला

हन्ट ५ 1888 190. 99933-50-60-5

अन्तिम निम्तो

2024-06-14T14:19:23Z

Nepalikitab8848: Created page with "फडाँ॥7€60 87: ७०,ने७साझा शिक्षा ई-पाटीताइ बरा ४//४४/.[१1॥51916919%90.018१५४४///.०।616|0901.018 लेखिकागिता केशरी | सेभ दि चिल्ड्रेन यू.एस.महाराजगन्ज, काठमाडौंनेपाल । बब प्रकाशक :पुस्तकलेखिका प्रथम संस्कर..."

फडाँ॥7€60 87:

७०,ने७साझा शिक्षा ई-पाटीताइ बरा

४//४४/.[१1॥51916919%90.018१५४४///.०।616|0901.018

लेखिकागिता केशरी

|

सेभ दि चिल्ड्रेन यू.एस.महाराजगन्ज, काठमाडौंनेपाल ।

बब प्रकाशक :पुस्तकलेखिका

प्रथम संस्करणसर्वाधिकार

सेभ द चिल्ड्रेन (यू.एस)- अन्तिम निम्तो

- गिता केशरी

- वि.सं. २०५१

- प्रकाशकमा सुरक्षित

सन्‌ १९८१ को जुरुतिर अमेरीकामा एउटा यस्तो गोग देखा पत्यार जन गोग लागेमामानिस बाच्न । यो रोगको नामाकरण एड्स भनेर गारियो । आहिले एडम गोंगविश्वका घौँ जसो ठाउहशुमा प॒गिसकेको छ । वैज्ञानिकहरु, विशिष्ट अनुमन्धानक्ताहरुयस रोगको उपचारको औषधी तथा खोप चनाउनमा तल्लीन छन्‌ तर आजसम्म त्योसफलता उनीहरुलाई प्राप्त भै सकेको छैन । विकसित राष्ट्रहरुमा भन्दा किकासोन्मखराष्ट्रहहमा यो रोग बढ्दो गतिमा फैलदो छ । यसको प्रमख कारण नी राष्ट्रहरुकाजनतामा शिक्षा र ज्ञानको कमी नै ह्वो । एड्स, एच.आइ.भी. रोग अन्य रोग जस्तोस्वास प्रस्वास, पानी तथा सामान्य ब्यवहारबाट सर्दैन । समयमै यसबारे जानकारी दिइसवै मानिसलाई आफूनो व्यवहारमा सतर्कता तथा होसियारी अपनाउन सके यो रोगफैलने सम्भावना घेरै कम हुनेछ । त्यसैले रोग लागिहालेमा उपचार नै हन नसक्ने यसरोगबाट आफु बच्नु र अरुलाई वाँच्नको लागि जनचेतना जगाउनु प्रतेक सचेतनागरिकको कर्तब्य हो ।

हाम्रो देश नेपालमा सन १९८८ देखि एड्स रोग देखा परेको छ । औपचारिक रूपमाएच.आइ.भी. एड्सका रोगीहरुको संख्या त्यतिसाह्ै डरलाग्दो अनुपातमा तदेखिएना गनब्यबहारिक रुपमा हेर्दा यो रोगका जिबाणुबाट घेरै मानिस आर्कामट भएको र वत वारेब्यापक जनचेतना जगाउन नसके नराम्रोसग यो रोग फैलने सम्भावना छ । गर्ने करालाडंमनन गरेर श्रीमती गीता केशरीले साहित्यको माध्यमवाट हाम्रा गाउ घरको स्थिति

सहन हाम्रा ब्यवहार वारे प्रकासपारी एड्स रोगले हामीलाई कसरी आकमणगर्ने सक्छ रयसबाट बच्न कस्तो सतर्कता अपनाउन पर्छ भन्ने कुराका ज्ञान दिन यो उपन्याम लेख्नभएकोमा उहांलाई हार्दिक धन्यवाद दिनै पर्छ ।. एच.आइ.भी एड्खख र्‌ यौन गोगवारजनचेतना जगाउने यो उहांको पहिलो प्रयास हो । उहाका कशल हस्ताक्षर र सबलविचारहरुले आउंदा दिनहरुमा पनि जनचेतना जगाउने प्रयास गर्नुका मानव साथै जीवतकोमुल्यलाई बफाउन सकुन भन्ने हामी कामना गर्छौं ।

अन्तमा यस पुस्तकको अध्ययन गर्ने सम्पूर्ण पाठकले आफुले प्राप्त गर्न भएको ज्जानआफूनो परिवार, साधी छर छिमेकी नातेदार तथा गाउँ समाजलाई जानकारी दिइ एड्स

राग रोकथाम वारै प्रचार प्रसार गर्नमा सहयोग गर्न हुनेछ भन्ने पूर्ण विस्वास लिएका॥ |

मेभ द चिन्डन 'युण्समहाराजगजकाठमाडौ ।

भूमिका

जनसन्देश वोकेको यो प्रस्तुत “अन्तिम निम्तो” यौन तथा एड्स रोगबारेको जानकारी सवै समक्ष पुन्याई यसलाई फैलिनबाट रोक थामको उपायहरूअपनाइ कसरी समसामाजिक जीवन सुचारू रूपले चलाउदै जान सकिन्छ भन्नेचेतना जागरण गराउन तैयार पारिएको हो ।

हाम्रो देशभित्रको कुना कुनामा यो सन्देश पुर्न सकोस्‌ भन्ने अभिलाषाराखेर यसलाई नाटकको रूपमा लेखेर चैत्र १६ गते २०५० देखि शुरू गरीवैशाख १६ गते सम्ममा दश भागमा क्रमिक रूपले रेडियो नेपालबाट प्रसारणगरिसकेको छ । सायद सुन्नु भएकै पनि होला ?

हाम्रो यहाँको रहन सहन चलन चल्ति व्यवहार संस्कृति र गाउँघरकोस्थितिको परिवेशमा रहि व्यतीत गरिने जन जीवनमा व्यवहारिक कठीनाइकोसाथमा कसरी अन्जानमा नै एड्स जस्तो भयंकर रोग निम्त्याइ रहेका हुन्छौँ, योरोग के कस्तो हुन्छ, कस्ता व्यक्तिहरूलाई छिटै सर्न सक्छ, रोग सर्न सक्नेकारणहरू के कस्ता छन्‌, यस रोगले छोएको छ या छैन भन्ने जानकारी 'के गरीलिन सकिन्छ, कस्ता कस्ता कर्ममा लागेका व्यक्तिहरूले कस्तो कस्तो स्वास्थ्यकोअवस्था हुन जाँदा सतर्क रहनु आवश्यक छ, रोगले आफुलाई आक्रमण गरेकोथाहा पाएपछि घर समाजका अरू सदस्यहरूलाई वताउनु उपयुक्त हुन्छ या हुदैन,एड्सको विरामीको मनोभाव कस्तो हुन्छ उसलाई परिवार या समाजमाहेलमेलको साथ रहन दिन सकिन्छ या सक्दिन र त्यस्तै दैनिक मानव जीवनमासाथै वस्दा घट्न सक्ने कुन कुन कर्मबाट यो रोग सर्दैन र यस रोगकोनियन्त्रण गर्न रोगीले होशियार हुन सके मात्र यसलाई हामीले नियन्त्रण गर्नसक्छौँ भन्ने तथ्य कथानक शैलीबाट एउटा समस्यापूर्ण अशान्त दैनिक जीवनबिभिन्न व्यक्तिको सिर्जना गरी यसमा वर्णात्मक रूपबाट देखाइएको छ।

यस कथामा विस्तार गर्न गाउको जीवन छानिएको भए तापनि यो रोगशहर वासिहरूलाई लाग्दैन या सरेको हुदैन भन्ने छैन । यो सर्ने कारण फैलिनेकारण र होस्‌ पुग्याउन पर्ने कारण सवै, सवैका लागि एकै हुन्‌ । यस रोगलाईहामी आफैले आफ्नो शरीरमा निम्त्याएका हुन्छौँ र यसको जीवाणुले शरीरमाभित्रिएर रोग लाग्नबाट सुरक्षा गर्ने शरीरको प्रतिरोध प्रणालीलाई नष्ट गर्छ ।रोगीको शरीरबाट निस्केको यी जीवाणु आलो रगतसँग मिसिएर या पुरूषको

शुक्रकिटबाट या स्त्रीको अंगरसबाट निस्किएर एक अर्काको शरीर भित्र प्रवेशगरेको हुन्छ । यसैले यौन क्रिया नैसर्गिक भए तापनि यसैबाट रोग सर्न सक्नेसम्भावना रहन गएकोले सावधान रहेर नै सम्पर्कमा आउन्‌ गति आवश्यक छ ।एड्स रोगको रोकथामको लागि उठाइएका प्रत्येक कदममा सहयोगी वनौ । रोगफैलिनुको कारण रोगीसँग साथै वसेर होइन रोग सर्न सक्ने सम्भावित विषयमाहेलचक्राइ गर्नाले हो । रोगको आक्रमणबाट व्चौ र बचाऔं, जीवन सवैको लागिअमूल्य छ।

लेखिकागीता केशरी

अन्तिम तिम्तो

कुनै पनि चित्रकारले आफ्नो चित्रपटमा नेपालको प्राकृतिक सौन्दर्यउत्तार्न चाहन्छ भने उसले सर्व प्रथम कोर्न थाल्छ एक छेउ देखि अर्को छेउसम्मपसारिएको पहाड, जसको पछाडीबाट देखाइएको हुन्छ हिम शिखरहरू, अनितिनैको खोचबाट वेगले भर्दैको हुन्छ एउटा छहरा । यही छहराको पानीलेखोल्चा काट्दै तल तल बगिरहेको हुन्छ भने किनाराको पाटाहरूमा खडागरिएका हुन्छन्‌ साना साना नेपालीपना झल्काउने रातो माटोले पोतेका परालेघरहरू जसको सौन्दर्यलाई अरू रम्य पार्न फुलाइएका हुन्छन्‌ गुराँस यालालुपाते ।

ठीक यस्तै सौन्दर्यमय परिवेशमा फूलदेवीको सानो पराले घर छ जहाँउ बहिनीको दुई छोरीहरूलाई साथमा लिएर वसेकी छे । त्यस घर भित्रबितिरहेका यिनीहरूको जीवन पनि के यत्तिकै मनमोहक होलान ? हिड्नोस्‌ हामीएक फेर त्यहाँ गएर पनि चिहाएर हेरौं । यी मध्ये कान्छी छोरी हुने भर्खरशहरबाट आएकी छ । उ अलि अस्वस्थ्य पनि छे । सानै उमेर देखि शहरमाबसेकी हुनाले उ दिदी चन्द्री भन्दा केही जान्ने सुन्ने र हक्की पनि छे । छ्प रशहरिया लबाइ, बोलीचालीले गर्दा चद्रीपट्टि भन्दा उ तर्फ ज्यादा चाहना सबैलेराखेका छन्‌ । तर उ आफुलाई अरूको चाहना पुरा गर्न सुम्पन्त चाहन्न ! उरिसाउछे पन्छन खोज्छे । त्यहा कलह मच्चिरहेको हुन्छ । फूलदेवी भन्छे, “योआएर के गर्नु झन वाधा भएकी छ” ।

अर्कि छोरी चन्द्री फूलदेवीको हातको कठपुतली भएर बाँची रहेकी छ ।उ केही जान्दिन र लाचारी वस सम्भझेकी हुन्छे स्वास्नी मान्छैले योव्यावसायभन्दा अर्को के नै गर्न सक्दा रहेछन्‌ र ? यस्तै सोच लिएकी चन्द्रीआफुलाई रातोदिन लुटाइ रहेकी हुन्छे । उसैको अज्ञानता लाचारी र नग्नताकोफाइदा लिदै ढल्दो उमेरमा पुगेर पनि बिभिन्न अभिलाषा राखेर फूलदेवी वसेकीछ। उ थुप्रै पैसा छिटो छिटो कमाउन चाहन्छे र भन्ने गर्छै अर्को वर्ष यो परालेछानो बदल्नु परेकोछ, यताको कुनामा एउटा पाको इटको गाउ्हो लगाई कोठानिकाल्नु छ । छोरीहरूलाई भन्छे, उमेरलाई यसै खेर नफाल । बुदढ्यौलीमा केगर्छौं भन्ने छ ? सानो तिनो रोगले शरीर भएपछि नछुने हुदैन तर यसलाई यसैमिचि दिन सक्ने हुनुपर्छ, बुझ्यौ के ? उ आफैं पनि रक्सि बनाउछे मासु माछापकाइ शहर तर्फ लाग्ने यात्रु र गाडी चालकको लागि बिहानैदेखि खाना पकाइ

१

कुरेर बसेकी हुन्छे । उसको प्रयास सँधै तिनीहरूलाई आफै कहाँ वास वसाउनेरहेको हुन्छ । त्यो गर्न छोरीहरूलाई अगाडि पार्ने, मीठा रमाउने कुरा आफैनिकाल्ने र जुन बेला भन्यो कुखुरा काटेर खाना तैयार पार्न उ तम्सि रहेकी हुन्छेउसमा प्रशस्त जाँगर छ, पैसा बटुल्न । उसलाई छक्काउन हतपत कसैले पनिसक्दैनन्‌ । उ असुल उपर जुनसुकै तरिकाले पनि गरी छोडछे ।

त्यस घरमा आति जाति गर्नेहरूको ताँती कहिल्यै छुटेको हुदैन ।तिनीहरूलाई देख्दा याद आउछ ती पुतलीहरूको जो वत्तिको प्रकाशले के आकर्षितपारेको हुन्छ त्यसै झूमिदै आउछन्‌ र आफै जलेर खाक हुन्छन्‌ कस्तो शक्ति छत्यो ज्योतीमा,जसले मृत्यु बिर्साइ दिएकोछ, आफ्नो मृत्युको कारण ती आफै बनेरखोज्दै झुम्मीन आइ रहेका हुन्छन्‌ । के यसलाई कालले पठाएको अन्तिम निम्तोनमान्ने ? त्यस्तैछ फूलदेवीको भट्टि पनि जुन रफतारले चलि रहेकोछ । ग्राहककोसंख्या दिनहूँ वढ्दो छ । फूल देवीको दाउ छोरीहरूलाई अगाडि सार्नु भन्दा बढीरक्सि र मासु वेच्नमा भट्टिमा आउने ग्राहकहरू भन्छन्‌ “अव पुग्यो मासुसत कुनै पनि थप्नु । खुवै मीठो वनाइछौँ, आमै । अव कामको कुरोगरौं ।”

फूलदेवी तैपनि मासु रम्सिनै थप्नमा जोड गर्दै भन्छे, “मीठो बनाइछौंचाहि भन्छौ थप्नु भन्ने छैन लौ यति त अरू खाओ” भनेर रिकापीमा हालि दिन्छैर किच्च हाँस्छै । उ सोच्छे मैले त्यसरी यिनलाई छोप्नु पर्छ । छ्याम्वा लाई हुनसम्म झोक चल्दैन । उ कराउन थाल्छ " कै भएकी हँ तिमीत ? पुग्यो भन्दा पनि के को यत्रो जोड यही खुवाउनमा गर्छौ ? यहाँ यही मात्रखान र तिम्रा ती थोते दाँत मुजा परेका अनुहार हेर्न भनेर हामी आएका होइनौ,खुरूक्क कान्छीलाई नै यता बोला ।”

फूलदेवी पनि कम वाठी छैन जवाफ दिइ हाल्छे, “के लुकाएर मैलेराखेकी छु र कान्छी आएर तिमीहरूलाई तृप्त पारेर ख्वाइ पठाउछे । पकाएकाखानाहरू यी यिनै हुन ? सन्ते भन्छ “के आमै सद्याउन लागेकी त होइन, ?कुरो पट्ै नबुझ्ने हुन लागिन, कि नबुझेको बहाना गर्दे छौँ, ए ? यही खाना मात्रहो भने यहाँसम्म धाएर किन आउनु पर्छ घरैमा खाइ नखाइ छ नी । वरू हाम्रोसाथ आउछौँ भने आउ तिम्रा पेट चर्कने गरी ख्वाएर पठाइ दिन्छौ ।

फूलदेवी भन्छे, “त्यसो भए के खोजेका हौं त ? खुलाएर भनन, किन मसंग जड्डन्छौं, व्यधैं ? छ्याम्वालाई प्रशस्त रक्सि लागि सकेको हुन्छ । उलरबराएको स्वरमा भन्छ “ खै कान्छी अझै आइन सन्ते ? वोलान भनेको वोला1 के चाहिन्छ त्यसलाई यो छ्याम्वाले दिन्छ, दिन सक्छ ... अझै ।

फूलदेवी वल्ल खुल्दै भन्छे, “के भनेर अहिले नै कान्छीलाई वोलाउछु ।तिमीहरू जस्ता लुच्चालाई मैले विर्सेकी छु र ? अस्ति खुरूक्क आई कान्छी चन्द्रीदुवै संग मन परि हाँस खेल गरेर लुरूक गयौ । म भने मासु चिउरा रक्सि ठीकपारेर कहिले भन्लान र लैजाउला भनेर कुरिरहेकी । चन्द्रीलै पो आएर भनि“कसलाई ठीक पारेर कुरेर वसेकी आमा, तिनीहरू त गए, अव सप्पै तिमी नैखाउ” भन्दापो म झसङ्ग भए । अव त निश्चय गरेकी छु पहिले खाने पिउनेनगराइकन छोड्दै छोडदिन ?

सन्ते हाँस्दै भन्छ “ए, कुरो त यस्तो परेको रहेछ र पो यौ आमैले त्यसदिनको घाटा पनि आनै उठाउने कोशिश गरेकी रहिछन्‌ ।

फूलदेवी:- हो त तिमीहरू जस्ता छट्टुलाई यस्तै गर्नु त पर्छ ।

छ्याम्बा फूर्ति देखाउदै भन्छ, “लौ भन कति नोक्सानी तेरो भयो त्यो सप्पै आजैतिरेर जान्छु भएन अव ! कान्छीलाई एक फेर वोलाइ दे आमै तिमीलाई मवक्सिस्‌ पनि दिएर जान्छु । म को, कसको छोरा, तिमीले राम्ररी चिनेकी छौत्यति पैसा तीर्न नसकेर भाग्ने म होइन, बुझ्यौ के ?”

फूलदेबीः पैसा नभएकाहरूलाई त यहाँ कसले छिर्न दिन्छ र ! पैसावाला होस्‌ यागरीव त्यो जाच्ने हाम्रो काम होइन । लौ नोक्सान वेहोछौं भनि हाल्यौ यसपटकलाई वोलाइ दिन्छु, हेरू तिम्रा इमान कति सम्मका रहेछन्‌ ।

सन्तेः बोलाएर त हेर अनि चिनौली हाम्रो वोली कति पक्का रहेछ ।फूलदेवी; तैले मात्र भनेको भए म के पत्याउथे, तँ यो छ्याम्वाको पछ्नुटे त होस्‌ती?

फूलदेवी यति भनेर हाँस्दै वोलाउन थाल्छे .... कान्छी ... ए कान्छी छिटो ठीक्कपरेर तल आइज त । यहाँ वावुहरू आएका छन्‌ । तँलाई नै खोजदै छन्‌ ।कान्छीको कुनै उत्तर नसुनेपछि फूलदेवी फेरि फतफताउन थाल्छे र कराउदैवोलाउछे, “ किन बोल्दैन ? कत्ति सुति राख्न मात्र सक्छे यो केटी ता । कस्तोनिन्द्रा पाएकी हो यसले । साँझ पनि सुत्छ्ले । विहान पनि सृति मात्र राख्छै ? अनिके राखूत शाहरियाले यस्ती काम चोरलाई ।

सन्तेः आ यो आमा त कति छोरीहरूलाई गाली गर्छौ ? आफ्नो घर फर्केकी छकामकाजबाट फूसर्त पाएको वेलामा त सुत्न देउ ।

फूलदेवी: यी यस्तै छन्‌ । यसै छोडी दियो भने ओछ्ठ्यानबाट उठ्ने नामै लिदैनन्‌ ।फूर्सत त मलाई पौ अव यो वुढ्यौलीमा चाहिन्छ यिनलाई किन ? ए चन्द्री ...

ड

चन्द्री .... तँ पनि त्यहाँ के गर्दैछस्‌ ? कति माथि मात्र वस्न पल्केकी हो । दिदीभएर वहिनीको पछि लाग्छे । कान्छीलाई तल लगारेर पठाइ दे त ?

चन्द्री कान्छीलाई उठाउँदै भन्छे, तल जा रे आमाले वोलाएको वोलाएकैछ । तल को को तलाई भेट्न आएका छन्‌ रे, जा छिटो नत्र फेरि लुछनन आइपुग्छे।कान्छी निद्राको को आलस्यमा नै भन्छे, “आ मत जान्न । एकछिन पनि सुत्ननपाउनु । दिदी, तिमी गड देउन तल । विन्ती छ के । यस पटक मात्र भए पनिगइ देउन त्यस पछि सत्ते भन्दिन के ? अहिलेलाई नाइ नभन है ?

चन्द्री: जान्न म, तै जा । तेरो के थाहा हुन्छ र । भोली पनि यसरी नै फकाउनथालि हाल्छेस्‌ । तेरो वानी मलाई थाहा छैन र ? लौ भन कतिवाजी मलाई यसैगरी फसाइ सकिस ।

कान्छीः सांची भोलीदेखि तिमीलाई जाउ भन्दिन आज मलाई सन्चो छैन के !वहिनीलाई के तिमी दिदी भएर पनि माया गर्दिनौ ? यो बुढीले त गरिन गरिन ?

चन्द्री: तँ जेसुकै भन आजलाई भने म पनि जान्न । हिजोसम्म मलाई भनेर मरीमेट्ने यी गुण्डाहरू आजभोली तँ आएको थाहा पाएपछि स्वाद फेर्न खोजदैछन्‌ । मकेही पनि भइन यिनका लागि ? कान्छी, कान्छीको रट लगाएर वसेका छन्‌ । केम तेरो सट्वा भनेर तिनका जाउ ? म त आजलाई तैले जत्ति भने पनि जानेहोइन । तँ गए जा नगए नजा मैले कुटाइ खाने पनि होइन न त तिता कूरा मैलेसुन्नु पर्छ । मलाई माया यहाँ कसले गच्यो ? १३१४ वर्षको उमेर देखिन यसैमाडुवेर बाँच्नु परेको छ । हाम्रो कर्म नै यस्तै हो ? मलाई हेरेर तैले मन बुझाउनुपर्छ भने मैले तलाई हेरेर ।

फूलदेवी तलबाट फेरि कराउछे, 'के को त्यहाँ गल्फत्ति हो । मै आएरदुबैलाई खङ्जार्नु पत्यो कि कसो ? कस्ता अटेरा हुदै छन्‌ , हँ ?

कान्छीको स्वर सुनिन्छ । उ भन्दै हुन्छे, “म त आउन्न, आमा दिदी

आउछे ।” दिदीलाई भन्छे, “ गइ देउन भन्या छिटो, त्यो बुढी माथि उक्लि भने

मार्छ फेरि अव त तिमीलाई पनि वोलाइ हाले, जान के अप्ठ्यारो पन्यो । वरू

त्यो मेरो लाली पौडर तिमीलाई नै लगाउन दिन्छु । नयाँ छ, हेर त ? एक

छिनको सन्नाटा पछि कान्छी आत्तिएरभन्छे, “लौ न दिदी त्यो उक्लिन थालि जस्तै

तक चन्द्री धर्म संकटमा परेर भन्छे, एकै छिनमा आउछौं हामीलाई ठीक पर्नस्‌ ।

फूलदेवी तलैबाट प्रफुल्ल भएर भन्छे, तल भर्दा सुकुमेल ल्वाङ के के राखेकी छु

शु

त्यो वार्लिको वट्टामा, त्यो पनि ल्याए है । यी बावुहरूलाई चखाइ दिउ, चन्द्री तलझर्छ र त्यो बट्टा फूलदेवीलाई दिदै भन्छे, " लौ समात तिम्रो वट्टा । के के अरूपनि राखेकी रब सबै ल्याइ दिएकी छु ।

फूलदेवी खै खै हेरू के के राखेकी रहेछु, मेरो त सुद्धि पनि हराइसंकेको छ भन्दै बट्टा समात्छे । सन्ते पनि फूलदेवीको साथै हेर्न थाल्छु रभन्छ,“यो चाहि पानवहार हो, ज्यादै मीठो हुन्छ । कहाँबाट के के ल्याएर राख्छौए, आमै ? फूलदेवी खुसी हुदै चन्द्रीलाई भन्छे, लौ वाबुहरूलाई तै दे के केखान्छन्‌ आफै छानेर खाउन ।

चन्द्री उनीहरूको अगाडि बढेर वट्टा तेसारी दिन्छे ती केटाहरू चन्द्रीकोअनुहार हेर्दै मरी मरी हाँस्दै भन्छन्‌, “ए चन्द्री तैले यो कस्तो अनुहार वनाएरआइस्‌ गएर एकफेर आफ्नो अनुहार राम्ररी ऐनामा हेर त ? लाली पाउडर पनिनरम वान्कीला ओठमा, गालामा दल्दामात्र मिल्छ नत्र हेर ल कस्तो निलो भइदोरहेछ जा धोएर आइज । तँ त यसै राम्री हामीलाई लागेकै छसनी फेरि किनयसमा रङ्ग थप्नु पर्छ ।” फेरि हाँसो छुदछ।

चन्द्री टुलु टुलु तिनीहरूलाई विस्मयको साथ हेरि रहन्छ । उनीहरूहाँसोरोकेर भन्छन्‌, “ आउदा वरू कान्छीलाई पनि फकाएर ल्याए । किन त्योआइरहेकी छैन । सुन, आउन्न भनेर फेरि भनि भने सुनाइ दे हामी नै माथिआउछौ अनि के गर्दि रहिछ ?

फूलदेवी: त्यो कान्छको वानी यस्तै छ । त्यसको जिड्ीको अगाडी कसैको केहीलाग्दैन त्यसलाई झुकाउनै सकिदैन । के भयो त हाम्री चन्द्री आइ हाली ।आजलाई कान्छीलाई बिर्सि देओ । त्यसलाई वानी बसाइ सकिएको छैन । पछितत्यो पनि तिमीहरूकै त हो ।

छुयाम्बामा अहम उठ्न घाल्छ उ भन्छ, त्यसलाई आज यहाँ वोलाएरल्याउन सकिन भने म यस गाउको मर्दनै होइन । त्यसले मैले बोलाएको भन्नेचाहा नपाएकी पनि हुन सक्छ, पर्ख अव म वोलाउछु त्यस पछि पनि त्योआउछेकी आउदिन । उ ठुलो स्वर निकालेर बोलाउन थाल्छ “कान्छी ए कान्छीतल आइज हामी आएका हौं अरू होइन । तल आउदिनस भने हेर हमी नै माथिउक्लन्छौँ तेरी आमाले नरोक्ने भइसकी ।" कान्छी दिक्क हुन्छे र मन मनै सोच्छे,यिनले हामीमा के देखेका हुन्छन्‌ कुन्नि घरमा आफ्नो स्वास्नीलाई छोडेर पैसाखनाउदै हामीलाई खोज्दै हिड्छन । यी असत्तिहरूलाई तलनै गएर तह लगाउनुपर्छु क्या रे । उ सुन्ने गरेर भन्छे, “तिमीहरूले मलाई उठाइ छोड्नेभर्यौ होइन,लौ म तै आउछु ।"

छ्याम्वा दङ्ग पर्दै आफ्नो जितको घोषणा गर्दै भन्छ “आखिर तल ओर्लाइछाडे ।” यता आफुलाई तिरस्कार गरेको संझेर चन्द्री आमालाई सुनाउछे, “योआमैले व्यधैं मलाई वोलाउनु भएको रहेछ । यिनीहरूले कान्छीलाई मात्र खोजेकारहेछन्‌ । मलाई यसै लाजको मर्नु पारिदिनु भयो, लौ म त गए।

त्यतिकैमा कान्छी आइ पुग्छे र जान खोज्दैकी चन्द्रीलाई रोक्दै भन्छे“भलाई एक्लै छोडेर कता जान्छौ, दिदी । हामी दुबै वसौन ।

सन्ते चन्द्रीलाई भन्छ, “छ्याम्वा कान्छीसंग वस्छ अनि मलाई तँ यसैछोडेर जान्छेस्‌, लौ हिड तँ र म उ त्यता गएर एक्लै वात मारौ । तँ त मलाईसबै भन्दा राम्री चन्द्रमा जस्तै उज्याली हँसिली लाग्छ पो । त्यही छयाम्वा हो,आए देखि कान्छी कान्छी भनेर घोक्रो फुलाएर कराइरहेको । तँलाई उल्लाउनेपनि त्यही हो । आइज, जाउ ।

चन्द्री लुरू लुरू सन्तेको पछि लाग्छे । फूलदेवी लाखा पाखा लागेकाछोरीहरूलाई देखेर त्यही भित्तामा आड लिएर सुस्ताउछे ।

जन सन्देश :

बेलैमा शिक्षा आर्जन गर्न यिनले नत पाए नत कुनै व्यवसायी तालीमप्राप्त गरी काममा लाग्न नै सके । आर्थिक भारले थिचिन गइ जीउने तरिकामानै अल्मलिन पुगेका त्यस्ता नारहिरूसंग भेट भए तिनलाई आफूले जानेको उपायकेही छन्‌ भने सिकाऔ र देह व्यापारलाई वहिस्कार गर्दै यिनलाई सहयोग गरौंएक मानबले अर्को मानवको आँसु पुछि दिऔ, आजको धर्म मानव धर्म हो ।

डिठ्ठा बाजेको नामले प्रख्यात विष्णु शर्मा त्यस गाउघरमा कर्मकाण्डकाम गरेर आफ्नो जीविका चलाई रहेको ब्राम्हण हुन । उनको मनमा केही कुराअङ्दैन । जे देख्यो जे सुन्यो त्यो सवैलाई सुनाउदै जाने उनको स्वभाव छ । सत्यके हो भन्ने पत्ता लगाएर मात्र बोल्ने उनलाई फुर्सतै छैन । हेत्‌ बाजे तपाईलेपनि यसो भन्ने हो भनेर कसैले भन्यो भने सजिलैले भन्छन, “हेर वावु सत्यबोल्नु सबैको धर्म हो । अव कसैले झुठो बोल्छ, पाप गर्छ भने त्यसको फल पनित्यही बोल्नेले भोग्छ थोडै सुनाउने मैले भोग्नु पर्छ ? मैले कथेर भनेको होइनक्या रे । सुनेकोले नै बोलेको हुँ ।” यस्ता सफाइ दिने यिनलाई कसले के भन्ने ?

डिठ्ठा वाजे घरमा वस्दै वस्दैनन्‌ । कामै केही पनि छैन भने पनि गफैहाँक्न, गाउमा अर्तिवुद्धि दिन पनि घुमि रहन्छन्‌ । एक साँझ उनको भेट लाहुरे

छ

काइँलासंग भट्टीभित्र पस्ने ढोकामा हुन्छ । डिठ्ठा वाजेले प्वाक्क बोलि हाल्छन्‌ क्याहो लाहुरे तिम्रा चाला त राम्रो छैन है, वेलैमा आफुलाई नियन्त्रण गरि हाले ?नत्र सर्वनाश गरौला ? यो चाला राम्रो होइन ।

लाहुरे: त्यस्तो केही होइन बाजे, आमै संग भेट गर्नु थियो र आएको ।

डिठ्ठा वाजेः किन ढाँद्न खोज्छौ सोझै कुरा गरन । जवान छु मन थाम्त सकिनर आए भनेर त्यति सानो सानो कुरामा 'झुठो वोली हाल्नु हुदैन । हेर काइँलाहाम्रो बताइ दिने धर्म हो, मान्नु नमान्नु तिम्रो कुरा ।

त्यतिका बर्ष मुङलाङ्ग पसेर जिउ ज्यान केही नभनेर कमाएर ल्याएकोपैसा यस्तोमा उडाउनु कति औचित्य छ ? तिम्रो स्वास्नी तिम्रा घर परिवारलेरक्तको आँसु बगाएर दु:ख सहदै तिमीलाई कहिले फर्कौला भनेर आश गर्दै पर्खिरहेका हुन्थे । अहिले आयौ अव तिन्कै आशा पुरा गर्न पट्टि लाग । त्यसैमातिमीलाई सुख होला । यी .. यी त पैसा छ भने आज तिम्रा हुन्छन्‌ नत्र कस्कोकसको ? देश विदेश घुमेर अरूले के के सिकेर आउछन्‌, तिमीले भने यस्तो केसिकेर आयौ ? आउ हिड, साथै कुरा गर्दै माथि लागौ ।

लाहुरे: तपाइले त मेरो कुरै नसुनेर आफै मात्र वोल्दै जानुभयो । म त्यस्तो केगैर्थे ? हेल्थपोष्टमा विरामी जाँच्ने टाइम कुन बेला रहेछ बुझि दिए है भ्रनेकालेत्यही खवर मात्र दिन आएको हुँ । म त यिनीहरूलाई यो पेशा राम्रो होइन छोडभनेर सम्झाएको सम्झाएकै छु । के गरून यिनले पनि, भित्र मनै देखि यिनीहरूकोपनि यस्तो बन्ने इच्छा हुँदो रहेन छ । कुनै न कुनै मजवूरीले यिनलाई गराइछोडेको हुदोरहेछ । यो पेशा घिन लाग्दो मात्र होइन, बाजे त्यतिकै डरलाग्दोपनि छ । नाना थरीका रोग यसैबाट सरेको हुन्छ ।

डिठ्ा वाजेः यत्तिकैमा आफुलाई राखी राख्न सक्यौ भने ठीक छ । आफ्नो मनलाईचञ्चल हुन नदिए यस्तैहरूबाट रोग सर्छ भन्ने हो भने यिनीहरू मध्यै कोबिरामी छ त्यो पनि पत्ता लगाए ।

लाहुरे: खै त्यो त मलाई भन्दै भन्दैनन्‌ । हेर्दा दुवै दिदी वहिनी ठिकै जस्ता छन्‌ ।ख्वाक ख्वाक खोक्ने त त्यही बुढी आमै छिन्‌ । उही विरामी होलिन्‌ ।

डिठ्ठा बाजे: ख्याल भने राख्दै जानु पर्छ । के कस्तो विरामी हो । गाउँनै सोतरहुने हो कि ? नत्र गाउका ठिटा मिटाहरूलाई रोक्नु पनि पर्छु ।

लाहुरे: त्यसो हो भने हिंडनोस हामी दुवै भित्र पसौं र यसो. विचार गरौं ।

छ

त्यहाँको तमासा पनि हेरौला । भट्टिमा के हुन्छ कहिल्यै पस्नु भएको छैन भनेआज त्यही के के हुन्छ हेर्नु होला । ती केटीहरू कस्ता छन्‌ । त्यो पनि थाहापाउनु हुनेछ । वेश्या तिनलाई हामीले बनाएका हुन्छौ । उनीहरू स्वइच्छालेभएका हुदैनन्‌ ।

डिट्ठा बाजे: भो वावु म त यसबेला पस्दिन । सन्ध्याको नित्य गर्नु पर्ने वेलामाकहाँ त्यस्तो ठाउँमा पसौं भन्छौं । अहिले तिमी नै जाउ पछि पछिलाई विचारगरूला लौ राम राम । यति भनेर विष्णु शर्मा त्यहाँबाट जान्छन्‌ ।

माथिबाट तल भझर्दैको वोलकुमारलाई देखेर कौडे कान्छा सोध्छ, “कताहो दाजु लुकि लुकि, आफै मात्र तलतिर भर्दै छौ नि?"

चोलकुमार: लुकि लुकी हिंडेको भए तैले कसरी देख्थिस र कराउन पाउंथिस्‌, तँकता तिर जान लागेको नी?

कौडै कान्छा: म पनि तलैतिर जान लागेको हुँ । एक छिन पर्खित दुवै साथैझरौला तँ संग कुरा पनि नगरी भएको छैन ।

वोलकुमार कौडे कान्छालाई पर्खन्छ र उ आइ पुगेपछि सोध्छ, ' के पप्यो त्यस्तोमैसंग नै गर्नु पर्ने कुरा ?

कौडे कान्छा: तैले सुनेको छस्‌ कि छैनस्‌ कुन्नि त्यो शहर गएकी कान्छी फर्केरयही भट्टीमा आएकी छ रे । पुतली जस्ती चिटिक्क परेकी गोजी भित्रै लिएर हिंडुजस्ति छ । म त त्यसलाई देखे पछि हेरेको हेरै भए, सत्ते नहोला ?

वोलकुमार हाँस्दै भन्छ, " तँलाई कुन केटी त्यस्तो लाग्दैन पहिले त्यो भन न ?

कौडेकान्छा: होइन, यो त वयान गरि नसक्नु कि छ । त्यसका गालाको पाटा रओठ त झन कति हिस्सी परेको हो कत्ति ? लुगा कस्तो चिटिक्क पारेर लगाएकीहुन्छे । जाने होइन त नजिकैबाट हेर्न, मौका मिले, छोएर पनि हेरौला ?

बोलकुमार: त्यहाँ यसै छिर्न सकिन्छ ? खै पैसा ! कि तँ संग छ र जाउँभन्दैछस्‌ ?

कौडे कान्छाले, सुइको पाइसकेको छ वोलकुमारसंग अहिले पैसा छ भन्ने कुरा र

त्यसैले भन्छ “दाइ पनि, के हामीले केही थाहा नै नपाएको जस्तो गरी कुरा गर्नुहुन्छ । अस्ति मात्र भाउजुले वाख्रा कुखुरा वेचेर तिमीलाई पैसा दिएकी छिन्‌ भन्ने

प्‌

सुनेको छु । खै खै यता आउ त तिम्रो गोजी छामु । अहिले नै थाहा हुन्छ पैसाकोसंग छ ।”

वोलकुमार कौडेकान्छालाई पन्छाउदै भन्छ, “छोड, यो पैसा पनि कहाँ त्यहाँ गएरमास्ने कुरो भझिक्छ, यो त ? यो त छोरीलाई शहरबाट ल्याउन खर्च जुटाएरदिएकी हा । पहिले दिएकी खर्च तिमीहरूकै लै लै मा लागेर सिद्धाइयो । अव योतके खर्च गर्न दिन्छु । स्वर्गकी अप्सरा नै धर्तिमा आएकी छ लौ हिड जाउ भने पनिगए के ?

कौडे कान्छा: आ यो दाइ त, कस्तो आँदै नभएको जस्तो क्रा गर्छौं । वेला आउछपर्खदैन, मौका छोप्न नसके पछ्नुताइन्छ भनेको सुनेका छैनौ ? सुन्दै छु कान्छीछिटै शहरै फर्कदै छे रे । तिम्रो छोरीको किन चिन्ता लिन्द्ठी । एक त राम्रौठाउँमा राखेको छु भन्छौ अर्को पैसाले नै गाञ्हौ साङग्रो परि हाल्यो भने के त्योमेरो पनि भतिजी हैन र ? पैसा म ल्याउला भएन अब ? अहिलेलाई हिंड जाउँ :

वोलकुमारः त्यसो भएफरक पर्दैन होइन, के ! नत्र त मेरौ जहानले वस्त टिक्नदिन्न ।

कौडै कान्छा: हेत्तेरी दाइ, विश्वास गरेर त हेर । के यो गाउँमा आजै मात्र वस्नुछ र इमान छोडुँ।

वोलकुमार: पक्कै ल्याउछस्‌ भने हिड त्यतैतिर लागौ । त्यसलाई मैले पनिएकफेर झुलुक्क देखेको थिएँ । त्यसको हिंडाइ त झन के भनु, यस्तै लाडिएर टाँङफट्टाउदै हिड्दी रहिछ्ल आजभोली गाउँघरमा जता जाउ त्यसैको कुरा सुनिन्छ ।त्यो लाहुरे काइँलाको त झन वासै त्यही रहन्छ रे भन्दा रहेछन्‌ ।

यत्तिकैमा खितितित्त स्वास्नी मान्छेहरू हाँसेको आवाज सुनिन्छ । कौडेकान्छा र बोलकुमार सतर्क हुन्छन्‌ र यता उती हेर्न थाल्छन्‌ । चमेली र सुन्तलीआइ रहेका देख्छन्‌ । चमेली उनीहरूलाई देखेर भन्छे, “दाइहरू कतातिर हो,सन्चै त हुनुहुन्छ !” जबाफ उनीहरूले दिन पाएका हृदैनन्‌ सुन्तलीले भन्छे, “नअल्मलाई देन दाइहरूलाई तल सम्म पुग्नु पर्छ क्यारे साँझले छोपी सक्यो ।”फेरि खितितित्त हाँस्छन्‌ ।

कौडे कान्छाः उत्ताउलीहरू- किन त्यसरी हाँस्छौं ए ? कि तिमीहरूलाई डाहलाग्यो ?

चमेली: त्यस्ता संग पनि हामीलाई के को डाह लाग्नु । बजारमा बस्न गए पछि

%

जस्तो सुकै होस्‌ गुण्डाहरूको ताँती लागि हाल्छ, होइन त सुन्तली ?

बोलकुमार भन्छन्‌ “साँझ परिसकेर पनि तिमीहरू यही किन अल्मलि रहेका हँ ?घरतिर छिटो लाग । आमाहरू कति सुर्ताइ रहेका होलान्‌ यहाँ तिमीहरूलाई भनेगिजिइनु पर्छ ।” "

सुन्तली: यिनीहरूलाई हामीले रोकेको मन नपरेको थाहा पाइस्‌ । कस्तो असलबनेर कुरा गर्छन्‌ ? वहा भने ०७३५ लाई भनि दिन्छौँ कि भनेर यसै डराएकाछन्‌ । छोडी दे यिनलाई अहिले जाउन । भरे घर फर्के पछि यिनको मेखमर्छ । भाउजुलाई मात्र हैन आमालाई पनि भनिदिन्छु । उनीहरू आफ्नो बाटोलागे पछि कौडे कान्छा भन्छ, “कहाँबाट यसवेला पनि टुप्लुक्क आइ पुगे । घरमाकुरो पुग्ने भयो अब । काम केही छैन यिनका, कम्मरमा एउटा गाग्रो वोकेकाछ्न्‌ रह भने कता पुग्छन कता । औँ त्यो लाहुरेको कुन दिन म त्यसका खुट्टादुइ ठुड्डे हुने गरि भाँचि दिन्छु । अनि वल्ल घरमा ऐया ऐया भनेर वस्ला । गाउकाचेलीवेटीहरूलाई पनेरा वन कतै गाएको चाल पाएकी वाटोमा ढुकेर वस्दो रहेछ ।अनि कुनै ठिटाहरूले कुरा गरि हाले भने भन्छ रे यस्तासंग विश्वास नगर्नु नानीहो । यिनले तिमीहरूलाई कता पुस्याइ दिन्छ कता । सज्जन र राम्रो उ मात्र छभने जस्तो गरी कुरा गर्छ ए ! सवैले उसलाई मात्र मानुन र आफू के के न छुभन्ने घमण्ड छ ।

वोलकुमार: यस्ता केटीहरूको कुरा सुनेर मात्र लाहुरेलाई यसै केही भनि हाल्नमिल्दैन । गिल्लिएर यसै म के के नकि छु भनेर हिड्ने केटी यहाँ छ्याप छ्याप्तिछुन्‌ । पहाड, तराई, काठमाडौं जोड्ने बसहरू रातो दिन यही नजिकेबाटगुडिरहेको हुन्छ । मोटर विग्ने, ड्राइभर खलासी देखि ल्याएर यात्रुहरू वास खोज्दैयिनै गाउँमा छिरेका हुन्छन्‌ । त्यस्ता एकराते बासले त हाम्रो गाउँका केटीहरूधेरैलाई खलास पारि सकेका छन्‌ लौ भन त कति चेलीबेटी यो गाउका हराइसके ? कहाँ कसले पुस्यायो होला !?

डिठ्ठा बाजे तलबाट उक्लदै आइ पुग्छन्‌ र सोध्छन्‌, “को खलास भइसके भन्दैयसवेला हिडदैछ्लै ए ? घर फर्कने वेलामा झन तल तल भर्दै छौँ कता पुग्नेविचार छ?”

कौडे कान्छा: अहो डिठुा वाजे पो उक्लदै हुनु हुदो रहेछ ? कता पुगेर आउदैहो?

बोलकुमार: तपाईं जस्तो वाजे पनि तलबाट यसवेला उक्लनु अचम्मै भयो है ।

१०

कतै त्यसै कहाँ पुगेर फर्कदै त होइन. ? उनी पनि खिजाउने हाँसो हाँस्छन्‌ ।डिठ्रा बाजे स्वाँ फां ..... स्वां फां गर्दै उक्लदै हुन्छन्‌

कौडे कान्छाले फेरि कुरा थप्छन्‌ “पुजा पाती केही लगाएछन र पुगेरआउनुभयो ? भरखरै एउटी छोरी धेरै वर्ष पछि घर फर्केकी छे रे भन्ने सुनेकाथियौ ।

डिठ्ठा वाजेले उकालो चढी सक्छन्‌ र कम्मरमा हात राख्दै भन्छन्‌, “अं ... मलाइपनि आफु जस्तै उल्लीएका ठान्न थाल्यौं कि कसो ? भन जे जति मुखमा आउँछभन्दै जाओ, तिमीहरूले आनन्द लिन जानेकोनै अर्कालाई उल्लाउनुमा कि भट्टीमासमर्पण हुनबाट मात्र छ ।

यस्ता रिष्टपुष्ट शरीरको शक्ति यतिकैमा नाश पार्दै छौँ भन्ने कुराको कुनै अत्तोपत्तो छैन । एउटी केटी शहरबाट के गाउँ फर्केकी छ यहाँ केटाहरूको जात्रालागेको छ । त्यही झूत्तिएका छन्‌ झूत्तिएका छन्‌ । हेर्दा हेर्दै यो गाउँ कसरीभाँडिइ सक्यो । ठिटाहरूको रमाइलो भन्नु नै मासु रक्सि र स्वास्नी मान्छे .....छि । अर्कालाई उल्लाउनुभन्दा आफ्नो बानी सपार्न पट्टि लागौ वरू । सक्छौ भने,साँझको वेला सवै जम्मा भएर हारमोनियम तवला बजाएर हरिकृतन गरौ ।भक्ति रसको मडस के कम हुन्छ भन्ने ठानेका छौँ ? त्यसमा नत पैसा खर्च हुन्छनत डर नत चिन्ता नै । धनको कदर गर्न सकेनौ' भने लक्ष्मी टिंक्दिनन्‌ अनि के,रोएर वस्छौ ?

कौडे कान्छा : लक्ष्मी खुशी पार्ने र भजन गरेर मजा लिने काम हामी तपाईलाईनै छोडि दिन्छौ । सक्नु हुन्छ भने तपाईले कमाउनु भएको धर्म अलिकतिहामीलाई पनि राखी दिनु होला । अहिले रात पर्नै आँद्यो हामी तल लागिहाल्छौ । यति भन्दै उनीहरू तल लाग्छन्‌ डिठ्ठा बाजे तैपनि सम्झाउदैभन्छन्‌, “ए केटा हो तिमीहरू त्यतै जान कस्सिए कै हौ भने रोगबाट वच्ने उपायपनि साथै लिएर जाओ । लडाइमा जाँदा चोटबाट वच्न ढाल लिएर जानु परे झैत्यस्ता ठाउँमा रइस गर्न जाँदा रोगबाट वच्न कण्डम लिएर जान नविर्स । त्योपनि रोगबाट बच्न ढालै जस्तो हो । नत्र ती तिम्रा चिम्सा आँखा पर्लक्क खुलेपनि ती चोथाले मुख ऐया .... भन्दैमा थाक्लान है ? विचार गरेँ । सुन्छु त्योभट्टिमा कुन चाहि हो विरामी पन्ति भएका छन्‌ रे ?

डिठा बाजेको कुरा सुनेर वोल कुमार कान्छासंग भन्छन्‌, “सुनिस यसचतुरै बाजेको कुरा ? आफू त्यही आउदैछन्‌, रोगका कुरा पनि गर्दैछन्‌,त्यस्ता रोग यिनलाई नसल्कने रे तिनै कहाँ हामी जान लाग्यौ भने हामीले रोगनिम्त्याउछौ रे ? यिनको क्कुरा गराइ अनुसार रोग पनि हामीलाई नै कुरेर वस्ने

११

रहेछ ? यी बाजे जव जव कुरा गर्छन्‌ हामीलाई भेडा नै बनाउन खोज्छन्‌ । यसैलेमलाई यिनी पट्टै मन पर्दैन ।

डिठ्गा बाजे यिनीहरूको सोचाइ सुनेर दिक्क हुदै फतफताउछन्‌,“भालुलाई पुराण सुनाउन जाने म आफैँ पो भेडो, तिमीहरू कहाँ हौ र ? यसैयसै उन्मक्त भएका यिनलाई अर्ति बुद्धि केहीले पनि छुँदैन । त्यसको उल्टै अर्थलाग्छ । जाओ जाओ जता जता मन लाग्छ जाओ यस्तै काममा तिमीहरूलाईस्वतन्त्रता चाहिएको रहेछ । रोक्न खोज्ने हामीले यस्तै सुन्नु पर्छ ।

बोलकुमार र कौडे कान्छा भट्टिको नजिकै पुग्दा त्यहाँ स्वास्नी मान्छेकोहाँसोको साथमा कुनै मर्दले बोलेको पनि सुनिन्छ । केटीले भन्दै हुन्छे, भेना जस्तैपरे पनि तपाई त आउन नछोडनोस्‌ है । हामी तपाईलाई पर्खेर वसी रहन्छौं ।मर्दको स्वर सुनिन्छ, “आइ हाल्छु नी, मेरो प्रयास नै तिमीहरूलाई खुशीपार्नेछ ।”

वोलकुमार ती कुराकानी सुनेर भन्छ, “उ सुनिस्‌ नौलो केटीको स्वर ।त्यो कान्छी नै बोलेकी हुनु पर्छ ? उफ । आज पनि अरू नै पहिले भइ हालेछन्‌ । वाटोमा अल्मलाई दिए नत्र वुझिस्‌ हामी नै पहिले पुग्थ्यौं ।”कौडै कान्छा: यहाँ जुनबेला पनि आएर वस्ने अरू यो गाउँमा कसलाई परेको छ,त्यही लाहुरे होला । पैसा यिनैका कहाँ राखु गरी कमाएर ल्याएका छन्‌ । यीकेटीहरूलाई चाहिने पनि यस्तै रवाफी मान्छे हो ।

वोलकुमार त्यतै तिर हेरिरहेका हुन्छ र कौडे कान्छालाई देखाउदै भन्छ,“उ हेर हेर, निस्केर गयो, के त्यो लाहुरे नै त होइन ?”कौडे कान्छा: ए हो त, त्यही त रहेछ नी ? मेरो अडकल कहाँ कुठाउँमा पर्छ,लवाइ हेर्न त्यसको, धोक्रे सुरूवाल लगाएको छ रातो रूमाल घाँटीमा बाँधेको छराम्रो त्यतिले नै भइ हाले भन्ने सोचेर हिड्छ । हाम्रो यो सुरूवाल र कमिज केकमछ?वोलकुमार: चुप लाग यतैतिर आउँदै छ । लाहुरेलाई जङ्ग चलाउनु हुँदैन कुनसडको कुन सडको खुक्री झिकेर छप्काइ हाल्छ भन्छन्‌ ।

लाहुरे तिनीहरूको छेवैबाट अगाडि बढ्छ । वोलकुमार र कौडे कान्छालेकर्के आँखा लगाएर हेर्छन्‌ र त्यसपछि आफ्नो रजाइ हुने भयो भन्ने सोच्दै भट्टिकोदैलोमा पुग्छन्‌ । त्यहाँ फूलदेवी दैलोको संगारमा वसेकी हुन्छे । :

कौडे कान्छा: ए आमै के गरी यसरी वसेकी, हामीलाई छिर्नै नदिन बाटो रोकेर

१र

वसेकी पो हो कि ? हामी त आफ्नै गाउँका चिर परिचित हौ । यसो गर्न तपाइन्न है ।

फूलदेवी: किन रोक्थे तिमीहरूलाई । मेरो लागि सवै एकैहुन । भित्र वस्दा वस्दैकस्तो उकुस मुकुस भएर आएकोले यहाँ आएर यसो वसेकी नाइ । तिमीहरू भित्रैजाओ, लौ यताबाट गए भै हाल्छ नी भन्दै वाटो आधी छोडी दि्छे । कान्छीउनीहरूलाई देखेर दिक्क हुन्छे र आमालाई सुनाउछै, "ए आमै रक्सि मासु सवैसिद्धाइ सकेर पनि के नै खुवाउँला भनेर यिनलाई छिरायौ ? अव के दिन्छौ आएरतिमी नै देउ । कौडे कान्छा र वोलकुमार पट्टि फर्केर भन्छै “हेर्नोस्‌ न, आज छिटैसवै परिकार बेची सकेर पनि तपाईंहरूलाई यसैभित्र आउन दिइन । पस्नु भन्दापहिले नै वताइ दिनु पर्दैन भट्टि वन्द भइ सक्यो भनेर अनि, दाईहरू कताबाटनी?

चन्द्री आइ पुग्छ । उनीहरूलाई देखेर भन्छे, “कुन टाढाका दाइहरू हुन्‌रयी ? त्यही माथि त यिनका घर छन्‌ । आउनु होस्‌ यता वसौ । भित्र के केवाँकी छ आमालाई हेर्न लगाउँछु र ल्याइ दिन्छु । यतिका दिनपछि फेरि वाटोबिराएर आउनु भएको छ । रातै परे पनि परि राखोस्‌ होइन त, दाजु ?

कौडे कान्छा चन्द्रीको व्यवहार देखेर दङ्ग पर्छ र कुरा थपि दिन्छ, “होत, घर फर्कित्त नसकिने भइएछ भने यही भुकलुक्क लडी दिउला, कत्रो ठुलो कुराभयो र ? तिमीहरू छँदै छौ । खास भनु भने आज हामी कान्छीको लागि वै भनेरआएका हौं । जस्को लागि भनेर त्यसेले हामीलाई चिन्न सकिन झण्डैलगारेर पठाउने दाउ गर्दै थिइ । आफ्नो कला ए चन्द्री यसलाई पनि अलिकतीसिकाइ दे (यति भनेर खुव हाँस्छन्‌) ।

फूलदेवी यसै बीच आइ पुग्छे र उनीहरूलाई सोध्छे, “अलिकति हाडखुड मात्र बाँकि रहेछ अरू सबै सिद्धाइ हाले छन्‌ । अर्को कुखुरा काटेर वनाउभने पनि आजै सबै निखारे । त्यही भए पनि ल्याउंकी, कसो ? रक्सि भने जतिखाए पनि दिन सक्छु ।कौडे कान्छा: त्यही भए पनि खाने, होइन त, दाइ ? कान्छीले माया गरेर त्यस्तै९ भने पनि हामी तृप्त हुन्छौ । खानै भनेर मात्र पनि हामी आएका कहाँ

|)

फूलदेवी: फेरि भनौला बुढीले हाडै हाड खुवाएर ठगी । हाम्रो त वावु व्यापारचलाउनु पर्छ त्यसैले पहिले नै वताइ दिएकी हुँ । लौ खान्छौ ले भन्छौ भने ल्याइदिन्छु । भाउ भने हाड्ै हाडको भनेर घटाउन पाउदैनौ ।

१३

कौडे कान्छा: के भन्छौँ तिमी त ? लाग्दो मोल दिइ हल्छौ नी ? अवेर गरेरआउने हामी नै रोजी रोजी खोजेर कही केही पाइन्छ र ? त्यो कुरा हामी पनिबुझ्छौं ।

फूलदेवी मासु कचौरामा ल्याउछे र कान्छीलाई दिदै भन्छे, लौ, समात यो रवाबुहरूलाई दे, कान्छी त्यसै गर्दै भन्छे, “यो खादै गर्नोस्‌ रे रक्सि एकै छिनमाआमाले ल्याउछिन्‌ उसको हातबाट कचौरा समात्दै वोलकुमार कौडे कान्छालाईभन्छ, यसको हात छाम त कस्तो नरम, कति कमलो हो । के दल्छैस्‌ हँ? यीहातले त जसलाई छोए पनि मुग्ध हुन्छन्‌ । कौडै कान्छाले कान्छीको हातसमातेर आफूतिर तान्दै भन्छ, “यता आएर हामीसंग पो वस्नु पर्छ त्यसै त्यसैतर्केर हुन्छ ? तिम्रै हातले लौ मासु खुबाउ त ? यो यसै मीठो भइ हाल्छ नी ?

ऐया तपाईहरू त कस्तो मान्छे हुनु हुदो रहेछ । हेर चुरानै सवै फुटालीदिएका म त तपाईहरूसंग वरिदना, माथि जान्छु । यस्ता जङ्गलीपना म त सहनसक्दिन । फूलदेवी रक्सि लिएर आफ्नै धुनमा शक 2 र रम्सिको गिलास दिदैभन्छे, चाख त कस्तो छ, यो पहिलो पानीको हो । कान्छा कान्छीको वोलीलेरिसाएको हुन्छ । फूलदेवीको कुराको जवाफै नदिएर झोकिदै भन्छ, “तँलाई त्योलाहुरेसंग ठट्टा गरेर पनि वस्नु भयो । हामीले भने यसो छुन पनि नहुने ?फटयाङ्ग्रो जस्तो गरी उफ्रेर भागि हाल्नु पर्छ ? हामीलाई के ठानिस तैले ? हामी॥८ १ पनि भयौ ? के गन्यौं तँलाई तेरा त्यति चुरा फुटे होइन, वजारमा वस्नआउने, हामीलाई जङ्गली भन्ने ? फूलदेवी तिनीहरू कुर्लेको देखेर साम्य पार्नखोज्दै भन्छे, “यस्तरी रिसाइ हाल्नु हुदैन बाबु जस्तो मान्छेले । यो सर्वनाशी यस्तैछे । यसले नमानेर सुख पाउँछे । म ठीक गरि हाल्छु नी । लौ चुप लागेररक्सिखादै गरो । म यसलाई माफ माग्न लगाउँछु ।

कौडै कान्छा रक्सिको चुस्कि लिदै भन्छ, “कति पैसा त्यसले दिएर गयो !? त्यसलेदिएको भन्दा बढी हामी पनि दिन सक्छौ । लौ उठा कति पैसा तँलाई चाहिन्छभनेर पैसा भूइँमा छरि दिन्छ । यकान्छीले पनि अव आफूलाई कावबुबाट वाहिर पारि सकेकी छ । उ फेरिउनीहरूको सामुन्ने आएर भन्छे पैसा छरेर हामीलाई किन फूर्ति देखाउछौँ ? तीछरिएका पैसा आफै टिपेर घर लैजाउ र रोएर बसेकी स्वास्नी छोरा छोरीकोपोल्टोमा राखि देउ । के गरेर पैसा ल्याएका होलान वहा भने धन फ्याकेर ठुलाबन्न खोज्छन्‌ । यही हो तिमीहरूको जङ्गली स्वाभव भनेको, बुझ्यौ के ? डोकोभित्र कुखुरीलाई छोपे जस्तो हामीलाई गर्न खोज्छौ ।

फूलदेवी कान्छीलाई गाली गर्दे भन्छे, “यता मुन्टी चोथाले । तँलाई के हुदैछ यस्तो

१४

? यस्तै चाला निकालिस्‌ भने के कति कमाउलिस्‌ र के खाीलस्‌ । तेरा यस्तैधुतुनो चलेको हेर्न यिनीहरू आइरहन्छन्‌ ? लौ जा खुरूक्क र माफी माग । केके न छु भन्ठान्छे । शिक्षा दिने काम गर्ने हो भने पाठशालाहरूमा जा यहाँ तयीयस्तै हुन्छन्‌ । अझ अटेरी भएर वसिरहन्छे ए । आएर खुर्पे ठ्याक ख्वाएर लगार्नुपस्यो किकसो ?” फूलदेवीको गाली सुनेर कान्छी रखूदै भित्र पस्छ । उसको रूवाइ,आमाको कडकाइ र उनीहरूको प्रतिक्षा देखेर चन्द्री वहिनीलाई सम्झाउदै भन्छे,“नरो कान्छी नरो । के भयौ त, तँ नै भनेर गाउँ नै झत्तेर यहाँ आउदैछन्‌ ।उनीहरूको सक्दो चाहना पुग्याइ दे न त ? निक्लेर जानु पन्यो भने कहाँ कहाँजान्छैस्‌ । रोएर यहाँ केही हुदैन । आफुलाई समाल ।

कान्छी रूदै भन्छे, “तिमी पनि मलाई कर नगरन, दिदी । म विरामी छुभनेको कस्तो कसैले पत्याउदैनन्‌ । विश्वास लाग्दैन भने यता आएर कासमा छामत । यी डल्ला कस्ता छन्‌ । हिड्नु पर्दा पनि यसले कति असजिलो पार्छ ।तिमीहरू भने मेरो दु:ख मेरो मर्का नै वुझ्दैनौ ? मैले यिनीहरूसंग सहवास गर्नैहुन्न र सक्दिन पनि ।

चन्द्री: खै खै छामी हालु कस्तो डल्लो रहेछ । उ छाम्दै भन्छे, “आमैनी नभन्दैकत्रो डल्लो रहेछ । कहिले देखि आयो यत्रो बढेमाको डल्लो ? दुख्छ पनि कि ?भन्नु पर्देन ? मलाई समेत भनेकी थिइनस्‌, अनि हामी कसरी जानौ । नंत्र ....जा केटाहरू कहाँभनेर म किन भन्थे । बुढीले पिट्नै आएकी भए पनि म आफ्नोआङ्गले छोपी दिन्थे । कति दुख्दो हो यो, छाम्दा त यत्रो छ।

कान्छी, दिदीले देखाएको माया दयाले गर्दा वोल्न सक्ने हुन्छे र भन्छे, यसै त योदुख्दैन । दिदी हिड्दा मात्र असजिलो भइ टाङ फट्याएर हिड्नु पर्छ र गान्होज्यादा पिसाव फेर्दा भत भती पोलेर आउँछ । भित्र घाउ छ कि जस्तो गरी खुवैचहराउछ।

चन्द्री, वहिनीलाई हेरि रहन्छे । कान्छी केही भन्न सक्दिन । चन्द्री आफैँकुरा बुझेर ग्राहक कहाँ जान्छे र रक्सि थप्दै, भन्छे, “त्यस्ती छुच्चीको पछि किनलाग्नु हुन्छ, म छदै छु नी विर्सि दिनोस्‌ त्यसले भनेकी कुरा ।”

बन सन्देश

भन्छन्‌ संसार ऐना जस्तो छ । त्यसैले यस गाउँमा लाहरे काइँला रइठा बाजे जस्तालाई पनि लुच्चो भनेर दोष लगाउन छोडदैनन्‌ । उनीहरूको

१५

अर्ति र बुद्धिलाई व्यङ्घात्मक तरिकाले हाँसोमा उडाइएका हुन्छन्‌ तर हामी यस्तातथ्यलाई जानेर पनि निरूत्साही नहोउ । जीवन पथलाई साफ राख्नु भनेको नैहोशियारीको साथ अज्ञानता हटाउनु हो लाहुरे काइँला र डिठ्ठा वाजेका यीअर्तिहरू "छिटै कसै माथि पनि विश्वास गरी आफुलाई नसुम्पौ र लड्न भिड्न

छ भने वाच्ने र वच्ने उपाय पहिले सोचेर मात्र (ढाल लिएर) कार्य तर्फलागी भन्ने कहिल्यै नबिर्सौ । असमर्थता सवैको बुझ्ने कोशिश गरौं ।

|हुरि बतासको सूइ ... इ य को साथमा पानी परेको स्यारारार आवाजमिसिदा रात निकै डरलाग्दो लाग्छ । झ्याल ढोकाको खापा वतासले ढाङ दुइगरेर ठोक्न थाल्छ । ठूली तमाङनी झ्याल वन्द गर्दै फत फताउन थाल्छिन्‌ “योवोम्सीको सास पनि कति चल्न सकेको ; के के नाश गर्ने हो यसले ? उ हेरछानो पनि उडाउन थाल्यो क्या रे ? लौ अव वास पनि जाने भयो ।”

वोलकुमार वाहिर देखिनै रक्सिको नशामा झूल्दै गाना गाउँदै आइरहेकोहुन्छ । जति जति उ नजिकै हुदै जान्छ । उति उति उसले गाएको प्रष्ट सुनिदैजान्छ । उसको गाना छ, छोरी भन्दा आमा तरूनी लिपष्टिक पौडरले, कान्छीभन्दा ठुली तरूनी .....मेरै मायाले ।”

दुलीलाई वोलकुमार त्यो छपमा आएको सुनेर खिन्न हुदै भन्छे, “यी,लोरने आए अव, केही सहयोग होला कि भनु भने यो गतिमा आएको छ। मेरो तकर्मै के हो के ? फतफताउदैकी ठुलीलाई देखेर बोलकमारले सोध्छन्‌” के नाशभयो भनेर कराउछेस्‌ ? आफ्नो कर्मलाई किन गाली गर्छस, म जस्तो लोग्ने पाउनेपनि त्यही कर्म हो । कर्मलाई दोष नदे तेरो चिन्ता जति थाम्नै तेरो साथ मछदैछु । कि छैन भन्ठानेकी हो ? यति भन्दै उ झ्याल थुन्दैको दुलीलाईपछाडीबाट समात्छन्‌ ।

ठुलीलाई वोलक्‌मारको यो चिप्लो भाषा मन पर्दैन र भन्छे, “छोड्‌ यीच्रेप्राई । यस्ता जड्याहा माथि कतिन्जेल के क्रामा भरोसा राखु । छोरीलाई कतापुग्याइ सक्यौ कता ? एक फेर भेटु ल्याउ भनेर खर्च भइ नभइ जोडजाम गरेरपठायो बेलुकी यी यस्तो गतिछाडा भएर घरैमा टुप्लुम्क आउछौ । त्यस्तोकामलाई दिएको खर्च समेत रक्सि र छद्यौलीमा उडाउन सक्ने तिमी माथि कतिभरोसा राखू लौ आफै भन ?

वोलकृमार एक छिन वोल्न सक्दैनन्‌ । ठुलीले ठीकै भनेकी थिइन्‌ । कुराबनाउदै लाज छोप्न भन्छन्‌ “आजको दिन कस्तो कालो निलो भएर आएको थियोदेखिनस्‌ । अझ तीन चार दिन पख तेरी छोरीलाई ल्याइ दिने भए, चित्त बुझ्योअब । छोरी माथिको माया तेरै मात्र छ हाम्रो छैन ? घर भित्र के छिन्यो, यसको

१६

कच कच कहिले थामिदैन । ठुली पनि जवाफ दिनमा कम छैनन्‌ न-बोल्दै जान्छे,“यसरी कच कच गर्दा त वानी बेहोर यस्तो छ, चुप लागेर वसे भने के होलाउ ?दिन भरी छोरी आउछे भेट होला भनेर वस्यो राती आएर यी यसरी चकनाचुर र्‌पारी दिन्छौँ । दिन नराम्रो तिमीलाई नै हुन्छ । साइत नपर्ने पनि तिमीलाईहुन्छ । लौ सम्झेर नढाटी भन त तिमीले यसरी दिन टार्दै गएको कति भयो ?अब त खर्च जोड्नलाई वेच्न सकिने पनिकेही छैन । वोलकुमार, अलि भझोकिदै रमर्दको अहम देखाउदै भन्छन्‌, “छैन भने छैन, तैले दिनु पनि पर्दैन । म म आफैखर्च जोडेर जान सक्छु, के भन्ठानिस्‌ तैले हँ ?

म भिजेर निश्ुक्क भएर आएको छु अह ... मेरो वास्ता छैन । यस्ती पनिस्वास्नी ? आएदेखि छोरी मेरी छोरी भनेर रटेंकी रटेकी नै छे। म भन्दा प्यारीतेरै छोरी तँलाई रहेछ । सोचेर हेर आखिर शरण कसको लिनु पर्छ, मेरै होइन ?

ठुली पनि भन्न छोडदिनन्‌ " केगर्न पस्यो मैले तिमीलाई ! गर्ने जतिमाया तिनैले गरेर पठाए होलान्‌ नी ? तिमीले पनि मलाई नै मात्र मेरी होस्‌भन्ठानेको भए म मा पनि त्यस्तै माया वस्दै जान्थ्यो । तिमीले सोच्यौ, अधिनमापरिसकेकी यो अव फुत्केर कतै जान सक्दिन, मैले जे जसो गरे पनि हुन्छ आफ्नैसम्पत्ति हो । मैले पनि त्यसपछि मान्नै पस्यो तिमी एउटा पाल्ने पोस्ने र घर भरीसन्तान जन्माउन लगाउँने एउटा लोग्ने मान्छे हौ । तिम्रो माया वजारमा गयो रमैरौ माया आफ्नै सन्तानमा । फरक के भयो र कराउदछ्लौं कराउने नै हो भनेहामीले पनि कराउन जानेकोछौं ।

बोलकुमार ठुली संग हार खान्छन्‌ र सानीलाई वोलाउछन्‌ । सानीतआउन्जेलसम्म फतफत फत फत गर्छन “यो चोथाले संग को कराइ राखोस्‌आफू ढाडीइ सकेँ ?”

ठुली उसको फतफत सुनेर भन्छै, “भिजेर आएपछि खुरूक्क लुगा फेरेर सिरकमाघुस्ने भइ हाल्थ्यो नी, फेरि किन सुति सकेकी छोरीलाई वोलाउनु परेको हो ?लुगा त्यही किल्लामा झुण्डिएको छ । कस्तो दु:ख दिन मन लागेको हो सानोछोरीलाई । यतिकैमा सानी आँखा मिच्दै आउंछे । बोलकुमारले तल गएर आगोबनाउन अन्हाउदै ठुलीलाई भन्छन्‌, “ त्यो सानीलाई के नानी वावा वनाएर राख्नेदाउछ ? म भने त्यसलाई पनि यसै वर्ष शहरमा पुच्याउछु भन्ने शुरमा छु।

ठुली: हेर कति सजिलोले शहरमा ) ७ (५५ शुरमा छु भन्न सकेको ? जेठीको तअत्तो पत्तो छैन अव सानीलाई पनि रे ? थाहा छ, गजुरेको छोरी शहरबाटकस्ती ख्याक जस्ति भएर फेर्ककी छ ? त्यसलाई देखेकी मेरो मन कस्तो भरङ्गहुन्छु । डर लाग्छ कही हाम्री छोरी पनि त्यस्तै भएर फर्कने त होइन ? ती

१७

मालिक भनाउदाको के विश्वास काम लिन सके सम्म कामैमा घोट्ने नसक्ने भएपछि जाओ भनेर तिनैको घरमा पठाइ दिदा रहेछन्‌ ।

वोलकुमार आफुले गरेको काममा फुर्ति गर्दै भन्छन्‌ “जस्तो पाए त्यस्तैघरमा छोरी छोड्न लागेपछि त्यस्तो नभए अरू कस्तोहुन्छ ? त्यसकी छोरीलेदु:ख पाइ भनेर हाम्रीले पनि दु:खै पाउली भन्ने छ ? हाम्री छोरी वसेकी घरकोदुवै मालिक मालिक्नी असल छन्‌ तँलाई सारी र मलाई कोट छोरी छोडेर आएकैदिन दिएका होइनन्‌ ? त्यसबाट पनि तिनीहरूको मन थाहा हुन्छ । ठुलीलाईवोलकुमारको कुराले चित्त बुझ्दैन र भन्छिन्‌ “फकाउनलाई पुरानो टालो यसोदिए होलान्‌ । गजुरेको छोरीको मालिकले धनलाई दसघर घुमाइ सकेको रहेछ ।यता घरमा केही पत्तो नै छैन ।

त्यसरी घरलाई पहिरोले र खेतलाई खोलाले एकैसाथ नाश पारेपछिमात्र आपतमा गर्ज टार्न छोरीलाई शहरमा काम गर्न राखेका हुन नत्रछोरीको कमाइ के भनेर खान्छु भन्दै कति काम गर्ने खोज्दै आएकालाई यसैपठाएका थिए । अहिले यस्तो दूरगति हेर्न पर्ने रहेछ ।

वोलकुमारलाई गजुरेप्रति साहनुभूति राख्दै उसले छोरीलाई काममालगाउनु परेको कारणलाई पुष्टि दिदै ठुलीले समर्थन गरैकी मन पर्दैन र भन्छन्‌“त्यो गजुरेले छोरी शहरमा पठाएकोमा तँलाई अवस्थाले गराएको भनेर ठीकलाग्ने, मैले छोरीलाई पढ्छे पनि र काम पनि गर्छे भनेर शहरमा काममा लगाएरआए भनेर छोरी माथि ठुलो अत्याचार गरेर आय जस्तो गर्छैस्‌ । मैले जे गरे पनितँलाई त्यो राम्रो लाग्दैन, आखिर किन ? रक्सि पिउछ्नु भनेर हेला गरेकी, हो ?हेर, यो पिउने छुट हाम्रो जातले, समाजले दिएको छ । घट घटी पिउछु । त्योपनि तेरो वावुको सम्पत्ति मासेर खाएको छैन । आफ्नो बाबुलाई झगडामाल्याएर भनेको ठुली सहन सक्दिनन्‌ र च्वाट्ट जवाफ दिन्छिन्‌ “मेरो वावुकोचैसामा हात गाड्न पाए पो झिक्थ्यौ ? यी आफ्नै छोरीको कमाइ रक्सि रवैश्यामा फुक्न पल्केका छौ ? त्यो पनि एकले नभ्र्याएर अर्किलाई पनि घिच्याउनेशुरमा छौ । के यसो गर्न पनि तिम्रा जात र समाजले दिएको छ ?

बोलकुमार अव सहन सक्दैनन्‌ र भ्वाङ भ्वाङ लातले दिदै भन्छन्‌ “लौवर्ता वौल तैले खोजेकी यही हाइन ! स्वाद खाइस्‌ अव !?” ठुली रूदै फलाक्नथाल्छिन्‌ “ती तलका असत्तिहरूले हाम्रो घर नाशै पारि सके ? पैसा गुटमुटाउनपल्केकी त्यो बुढीको सास मर्ने बेलामा यही पैसाको मोहले अठ्याओस्‌ । हामीसवै स्वास्नी हुनेहरूको आँसु त्यसै खेर किन जान्छ ? स्वीस्नीमान्छै भएर प्निस्वास्नीमान्छेलाई दु:ख दिने ती असत्तिहरूको कहिल्यै भलो नहोस्‌ ।

वृद्

सानी “आगो तल दन्की सक्यो आउनु होस्‌” भनेर बोलाउन आउदाबाबु आमाको त्यस्तो चर्का चर्की परिसकेको देखेर स्तम्भित हुन्छे । वोलकुमारठुलीको जगल्टा समातेर लछादै भन्छन्‌ “लौ हिड्‌ तल तेरा यी चेथालो त्यहीआगोले पोली दिन्छु । हिडछेस्‌ कि भन्याङबाट खड्डारी दिउ ।”

जवाफ दिन गाउँ नै कहलाएकी ठुली यत्तै के समर्पित हुन्छिन्‌ जत्तिसुकैरडाको मच्चे पनि बोल्न छोडदिनन्‌ । भन्दै जान्छिन्‌ “तेरो बाबुको शक्ति समेतछ भने खसालेर देखा । पेट भित्रको तेरो वच्चा पनि मच्यो भने बरू सुख पाउला। छोरी जन्मे शहर पस्नु पर्छु छोरा भए यसै गरी बाबुको विडो थाम्ने भएरहुर्कन्छ । तेरो घरको चलन चल्ति नै यही त हो ? तेरो बाबुले तेरो आमालाईयसै गरी सिद्धाएको हामीलाई थाहा छैन र” ?

वोलकुमार झन उत्तेजित हुन्छन्‌ र च्याट्टीदै भन्छन्‌ “आज कि यो रहिनकि म रहदिन, बार पार गरेर नै छोड्छु । लात लातले गोद्न थाल्छ । सानी,बाबुलाई आमालाई पिटन छोड्नोस्‌ भन्दै पछाडिबाट लवेदा समातेर वल लगाएरतान्छे र आमालाई भन्छे “आमा ! तिमी पनि भागन, किन पिटाड्क थापेर बस्छौ,तिमी मौ के ? तलै जाउ भन्या । वोलकुमार सानीलाई भन्छन्‌, “छोड छोडपछाडिबाट नतान भन्या यसले त ल...ल लडाउने भइ छोड भनेको किनटेर्दिनस्‌ ? उनी धरमराउन थाल्छन्‌ ।

सानी जोडले अझ तान्दै भन्छ “नाइ, छोडदिन आमालाई तँपाई पिटनछोडनु अनि मात्र म छोड्छु । “यतिकैमा बोलकुमार उत्तानो परेर लड्छ र सानीडरले भाग्छे । वोलकुमार, ऐया ऐया आखिर लडाएर नै छाडी । कहाँ भागी त्यो ?त्यसलाई पनि कहाँ छोडछु अव ? घरभरी मेरै विरोधी सबैलाई बनाएकी छ ।टाउको छाम्दै भन्छ, हेर यो अम्खराले टुटिल्को नै पारेछ । कहाँ ल्याएर राखेकाहुन्‌ यस्ता सामान पनि ?

जत सन्देश:

लोग्ने स्वास्नी बीचको समझदारी घरको शान्ति हो, सन्तानको स्वभावघरको वातावरणले वन्छ । सम्झदारी तवै मात्र आउछ जव एकले अर्कालाई दु:खसुखको जीवन भरको साथी मान्छ । स्वार्थपन र अहमले जीवन नष्ट पार्छ, कलहनिम्ताउछ । वेश्यालयमा जानु घरको स्वास्नीलाई हेला गर्नु हो, एक नारीको अर्कोनारीको अगाडि व्यइजत गर्नु हो । त्यो व्यइजत घरको कलह हो ।

[ ओछ्यानमा कान्छी छटपटाइ रहेकी हुन्छे । “ऐया ऐया आज कस्तो

१९

गान्हो भएको हो ? केही गरे पनि नत पोल्न छोड्छ नत पिसाव नै सललल्लवगेर हलुका पार्छु । ए दिदी चौलानी पानी छ भने देउ त ? त्यसले ठण्डा पार्छकि?]

_ चन्द्री बहिनीको अवस्था देखेर सोध्छै, “के भएको छ तंलाई ? शहरबाटआए देखिन कहिले के कहिले के ले छोडेको हैन ? नजिकै गएर निधार छाम्दैभन्छे ज्वरो पनि आएको पो हो की कति तातो निधार ? पख म चौलानी लिएरआइ हाल्छु धेरै कराएर वल यसै नफयाक ?

एकै छिनमा चौलानी ल्याइ कान्छीलाई उठाएर पिउन दिन्छे । ओड्नेपन्छाएर कान्छीले चौलानी पिउन वस्दा ठस ठस गनाउछेै । चन्द्रीलाई त्योहस्कोले उकुस मुक्‌स पार्छ र भन्छे, “छि ..... यहाँ के कुहिएको जस्तो हस्कोआएको झ्याल पनि थुनिछेस्‌, खोली दिउ ? ॥

कान्छीले दिदीलाई के गन्हाएको हो त्यो थाहा पाउछै र भन्छे, “तिमीलाई मैरोशरीर गन्हाएको होला, दिदी । फतक्क हुन लागि सके । अझै पनि यस्तो शरीरमाथि मोह गर्दै झुम्मिन आउछन्‌ । मलाई त साँच्चै भन्छौ भने बाँच्न पनि मनलाग्दैन सत्ते, दिदी ?”

चन्द्रीले सम्झाउदै भन्छे, “हेत्‌ त्यस्तो पनि भन्ने हो ? अहिले नै मतलाई जस्तो सुकै काम आइ परे पनि छोडेर त्यो तल वसेको स्वास्थ्य क्याम्पमालिएर जान्छु । स्त्री रोग विशेष पनि आएका छन्‌ रे ।

यतिकैमा फूलदेवी अति प्रफूल्ल भएर माथि आउछै र चन्द्रीलाईझ्यालबाट देखाउदै भन्छे, “ए चन्द्री ... हेर त ती परबाट आएका हुल यतैतिरआउन लागेका जस्तो छन्‌ । कहिल्यै नदेखेका नचिनेका मान्छेहरू पनि अव तमेरै भट्टि खोज्दै आउन थालेका छन्‌ ।चन्द्री झर्को मान्दै भन्छे, “होलन्‌ नी आएका ? कही वस बिग्रियो होला खानापाइन्छ कि भनेर आएका होलान्‌ ।”फूलदेवी त्यहाँ कान्छी अझै सुति रहेकी र चन्द्रिले कोरीबाटी केही नगरेकी देखेरकराउदै भन्न थाल्छे, “तिमीहरूको यो के चाला हो ? राक्षस्नीको जस्तो जगल्टावनाएर वसेको वसै छौँ । यता भने ग्राहकहरू आउन थालिसके । वेलैमा कोरीबाटी गरेर वस्त सक्दैनौ ? लौ छिटो ठीक परेर आऔँ ।"

अनुरोधको भाव लिएर चन्द्रीले फूलदेवीलाई भन्छै, “आजलाई आमामलाई अल्मलाउने काम नगर्नोस । म कान्छीलाई तल वसेको क्याम्पमा जचाँउनलिएर जान्छु । देख्नु हुन्न त्यो मर्ने अवस्थामा पुगि सकेकी छ !? यस्तो उपचार

२०

गर्ने मौका पनि बार वार पाइदैन । तिनीहरूलाई भात पकाएर खुवाई पठाइदिनोस्‌ । त्यति त तिमी एक्लैले पनि गर्न सक्छौ ।

फूलदेबीलाई तिनीहरू दिनैमा सवैले देख्ने गरी स्वास्थ्य म्याम्पमाजचाउन जान लागेको पट्टै मन पर्दैन र रोक्न खोज्दै भन्छे, “कहाँ, यस वेलानैहल्ला फैलाउदै त्यहाँ जाने ? रातमा त्यो डाक्टरलाई नै यहाँ बोलाउला रजँचाउला ? वरू मासु रक्सि भने थिम यु बाई दिउला ? ए .... कान्छी के तँरात परून्जेल सम्म पर्खन सक्दिनस्‌ र जानु पर्छु ? यसो हेर्दा केही भएजस्तिहैनन्‌ । तेरा ती अल्छि गर्ने वानी अलि सपारै यसै ठीक हुन्छ ।

चन्द्रीलाई आमाको यस्तो व्यवहार देखेर दिक्क हुदै भन्छे, “के भन्नुभएको त्यस्तो ? कान्छीलाई हेर्दा हेर्दै कस्तीबाट के भइसकी अझै टार्ने कोशिशगर्न छोड्नु हुन्न । रोगले फुर्सत छैन भनेर पर्खेर बसिरहन्छ कि क्या हो ?आजलाई त म कान्छीलाई त्यहाँ नलगेर छोड्दै छोड्दिन तपाई जे जस्तोभन्नोस्‌ । कान्छीलाई सम्बोधन गर्दै सोध्छे, "ए कान्छी वरू तँ हिडेर त्यहाँसम्मजान त सक्छेस्‌ ?”

तलबाट ग्राहकहरू घरभित्र पसेको आवाज आउछ । ती मध्ये एकलेवोलाउछन्‌, “"ए आमै कता गएकी हौ ? हामी तिमी कहाँ के खान दिन्छौ भनेरआएका छौं, सक्दिन नभन है ?

तिनीहरूले वोलाउन थालेको सुनेर चन्द्री फूलदेवीलाई भन्छे, “छिटो तलजाउन आमा । तिमीलाई खोजेको बहाना गर्दै यही आउन पनि वेर लगाउदैन ।यिनलाई कुनै कुरामा पनि अप्ठ्यारो लाग्दैन ।

फूलदेवीलाई पनि चन्द्रीको कुराले झस्काइ दिन्छ र एकै स्वासमा भन्छे,“यही छु वावु, तिमीहरू त्यही बसी राखे म आइ हाल्छु ।"

फूलदेवीलाई तल पठाएपछि चन्द्री आफ्नो सफलतामा दङ्ग पर्छु रकान्छीलाई फेरि उही कुरा दोहस्याएर सोध्छे, “लौ भन, हिडेर नै जान तैयार हुनेहो या वोकाएर लैजान डोकोको बन्दोवस्त गर्न जाउ ?”

कान्छी पनि हाँस्दै भन्छे, “डोकैमा चढेर जानु पर्ने अवस्थाकी अझैभइसकेकी छैन । विस्तारै बिस्तारै तिमीलाई समातेर त्यतिसम्म हिड्न सक्छुजस्तो लाग्छ । तिम्रो कुरा गराइले त छिनैमा डोली पनि ल्याउन तैयार हुन्छौंजस्ती पोछौए?

भन्याङ ओर्लिदैकी फूलदेवीको गन गन सुनिन्छ । उ भन्दै हुन्छे, “दिनमा

२१

नजाओ भनेको मान्ने नै होइन । गाउले कहाँ यो हल्ला पुग्यो भने भोली देखिकोही पनि यहाँ आउँदैनन्‌ ।”

फूलदेबीको बढ्दो स्वार्थपना देखेर चन्द्री पनि अव शुरी हुदैछै र भन्छ,“नआए नआओस््‌त, यो आमा पनि कति कराइ रहनु हुन्छु । हामी के कहिल्यैपनि बिरामी नै नहुनु भन्ने छ ? यिनैको डरलै डाक्टर कहाँ पनि जाननपाउनु ?”

दुबै दिदी बहिनी स्वास्थ्य क्याम्पमा पुग्छन्‌ । त्यहाँ बिरामीहरू नामलेखाएर लाम लागेर बसेका हुनाले कान्छीले पनि नाम लेखाई प्रतिक्षा गरेरबसिरहन्छै । बिरामीहरू जचाउदै निस्कदै भइरहन्छ । झण्डै एक घण्टा जतिकुरेपछि कान्छीको पालो आउछ । कान्छीको साथ चन्द्री पनि डाक्टर कहाँ जानतैयार हुन्छे । नाम बोलाउने व्यक्तिले चन्द्रीलाई भित्र पस्न रोक्दै भन्छ, “ए दिदीतपाई किन पछि लाग्दै जान खोज्नु हुन्छ । तपाईलाई बोलाएको छ र जानु हुन्छ? यहाँ आएर थपक्क वस्नोस्‌ ।” चन्द्री पनि के मान्थी त्यस व्यक्तिलाई भन्छे, “मगएर के भयो त ? म यसको दिदी हुँ । उ आफै बिरामी छे राम्ररी वताउन सम्छैकि सक्दिन । म डाक्टर साहेवलाई सवै वताइ दिन्छु भनेर जान लागेकी ।

यस्ता कतिलाई रोक्दै आएको त्यसले चन्द्रीलाई किन जान दिन्थ्यो, भन्न ।

चाल्छ, “रोगीलाई कहाँ के भएको छ भन्ने थाहा हुन्छ कि देख्ने तपाईलाई ? ॥

अर्कालाई के रोग लागेको छ त्यो जान्ने अधिकार तपाईंलाई छैन वुझ्नुभयो के ?

चन्द्री उसको कुरा बुझदिन र भन्छिन्‌, “यो दाई पनि के के भन्छन्‌ केके? के भनेको त्यो अधिकार छैन भनेर ?

यता दुइ बीच गल्फत्ति चलिरहन्छ उता कान्छीलाई डाक्टरले सोध्छिन्‌,“के के भएको छ तपाईलाई भन्नोस्‌ त ? कान्छी बताउन लाज मान्दै निहुरीरहन्छे । डाक्टर संझाउदै भन्छिन्‌, "आफ्नो स्वास्थ्य ठीक नभएपछि हामीलाईवताउन पनि लाज मानेर हुन्छ : हेर्नोस्‌, हामीहरू तपाइहरूको स्वास्थ्य के कस्तोछ भनेर जाँच्नै आएका हौं । तपाईले आफूलाई के कस्तो भएको छ कहाँ रोगलेआक्रमण गरेको छ त्यो खुलस्त वताउनु भएन भने हामीले के गर्न सक्छौ !?रोगलाई लाज मानेर लुकाएर हुद्दैन । वेलैमा औषधी पाउन सक्यो भने कति रोगयसै निको हुन्छ ।

कान्छी अड्की अड्की वताउन थाल्छे, "यहाँ काँखमा डल्लो आएको छ ।हिड्दा असजिलो हुन्छ । पिसाव खुलस्त हुन नसकेर घरी घरी जाइ राख्नु पर्छ ।अनि फेरि चुप लाग्छे । डाक्टर सौध्छिन, “अनि अनि के हुन्छ भन्दै जानोस्‌त?

रर

कान्छी अप्ख्र्यारो मान्दै भन्छे, “खै अरूकेकेहोकेके?डाक्टरले सोध्छिन्‌ : घाउ खटिरा पनि छन्‌ कि छैनन्‌ ?

कान्छी लाज मानेर निहरिदै भन्छिन्‌, “छ्न हजुर । त्यही त चराउने पोल्ने गर्छपिसाव गर्दा भुतुक्कै हुन्छ ।”

डाक्टर भन्छिन्‌, “उ त्यहाँ गएर पल्टनोस्‌ त ? तपाइको शरीर सवै जाँच्नु पर्छ। कान्छी त्यसै गर्छे । डाक्टरले उसको गुप्ताङ्ग जाँच्छिन्‌ र रक्त चाँप पनिलिन्छिन्‌ अनि औँ गरेर मुख देखाउन लगाउदै भन्छिन्‌ “मुख भित्र पनि खटिरा हुनसक्छ ।” सानो टर्च घुमाएर हेर्दै सोध्छिन्‌, “यस्तो हुन थालेको कति भयो ? लोग्नेपनि साथमा आएका छन्‌ कि छैनन्‌ ? उसको पनि जाँच गर्नु पर्छ ।"

कान्छी लाजले फेरि भुतुक्क हुदै भन्छे, “मेरो विवाह भएकै छैन ।”

यति सुनेपछि डाक्टरले अड्कल काटि हाल्छिन्‌ र भन्छिन्‌, “जो पायो त्यो संगशारीरिक सम्पर्क राख्यो भने यस्तो सरूवा रोग लाग्न जान्छ । कनै यस्ता रोगलेत ज्यानै समेत लिन सक्छ । तँपाईलाई थाहा हुनुपर्ने हो को बाट यो रोगतपाईलाई सल्कन गएको हो । त्यसको पनि उपचार गर्नु जरूरी छ भेट भएमारगत जचाउन भन्नु होला । तँपाईको पनि रगत जचाउनु पर्छु । वाहिर अर्कोकोठामा गइ आफ्नो रगतको परीक्षा गर्न दिनु होला र पर्सि यसको रिपोर्ट लिनआउनु होला ?

त्यस व्यक्तिलाई संझदा कान्छी घृणाले जल्छ र भन्छे, “त्यसलाई योसरूवा रोग हो भन्ने थाहा छ र औषधी गर्नुपर्छ भन्ने पनि थाहा छ । त्यसैले त्योआफ्नो स्वास्नीलाई माया गरेर त्यो संग संभोग नगरी हामीलाई यस्तो रोगसारेको । यस्ता पापीलाई पनि .... ? अनि डाक्टर साहव मलाई के रोग लागेकोरहेछ ? यो रोग निको त हुन्छ ? टाउको फन न....न घुमाउदा त मरिनै हाल्छुकि जस्तोलाग्छ ?

डाक्टर गंभीर भएर भन्छिन्‌ “यस्तै छ नारीको जीवन । आफैँले आफुलाई वचाउदैंजानु पर्छ । होशियार हुनु निकै आवश्यक छ । अहिले सम्म देखा परेको रोगकोलक्षण हेर्दा यसले मुटु र मगजलाई छोइ“नसकेकोले निको भै हाल्छ कि ? तरतपाईको -रगतको रिपोर्टले के बताउछ ? कही रगतमा अर्कै जीवाणु पसिसकेकोरहेछ भने ?

कान्छी मलाई लागेको रोग के हौ ? अर्को जीवाणु भन्नु भएको केहो: मतयसै आत्ति सके ?

र३

डाक्टर भन्छिन्‌, “अहिले तपाईलाई लागेको रोग भिरिङ्के हो । यो रोगले छोएकोव्यक्तिलाई वेलैमा औषधी पाउन सक्यो भने ठीक पनि हुन्छ तर यस्ता रोगलागेका विरामीहरूको रगतमा एच.आइ.भी. भन्ने जीवाणु पसिसकेको रहेछ यायो जीवाणु पसिसकेपछि यो रोग देखा परेको हो भने यो निकी हुन सक्दैन । त्योरोगीलाई एड्सको विरामी पनि भनिन्छ ।

कान्छी : अनि एड्स भएको नभएको कसरी थाहा हुन्छ ? भिरिङ्के हुनेलाई एड्सभ्रै हाल्छ भन्नु भएको ?

डाक्टर : भिरिङ्गेको रोगीलाई एड्स भएकै हुनुपर्छ भन्ने छैन तर यस्तारोगीहरूलाई छिटो एड्सको जीवाणु सर्न सक्छ र एड्स लागैको नलागेको थाहापाउने उपाय रगत जचाएर मात्र हो ।

कान्छी : अनि यो एड्सको रोगीलाई औषधीले निको पार्न सक्दैन ? केउ यो रोगलागे पछि मरि नै हाल्छ ?

डाक्टर : यस रोगको औषधी अझै निस्केको छैन । आजभोली जता ततै यसरोगले हाहाकार नै मचाएको छ । यसले छौयो कि कालले निम्त्यायो भन्के सोचेहुन्छ । यसैले यो तपाईलाई लागेको भिरिङ्गे मात्र रहेछ भने पनि राम्ररी निकोपार्नु पर्छु नत्र एड्सको संक्रमण हुने डर रहन्छ ।

कान्छी साङ्है डराउछै र एड्स बारे जान्न खोज्दै सोध्छे, “यो एड्स रोग कसरी रके बाट सर्छ ? कस्तो ज्यानमारा रोग रहेछ ।

डाक्टर कान्छीलाई संझाउदै भन्छिन्‌, “यो रोग तीन प्रकारले सर्न सक्छ । पहिलोएच. आइ. भी जीवाणु रगतमा भइसकेको या एड्स रोगीसंग विना सुरक्षित यौनसम्पर्क राख्यो भने, दोश्रो एच.आइ.भी जीवाणु रगतमा भएको या एड्स रोगीकोरगत कुनै न कुनै प्रकारले जस्तो छाला छेड्ने औजारबाट, काटेको घाउबाटनिस्केको आलो रगत सद्दे अर्को व्यक्तिमा छिर्न गयो भने या यस्ता रोगीकोएच.आइ.भी. भएको रगत अर्को व्यक्तिलाई रगतको खाँचो शरीरमा भएको बेलाझिकेर दिइसकेको रहेछ या दियो भने एच.आइ,भी. जीवाणु अर्को व्यक्तिकोशरीरमा सर्न सक्छ र तेश्रो यस्तै जीवाणु रगतमा बोकेको या एड्स रोगीमहिलाको गर्भाशयमा रहेको बच्चालाई एच.आइ.भी. जीवाणु सर्न सक्छ। योवच्चा गर्भमा नै यस्तो दुषित रगत लिएर वढेर जन्मन पनि सक्छ या जन्मनेक्रममा या जन्मिए पछि एड्सको रोगी हुन सक्छ । यसैले यो रोग बारे सवैलेजान्नु पर्छ र साथै सतर्क रहेर यसलाई बढ्न दिनु हुदैन । यसरी सिकाउदै जनचेतना बढाएर यो रोग नफैलियोस्‌ भनेर हामी यस्तो क्याम्पीङ गर्दै हिडेका छौं ।कान्छी अरू जिज्ञासु भएर सोध्छे, “यस्तो रोगीलाई कसरी चिनिन्छ ? केरेत्यो

२४

रगतमा एच.आइ.भी, भए नभएको पनि यसै थाहा . हुदैन होलाअनि कसरी वच्न सक्छौं ? डाक्टर भन्छिन्‌, “रगतमा एच.आइ.भी. छ छैन त्योकुराको पत्ता त रगतको परीक्षा गरेर मात्र थाहा हुन्छ र यी जीवाणुहरूशरीरभित्र प्रवेश गरेर पनि दुइ तीन महिना सम्म त रगत जँचाउदा पनि तीदेखिएका हुदैनन्‌ र एड्सको रोगमा देखा पर्न ४५ देखि दस वर्ष समेत पनि लाग्नसक्छ । तर जे जसो भए पनि यो जीवाणु एक पटक शरीरमा पसे पछि त्योव्यक्तिलाई मृत्युको काखमा नसुताइ निको भने हुदैन ।

कान्छी : पस्तो रोग लागेको वेला के कस्तो लक्षण देखा पर्छ त ?

डाक्टर : यो रोगको कुनै आफ्नै यस्तो हो भन्नै लक्षण हुदैन । यी एच.आइ.भी.जीवाणुले शरीरलाई सुरक्षा गर्ने रक्त कोषलाई मारि दिन्छ त्यस पछि त्यो कम्जोरभएको व्यक्तिलाई जुन रोगले छुन्छ त्यही रौगा एड्स रोग हुन्छ । मामुलीरूघाखोकी मात्र लाग्यो भने पनि त्यसै रोगले ढाली दिन्छु । यसैले यौन रोगलागेका व्यक्तिहरूले, वेश्यालयतिर लाग्नेहरूले र धेरै व्यक्तिसंग यौन सम्पर्कराख्नेहरूले आफ्नो रगत जचाइ रहने गरेमा एच.आइ.भी. रगतमा भए नभएकोथाहा हुन्छ । यसै अर्थले हो मैले त्यो व्यक्ति जसबाट तपाईलाई यो रोग सर्न प॒योत्यसलाई जचाउनु पर्छ भनेकी । यदि त्यसलाई एड्स भइसकेको रहेछ भने त्यसलेअरूलाई नसारोस्‌ भनेर सतर्क हुनुपर्छ ।

हेर्नोस, तपाइले आफूलाई लागेको रोग नलुकाएर वेलैमा जचाउन आउनुभएकोले कति राम्रो गर्नु भएको छ । यो कृहिएर नाश हुन पाएन भने रगतजचाएर यो भयानक रोगले आक्रमण गरेको छ कि छैन त्यो पनि जाँच्न पाउनुहुदैछ । आफूबाट अरूलाई यस्तो रोग सर्न नदिनुमा पनि त कत्रो धर्म छ?

कान्छी : छ हजुर छ । आफूले दु:ख पाए भनेर अर्कोलाई त्यस्तै दुःख भोगाउछुभन्नु राम्रो कुरै हाइन ।

डाक्टर : अहिले म तँपाईलाई केही दुखेको थाहा नुहुने औषधी दिन्छु त्यो लिएरजानोस्‌ र एउटा चक्की अहिल्यै पनि खाए हुन्छ र ती घाउ खटिरालाई धोइपख्राली गरी सफा राख्ने गर्नोस्‌ रगतको रिपोर्ट लिए पछि तपाइको उपचार शुरूगरौला । याद गर्नु भएकै होला रतिक्रिडा गर्दा के के मा होस्‌ पुस्याउनु पर्छ रअर्कालाई रोग नसरोस्‌ भनेर आफै तर्कदै जानु राम्रो हुन्छ ।

जन सन्देश :मानिसको शरीरमा रोग नलाग्ने हुँदैन । रोग लागेको छनक पाउनासाथ

रेश

डाक्टर जचाइ औषधी उपचार गरी हाल्नोस्‌ । रोग संग लाज र डर मान्नुहुदैन । सानोमा सानो साधारण रोगले पनि भयंकर रोगलाई निम्त्याउन सक्छ ।सकेसम्म रोग हामीलाई लाग्दै नलागोस्‌ भनेर होस्‌ पुच्याउनु पर्छ । एड्स जस्तोरोग निको नभए पनि यसको रोकथाम गर्न सकिन्छ । यस रोगलाई फैलिन नदिनेउपायहरू

गरौं । याद गर्नोस्‌ यस एच.आइ.भी. का जीवाणुहरूलाई ननिम्त्याइ आफैँआउदैनन्‌ । यसैले यी शरीरमा छिर्न सक्ने संभावनाप्रति संचेत हौ ।

कबाटोमा हिडुँदै दिदी बहिनी डाक्टर कहाँ भएको कुरा र आफ्नो वित्दैकोजीवन वारे कुरा गर्दै आफ्नो दु:ख पोख्छन्‌ । कान्छी भन्छे, “हेर त दिदी म यहाँआउन ढीलो मात्र गरेकी भए के हुन्थे के ? मलाई भिरिङ्गे भएको रहेछ । अझै मबाँच्ने नवाँच्नेको ठेगाना लागेको छैन ? रगत जचाँउन दिएर आएकी छु त्यसकोरिपोर्ट आए पछि मात्र यो कुराको निधो लाग्छ ।

चन्द्री पनि यस रोग बारे सुनेकी कुरा भन्न थाल्छे, “भिरिङ्गे लाग्दैमाकहाँ मरि हाल्छेस्‌ ? यो रोग अत्ति नराम्रो हो र सरूवा पनि हो तर ज्यानै खानेभने होइन । अव औषधी उपचार राम्ररी गर्नु पर्छ ।

कान्छी : भिरिङ्गे मात्र भए तिमीलै भनेकी जस्तै गरी औषधी गरेर बाँच्छु । तर योएड्स रोग भइसकेको रहेछ र मेरो रगतमा एच.आइ.भी. “यु फे म वाँच्दिन,दिदी त्यस्तो रोगको महामारी चलेको छ रे यसको औषधीनै छैन रे! थाह छदिदी, यो एड्स पनि सर्ने रोग रहेछ र धेरै संग यौन क्रिडा गर्नेहरूलाई सर्छ रे? अव के गर्ने दिदी यो बुढीले हामीलाई त्यस्तै काममा लगाएकी छ । हामी चाढैउमेर रहदा नै मर्ने पो हौ कि?

चन्द्री : अव हामीले यस्तो शरीर बेचेर खाने काम आमाले मानोस्‌ या नमानोस्‌छोड्नै पर्छ । यो शरीरले परिश्रम गरेर पनि त कमाउन सक्ला ? सँच्चै डराएरकसबाट के रोग सर्छ या कसलाई रोग सर्ने हो भनेर वसेर पनि हुन्छ ? होइन,तँलाई यो रोग कसले साव्यो ?

कान्छी : आ तँपाई पनि उही कुरा कोट्याउनु हुन्छ । म आए देखि झ्याउरेकीथिए भने पछि यो भिरिङ्गे त्यहीबाट सारेर आए भन्ने थाहा पाउन । यसैले त मयहाँका गाउले केटाहरू म संग अनुरक्त भइ मरिमेद्न आउदा पनि म पन्छदैतिमीलाई जाउ भन्ने गरेकी हुँ । तिनीहरू वोलेको जथाभावी क्रा र आमाकोथलो पर्ने पिटाइ पनि सहिरहे तर उनीहरूलाई वचाइ रहे । दिदी यो भिरिङ्गे रोगसर्नाको कारण पनि धेरै जनासंग सहबास गर्नाले नै हुँदोरहेछ र यो रोगलेछोएको रोगीलाई एड्स सर्ने सम्भावना घेरै हुन्छ रे :

२६

चन्द्री : ए त्यसो पो डाक्टरले भनिछन्‌ । मैले सुनेको त भिरिङ्गे रोग रोगीकोतातो पिसाबबाट पनि अर्कोलाई सर्छ रे । त्यो वसेको तातोमा वस्यो भने पनिसर्छ पो भन्थे ।

कान्छी : खै डाक्टर साहवले त यस्ता कुरा केही पनि भन्नु भएन । सर्ने कारणमैधुन हो भनिन्‌ । तर यो जे जसो भए पनि अव म तिमीलाई मसँग सृत्त रटाँसिएर वस्न भने दिन्न के थाहा, केही भइ हाल्यो भने म पापीनी हुन्छु ।

चन्द्री : नकरा जा । डाक्टरले नै भनिन्‌ भने, यस्ता कुराहरू अड्कल काटेकोपनि हुन सक्छ वरू एड्स रोगबाट वच्ने उपाय हामीले जान्नै पर्छ र त्यस्तै गर्नुपर्छ । यस्तो औषधी नै नभएको रोग बारे सुनको मैले अहिले पहिलो पल्ट नै हो ।

बुझिस्‌ के, हामीले आमासँग विरोध गरेर भए पनि यो धन्दा छोड्नैपर्छु । एक झुम्ो लगाउन र एक मुठ्ठी खान पुग्ने सम्म कमाउन सक्यौ भने पुगिहाल्छ । आखिर पैसा भनेकोनै के पो रहेछ र ? रोग लागे तिनै धन खर्च गरीज्यान जोगाउनु पर्ने रहेछ ।

कान्छी : हो हामीले यस्तै गर्नु पर्छ । अव त भन्न पनि पायौ, यो रोग सल्किएछभनेर । जव ज्यानै नरहने हुन आँद्यो भने धन मात्र थुपारेर के गर्नु ? हाम्री यीआमा त धन भने पछि यसै यसै लोभिन्छिन्‌ । यो उमेरमा पुग्दा पनि कसैलेआइज भन्यो भने नाइ भन्दिनन्‌ जस्ती छिन्‌ । आइज भन्न कोही आउदैनन्‌ र पो।

दुवै खुवसँग हाँस्छन्‌ । त्यस पछि हाँसोले भिजेका आँखा पुछ्दै चन्द्रीभन्छे, “यी अहिलेको धन्दा जुन हामीले समातेका छौ त्यो त जवानी रहुन्जेलसम्मलाई मात्र हो त्यस पछि कि यिनी जस्तो भइ अर्कालाई सताएर वस्न सक्नेहुनुपर्छ कि अल्पत्र परेर घृणा सहेर वाँच्नु पर्छ । यी आमैले हामीलाईयसकामबाट छुट्कारा नदिएकी कारण पनि यही हो । भोली देखि के गर्नै, कहाँजाने, समाजबाट घृणित भइ, सकौं भन्ने छ।

माया लाग्दी भएर कान्छीलाई भन्छे, “ के गर्नु दिदी, यो हाम्रो आफ्नै आमानभएकीले पनि यतिसम्म कि निठुरी भएकी छ । छोरा छोरीको लागि आमाकोकत्रो जरूरत पर्दो रहेछ । कसैको पनि आमा बाबु सानौ हुँदा काललेननिम्त्याओस्‌ है ।

चन्द्री : चाहेको, भनेको जस्तो यहाँ के हुदोरहेछ र ? लेखेर ल्याएको देखेर हुन्नभन्छन्‌ । हाम्रो इच्छा र गति त्यस्तै भएका छन्‌ । जस्तै परै पनि मनलाई बुझाउनुपर्ने नै रहेछ ?

कान्छी : यी केटाहरू हामीलाई अपनाउनु पाए के के न होला भनेर पैसा बोक्दै

स्ण

खोज्दै आउछन्‌ र भन्छन्‌, “म तिम्रो लागि ज्यानै समेत दिन तैयार छु । तरत्यसरी ज्यानै दिन तैयार हुनेहरूले पनि लौ हिड्‌ म तँ सँग जीवन विताउछु भनेरविबाह गरेर लैजान तैयार भने हुदैनन । तिनीहरूको माया, पैसा खनाउने हिम्मतबुझि नसक्नुको छ । के यसैलाई पिरती भनिन्छ या हामीले प्रेम भनेको पाउनैसक्दैनौ ।

चन्द्री आफुलाई कान्छी भन्दा बाढी मान्दै भन्छे, “के भनेर हामीलाई घर वसाउनलैजान्छन्‌ । त्यसमा त उनीहरूको इज्जत जान्छ । लुकेर खुरूबक हामी कहाँआउन मात्र यिनलाई हुन्छ । घरको स्वास्नी हुन त राम्री सोझी चोखी कुमारीकेटी

चाहिन्छ । आफु भाँड भए पनि घर भित्रकी स्वास्नी पवित्रनै हुनु पर्छ भन्ने योसमाजको सवैको धारणा छ।

ए.... लौ हेर हामी त कुरा गर्दा गर्दे यहाँ सम्म आइ पुरो छौं । तँ पनिअहिले त फटाफट हिड्दैछस्‌ । डाक्टरले छुँदैमा निको भइ हाल्यो कि कसो ?कान्छी : आउदा अव म मर्छु कि भनेर डराएकी थिए । खुट्टा अगाडि सर्दै सर्दैनथियो । अहिले बाँच्न सक्ने सम्भावना छ भन्ने आशले डोन्याइएकी छु । डक्टरलेदिएका औषधी त हेर यी यिनै त हुन ? एउटा चक्की खाए हुन्छ भन्थिन्‌ तर मैलेखाइन । दुखेको थाहा नपाउने मात्र हो भने पछि के खाने ? पर्सि देखि रगतकोरिपोट हेरि औषधी गर्छु भने कै छिन्‌ ।

यतिकैमा लाहुरे आइपुग्छन्‌ र सोध्छन्‌, “कता पुगेर आयौ, दुवै साथै छौआमालाई घर सुम्पेर एक्लै पाम्यौ कि कसो ?

चन्द्रीले फ्याट्ट जवाफ दिन्छिन्‌, “कत्ति तिनकै अगि पछि परी रहनु त ?एक्लै वस्न पनि सिक्नु पर्छ । "कान्छीले लाहुरे काँड्लाको प्रश्नको जवाफ पुरा दिन्छे, “तल स्वास्थ्य क्याम्पमासम्म पुगेर आएका हौँ । दाइ कता तीर जाँदै, हातमा झोला छ ?”

लाहुरे : म त शहर जान लागेको । तिमीहरूमा को विरामी पप्यौ ?

चन्द्री जिस्कदै भन्छे, “ बाटो लाग्दैको मान्छेलाई के को चासो ? कान्छी विरामीछ भन्यौ भने शहर नगइ वस्नु हुन्छ के ? वरू शहरबाट फर्कदा हाम्रो लागिकाम खोजेर आउनु होला, हामी यो धन्दा छोड्ने भएका छौं ।

लाहुरे : वल्ल तिमीहरूको वृद्धि आउन लागेछ । डाक्टर साहेवले केही भनेकीकसो ? के काम गर्ने शुरछ?

रद

चन्द्री : यहीबाट यो काम गर्छु भनेर पाइन्छ र ? अहिलेको धन्दा छोडेर जुनसुकैकाम गर्न पनि तैयार छौ । तपाइलेनै विचार गरेर कुन काम गरेमा ठीक होलाभन्नु हुन्छ हामी त्यही गर्छौं ।

चार कान्छीसँग सोध्छन्‌ “भरखर शहरबाट फर्केकी तिमी फेरि शहरै जान तैयार?

कान्छी : गाउँमा आएर के गर्छु भन्ठानेकी थिए यस बुढीले के गराउन खोज्दै छे,अव पनि यहाँ के वस्ने ? यो गाउँको पनि छाडापन अति नै वढीसकेछ । म तवरू शहरै फर्कन्छु भन्ने सोच्दै छु । त्यहाँ जीवन निर्वाहको लागि थुप्रै काम तपाइन्छ ।

चन्द्री कान्छीलाई उछिन्दै भन्छे, “हामीले यस्तो काम गर्ने गरेको तपाईलाई पनित मन परेको थिएन । सँच्चै हामीलाई यो काम छोड म तिमीहरूलाई वाँच्न मद्दतगर्छु भन्नु हुन्थ्यो । अहिले त्यो वेला आएको छ भेना, हामीहरूको उद्धार गरीदिनोस्‌ ।

लाहुरे : हुन्छ, म तिमीहरूको लागि काम खोजेर नै आउँला । यो काम छोड्नलागेकोमा ज्यादै खुसी लागेको छ । यसले त आफु पनि विगिन्छौं र अरूलाई पनिबिगाछौं । शहरमा कुनै काम पाइएन भने गाउँमानै पनि कुनै राम्रो अरू नै कामशुरू गरौँला, अव पिर नगरेर वसे । हातको घडी हेर्छन्‌ । अवैर हुन लागेकोलेआम्मै अव मलाई जान देओ भन्दै हतारिएर मोटरको वाटो लाग्छन्‌ ।

चन्द्री र कान्छी एकै साथ भन्छन्‌, “नमस्ते दाई .... नमस्ते ।”

कान्छीलाई खेतको पाटो देखाउदै सोध्छे, “तिमी सम्झन्छौँ त्यो खेतको पाटो ? हेरत, त्यहाँ अहिले रोपाइ भइरहेको जस्तो छ ।

कान्छी त्यतैतिर हेर्दै भन्छे, “ए .... त्यो खेत देखाउनु भएको ? त्योजम्दार वा को होइन ?

चन्द्री : त्यसैको हो । त्यस्ता दुष्टलाई के वा भन्नु, जम्दार मात्र भने पनि हुन्छ ।तिनै खेत त हो, जहाँ हामीहरू खेल्ने गर्थ्यौं । त्यसको छोरा बलभद्र भन्ने एउटाथियो त्यप्तको याद आउछ, तँलाई ? हो, त्यो वलभद्रले यसपाली खुवै रहर लाग्नेगरी विवाह गरेर गयो ।

कान्छी आश्चर्य मान्दै, “गयो रे .... ? अचानक के भयो त्यस्तो ..... कठै ?चन्द्री हाँस्दै भन्छे, “गयो भनेको माथि गयो भनेकी हाइन । काम गर्न कलकत्ताफर्कियो भनेकी । तँ त कस्तरी छक्क परेकी । त्यसको स्वास्नी विबाह हुना साथ

२९

विधवा भइ बिचरी भन्ठानेकि होलीस्‌ ? पिर लिनु पर्दैन लोग्ने साथमा नभए पनिउनको श्रृङ्खार गएको छैन । यो गाउँमा स्वास्नी धन्काएर आफु विदेशमा पसेकापनि प्रशस्त छन्‌ ।

कान्छी : अनि तिमीले त्यस्तै, पाराले भन्यौ त, म के सम्झू ?

चन्द्री वलभद्रलाई सम्झदै भन्छै, “त्यो फर्केर कलकत्तानै गएको हो । उ त्यहाँ कुनैफ्याक्ट्रीमा काम गर्छ क्या रे । विवाह भएकी केटी पनि त्यही कि हो भन्ये। मतबिवाहमा पनि गइन । के जानु त्यहाँ पाहुना भएर” ?

कान्छी पनि सही थाप्दै भन्छे हो दिदी, म पनि कसैको विवाह हेर्नै सक्दिन ।लाग्न थाल्छ, हामीले त्यस्ती दुलही हुन पाउने कहिल्यै हुदैनौ क्या र । साल्हैजीवन देखि खिन्त हुन थाल्छ । अर्काको सुख मात्र हेरि कति कल्पेर हामीलाईबस्नु पर्ने हो ?

चन्द्री भन्छे, “मलाई त बिवाह मात्र होइन ती जम्दार जम्दार्नीलि छोराले खुवकमाइ गरैको छ भनेर फूर्कदै गाउँमा हिडेको पनि मन पर्दैन । नयाँ लुगालगाएको देखाउँदै भन्छन्‌ रै “यो पनि वलुले, वाबुले न्यानो भएर वसोस्‌ भन्नेसोचेर पठाएको, ज्यादै हाम्रो ख्याल गर्छ ।” जम्दार्नी उता कानको मुन्द्री हल्लाउदैभन्छे रे, “छोराले कलकत्ताबाट नै वनाएर पठाइ दिएको म लगाउँन्न म बुढीलाईकिन चाहियो, तेरै स्वास्नी आएपछि देलास्‌ भन्दा पनि मान्दैन । छोराको मनराख्न मात्र लगाएर हिडेकी हुँ ।

मलाई भने तिनका यस्ता कुरा सुन्दा कम्ता रिस उठदैन । वलभद्रलेमसंग विवाह गर्छु भनेर वावु आमालाई यति भनेनन्‌ । गाउँले पनि के भयो तसम्म भन्न थालि सकेका थिए । तर यी बुढाबुढीले छोरालाई नै गाउँबाट घपाइदिए विवाह गराउन पट्टै मानेनन्‌ । मेरो वलभद्रसंग त्यसवेला विवाह भइ दिएकोभए मैले यसरी बस्नु पर्थ्यो ?

कान्छी सोध्छे, “त्यसरी नमान्ताको कारण पनि त होलान । के तिमीत्यसबेलासम्म चोखी नै थियौ होइन र” ?

चन्द्री: म चोखी भएर मात्र यिनीहरूलाई भएन रे । एक त जातमा फरक पच्यीअर्को हाम्री आमाको मति कहाँ राम्रो थियो र ? सबै गाउँका त्यसबेलाका ठिटाबटुलेर आफै रासलीला गरेर वस्थी । बिर्सिस्‌, त्यसवेला मासु चिउरा तीगुण्डाहरू कहाँ पुन्याउने हामी हुन्थ्यौ । "

तिनीहरू हामीलाई हेरेर के भन्थे, छि ... ।

३०

कान्छी “के भन्थे हँ मैले त पट्टै विर्से भन त सुनौ” ।

चन्द्री: भन्थे नी, तिम्रा दुवै छोरी कति राम्रा छन्‌ । वहिनी ज्बाइ वितेकोततिमीलाई पो खुदो पल्टिए छ । यी शब्दको अर्थ त्यसवेला मैले राम्ररी बुझेकीथिइन तर तिनीहरूले बारवार यही कूरा निकाल्ने हुँदा अझसम्म पनि विर्सेकीछैन । अहिले त मतलव पनि बुझ्दै आए के विर्सन सक्थे ? ती आमालाई देख्दाकस्तो भित्र भित्रै फोक चल्छ ।

सोते रोपाइमा जान लागेको हुन्छ । वाटोमा पिनीहरूसंग भेट हुन्छ र सोध्छ“अहो, आज त वहिनीहरू संग बाटैमा भेट भयो नी, कता पुगेर आयौ ? वाहिरपनि आफै जान थाल्यौ कि कसो ?

चन्द्री: के लाग्छ हाम्रो, तिमीहरू जस्ता पातिएकाले जता आइज भन्छौ त्यतै जानुपरि हाल्दो रहेछ । तिमीहरूको चित्त वुझ्न हामीनै नभइ नहुने भएछ ? सोतेभन्छ, “ए त्यसो भए हामीले जता हिड भने पनि त्यतै लाग्छौ होइन त ?

लौ हिड, जम्दारवाको खेतमा । हिलो छेप्दै त्यही मज्जा गरौला जान्छौ के ?चन्द्रीलाई त झन पुरानो सम्झाना आउला, खेतवरी त्यही हुन्‌ ।खिजाएर हाँस्छ)चन्द्री रिसाउछे र भन्छे, “अव धेरै बर्ता भएर नवोल है । यही ढुङ्गा टिपेर हानीदिन्छु, वजियालाई । तँ नै जा त्यहाँ ती तेरा बावु हो कि वराजु हो, हाम्रा तकोही पनि होइनन्‌ ।

सोते हाँस्दै अगाडि वढ्छ ।ज्ञन सन्देश:

भयड्डर रोगलाई निम्त्याउन र फैलिन नदिन हामी सवै सचेत हौ । यहाँजीवन घान्ने थुप्रै उपायहरू छन्‌ । हामी त्यो उपाय मात्र छानौ जसले हाम्रोआहुति दिदैन । सक्छौ भने हामी मिलेर त्यो रीति रिवाज र चलनलाई तोडौजसले नारीलाई वेश्या वन्न वाध्य तुल्याएकोछ ।

छजम्दारको खेतमा गाउँनै उल्टेर रोपाइ गर्न लागेका छन्‌ । कोहीगोरूलाई हो-हो-गर्दै खेत जोत्दै छन्‌ भने कोही हिलो फाड्दै बौसे गर्दैछन्‌ । हाँसोठ्ट्रा मस्करी सबै हुँदैछ । च्यान्टेलाई अझै त्यो बतावरण रमाइलो लागेको छैन रभन्छ, "खै आज कसैले पनि मादल ल्याउन सम्झेनन्‌ ? रोपइमा त मादल पोड्याम्म ड्याम्म ठोक्नु पर्छ । त्यसको घिन्तिङ घिन्तिङमा बौसे गर्न कति मजाआउँछ । हिजो डिठ्ठा वाजे कहाँ मादलको साथ नाच गान हुँदा समय वितेको

२१

पत्तोनै पाएनौ । त्यत्रा खेत कति छिटो रोपेर सिद्धाएका थियौ ।

चमेली भन्छे, “अहिले पनि के भएको छ र ? तिमी घोक्रो फुलाएरगाउँन थाल अनि हामी नाची हाल्छौ नी"

च्यान्टेः मादलै नभए म त गाउन सक्तिन, तिमीहरू पनि कुन तालमा नाच्छौं !जम्दार बालाई ल्याउनै लगाउनु पर्छ । खेतको धनी भएर पनि यसै भाग्नपाइन्छ । उ हेर उनी त घर भित्रै लस्याङ, लुरूङ गर्दैछन्‌ । ए डल्ले तँ नजिकैछस्‌ कराएर जम्दारवालाई मादल ल्याउनु होस्‌ भन्‌त ।

डल्लेले पनि त्यसमा अरू कुरा थपिदिदै भन्छ “ए जम्दार वा तँपाइलेमादल ल्याउनु भएन भने रोपाइ आज सिद्धीने छाँट म देख्दिन है । च्यान्टेलाईमादल नभइ भएन रे ।”

जम्दार पनि ठूलो स्वरले कराउछन्‌, सुनाइ दे, डल्ले, मादल ठोक्न मआफै भनेर । अहिले खाजा के खान्छौ, भोकै परौला भनेर त्यसकोसम्दीबस पछ 1 च्यान्टेले जम्दारको स्वर सुनेर भन्छ, “ए, बुढा त लौ मादलआफैले पो ठोक्ने भए हेर । चमेली नाच्छु भनेर त तम्सिदैछेस्‌ तर वीचैमा तालभने छोड्न पाउन्नस्‌ । म पनि तैले त्यसो गर्न थालिस भने सत्ते गाए । तेरो वानी,सबैले तँलाई नाच नाच भनेर फकाउन भनि नाच्दा नच्दै टवाक्क रोकिने छ ।यसपालि पनि त्यसै गर्लिस्‌ ख्याल राखे ।”

सबै रोपाहा हाँस्दै भन्छन्‌ “हो-हो-यो त्यस्तै भनुन भन्ने खोज्छे ।”

चमेली : म एउटीले त्यसो गरेछु भने पनि तिमीहरूको गाना खेर जादैन, सुन्तलीछे, अमला छे,, जाइ छे। सवैले नाच्न जानि हालेकाछन्‌ । तिमी राम्ररी सूरनिकालेर गाउ, अनि हामी आफै नाच्न तत्पर मै हाल्छौ ।

सुन्तली: लौ हेर जम्दार वा त परै देखिन मादल ठोक्दै आउन थाले । यहाँ आइपुगे पछि आफैँ नाच्नपो थाल्ने हुन कि?

च्यान्टे, जम्दार वा आए तर्फ नै हेर्दै भन्छ, “उमेर ढल्के पनि यिनको रहर ताजैछ । जवानीमा यी कस्ता पो होलान्‌ ? सुन्तली, तैले नाच्ने साथी पाउने भइस्‌ ।तिमीहरूले नाच्न थाले पछि यी मिस्सिन गइ हाल्छन्‌ ।”

सुन्तली: छि यौ दाइ त ? के म त्यो बुढासंग नाचेर वसि राखुला ?जम्दार नजिकै आएर मादलको साथ आफैँ गाना गाउन थाल्छन्‌,सरर सरर पानी पस्यो झरर

३२

तिम्रो माया आयो लरर

गाइ देउ, नाची देउ, आए म त मादल ठोकेर ।जम्दारको गाना सुनेर सबै दङ्क पर्दै भन्छन्‌, “अहो ! जम्दारबा त गाना पनि कतिराम्रो गाउनु हुंदो रहेछ, नाच्नु पनि हुन्छ कि" ?चमेली खिजाउने पराले सोध्छे, “गाना पनि आफैले, अहिले नै वनाउनु भए जस्तोछुनी”?जम्दार सत्य बोल्छन्‌, “नानीहरूलाई रत्याउनै भनेर टुक्रा मिलाएर गाइ दिएकोहुँ। कस्तो मानौ त ? गाना दोहस्याउछन्‌, “गाइ देउ नाची देउ आए म त मादलठोकेर,” सुन्तली पनि कम कि छैन । जम्दारलाई उल्लाउन भन्छे, “कस्तो राम्रोगाना गाउनु हुदोरहेछ, तै तै नाचेर पनि देखाइ दिनु हुन्छ कि ?”जम्दार: तिमीहरू पनि मेरो साथ दिन्छौ भनि कस्सिने हौ भने म तिमीहरूलाईथकाउने गरी नाची दिन्छु । यो जम्दारले रात रातभर गाएर, नाचेर बिताएको छबुझ्याँ, के ? बुढो भए भनेर गली सकेके छैन ।च्यान्टे, जम्दारको हाँकको साथ दिदै अन्छ, "लो वा म गाना तान्न थाल्छु तपाईमादल ठोक्दै यिनका साथ नाचेर यिनीहरूलाई थकाइ दिनोस्‌ । जवाती आएरआफू के के न हुँ भन्ने ठान्छन्‌ । बाघ बुढो र स्याल तन्नेरी छ भने पनिबाघलाई स्यालले निल्न सक्दैन ? सवै हाँस्छन्‌ । चमेली र सुन्तली पनि फूर्तिकासाध भन्छन्‌, “हामीलाई थकाउने रे ? लौ थकाएको हेरौत ? हामीले पनि त्यस्तारात कति वितायौ कति । जम्दार च्यान्टेलाई भन्छन्‌ “लौ गाना तानि हालत, ममादल ठोकी हाल्छु यिनीहरूले ज्यादै फूर्ति पो गरे ।च्यान्टे गाउँन थाल्छ ।

रातो फूल क्या राम्रो फुलेको तल वेसिमा तल वेसिमा

मेरी माया क्या राम्रो खुलेकी धानको खेतमा

घानको खेतमा वहिनी धानको खेतमा

फनक्क घुमि दैउ, हिले माटोमा

हिले माटोमा वहिनी हिले माटोमा

कम्मरै भाँची देउ, नाचको तालमा

नाचको तालमा वहिनी नाचको तालमा

फनक्क घुमि देउ, हिले माटोमा

डड

सवै रमाउदै, गाउँदै नाच्दै रोपाइ गरी रहेका हुन्छन्‌ टुप्लुक्कै डिठ्रा बाजेआइ पुग्छुन र सोध्छन, “क्या हो ए जम्दार, मादल ठोक्दै नानीहरूसंग आफैंनाच्न थाले छौ ? यस पाली धानको भकारी थप्ने विचार छ कि कसो ? रोपाइमारमाइलो धेरै गन्यो भने वाली राम्रो हुन्छ भन्छन्‌ ।

जम्दार खुसी हुदै भन्छन्‌, “सन्तानको संख्या बढन थाले पछि भकारी पनिबढाउननु पर्छ र खेतका पाटा पनि थप्नु पर्छ । लौ डल्ले अव मादल तँ वजा मडिठ्ठा बाजे संग कुरा गर्छु ।”

चमेली जम्दारलाई जिस्काउदै भन्छे, “हार्नु भएर भारने बहना बनाउनु भएको तहोइन” जम्दार हाँस्दै जवाफ दिन्छन्‌ “तिमीहरू भरखरका संग पनि म जित्नकसरी सक्छु र ? नाचमा हारे भनेको होइन नी फेरि” ?

चमेली सोध्छे, त्यसो भए केमा हारेर भाग्नु भएको ठानौ त ?

जम्दार जवाफ दिन्छन्‌ “क्रा गर्नमा” । उनको जवाफ सुनेर सबै हाँस्छन्‌ ।जम्दारले डिठ्राबाजेलाई लिएर छुट्टै डिलमा वसेर कुरा गर्न जान्छन्‌ । डिठ्ठा वाजेजिज्ञासु भएर जम्दारलाई सोध्छन्‌, “तिम्रा कुरा सुन्दा त पोल्टामा नाती, आउनलाग्यो जस्तो लाग्छ हो के?”

जम्दार दङ्ग पर्दै भन्छन्‌, “हो वाजे, म पनि हजुरवा हदैछु । विवाह हुन मात्रसमय लाग्छ वच्चा जन्माउन दसै महिनाको कुरा हो ।”

डिठ्ठा बाजे हाँस्दै भन्छन्‌, “लौ त्यो दस महिना पनि नलाग्ने भइनै सक्यो ! त्योतलको झल्लुले विवाह गरेको पाँचै महिनाभित्र यत्रो घुतुमुने नाती वुढी आमाकोकाखमा राखी दियो ।

जम्दार आफूलाई डिठ्ठा भन्दा चलाक सम्झदै भन्छन्‌, तपाई पनि के कुरा गर्नुहुन्छ त्यो कच्चा के पाँच्चै महिनामात्र गर्भमा रहयो होला ? यस्तो भए प्रकृतिकनियम नै झुठो हुन्छ ?

डिठ्ठा वाजे हाँस्दै भन्छन्‌, “मलाई अरू क्रा थाहा छैन, विवाह गरि दिएको पाँचैमहिनामा वच्चाको न्वाहारन पनि मैले नै गरी दिएको हुँ ।” आफ्नै हो भने पछिहामीलाई के को चासो ? समय अनुसार चल्नु नै पर्दोरहेछ । छेउ छाउका सबैकेटी हुलेर वच्चा जन्माइ मलाई न्वाहारन गर्न बोलाए भने पनि मैले भन्ने “देउशान्ति ही” मात्र हो । भोग्नु पर्ने समस्या तिनले नै हो ।

जम्दार पनि भन्छन्‌, "चासो लिएको मैले पनि होइन । हाँसोमा हाँसो मात्र गरेको। आफ्ना सन्तान त्यसरी कहिल्यै पात्तिएर हिड्ेनन्‌, अर्काले जेसुकै गरून । हाम्रो

३४

समाजमा यो नौलो भयो र यसो वोली दिएको ।

डिठ्ा बाजे भन्छन्‌, “तिम्रा सन्तान र तिम्रो त के कुरा गर्नु खै ? अलिहे ततिमीले ढुङ्गै छोए पनि सुन वन्छ जस्तो छ । त्यत्रा सम्पत्ति आफ्नै हुँदा हुदै पनिबुहारीको दाइजो समेत समालि नसक्नुको भित्राउन पाइ हाल्यौ । छोराले धनकमाएर ओहिरो लगाएको लगाएकै छ । अव नाती पनि आउने भइ हाले छ?तिम्रो यो जगजगी सधै यत्तिकै रहोस्‌ । कसैको आँखा नलागोस्‌ ।”

जम्दार मन मनै खुशी हुदै भन्छन्‌, “सम्पत्ति भनेको हातको मैला मात्र हो । तरबुहारी भने मैले नपाइ सम्नुको भित्राएको रहेल्नु । त्यत्रो शहरबाट आएकी भएपनि चारैतिरको काम भ्याउन सक्छे लौ । सासुको स्याहार गर्नु गाइवस्तुकोहेरचाह गर्नु देखि ल्याएर गाउँका केटा केटीलाई समेत पढाउन तयार हुनसम्छै । अव त म यिनलाई जिम्मा दिएर आफू र बुढी काशीतिर पो लाग्नु पस्योकि?

डिठ्मा वाजे सम्झाउदै भन्छन्‌, “ केकुरा गछौं तिमी ? के अहिलेनै हाम्रो उमेरकाशी पस्ने भइसकेके छ्‌ ? वरू घरमा वसेर छोरा बुहारीलाई उनीहरूले उन्नतिगरून भनि सहयोग गर्छु भवन । वुहारी पनि तिमीले पढे लेखेको पाएका रहेछौ ।(गाढा हेर्दै) ए, उ त्यो आउने को ? हेर त, मलाई बलभद्र जस्तो लाग्यो नी हो ?हामीले त्यसको कुरा पनि गर्नु त्यो पनि टुप्लुक्क आउनु कत्रो लामो आप्रु तिम्रोख्रोराले पाएको रहेछ ?

जम्दार छोरा आएको पत्यार नगर्दै भन्छन्‌, " के आउँथ्यो त्यो ? गएको तीनमहिना पनि भयो भएन ? काम भने पछि आफ्नो ज्यान दिन्छ । वढो इमान्दारछ्॥

चमेलीले पनि आइ रहेको वलभद्रलाई चिन्छे र भन्छे, “ए जम्दार वा उ हाम्रोबलभद्र दाई पनि आउनु भएछ । आज तपाइको दिन यस्तै रमाइलोले बिताउनपाउने हुनु भयो ।

जम्दार, चमेलीले पनि वलभद्र आउदै छ भनेको सुनेर आश्चर्य पर्दै भन्छन्‌,”होइन, यो पनि वल आयो भन्छे, चिनिस्‌ तैले" ?

चमेली आफ्नो आँखाले धोका खान सक्दैन भन्ने देखाउदै भन्छै, “नचिनेर हामीभन्छौ र ! आफ्नै अगाडि छोरा ठिङरिङ्क उभिए पछि अनि हो रहेछ भन्नु होला ।”डिठ्ठावाजे जम्दारलाई भन्छन्‌, के भनु तिमीलाई वाठा कि लटा ? आफ्नो बेलायसै विर्सिसके छौं । भर्खर विवाह गरेर तखूनी स्वास्नी यहाँ छोडेर उ त्यहाँ वस्नसक्छ ? काम होस्‌ कि माम होस्‌ स्वास्नी प्रतिको डमान पनि त उसले राख्नै

३५

पछी

रोपाहाहरूलाई डिठठा बाजेको क्रा सुनेर घत लाग्छ र हाँस्छन्‌ । बलभद्रवावु नजिक आइ पाउ लागि गर्छन्‌ । डिठ्ठा बाजे संग टाउको थाप्छन्‌ ।

जन सन्देश

जीवनका सवै क्षणहरू यतिकै रमाइला कहाँ हुन्छन्‌ र ? सुखको साथमदुःख आइनै रहेको हुन्छ । सुखी त्यो हुन सक्छ जसले दु:ख आइ लाग्छ कि भनेःपहिल्यै सतर्क वन्ने प्रयासमा रहि रहन्छ । यस्तै दुरदर्शितानै जीबनको सफलताहो । जम्दार हुक्का गुड गुडाउदै स्वास्नीसंग सोध्छ, “खै वलभद्र ? सुत्न गइसक्योकि कसो ? त्यहाँ पनि केही वोलेन, यहाँ पनि आउदैन” ?

जम्दार्नी भन्छे, “खुवै थाकेको छु भन्थ्यो, सुत्न गयो होला नी” ?

जम्दार: अँ त्यो अलि झ्याउरेको जस्तो पनि लाग्यो । केही आपत विपत पप्योकि ? यति छिटो फेर्केर आएको तँलाई कहिले थाहा छ?

जम्दार्नी: खै, हामीलाई केही भन्दैनन्‌ के जान्नु । अव भौली सौध्नु होला । अहिलेतपाइ पनि खुरूक्क सुत्नोस । दिनभर खेतमा रूमलेर पनि कस्तो निन्द्रानआएको ! द्वार .... ठ्वार हुक्का तानेको छ, तानेको छ । मलाई पनि निद्रालागि सक्यो ।

जम्दार जम्दार्नीलाई भन्छन्‌ “ए, सुन त बुहारी रोएकी हो किक्या हो?

जम्दार्नीः ससुरा भइसकेर पनि पक हुन ढालाई लाज छैन । छोरा बुहारीको कोठामाकान थापेर बस्छन । तिनीहरू गरून, तपाईलाई किन चासो लागेको !रून्छन्‌ पनि एकै छिनमा हाँस्छन्‌ पनि । फेरि किन हाँसे सुन सुन पनि भन्नुहोला । के म त्यसै गर्दै जाउ ? सुत्नोस र मलाई पनि सुत्न दिनोस्‌ ।

उता कोठाबाट सुक्क सुक्क रोएको आवाज आउछ । वलभद्रले सम्झाइरहेको पनि सुनिन्छ । वलभद्वको वोली सुनिन्छ, “रोएर तिमी गर्नै के सक्छौ ? हुनेकुरा भइसकेको छ । अब हामीले धैर्य लिन सन्ने हुनुपर्छ र अर्को गल्ति फेरियसमा दोहन्याउन थाल्नु हुदैन ।”

जम्दार जम्दार्नीलाई घचघचाउदै सोध्छन्‌, “ के तैले आज पनिबुहारीलाई” पढाउन पठाइनस्‌ ? त्यसले पढाउन गएकी तेरो कम्पारा तातीहाल्छ ।

६

जम्दार्नी अलि झर्कदै भन्छिन्‌, “त्यसैले बुहारी रोएकी भन्ने ठान्नु भएकोहोला होइन ? मलाई त्यस्ती मापाकी मान्नु पर्दैन । मैले ए बुहारी अव यत्रो पेटहुन्छु कति पेट हल्लाउँदै कहाँ कहाँ पढाउन जान्छेस्‌, पर्दैन जान भन्ना साथउतैले हुन्छ अब देखि जान्न भनेर भनिसकेकी छ । अव ज्यादा माया देखाउननलाग्नु होस्‌ । लोग्ने मान्छै भएर पनि कति चासो लिनु परेको ?

उता श्यामली र बलभद्र वीच कुरा चलिरहन्छ । कति सुनिने गरी बोलीचर्को हुन्छु भने कति खुस खुस मात्र हुन्छ । बुढा जम्दारले के हो, के आपत आइलाग्यो केही वुझ्न सक्दैनन्‌ । हि

बलभद्र श्यामलीलाई भन्दै हुन्छन्‌, “बैवाहिक जीवन कस्तो गरीविताउला भन्ने के मलाई मात्र थिएन र ? वावु हुने भएख्नु भन्ने सुनेर म कतिखुसी हुने थिए तर म अहिले वाध्य भएर भन्दैछु । “यस गर्भलाई तुहयाइ देउ,यसलाई माया गरेर अर्को गल्ति नदोहस्याउ । यसलाई नु यसैलाई श्राप दिनुजस्तो हुन्छ र हामी यो रोग फैलाउने ज्यानमारा हुन्छौ । यसलाई यहीअवस्थामा अन्त्य गरी रोग फैलिनबाट हामीले रोक्नु पर्छ । श्यामली दैनिय स्वरनिकालेर भन्छिन्‌, “म आमा भएर गर्भमा आएको पहिलो सन्तानको नै हत्याकसरी गरू । गर्भमा राम्ररी छटपटाउनै नपाएको बच्चालाई पनि नाश पार्ने योरोग कस्तो रहेछनी ? एड्स रोगको परिणती सुन्दा सुन्दै डरले भागेर ज्यानबचाउन शहर छोडेर गाउँमा आए । यहाँ झन यस्तो आफैमा पर्न जानु म कस्तीअभागी रहेछु । लौ न वरू सोधपुछ गरौ, कुनै उपायले यस गर्भलाई मात्र भएपनि वचाउन सकिन्छ की ? कहिले देखि तपाईलाई एड्सले गाँजेछ त्यो थाहापाउनु भएको छ?

बलभद्र : डाक्टरलाईनै यस वारे मैले सोधेको थिए । तर बहाले भन्नु भयोकिटानको साथ यो वेला देखि यो रोग लागेको हो भनेर भन्नै सक्दैन रे । योरोगले छोइ सके पछि पनि दुइ तीन महिनासम्म त रगतमा समेत यसको जिवाणुदेखिदैनरे र यसले छुनासाथ रोगग्रस्त भएर ढाली पनि हाल्दैन रे ।

श्यामली: त्यसो भए तपाइले कसरी शंका लागेर रगत जचाउन जानु भयो ?शरीरमा केही रोगको संकेत भए पछि पो मान्छेहरू रगत जचाउन जान्छन्‌ ।कस्तो ठाउँमा गएर जचाउनु भएको हो कुन्नी ठीक संग जाँचेर भनेका हुन्‌ किहोइनन्‌ ? मैले सुनेको त यस्तो रोग कोठी भट्टीहरूमा छिल्लीन जानेहरूलाईलाग्छ । तपाइ त कोठीको नाम सुन्नासाथ वुर्लुक्क उफ्रनु हुन्थ्यो । साथीहरूलाईपनि सम्झाउनु हुन्थ्यो, फेरि यस्तो कसरी भयो ?

बलभद्र - मानिसको स्वभाव वेला परिस्थिति हेरेर वदलिदौ रहेछ । साथीहरूको लै

३७

लैमा लागेर मैले पनि त्यस्ता ठाउमा जान शुरू गरेको थिए । यस्तै भइ हाल्लाभन्ने के ज्ञान भयो र ? एक दिन हामी साथीहरू सवैले पढ्न पुग्यौ, “कोठीभट्टिमा चाहार्ने रसिकहरूले आफ्नो रगत बेलैमा जचाइ एड्स रोगबाट बचाउनसहयोग गर्नोस्‌” भनेर ठाउँ ठाउँमा लेखेर टाँसेको । त्यसपछि हामी सबैले नैगएर आफ्नो आफ्नो रगत जचायौ । नभन्दै हामीहरू मध्ये दुई व्यक्तिहरूलाईएड्सले छोइ सकेको रहेछ । त्यसपछि म झल्यास्स्‌ भए आतिए । डक्टरले सवैकुराको बिस्तार गर्नु भयो र कसरी हामी वचेर वस्नु पर्छ भन्ने पनि सम्झाउनुभयो । अनि मलाई आफ्नो भन्दा बढी चिन्ता तिम्रो लाग्यो र नोकरीनै छोडेर मघर फर्केको छु । तिमीलाई थाहा छ, डाक्टरले के भन्यो ? तिम्रो रगत पनिजचाउनु पर्छ रे । श्यामली भो भो अव म सुन्न पनि नसक्ने भइसके । मलाईथाहा छ यो रोगको औषधी नै छैन र यसले छोए पछि ..... । फेरि रून्छिनर भन्छिन्‌ “म मरे पनि केही थिएन तर यो वच्चालाई स्वस्थ जन्माउन सकेहुन्थ्यो । आखिर हामी दुवै नभए पनि यो वच्चाले त हाम्रो परिचय दिइ रहन्थ्यो ।तपाईंलाई पनि कत्ति छिल्लीनु परेको नी ? यस्तो रोग सार्नु रहेछ ।

बलभद्र : म तिमीलाई यसको के जवाफ दिउ खै ? प्रकृतिले ल्याएको उन्मादलाईहामीले रोक्न नसक्नु हाम्रो गल्ति हो भनु या नभनु ? बेहोसी हुनु भनेको हाम्रोभूल हो ।श्यामली : गल्ति हो भन्ने नी किन दोधारे कुरा गर्ने ? प्रकृतिसंग परेमा लडेरबच्न सक्ने हुनु पर्छु भनेर नै पाँच ज्ञानेन्द्रिय पनि लिएर हामी जन्मेका छौं ।नीति शास्त्र सामाजिक मर्यादा सबैलाई कुल्चेर हिड्न थाल्यौ भने के के हुन्छके के । परस्त्रीमा आँखा नलगाउँनु कोठी भट्टि नचार्नु भन्ने अर्ति सम्झेको भए२... ? एक छिन चुप लागेपछि फेरि भन्छिन्‌, “छोड्नोस्‌ अव यो विषयमा केक्रा गर्ने हामीले के नै जनेका छौं र ? बरू एक फेर काठमाण्डू गएर राम्ररीदुवैले जचाएर यो बच्चा वचाउन सकिन्छ कि सकिदैन त्यो कुराको निदो गरौँ ।मलाई किन किन वच्चलाई त केही पनि नहुनु पर्ने हो जस्तो लागि रहेछ ।

बलभद्र : हुन्छ त्यसै गरौं । प्रयास गरेर हेर्नै पर्छु । तर मलाई डाक्टर साहवलेबताए अनुसार हामी एड्स रोगीले जन्माउने बच्चाले जन्मदा नै भयानक रोगकोकिटाणु आफ्नो रगतमा लिएर जन्मेको हुन्छ रे त्यसलाई तुहयाइ दिनु पर्छभन्थे ? ,श्यामलीः त्यो कुराको निधो पनि आफ्नै देशको भरपर्दो डक्टरलाई हामी दुवैलेसाथै जचाएर गसैला र के भन्छन्‌ त्यसै गरौला । अझै मलाई त तपाईलाई योरोग लागेको छ भन्ने कुरामा विश्वास लागेको छैन । एड्स भन्दा भन्दै झुक्किएरतपाईलाई पनि त्यही रोग लागेको भनेकी जस्तो पनि कता कता लाग्छ ?

डर

बलभद्र :पहिलो पल्ट सुन्दा मलाई पनि त्यस्तै लागेको थियो ? यो भाबना त्रासलेल्याएको हो । हाम्रो दिमागले हतपत्ति मान्न नखोजेको मात्र हो, डक्टरले गल्तिगर्दैनन्‌ । त्या पनि यस्तो ज्यान जाने जस्तो क्रामा किन त्यसै भन्थे । लौ,एक फेरफेरि जचाएर मनलाई शान्ति पारौलौँ । तिम्रो बारे पनि थाहा हुन्छ । डक्टरलेभन्दै थियो यो रोग तिमीबाट पनि मलाइ सरेको हुन सक्छ रे ?

शयामली : छि के भन्नु भएको त्यस्तो ? मलाई कसबाट सरेको हुन सक्छ ? केम त्यस्तो थिए भन्ने सोच्नु भएको छ ? म, सँग त्यसो भए किन बिवाह गर्नुभ्रएको

बलभद्र : यो रोग चरित्रहिनलाई मात्र लाग्नै होइन रे । एड्सको विरामीकोरगतसंग लसपस भयो भने पनि सर्न सक्छ रे !? त्यसैले नरिसाउ । रगत जाँचेपछि पत्तो लागि हाल्छ ।

भोली पल्ट विहान जम्दार गाइको गोठमा पुगिसकेको हुन्छन्‌ । गाइहरूआफ्नो मालिकको स्पर्श पाएर वाँ ..... बाँ गरी कराइ रहेका हुन्छन । वलभद्रत्यही पुग्छन्‌ र वाबुलाई भन्छन्‌, “अहिले हामी दुवै काठमाण्डू जान लागेका छौं,त्यहाँबाट केही ल्याउनु छ कि ? हिजो मात्र आएको छोराको एक्कासी काठमाडौंजाने तरखर सुनेर जमदारले हिजो राती छोरा बुहारीको ब्रीच चलेको गुनगुन रसाक्क सुक्क सम्झन्छन्‌ र आश्चर्य व्यक्त गर्दै भन्छन्‌, “हिजै मात्र आइस, केपरयो त्यस्तो र आज विहानै काठमाडौं तर्फ लाग्न तैयार भइस्‌ ? कुनै आपतबिपत आई परेकोछ भने भन नत्र एक दुई दिन सुस्ताएर गए पनि त हुन्छ ।”बलभद्र कुरा लुकाउदै भन्छन्‌, “त्यस्तो केही परेको छैन? वा पनि ..... ?

श्यामलीलाई यसो काठमाण्डू घुमाएर ल्याउकि भनेर मात्र हो । मेरो एउटासाधीको विहे पनि छ त्यो पनि साधै मनाउन जान लागेको ?

जम्दार : त्यसो हो भने जाओ । वेलैमा घुमफिर गरी हाल्नु पर्छ । अनि फर्कनेकहिले नी ? अर्को हप्ता तेरी आमाले सत्यनारायणको पुजा लगाउदै छे । त्यतिबेलासम्म त फर्कौला ?

जम्दार्नी, भित्रबाटै छोरा बुहारी शहर जान लागेको कुरा सुनेर कराउदै आउछिन्‌र भन्छिन्‌, “होइन, यो वले के भन्छ ? व्याउने भएकी स्वास्तीलाई पनि कहाँ कहाँडुलाउन तम्सिए को हो ? पर्दैन लैजान । जाने भए तँ एक्लै जा । कतै केही भयोभने ? लामो मोटरको सफर हुन्छ ।

बलभद्र : किन त्यसै डराउनु हुन्छ, आमा ? तपाइको बुहारीलाई केही हुदैन । एकहप्ता पनि बित्दा नबित्दै हामी फर्केर आइ हाल्छौं । काठमाण्डूको महगीमा टिक्नै

३९

कति सकिएला र?

कुरा चल्दा चल्दै श्यामली पनि जानलाई ठीक परेर आइ पुगिन्‌ । उनलाई देखेरजम्दार्नी भन्छिन्‌, “हेर, यो पनि जानलाई तमतयार भएर आएकी ? कस्तोकाठमाण्डू हेर्ने रहर लागेको ?

जम्दारनीलाई संझाउदै जम्दार भन्छन्‌, “यिनीहरूलाई पनि थाहा छ के गर्न हुन्छरके गर्न हुन्न भन्ने ? जानै चाहन्छन्‌ भने केही दिन घुमेरनै आउन । उमेर छँदानैनघुमेको फेरि कहिले घुम्न पाउँछन्‌ । पछि त यी तँ र म जस्तै एकले अर्कालाईदेखेकी झ्यार झ्यार गरेर वस्ने भइ हाल्छन्‌ ।

जम्दारको कुरा सुनेर जम्दारनी भन्छिन्‌, “कुराले कति ठीक पार्न जानेकाछन्‌ । आफुलाई एक फेर पशुपतिको दर्शन गर्न लगि दिनोस्‌ भनेर त्यतिका पल्टकराउदा पनि आजसम्म ती दिन आउन सकेको छैन वहा भने उमेरमा रहरमेद्नु पर्छु भनेर अर्तिवृद्धि छोरालाई दिनु हुन्छ । के हाम्रो उमेरै नआइ वुढावुढीभयौं होला त ?

जम्दार : किन यत्रो कुरा गर्छस्‌ ? जिउदो छंदा नसके पनि मरे पछि भए पनिआर्यघाट पुग्याइ दिउला भएन के ? उ त्यता पनि हेर, छोरा बुहारी विदा लिनपर्खेर वसेका वसैछन्‌ तँ भने म सँग कचकच गरेर वसिरहेन्छेस्‌ । खुरूकक आएरआशिर्वाद दिएर पठाइ दे । वस छुट्ने वेला भइ सक्यो ।

जम्दारको त्यति संकेत पाए पछि छोरा बुहारी दुबैले बाआमालाईढोक्छन्‌ । उनीहरूले पनि साथै छोरा बुहारीलाई आशिर्वाद दिएर विदा गर्छन्‌ ।

घरबाट विदा लिएर दुवै ओरालो झर्न थाल्छन्‌ । वाटामा जति भेटिन्छन्‌सवैले सोध्ने प्रश्न एकै प्रकारका हुन्छन्‌ । जवाफ दिंदा दिदै दिक्क वलभद्र भएकाछन्‌ भने भारी मन पारेर हिड्दैकी श्यामलीलाई झर्को लाग्छ र भन्छिन्‌, “कतिचासो राख्नु पर्छु यिनीहरूलाई ? आफुलाई भने कोही पनि नवोली दियोस्‌ जस्तोलागि रहेछ ।

वलभद्र : झर्को यसरी मान्न हुन्न । यो त रिवाज हो । यस्तै रिति रिवाजकोसाथमा अत्मियता गाँसेर त हामी बाँचेका छों । भोली यही भएन भने हामी नैफेरि अबहेलित भएको मान्न थाल्छ । तिमी त त्यत्रो शहरमा वसेकी पढेलेखेकीले यति कुरा त बुझ्नु पर्ने हो ।

श्यामली : म अहिले केही पनि सोच्न सक्ने स्थितिमा छैन । मेरो दिमागमा केवलएड्स एड्स भन्ने मात्र घुमिरहेछ । मेरो मामा पनि यही एड्स रोगले मर्नु, भएकोहो । त्यसबेला हामी पी कुरा बुझ्न नसक्ने उमेरका भएकोले यतिमात्र भनेको

हठ

थाहा छ कि उनको कोठामा कोही वस्नै सक्दैन थिए रे, कुहिएर गन्हाउनु भएकोथियो रे । वहाको वानी पनि वेश्यालय घाहार्ने हुनाले यस्तो रोग लागेकीवेश्यासँग सहवास गर्न पुगेका हुनाले यो रोग सरेको भन्थे । यति भनि श्यामलीचुप लाग्छिन्‌ । बलभद्र उनको मुखमा पुलुक्क हेर्दै हाँस्दै भन्छन्‌ “अनि त्यस्तैगन्हाउने म पनि हुन्छु भन्ठानेर पिर गरेकी ? तिम्रो मामालाई पहिले भिरिङ्केगनोरिया क्लुमिडिया स्यान्क्रोइडहरपिस जस्ता यौन रोग लागेको हुनुपर्छ रत्यसपछि वेश्यालय जाँदा एड्सको जीवाणु एच.आइ.भी. सारे होलान्‌ । यस्तारोगले ग्रस्त भएकाहरूलाई एड्स रोग छिटै सर्न सक्छ रे । एड्स रोगका विरामीसवै यौन रोगको लक्षण मात्र देखाएर गन्हाइ मर्दैनन्‌ । एड्सको रोग भनेकोत्यस्ता अंगमा मात्र लाग्ने होइन ?

श्यामली : यस्ता सरूवा यौन रोग पनि एड्स जस्तै निकै नहुने हुन्छन्‌ यायसलाई औषधी गरी निको पार्न सकिन्छ ? हाम्रो मामालाई पहिले त्यस्तो रोगकेही थिएन पछि त्यस्तो ठाउमा जाने आउने गर्न थालेपछि सरेको भन्थे । तपाइलेभने पहिले नै ती के के रोग हुन्‌ लागेको हुनु पर्छ भन्नु हुन्छ ।

बलभद्र : हेर, यो दुवै हुन सक्छन्‌ । पहिले नै यौन रोग लागेर पनि औषधीउपचार नगरी निको पार्नमा हेलत्चक्राइ गर्दे वेश्यालयमा गएर एच.आइ.भी.सारेको या त्यहाँ जाँदा एड्सको जीवाणु भएकी संग मैथुन गरी त्यसबाट त्योजीवाणु सारेर अर्कि कुनै यौन रोग लाररेकीसंग पनि सम्वन्ध भइ त्यो रोग पनिनिम्त्याएको । एक पटक एच.आइ.भी. रगतमा पसे पछि त्यस्ता व्यक्तिलाई छिटैअरू रोगले पनि समात्न सक्छ रे र त्यसमा पनि यौन रोग त ज्यादै खतरनाकसरूवा रोग भएकोले छिटै त्यो सल्किन गएको पनि हुन सक्छ । तर अरूकिसिमका यौन रोग लागेको विरामीलाई यदि एड्सको जीवाणु उसमा प्रवेशगरेको छैन भने र ती यौन रोगको असर मगज र मुटुमा देखा पर्न पुग्नु भन्दापहिले नै औषधी उपचार गस्यो भने त्यस्ता रोग निको हुनु सक्छ ।

श्यामली : छि .... पी रोग जुन सुने पनि त्यस्तै डरलाग्दा हुदा रहेछन्‌ । स्वास्थ्यभएर बाँच्न पनि कति गाउ्हो पर्ने भइसकेको छ !? होइन, यो एड्स वालक बुढोजवान जुनसुकैलाई पनि रगतबाट सर्न सक्छ भन्नु हुन्छ फेरि भन्नु हुन्छवेश्यावृत्तिमा लागेकाहरूलाई छिटै सर्न सक्छ । के हो यो ? के कारणबाटशारीरिक सम्वन्ध यौनको माध्यमबाट राख्नेहरूलाई छिटो सर्न सक्छ भन्नुभएको ?

बलभद्र : यो एड्सको जीवाणु सर्न सक्ने मुख्य तीन कारणहरू छन्‌ भनेर डाक्टरसाहेवले मलाई वताउनु भएको छ । यी मध्ये धेरै जसो छिटो फैलिने कारण जुनपायो त्यो संग यौन सम्वन्ध राख्दै जानाले एड्स भएको संग रहन गएमा र अरू

४१

दुई कारण वेवस्ता गर्नाले हुन जान्छ ।

एड्सको जीवाणु वोकेको कुनै पनि व्यक्तिको रगत कुनै पनि तरिकाबाटजस्तो चोट लागेर निस्किएको या काटिएर बगेको रोगीको आलो रगतमा अर्कोस्वच्छ व्यक्तिको चोट या घाउ लागेको कुनै पनि अंगको सोभै सम्पर्क हुन गएकोछ भने या एच.आइ.भी. याने एड्सका जीवाणु भएको रगत कतैलाई रगतकोशरीरमा खाँचो पर्दा दिइएको छ भने यी एड्सका जीवाणुहरू अर्को व्यक्तिकोशरीरभित्र यसैबाट घुस्न गइ त्यो व्यक्तिको रगतलाई पनि एच.आइ.भी. पक्का(पोजेटिभ) वनाइ दिन्छ जसको नतिजा जुनसुकै रोगले छोयो भने पनि ढालेर नैछोड्छ । अस्पतालमा या कुनै औषधी उपचार गर्ने ठाउमा समैत यदि हेलचक्राइकसैले गरेर एक विरामीलाई प्रयोग गरेको सूइ या उपकरण अर्को रोगीमाशुद्धिकरण नगरी या नवदलि प्रयोग गरियो भने पनि एड्स रोगीको रगतमारहेको एच.आइ.भी. जीवाणु अर्को बिरामीमा सर्न सक्छ । तेश्रो त थाहा पाइहाल्यौ एड्सको जीवाणु रगतमा वोकेकी आमाबाट जन्मने केही बच्चालाई योरोग गर्भ अवस्थामा रहदा या जन्मदा या जन्मेपछि पनि छिटै यी जीवाणु सर्नसक्छ । यसैले यो कुनै पनि उमेरका कुनै पनि व्यक्तिलाई सर्न सक्छ भनेको हो ।

श्यामली : यसको मतलव रगत र सुक्रकीट (वीर्य) मा यसको किटाणु हुन्छन्‌ रजो कामुक्ता वस्‌ धेरै स्वास्नी मान्छेहरूसंग साँटो गाँठो गास्ने गुण्डाको डरलेलोग्ने मान्छे संग लुकि लुकि सम्वन्ध राख्ने गर्छन्‌ त्यस्ताहरूलाई यस रोगलेपक्रन्छ ।

बलभद्र : यी जीवाणुहरू बच्चा बन्ने सुक्रकिटमा मात्र होइन यसलाई ग्रहण गर्नेआइमाइको अंग रस (योनी रस) मा पनि हुन्छ रे । यसैले हो लोग्ने मान्छेबाटस्वास्नी मान्छे र स्वास्नी मान्छेबाट लोग्ने मान्छैमा यो रोग सर्न सक्ने भएको ।

श्यामली ; मलाई त लाग्दैछ एड्सको किटाणु कसरी सर्छ भन्ने कुराको पुरा ज्ञाननभएको हुनाले नै एच.आइ.भी, रगतमा पाउना साथ उनीहरू यस तथ्यलाईलुकाउन थाल्छन्‌ । पहिले त यो जीवाणु सर्नाको एउटै मात्र कारण शारीरिकसम्वन्ध गाँस्नाले हो भन्ने ठानेर समाजमा लाजले व्यइज्जत हुने डरले लुकाउछन्‌क्यारे ? तर यसका अरू पनि कारणहरू छन्‌ जसमा होस्‌ पुग्याउन नसकेमावालक देखि ल्याएर बुढा वुढीहरूलाई समेत सर्न सक्छ भन्ने ज्ञान हुँदौ हो तरसमाजले पनि यो उसले आफैले मात्र निम्त्याएको नभइ अरूहरूको वेहोसी रहेलचक्राइले पनि सर्न गएको हुन सक्छ भन्ने बुझि दिएमा त्यस्ता रोगीहरूलेहेला, डर र तिरस्कार जस्ता विज्ने व्यवहार सहन नपर्ने भइ रोगलाई लुकाउदैनथिए होलान्‌ ?

रे

बलेभद्र : ठीक भन्यौ तिमीले । यो रोग सर्न र फैलिनलाई यदि सबैले सतर्क भइदिन सके, यो नियन्त्रणमा आउन सम्ध्यो र यो समस्याको रूपमा देखा पर्दैनथ्यो ।तर धेरैलाई यस बारे थाहा नभब्इ दिनाले नै रोगलाई लुकाउदै हिड्न थालेकाहुन्‌ । के गर्नु, कस्तो छिल्लीएका रहेछन्‌ खायो स्वाद प्वाक्क भन्न पनि बेरलगाउदैनन्‌ । ली हामी लोरने मान्छेलाई त छिल्लीएको भनून या गुण्डा त्यसमात्यतिको फरक पर्दैन समाजले नै बहु स्त्री गमन गर्न छुट दिएको छ तर स्वास्नीमान्छेले के गरून ? नलुकाइ भयो र ? यही समाजले त्यस्ता कुरामा सम्मिलितआइमाइलाई हेला गर्छन ।

अर्को लुकाउनाको वाध्यता घरका सबै परिवारलाई चिन्ता हुन्छ रसमाजमा जहाँ जाउ त्यहाँ काल आएको जस्तो गरी डराएर भारने त होइन भन्नेसोचेर, बरू म आफै होशियार भएर हिड्न सके भने भै हाल्छ भनेर चुप लागेकोपनि हुन सक्छ । आखिर त्यो रोगी जसले एक पटक यही समाजमा हेलमेल राख्दैबाँचेर आएको छ त्यसले के गरी चट्टै समाजदेखि पर रहेर वस्न सक्छ ? अर्कोकुरा, यस्ता रोगी भएका घरमा छोरा छोरीको विवाह पनि नहुन सक्छ ।

श्यामली : डाक्टरले तपाईलाई जाँचेर यो जीवाणु तपाईलाई तपाइको स्वास्तीबाटपनि सरेको हुन सक्छ भन्यो भनेर मलाई सुनाउदा म कति दिकदार भएकी थिए ।मलाई चरित्रहीन संझेछ त्यस डाक्टरले भन्ने सोचेको थिए । अहिले तपाइले यीयस्ता कारणहरूबाट पनि एड्स रोग सर्न सक्छ भनेर अर्थाइ दिनु भयो र पोमसाम्य भएकि हुँ । यो कुरा सबैले जान्नु आवश्यक रहेछ ।

अँ रोगीलाई औषधी उपचारबाट निको पार्न नसकेपनि फैलिनबाट

रोकथाम गर्न सकिन्छ भन्नु भएको कसरी सक्छौ त्यो पनि बताइ हाल्नोस्‌ त ?

हाफ मरेर जानु परे पनि सामाजिक मनुष्यको नाताले अरूलाई त आनन्दले बच्न।

बलभद्र : जसरी रोग सर्तमा आफ्नै वानी वेहोरा र वेहोसी ताल मुख्य छन्‌ ।त्यस्तो वानीमा सुधार ल्याएर वेहोसीपनमा सर्तकता ल्याएर गर्न सकिन्छ ।

श्यामली : तर के सबै रोगीले सतर्क रहेर वस्न सक्छन्‌ र ? पहिले त्यो रोगीआफैले यसबारे पुरा ज्ञान हासिल गरेको हनुपर्छ । यसैले मलाई त जुनसुकै अर्धलगाए पनि रोग लुकाएको त ठीक लागेन । यसो गर्नु त धोका दिनु जस्तो पनिलाग्छ । यस्तो ज्यान जाने कुरामा धोका पाउनु हजार किसिमको चिन्तामा पर्नुभन्दा ठुलो कुरो हो । यसले गर्दा रोग छिटो छिटो फैलिदै गएको पनि हुन सक्छ ।रोगी उसको परिवार र समाज सवै मिलेर सतर्क रहन सके पो रोग फैलिदैन ।यो रोगलाई यसै हाउगुजी बनाइ दिएको छ । डरलाग्दा रोग के अरू पनि छैनन्‌

1001

र ? कुलक्रमागत रोगहरू पनि लागेपछि ज्यान सिद्धीए पछि मात्र छुट्ने हुन्‌ ।त्यसमा त होस्‌ पुग्याऔ कि जेसुकै गरौ रोग लाग्ने लागि हाल्छ । वरू योएड्रसमा नै अलि विचार पुग्याउन सके यतै सर्दो रहेनछ ?

बलभद्र : यो रोग फैलिन थालेपछि यसैले त यस बारे यो के हो, कसरी सर्छ,रोकथामको लागि के गर्नु पर्छ भनेर जताततै प्रचार प्रसार बिभिन्न संघस्थानहरूले गरीरहेका छन्‌ । रगत जँचाइ रोग पत्ता लगाउनाको अर्घ नै यसमाहोस्‌ राखी फैलिन नदिनु हो । जुन रोगको औषधी नै छैन भने त्यसमाथिनियन्त्रण गर्नु वाहेक अरू के उपाय छ र ? एच.आइ.भी. पक्का रगतमा भएकोथाहा पाए पछि त्यो जाँच्ने डाक्टरलेनै यसबारे धेरै कुरा बताइ दिदा रहेछन्‌ ।मैले यति जानेको पनि तिनै डाक्टरले बताइ दिएर न हो ? (अलि गंभीर भएर)भन्छन्‌ । साँचै भनु भने आफैँले छिल्लीएर रोग निम्त्याउनेहरूलाई किन रून्छस्‌मंगले आफ्नै ढंगले भने पनि अरू कारणबाट अर्काको बेहोसीबाट जीवाणुसरेकोहरू माथि त ज्यादै दया माया सुन्दैमा पनि लाग्ने रहेछ । म ज्यादाचिन्तित हुनाको कारण पनि आफ्नो लागि होइन तिनीहरूको लागि हो । म बाटकही अरू कतैलाई सर्छ कि भन्ने हो । अरूको वाच्ने हक मैले रोग सारेर छिन्नसक्दिन नी ।

श्यामली : मलाई मात्र लागेको छैन र ? म पो एच.आइ.भी. पक्का लिएर बसेकोछु कि जस्तो लाग्दैछ। तपाईलाई जाँच्ने डाक्टरले म प्रति उठाएको शंका मनासिबनै

हो । हेर्नोसन हामीले त शंका लाग्नासाथ रगत जँचाई सतर्क हुन पर्छ भन्नेलागेर यी सव गर्दैछौं तर ती जसलाई यसबारे कुनै ज्ञानै छैन, रोगले छोएको छया छैन भन्ने सम्म पनि थाहा पाएका छैनन्‌ तिनीहरूले अन्जानमा नै कतिलाईयो रोगको किटाणु सारी रहेका होलान्‌ । तिनीहरू जो नत लेखेको पढ्न जानेकाहुन्छन्‌ नत रगत जचाउनु पर्छ भनेको अर्थै वुझेका हुन्छन्‌ त्यस्तालाई संझाउनेउपाय पनि गर्नु आवश्यक छ, होड्नन त ?

बलभद्र : आवश्यक किन नहुनु । शुरूमा फाट फूट मात्र देखा परेको यो रोगलेसंसारका झण्डै सवै मुलुक जस्तोमा पुगिसकेको छ । हाम्रौ देशमा पनि कत्तिलाईयस रोगको जीवाणु सरी सकेको होला ? यसरी फैलिनको कारण अज्ञानता नै तहो?

श्यामली : होइन, यो ज्यानमारा रोग पहिले कताबाट आएछ ?बलभद्र : यो रोगको जीवाणु पहिले अमेरीकामा देखा परेको थियो रे । त्यस पछिअफ्रिका महादेशमा फैलिन गयो र अहिले एशियामा पनि जोड तोडले फैलिदै छ ।

४

जन्मजात एड्सको जीवाणु भएको बच्चाहरू अफ्रिकामा निकै छन्‌ रे भन्छन्‌ ।

श्यामली : कस्तो अचम्म लाग्दो छ यो । त्यो कता हो कताको देशबाट यो रोगआएर नेपालको यति सानो सानो गाउमा समेत छिरिसकेको छ । राम्रो कुरायसरी फैलिएको भए कत्रो देश विकास हुन्थ्यो होला । त्यो चाही हुदैन, यी यस्तारोप शोक मात्र भित्रिएका छन्‌ ।

बलभद्व : यस्तै छ यो । मान्छेले पहिले नराम्रै कुरा झट्ट सिक्दा रहेछन्‌ । आजसंसारभरका मान्छे एक कनाबाट अर्को कुनामा पुगि रहेका छन्‌ । मिसिएकोसंस्कृति भइसकेको छु । जसै यस्ता हेलमेल एक देशबाट अर्को देशसंग हुदै जानथाल्यो रोगका जीवाणुहरू पनि उनीहरूबाट नै भित्रिदै जान थाले । के गर्छौआजको यो विकासको युगमा एक्र देशले अर्को देशसंग सम्वन्ध नवढाई, नराखीसुखै छैन । त्यसमा पनि हाम्रो जस्तो मध्यवर्ती राष्ट्र, जसको आधार नै बैदेशिकसम्बन्ध सुदृढ राख्नमा छ र जसको धेरै जम्तो आम्दानी पर्यटकहरूबाट नै हुने

गर्छ ।

श्यामली : यस्तो हेरि ल्याए हो त हामीलाई दैनिक उपभोगको सामानजुटाउनलाई पनि तिनैमा भरपर्नु पर्छु र ती आएर मोज मस्ती गर्दा यस्ता रोगपति आउने नै भए । यो हुनमा पनि हाम्रै मजवुरी छ भन्नु पर्छ । मलाई तलाग्दैछ वेश्यावृत्ति मात्र हटाए पछि पनि अरू कतिपय कारणहरूबाट सर्न सक्नेहुँदा यसलाई निर्मूल पार्न औषधी नै ननिस्केसम्म गाउ्हो पर्न सक्छ ।

बलभद्व : निर्मूल पार्न अहिले नसके पनि रोग सर्न सक्ने अवस्था हटाउन जनचेतना बढाउन सकेमा पनि यो रोग फैलिनबाट रोक्न सकिन्छ । फैलिनबाटरोक्नु पनि रोगीको संख्या घटाउनु हुन्छ ।

श्यामली : हुन त हो, तर के यो सम्भव होला र भन्ने शंका लाग्छ । विरामीभएपछि अस्पताल जानै पर्छ त्यहाँ के कसो गर्छन्‌ थाहा हुदैन । त्यहाबाट पनिसर्ने सम्भावना हुन्छ भन्नु हुन्छ । घरमा समाजमा बसेपछि घाउ चोट नलाग्लाभन्ने सकिदैन । कतैबाट झुक्किएर नै पनि छवास्स भयो भने सरी हाल्दोरहेछ ।फेरि बार बार स्वास्थ्य परीक्षण गरी रोग लागेको छ कि छैन भन्ने जाँच्ने हाम्रोचलननै छैन । अनि ? हुन सक्छ अहिले हाम्रो गाउमा नै कत्तिको रगतमा योएच.आइ. भी. .

भइरहेको । त्यो कुरा कसलाई थाहा छ : हेर्दा पत्ता पाइने यो होइन रहेछ । लौ,तपाइलाईनै यस्तो जीवाणु शरीरमा लिएर हिड्नु भएको छ भनेर कसले भन्नसक्छ, सक्छ ? केही कृहिएर गन्हाएको पनि छैन कहि केही दुखेको पनि छैन, नतकुनै विरामीको चिन्ह नै देखा परेको छ। धोखा खाने त, यो अवस्थामा हुँदा पो

00

रहेछ । रोगले ढालेपछि त ख्याल राख्न सबैले सक्छन्‌ ।

बलभद्व : यो रोगले ल्याएको समस्यानै यही त हो । जीवाणु शरीरमा पसेपछिपनि दुइ देखि तीन मिहिना सम्म त रगत जँचाउदा पति पत्ता नलाग्न सक्छ तरयस्तो अवस्थामा पनि सो व्यक्तिद्वारा अरूलाई जीवाणु सर्न भने सक्छ र सरीरहेको पनि हुन सक्छ ।

श्यामली : अर्को कुरा फेरि निकाल्नु भयो । अनि कसरी कहिले त्यो जीवाणुरगतमा भएको थाहा पाइन्छ त ? कति वर्ष सम्म त्यस्ता जीवाणु लिएर बाँच्नसकिन्छ । फेरि राम्ररी अन्नोस्‌ ।

बलभद्र : डाक्टरका जाँदैछौ उसैले राम्ररी तिमीलाई पनि बताउला । एड्स भएकोरोगीको परिवारलाई पनि यदि रोगी आफैले पहिले वताइ सकेको छ भने यस्तरोगी सँग कस्तो व्यवहार गर्नु पर्छु भनेर बताइ दिदा रहेछन्‌ । मैले आफुलाईलागेको रोग तिमीलाई वताइ सकेको छु भन्यौ भने तिनीहरूले सबै कुरा बताइदिन्छन्‌ । त्यो तिमीले भनि दिनु पर्छ ।

श्यामली : अहिले तपाइले जाने जति त बताइ दिनोस्‌ नत्र म लाटी जस्तोहुन्छु।

बलभद्र : त्यासे भन्छौ भने लौ सुन । साधारण हिसावले यो जीवाणु रगतमा देखापर्न लिने समय दुइ देखि तीन महिना नै हौ । कुनै कुनै केसमा मात्र तीनमहिनासम्म पनि नदेखिन सक्छ । तर केही दिनको फरक भए पनि देखिन भनेरगतमा देखिन्छ नै । यसैले आफु पुरा बिश्वस्त नहुन्जेलसम्म शंका लागेमा रगतजचाउदै जानु पर्छ । ती जीवाणुहरू शरीरमा प्रवेश गरी हुर्केर फैलिन थाले पछिशरीरलाई विभिन्न रोग लाग्नबाट सुरक्षा गर्न सक्ने शक्तिशाली सेतारक्तकोषलाई मारेर जुनसुकै रोगले आक्रमण गरेकी ढाल्न सक्ने स्थितिमारोगीलाई पुन्याउन वढीमा दशवर्ष सम्म पनि लगाउन सक्छु । घमिराले काठ भित्रभित्रै कुटकुदु काटेको जस्तो गरी शरीरलाई खोक्रो पारेर लगे पछि जुन रोगलेछुन्छु त्यँही रोगलाई उसको निमित्त कालले पठाएको निम्तो माने हुन्छ ।

श्यामली : भो ... भो यही चाण्डाल रोग बारे मात्र कति कुरा गरी दुखी हुनै ?

डाक्टर साहवले अव जे भन्छन्‌ हामी त्यसै गरौला भै हाल्यो । हामीले नजानेकाकुरा पनि कति छन्‌ होलान्‌ । दशवर्ष सम्म वाँचेन सकिदो रहेछ भने अरू धेरै

वर्ष हिफाजतमा रहे बाँच्न नसक्रिएला त ? जसरी हुन्छ बाँच्ने समय लम्बाउनसके भैहाल्यो ।

बलभद्र हाँस्दै भन्छन्‌, “आशा गर्नाले नै हौसला पनि दिन्छ । राम्रो बाटो लिन

द्ध

लागेकी छौ, जीवनमा निराश कुनै हालतमा पनि नभए । तिमीले सहनु पर्नै धैरैकुराहरू

छन्‌ । हो, यो एड्सको जीवाणुको शिकार भएपछि कतिसम्म जीवन लम्वाउनसकिन्छ भन्ने पनि रोगी रोगी पिच्छे फरक फरक हुन्छ । कूनैं एकै वर्षमा वितेकाछन्‌ भने कुनै एक दशकसम्म पनि । त्यो रोगीको सेतो रक्तकोशमा रहेको सुरक्षाशक्तिमा भर पर्छ । रक्सी एवं अन्य लागु पदार्थको सेवन नगरेर, राम्रो पौष्टिकआहार खाएर व्यक्तिगत सरसफाइ गरेर आफ्ना दैनिक कृयाकलाप यथावत्‌ राखेरआफ्नो कुनै हानीकारक वानीहरू छन्‌ भने सुधारेर र राम्रो हेरविचार त्यस्तारोगीहरूलाई पुन्याउन सकियो भने पनि उसको आयु केही मात्रामा वढ्न सक्छभन्ने भनाइ पनि छ ।

शयामली : हेदै जानोस्‌ तपाइको श्वेत रक्तकोशको शक्तिले संसारको रेकर्ड ब्रेकगर्नु सक्ने हुने छ । म तपाइको राम्रो हेरचाह गर्छु । यसै त्यस रोगलाई जित्नकहाँ दिन्छु र ? अफसोच मान्दै भन्छिन्‌, “हामीले आज गरेका यति कुरा पहिलेनै जान्न सकेको भए हाम्रो यो गति हुनेनै थिएन । यही त हाम्रो कमजोरी हो ।नपरिकेन ... कहिल्यै पनि तात्दैनन्‌ ।

बलभद्र : यो व्यस्त संसारमा आफुलाई अल्मलाउदै कुन कुरा कुन बेला जान्नुजरूरी छ ? यो छुटाउन नसकेर त यस्तो भएको छ।

मैले यो रोग आफुलाई लागेको थाहा पाएपछि मात्र यसबारे किताव ल्याएर पढेको

1

डाक्टरसँग सल्लाह लिएको हुँ । मैले यदि यस्तो रोग के बाट सर्छ आफैलाई पनिसर्छ कि भनेर बिचार गरेको भए, एड्स भन्नै डरलाग्दो रोगको आजभोलीबिगविगी छ भन्ने मात्र सुनेको थिए त्यो भन्दा बढी यसबारे बुझ्ने कोशिशै पनिगरिन । म जस्तै थुप्रो अझै यहा कति छन्‌ कति । सुन्यौ, अव हामीले यो रोगबारे हाम्रो गाउमा सबैलाई जानकारी गराउन सहयोग गर्नु पर्छ । यसैको प्रचरप्रसारमा समर्पित भएर वाँचौ र अरूलाई बचाऔँ ।

षयामली : हुन्छ, हामी त्यसै गरौला । यसमा जस्तो ठूलो सेवा अरू के माछर्‌?

जन सन्देश :

एड्स रोगको जीवाणु एच.आइ.भी. हो । यसले मान्छेको रगतमा रहेको सुरक्षागर्ने श्वेत कोशलाई सखाप पारेर उसको शरीरलाई असुरक्षित पारी दिन्छ अनि

॥ 0]

जुनसुकै रोगले छोए पनि त्यो वै निको हुन नसकेर उसको मृत्युको कारण वन्नसक्छ । यस्ता जीवाणुबाट बचौ र बचाऔ । यसको औषधी नभए पनि सर्नबाटबच्न सक्ने उपायहरूछन्‌ । जीवन अति अमूल्य छ र कसैको पनि बाँच्ने अधिकारनछिन्न यस्ता जीवाणुसँग होस्‌ पुग्याइ सचेत हौ । शंका लागेमा आफ्नो रगतजचाउन पनि नविर्सियौ । यो रोगको आफ्नै कुनै लक्षण हुदैन । यसले स्वास्थगिराइ जुनसुकै रोग पनि लाग्न सक्ने अवस्थामा मान्छेको शरीरलाई पुस्याइदिन्छु।

॥ 4टेक्‌ अस्पतालमा रगतको रिपोर्ट लित दुवै कुर्दैछन्‌ । दुबै भयभित छन्‌ ।कस्तो रिपोर्ट आउने हो भनेर शशंकित भएका छन्‌ । श्यामली वलभद्रलाई भन्छिन्‌“मेरो मुटु कस्तो गरी उफ्रिरहेको छ, हे गणेश राम्रो कुरा सुनाउ । म तिमीलाईएकसय आठ लड्डु चढाउछु ।”

बलभद्र : तिम्रो रगतमा मात्र केही छैन भने पुग्छ । त्यो वच्चा र तिमी दुवैबाँच्ने थियौ

श्यामली : आँ ...... नकराउनु होस्‌ तपाइ त । मैले भगवानलाई भित्री मन देखिपुकारेको छु कं थाहा ती एच.आइ.भी. जीवाणुलाई भष्म पारी पो दिन्छन्‌ कि ।भगवानको शक्तिलाई नतौलनु होस्‌ ?

बलभद्र : गंभीर भएकी श्यामलीलाई हसाँउन खोज्दै भन्छन्‌, “त्यसो भयो भने कियिनीहरूलाई नजान्ने डाक्टर भन्नु पर्छ कि त संसारको अदभूतको नम्वरमा अर्कोएक नम्बर जोड्नु पर्छ । एड्सको औषधी उपचारनै तिम्रो भगवानसँगको प्रार्थनामानेर सवै यहाँ डाक्टर जचाउन गएका भन्दा बढी संख्यामा तिमी कहाँ प्रार्थना 'गराउन आउथै होलान्‌ ?

सत्यको सामना गर्न सक्ने हामी वन्नु पर्छ । यो भावना तिमीमा आएकोभयले हो । यसरी पहिले नै डराएर पनि काम चल्छ । बलभद्र हाँस्न थाल्छन, ।श्यामलीलाई झोंक चल्छ र मुरमुरिदै चुप लागिछन्‌ ।

एकछिन क्रेपछि श्यामलीलाई बोलाउदै डाक्टरको आदेश लिएर नर्सआइ पुग्छिन्‌ । श्यामली आफ्नो परिचय दिदै उदछिन्‌ र वलभद्वलाई पनि आफ्नोसाथ भित्र जान आग्रह गर्छिन्‌ । बलभद्र मान्दैनन्‌ र उसैलाई जान जोड गर्छन्‌श्यामली रून्चे स्वरले भन्छिन्‌, “हेर्नोस न खुट्टै काँपेर अगाडि सर्दैन म के गर्छ ?नर्सलाई त्यहाँ कुरेर वस्ने फुर्सत हुदैन र श्यामलीलाई छिटो हिड्न ताकितालगाउछिन्‌ । उनलाई लुरू लुरू नर्सको पछि लाग्दै डाक्टर कहाँ जानै पर्छ ।

त्यहाँ डाक्टर आफु जस्तै आइमाइ भएकोले उनीमा केही साहस आउछ ।

श्र

डाक्टरले पनि श्यामली डारएकी थाहा पाएर पहिले नै भयरहित पार्न भन्छिन्‌“श्यामली तपाइकै नाम होइन ? तँपाइकी रगतमा एच.आइ.भी. एड्सको किटाण्‌रहनेछ । यसैले ढुक्क भएर वसे हुन्छ । वच्चा हुने रहेछ त्यसमा पनि पिर लिन्‌पर्दैन । उ पनि सुरक्षित छ । केवल तीन चार महिना पछि फेरि एक पटक रगतजँचाउनु होला ?

इयामली आफु र आफ्नो हुने वच्चा सुरक्षित रहेको सुनेर पनि फेरित्यसरी नै डराइ डराइ सोध्छिन्‌, "अनि मेरो श्रीमानको रगतमा पनि छैन ?”

डाक्टर : को तँपाइको श्रीमान वलभद्र ?श्यामली : हो, वहा नै मेरो श्रीमान हो ।

डाक्टर : ए......... । बहाले तपाईलाई केही वताउनु भएको छैन ? कलकत्तामापनि रगत जचाएको थिए भन्नु हुन्थ्यो ?

ब्यामली : भन्नु भएको छ । वहाको रगतमा यही एड्सको जीवाणु देखा परेको छरै तर मलाई विश्वास नलागेर यहाँ पनि जचाउन लगाएकी हुँ ।

डाक्टर : हो वहाको रगतमा भने त्यस्ता जीवाणुहरू रहेको पाइको छ्‌ ।तपाईहरूले अव खूव होस्‌ पुन्याएर जीवन बिताउनु पर्छ । बलभद्रजीलाई अर्कोडाक्टर साहवले वताउदै होलान्‌ म तपाईंलाई के कसो गर्नु पर्छ वताइ दिन्छु ।

श्यामली : त्यस्ता अर्ति बुद्धि तपाइबाट पाउन सके भने म जसो भन्नु हुन्छ त्यसैगरि हाल्छु नी ।

डाक्टर : तँपाइलाई थाहा छ कि छैन, यो रोगका जीवाणुहरू शरीरमा पसे पछिबिस्तारै ढाली हाल्छ र यसलाई निको पार्ने कुनै औषधि आएकै छैन । लामो समयझण्डै दशवर्ष सम्म पनि यो जीवाणु रगतमा लिएर मान्छे वाँच्न सक्छ । तसर्थयस्ता रोगीहरूलाई परिवारको साथमा घरैमा रही अरू सदस्यले जस्तै गरीसामान्य जीवन विताउन दिनुपर्छ । यस्ता रोग लागेका व्यक्तिहरू धेरै जसोभानसिक तनावमा हुन्छन्‌ । यिनीहरू आफ्नो सन्तुलन हराउन जाँदा जे जसोपनि गर्न सक्छन्‌ । त्यसैले यस्ता रौगीहरूसँग व्यबहार गर्दा उनीहरूलाई हेला गर्नुहुदैन । उसलाई एउटा बोझ जस्तो मान्नु हुदैन । उनीहरू जे जति वाँच्छन्‌तिनलाई शान्ति ले सामान्य रूपले बाँच्न दिनु पर्छ । त्यस्ता रोगीहरूसँग साथैहेलमेल गरेर रहदा जति रोगका जीवाणु सर्न सक्ने सम्भावना छन्‌ त्यस प्रतिहोशियार रहनु पर्छ ।

श्यामली : कस्ता कस्ता कुरामा सर्ने सम्भावना रहेको हुन्छ, के त्यो मलाई वताइ

९

दिनु हुन्छ ?

डाक्टरले तिनै कुरा दोहन्याउछिन्‌ जुन वलभद्रले उनलाई बताएका थिए । “जोपायो त्यै अपरचित व्यक्तिसँग यौन सम्बन्ध असुरक्षितरूपले राख्नाले यदि त्योव्यक्तिको रगतमा एच.आइ.भी. जीवाणु रहेछ भने सर्न सक्छ । अर्को एड्सकोजीवाणु भएको व्यक्तिको रगत कुनै प्रकारले, रगत दिएर या उसलाई प्रयोग गरेकोछाला छेड्ने प्रदूषित औजार अर्कोमा प्रयोग गरेर या रोगीको घाउचोटबाटनिस्केको आलो रगतमा अर्को स्वस्थ्य मान्छेको शरीरको कुनै पनि अंगमा घाउ याचोट छ र त्यसको सम्पर्क हुन गएमा ती जीवाणुहरू एकबाट अर्कोमा जानसक्छ । तेश्रो जीवाणु भएको गर्भवती महिलाबाट सन्तानलाई सर्ने केही सम्भावनाहुन्छ जस्तो त्यस्ता महिलाको गर्भास्थानमा रहेको अवस्थाको शिशुलाई, त्यसलाईजन्माउने वेलामा र जन्माए पछि पनि त्यस्ता सन्तानमा जीवाणु छिटै देखा पर्नसक्छ । यसैले यतिमा बिचार पुग्याउन सकेमा रोगी देखि भाग्नु पर्दैन ।

श्यामली : रतिक्रिडाबाट यो रोग सर्छ भने म बहाँकी स्वास्नीलाई कसरी सरे नत ? मैले गर्भ धारण पनि गरी सकेको छु?

डाक्टर : यो जीवाणु तपाइको श्रीमानमा सर्नु भन्दा पहिले नै तपाइले गर्भधारणगरेको हुनुपर्छ तँपाईमा त्यो देखिने समय पुगेको छैन । यसैले तीन महिना पछिफेरि रगत जचाउनु होला भनेकी हुँ ।

श्यामली : तपाइले त यो कुरा थाहा नै पाएको जस्तो गरी भन्नु भयो । फेरि तीनमहिना पछि मेरो रगत जचाइ रहनु पर्ला र ? विवाह भएको पन्ध दिन पछिकलकत्ता गएको मान्छे अस्ति मात्र यो खवर लिएर आउनु भयो । त्यसपछि हाम्रोकुनै सम्बन्ध भएकै छैन ।

डाक्टर : तैपनि एकफेर जचाउनु पर्छ । यसै पनि गर्भवति महिलाले रगत जचाइनै रहनु पर्ने हुन्छ । हेर्नोस तपाइहरूले बेलैमा आफ्नो रगत जचाएर कति राम्रोगर्नु भएको छ । बच्चा बच्यो । आफु वाँच्न पाइयो । एड्स रोगको जीवाणु देखापरेको कुनै पनि व्यक्तिको घरका सदस्यहरूले आफ्नो स्वास्थ्य परीक्षा गरी रहनुउत्तम हुन्छ ।

तपाईहरूको भरखर विवाह भएको रहेछ । पहिलो सन्तान हुँदा नै यस्तो अवस्थाआइ पप्यो । तर डराइ हाल्नु पर्दैन । मैले भने झै होस्‌ पुस्याउन भने नछोड्नुहोला । तपाईहरू लोग्ने स्वास्नीकै रूपमा पनि रहन सक्नु हुन्छ केवल कण्डमप्रयोग गर्न मात्र नभुल्नु होला । यो रोगको जीवाणु पुरूषको शुक्रकिटमा रनारीको अंगरस (योनी रस) मा पनि रगतमा जस्तै गरी रहने हुँदा यसबाट वच्नेउपाय यही कण्डमको प्रयोग नै हो जसले एड्सको रोगी संग-या यौन रोगीसंग

च््ठ

खुला सम्बन्ध राखी रोग सार्नुबाट वचाउछ । अर्को आफ्नो अंगमा कही घाउचोट छ भने यस्ता रोगीको शरीरबाट निस्केको आलो रगत नछुनु जसबाट रोगसर्ने सम्भावना हुन्छ । अरू अस्पतालबाट सर्न सक्ने सम्भावना हामी हेरिहाल्छौ । त्यसमा तपाइहरूले चिन्ता लिनु पर्दैन ?

श्यामली : तँपाइलाई मेरो प्रश्न सुन्दा सुन्दै र जवाफ दिदा दिदै झर्को लागेकोछैन भने अस्पतालमा पनि के कसरी विचार पुन्याउने गर्छन्‌ त्यो पनि बताइ दिनुहुन्छ कि ? हाम्रो गाउमा सानो एउटा हेल्थ पोष्ट मात्र छ । त्यहाँ कसैलेहेलचक्राइ गच्यो भने हामी रोगका शिकार बन्न जाने छौं । त्यहाँ नगइ हामीलाईसुखै हुँदैन त्यसैले त्यस्ता कुरा पनि जानि राखौ भनेकी ?

डाक्टर : एड्सको रोगीलाई प्रयोग गरेको औषधि उपचारका सरसामानहरूलाईरोगको किटाणुहरू मार्न कम्तिमा पन्रि २० मिनेटसम्म भक भक पानीमा उमाल्नुपर्छु र जुन समान उमाल्न नहुने खाल्का हुन्छन्‌ त्यस्तालाई जीवाणु मार्नेऔषधीमा डुवाउनु पर्छ । ल्कोरिन, हाइड्रोजन पेरोक्साइड जस्ता केमिकलहरूपाइन्छ त्यसको प्रयोगबाट शुद्धीकरण गर्न सकिन्छ । यसरी अस्पतालमाएड्सको रोगीलाई प्रयोग गरेको मात्र होइन अरू विरामीलाई प्रयोग गरेको यस्ताउपकरणहरू पनि यसरी किटाणु रहित पारेर मात्र अर्कोलाई प्रयोग गर्ने गरिन्छ ।

अर्को क्रा कुनै पनि विरामीलाई रगतको कमी रहदा रगत दिनु पच्योभने पहिले रगत दिने व्यक्तिको रगत जाचेर त्यसलाई एड्स रोग छ कि छैन त्योनिश्चय गरेर मात्र दिनु पर्छ र त्यो हामी गर्छौं पनि । यो तपाईहरूको चिन्ताकोकुरै होइन हामीमा विश्वास गरे पुग्छ ।

बरू तपाइहरूले विरामीले प्रयोग गरका लुगाफाटा सुतेका तन्ना डस्नाघाममा वार वार सुकाउने गर्नु भएमा राम्रो हुन्छ । एड्सका जीवाणुहरू चर्कोघामा खप्न सक्दैनन्‌ र मर्छन्‌ । यी जीवाणुहरूले शरीरलाई छुने वित्तिकै जुकाजस्तो गरी टाँसिएर आफै छाला छेडेर भित्र पस्न सक्दैनन्‌ । यसैले यस्ता रोगीकोरगतलाई घाउ खटिरा नभएको अंगले केही गरी छोइएछ भने पनि सावन पानीलेराम्ररी घोइ पखाली गर्नाले आपतबाट वच्न सकिन्छ । एड्सको रोगीले प्रयोग गर्नेगरेको फ्याउरी र पन्तिले अर्को निरोगी व्यक्तिलाई दान्ही काट्न दिनु हुन्न ।यसबाट केही मात्रामा रौग सर्न सक्ने सम्भावना हुन्छ ।

श्यामलीले धेरै जसो कुरा वलभद्रले भनेको मिलेको भए पनि डाक्टरबाटआफुले सोझै सुन्ने विचार राखी प्रश्न गर्दै जान्छिन्‌, “यी सबै कुरा तपाईलेबताउनु भएको त एड्स रोगी चिने पछि गर्ने सावधानी भए तर एड्स लागेकोकस्लाई छ भनेर कसरी चिन्ने ? पहिले पहिले त यो रोगको जीवाणु शरीरमा

ष१

पसिसकेको पत्तै पाइदो रहेनछ । अहिले हाम्रै श्रीमानलाई हेरौं कसले बहालाई यसरोगको जीवाणु वोकेर हिडीरहेको छ भन्ने थाहा पाउन सक्छ ? डाक्टरले जवाफदिन्छिन्‌, “यस्ता रोगका जीवाणु कसैमा छ कि छैन भनि जान्ने उपाय मुख्य तयही रगत परिक्षण गरेरनै हो । त्यसैले कुनै व्यक्तिलाई धेरै दिन सम्म पखालालागि रहयो या मन्द मन्द ज्वरो आइ रहन थाल्यो या खोकी निकै नहुने भयो याशरीरको तौल १० प्रतिशत जति घट्दै जान थाल्यो या कुनै त्यस्तै यौन रोगलागेको व्यक्तिसँग शारीरिक सम्बन्ध बिना साधन प्रयोग गरी हुन गयो याकसैको वेश्यालय धाउने वानी छ या लुकिछिपी यस्तो सम्वन्ध धेरैव्यक्तिसंग या अपरिचित व्यक्तिसंग गर्ने गरेको छ भने रगत वार वार जचाइआफ्नो स्वास्थ्यको जानकारी लिने गर्नुपर्छ । मैले यसो भने भनेर फेरि यस्ताप्रकृति देखा परेका सबैलाई एड्स नै भद्दसकेको हुन्छ भन्ने पनि निश्चित छैननत अहिले भने जस्तै एड्स रोगीले सुत्ने गरैको विछ्याउना तथा ओडङ्नेहरूघाममा सुकाउने गर्नोस भन्दा त्यसमा एड्स रोगको जीवाणु एड्स रोगीकोशरीरबाट निस्केर त्यसमा रहिरहेको हुन्छ भनेको हो । यस्ता जीवाणुहरू पनिरोगीको शरीरबाट निस्केर अर्को शरीरमा तुरून्तै पस्न पाएन भने घामको चर्कोरापले मर्छन्‌ ।

स्वच्छ मान्छेलाई एड्स रोगीसँग बच्ने उपाय गर्नु जति जरूरी छ त्यस्तैएड्सका जीबाण्‌ वोकेर वसेका व्यक्तिहरूलाई पनि अरू कुनै रोगले छुन्छकिभनेर, सतर्क रहनु जरूरी छ । त्यसैले यस्ता सरसफाइ भइरहेमा रोगले छौए पनिधेरै दिन बाँच्न सकिन्छ ।

श्यामली अलि हाँस्दै भन्छिन्‌, “सतर्क रहनु पर्ने जति त सबै वताउनुभयो अब चिन्ता गर्नु नपर्ने सम्वन्ध वारे पनि वताई दिनु हुन्छ कि ?

डाक्टर पनि हाँस्दै भन्छिन्‌, “एड्स रोगीसँग यस्ता सदै सामान्य- व्यवहार गर्नसकिन्छ जस्तो हात मिलाउनु, अंगालो हाल्नु, म्बाइ खानु, खोकी वा हाछ्ययू गर्नुसँगै वसेर खानु या साथै सुत्नु एउटै चर्पी प्रयोग गर्नु सँगै पौडी खेल्नु, एउटै लुगाफाटो प्रयोग गर्नु र एउटै खाने भाँडा कुँडा प्रयोग गर्दा पनि सर्दैन । यो लुतो सरीसर्ने रोग होइन । वताइ हाले यो अंकुशे जुकाले जस्तो गरी हाम्रो शरीरमाबाहिरी छालाको पत्र आफैले छेडेर पस्न सक्दैन ।

त्यस्तो रगत चुस्ने किराहरू या कुनै पनि अरू किराहरूले यो रोग सार्नसक्दैन । जस्तो मेलेरिया लामखुट्टेले सार्छु त्यसै किसिमले यसले पनि सार्लानीभनेर डराउनु पर्दैन किन कि यसको सुँढमा यति धोरै रगत अटाएको हुन्छत्यसबाट हामीमा संक्रमण हुन सक्दैन ।

५२

शयामली : कसरी सक्दैन डाक्टर साहब / त्यसको सुँडमा जति भए पनि रगतलागेको त हुन्छत्यही पस्यो भने ? मेलेरियामा पनि त त्यति थोरै रगतले नैत्यस्तो पार्दो रहेछु ।

डाक्टर : एड्स ल्लामखुट्टेबाट नसर्नाको कारण यस्ता छन्‌, एक सुड वाहिरलागेको रगत यति थोरै हुन्छ जुन एकवाजी बाहिर पर्ना साथै यसको जीवाणु मर्छर दोश्रो जति रगत त्यसको शरीरभित्र घुसेको हुन्छ त्यसले औलो रोगका किटाणुलामखुट्टेको शरीरमा बसेर थुप्रै साखा सन्तान फैलाए जस्तो गरी फैलाई अर्कोव्यक्तिमा संक्रमण गर्न सक्दैन्‌ । यसबारे अनुसन्धान गरी तथ्य स्थापित विश्वस्वास्थ्य संघले गरी सकेको छ।

श्यामली : तपाईंले यक्तरी बताइ दिदा त मेरो डर यसै हरायो । एड्सभएकाहरूसँग साथै वसेर जीवन गुजारा गर्न पनि त्यति पहिले सोचेकी जस्तोगाउ्हो रहेन छ केवल हेलचक्राइ् नगरे हुदो रहेछ ।

डाक्टर : एड्स तुरून्त छुदैमा सर्छ कि भनेर डराइ कति मान्छेहरूले एड्सभएका रोगीहरू देखि टाढा रहन खोज्छन्‌ । आगाडि परेमा पनि कतिले छि ....छि.... दुर दुर गर्छन्‌ तर यस्ता रोगीहरूसँग यस्तो व्यवहार गर्नु राम्रो कुरा होइनकिन कि यो रोग उस्ले आफैले मात्र सारेको नभइ अरूको गल्तिले पनि सरेकोहुन सक्छु । जब यो रोगको सर्न नसक्ने उपायहरू पनि छन्‌ भने र जुनउपायहरू त्यति अव्यबहारीक पनि छैनन्‌ केवल विचार पुच्याएर सतर्क रहेर मात्रपनि पुग्छ भने हामीले त्यस्ता उपायहरू अपनाइ रोगीसँग सर्वसाधारण तरिकालेव्यवहार गर्दै जानु पर्छ । सरूवा रोग भन्दैमा जे जसो गरे पनि सरि हाल्ने पनित्यो होइन । जसको नातेदारलाई यो रोग लागेको छ त्यसले भन्छ, “रोगीलाई यसैमरोस्‌ जस्तो गरी पन्छाउनु हुदैन । उसलाई कतिसम्म बचाउन सकिन्छत्यतिसम्म वचाउने उपायहरू हामीले गर्नै पर्छु : जसलाई यस्तो परेको छैनउसले भन्छ, “आखिर त्यो जति गरे पनि बाँच्ने होइन धेरै दिन बचाएर आपतकिन मोल्नु ? त्यो सँग हेलमेल किन राख्नु ? सोचाइमा यस्तो भिन्नता आउनाकोकारण हामीले मानवलाई मानबै भएर माया गर्न नजानेर हो ।

यसमा सोच्नु पर्ने खास कुरा रोगी प्रति नै हो । उस्ले चाहेर रोगनिम्त्याएको हुदैन । उसले पनि बाँच्न चाहेको हुन्छ । उसलाई पनि आफ्नोपरिबार समाजको माया हुन्छ उ झन धेरै मानसिक तनावमा हुन्छ र उआफुलाई के म सवैको मृत्युको कारण त बन्न जान्न भन्ने चिन्ताले सताइरहेको हुन्छ । प्रत्येक व्यक्तिको बाँच्ने अधिकार छ । यसैले यदि कुनै उपायहरूछन्‌ जसलाई अपनाउदा रोगी र अर्को स्वच्छ, दुबैलाई हानी पुन्याउदैन भनेहामीले त्यस्ता काम गर्नु पर्छ ।

५३

श्यामली : डाक्टर साहव, यो एड्स भएपछि मरिन्छु भने पनि कति वर्ष बाँच्नसकेका )॥/ ५ बचाउन सकिन्छ । मेरो श्रीमानले त भन्दै हुनुहुन्थ्यो, “यसकोऔषधि त छैन तर आफ्नो दैनिक कृयाकलाप यथावत्‌ राखेर, रक्सी चुरोट एवंअन्य लागु पदार्थ जस्ता हानीकारक वस्तुको सेवन नगरेमा असुरक्षित रूपले यौनसम्वन्ध नगरेमा र राम्रो पौष्टिक. आहार खाइ व्यक्तिगत सरसफाइमा रहन सक्योभने वाकि जीवन केही हदसम्म लम्व्याउन सकिन्छ भन्थे, के पो साँचो हो।

डाक्टर : हो, राम्रो हिफाजतको साथमा रहन सके केही वर्ष बढी बाँच्न सकिन्छ। अहिले सम्म वाचेैकामा १० वर्षसम्म यो रोगको जीवाणु लिएर वाचेका छन्‌ ।तर यति लामो समय सम्म बाच्ने थोरै मात्र छन्‌ । धेरै जसा दुइ तीन वर्षमा नैवित्छन्‌ । कति दिनसम्म उसको श्वेत रक्त कोशको शक्तिले उसलाई रोगबाटबचाउन सक्छ त्यति सम्म उ बाँच्न सक्छ ।

इयामली : अनि मेरो श्रीमानले भन्नु भएको, यो एड्सको जीवाणुले रगतमा हुनेयीनै सुरक्षा श्वेत रक्तकोशलाई खाइ रोगीलाई खोक्रो कम्जोर वनाइ् दिएर जुनसुकै रोग पनि सर्न सक्ने अवस्थामा पुस्याइ दिन्छ र मामुली रूवा खोकी जस्तोरोगले छुँदा पनि त्यही नै कालको अन्तिम निम्तो हुन जान्छ रे, हो त डाक्टरसाहव ?

डाक्टर : हो, यसले त्यस्तै गर्छ । तपाइको श्रीमानले धेरै कुरा जानी सकेकारहेछन्‌ अव गाउमा गएर राम्ररी वस्नु होला र अरूलाई रोग सर्न जाने उपायमासतर्क रहदै आफ्नो श्रीमानलाई पनि बचाउनु होला ।

श्यामली : हस्‌ त डाक्टर साहब तपाईसँग धेरै वेर वसेर धेरै कुरा सिकेर जाँदैछुनहुनु पर्ने कुरा भएपछि अब बचाउने र बाँच्ने उपाय गर्नै पन्यो । अहिले मजान्छु नमस्कार भनेर त्यहाँबाट निस्कन्छन्‌ ।

डाक्टर पनि नमस्कार फर्काउदै उनी गएको तर्फ हेरि रहन्छिन्‌ । उनलाई तीदुईको अव वित्ने जीवनले कस्तो रूप लिने हो भन्ने सोचेर टोलाई रहन्छिन्‌ ।

बाहिर निस्कदा बलभद्र त्यहाँ हदैनन्‌ । श्यामल मनमा अनेकौ कुराखेलाई उनलाई पर्खेर वसिरहेकी हुन्छिन्‌ । डाक्टर कहाँबाट बलभद्र निस्कनासाथश्यामली जुरूक्क उठ्दै हिड्नोस्‌ वाहिर निस्कौ, मेरो त टाउको फुटला जस्तोगरी चड्की रहेछ । यो अस्पतालको गन्ध सुङ्दै ढुक्ने काम पनि कहिल्यै कसैलाईनपरोस्‌ भन्छिन्‌, फेरि वलभद्र, श्यामलीलाई जिस्काइ हसाउने सोचाइले भन्छन्‌,“यस्तो त कसैलाई परोस्‌ भन्न पनि हुदैन । अस्पताल धाउनाको कारण कुनै नकुनै विरामी भएर नै हुन्छ, लौ हिड बाहिरै जाउ भनेर श्यामलीलाई लिएरनिस्कन्छन्‌ ।

श््

काठमाण्डूको लजको एउटा कोठा जहाँ बत्ति निभ्ने दिन भएकोलेअंध्यारो छ त्यहाँ यी दुई दम्पत्ति अ-आफ्नो बेदना एक अर्कोलाई खोलेर सुनाउदैछन्‌ । बलभद्र भन्छन्‌, “हाम्रो परिवार सवै डुब्ने भएन भनेर हामी त खुसी पो९८ किन तिमी फुम्रो चिन्ता मात्र लिन्छौ ? तिमी दुवैको रगत दूषित भएकोदु भनेर डाक्टरले सुनाउदा म कति खुसी भएको छु । बल्ल ढुक्क हुन पाए ।तिमीहरूलाई हेर्दै तिमीहरू कै सुखमा आफुलाई पनि रमाउदै वाचुन्जेलसम्म हाँस्नपाउने भएकोल्लु । कलकत्ताबाट फर्कदा मैले तिमीसँग बिवाह गरेर के म हत्यारात भएको छैन भन्ने चिन्ता लिएको थिए तर मलाई तिम्रो भगवानले त्यस्तोहत्यारा वन्नबाट वचाइ दिएकोरहेछ । डाक्टरले जव तिम्रो रगत बारेएच.आइ.भी. छैन भन्यो म यति खुशी भएकी के भनु त्यसलाई कूर्सीबाट जुरूक्कउठाएर त्यो सँगनै आफु फनफनी घुमिरहु जस्तो भए । ज्यादै खुशी भएपछि पनि-मान्छेलाई के गरू के गरू जस्तो हुँदोरहेछ ।

श्यामली : कत्ति सजिलोले भन्नु हुन्छ म तिमीहरूलाई रमाएको हेरेर वस्छुभनेर । अनि हामी भने के हेरेर वस्ने नी ? के हामी तमासा वन्दैनौ र ?

यो रोगको जीवाणुले तपाईलाई दिन प्रति दिन चपाइ रहेको छ भन्नेधाहा पाएर पनि रमाएर हामी के वस्न सकेका हुन्छौ र तँपाइ हामी रमेको हेर्नपाउनु हुन्छ भन्ने सोच्नु भएको छ ? रमाउने भन्ने कुरा त अव हाम्रो जीवनबाटगयो भन्ने सोचे वरू सुहाउला ? "

बलभद्र : तिमीले नहाँसे पनि म नै हाँसेर सघै तिमीलाई देखाउला भएन अव ।नसुहाउनेलाई सुहाउने बनाउनु पो पर्छ । म नढाँटी भन्दैछु मलाई आफुबारे यत्तिपनि फिक्री छैन । यो रोगलाई अन्जानमा भए पनि मैले आफैले निम्त्याएको हुँ ।रोगलाई बोलाउनु गए पछि आउछ र त्यसले पुस्याउनु पर्ने ठाउँमा लैजान्छ पनि ।यसमा चिन्ता लिएर हुन्छ ? बरू यो रोग मबाट अरूमा सर्न नपाओस्‌ ।

छोड यी कुरा । अव तिमी सुनाउ डक्टर साहवले तिमीलाई के भने, केके गर्नु भनेर सिकाइन्‌ । १

शयामली : त्यो तपाईलाई अहिले किन भन्छु, त्यो त तपाइले मेरो व्यवहारबाट नैथाहा पाइहाल्नु हुन्छ । तर युनिट भन्दा पहिले संझाइन्‌, “विवाह भए पछिलोग्नेलाई जिस्काएका जस्तो गरी एक्लै पठाउनु हुन्थ्यो त ? उसको कान समात्नभए पनि पछाडी लागेर जानै पर्थ्यो । डाक्टरले भने पछि म. पनि झस्याङ्गै भए ।हो त, मैले कि जान दिनै हुन्नथ्यो कि मैले पनि साथ लाग्नै पर्थ्यौ । मैले आफ्नोभूल स्वीकारे । यसैले यो एड्स तपाइलाई हुनुमा “मेरो पनि भूल कता कता यसअर्थले छ । मैले जिह्दी गरेर साथै जान्छु भनेर अडेको भए तपाइले नलगेर सुखै

५०

पाउनु हुन्नथ्यो अनि यस्तो भयंकर रोग सारेर पनि फर्कनु पर्दैनथ्यो ।

बलभद्र नाजवाफ हुन्छन्‌ श्यामली पनि यो भन्दा बढी केही वोल्नसबिदनन्‌ । दुवैको मनल्कान्त छ । भावनाको उतार पछार भइरहन्छ । केही छिनपछि वत्ति आउछ दुवैले एक अर्काको अनुहार देख्छन्‌ । श्यामलीले त्यो मौनताभङ्ग भ? सोध्छिन्‌ “अनि तपाइले आफ्नो बारे डाक्टरले के वताउनु भयो त्यो भन्नुभएन नी?”

बलभद्र : के बताउ, उही थाहा भएकै कुरा हो । भन्यो वरू, मैले वुद्धि पुन्याएरवेलैमा आफ्नो जहानलाई जचाउन ल्याएको राम्रो गरे रे । अव यो रोगकाजीवाणुहरू तिमीहरूमा नसरोस भनेर यी कुराहरूमा ध्यान दिनोस्‌ भनेर उहीपहिलेको डाक्टरले भनेको कुरा दोहत्यायो । त्यो त मैले तिमीलाई सुनाइ हाले ।

श्यामली : मलाई पनि त्यस्तै कुराहरू सिकाइन । यी कुराहरू सुन्दा सुन्दै म तरूला रूला जस्ती भएछु अनि संझाउदै भन्नु भयो, “तपाइले आफुलाई भाग्यमानीनै सम्झनु पर्छ । लोग्नेलाई यस एड्सले छुनु भन्दा पहिले नै आमा वन्न पाउनेहुनु भएछ नत्र रोग सर्न सक्ने सबैक्रामा जति सतर्क रहि सदा झै जीवन गुजारागर्न सक्नु भए पनि आफ्नै लोग्नेबाट सन्तान जन्माउने भने कुरा नमिल्नेहुन्थ्यो ।”

फेरि दुवै चुप लाग्छन्‌ । वलभद्रले यसपाली कुरा उठाउने काम गर्दैभन्छन्‌, “अव के भोली नै घर फर्कने, होइन त ?

श्यामली : किन यहाँ यसै बसिरहने ? काम सिद्धाइ हाल्यौ अब फर्किने नी ? अँअनि घरमा गएर बाआमालाई सुनाउने कि नुसनाउने ?

वलभद्र : अहिले झट्र नसुनाउने । यसबारे वहाँहरूलाई राम्ररी थाहा छैन । त्योउमेरमा पुगि सकेका बाआमा डरै डरले चिन्ता लिएर जिउदै जलेका हुन्छन्‌ ।पहिले हामीले गाउमा यो रोग के कस्तो हो वताउँदै यसको ज्ञान सबैलाई दिदैजाऔला त्यसपछि जव उनीहरूले यसलाई राम्ररी वुझि सक्छन्‌ अनि वताइदिउला । वताउन भने म वताउछु तर कति दिन सम्म चुप लागेर निर्वाह गर्नसकिन्छ त्यो हेर्दै जाउला ।

श्यामली : हुन त यो तपाइको विचार हो तर मलाई भने चुप लागेर वस्नेभनेको कुरामा चित्त वुझेको छैन । घरमा त म तपाइको साथ भएकीले वार वारभुक्किन थाल्नु भयो भने संझाउला तर तपाइ वाहिर भित्र नगरी वस्न सक्नेस्वभावको हुनुहुन्न त्यसवेला भूल, हुन गयो भने अर्को ठूलै आपत आइ त पर्दैन ?रोग लुकाउनु हुन्न भनेर त्यत्रो गफ गन्यौ फेरि आजै हामी यस्तो कुरा गर्दैछौ ।

पर्छ

मलाई त वत्ताइ दिनु नै राम्रो हो कि जस्तो पो लाग्दैन । एक फेर फेरि राम्ररी॥

वलभद्र : त्यो त रोग पत्ता लगाउँनै नचाहेर भाग्नेलाई पो भनेको त ? हामीलेत्यसो त गरेका छैनौ । मेरो घनिष्ट सम्पर्कमा रहेकी तिमीलाई मैले जचाएरआफ्नो शंका निर्मूल पारेपछि वहाँहरूमा सर्न नदिन होस्‌ मात्र पुन्याए भै हाल्यो ।अहिले हामीले यो रोग मलाई लागेको छ भनेर फुक्दै हिड्यौ भने गाउँमा समेतवस्न पाउछौ या पाउन्नौ शंकै लाग्छ । यसबारे जाने सुनेका कोही छैनन्‌ ।साधारण लसपस हुँदा पनि रोग सरि हाल्छ कि भनेर डराएर भाग्न वेर लाग्दैन ।के मलाई तिमी ज्यानमारा राक्षेस वनाएर सबैको लागि 'हाउ' भएर वाचोस्‌

भन्ठान्छौं ।श्यामली : अव केही भन्न सक्दिन कुरा अप्ठ्यारो लाग्दो छ ।जन सन्देश :

सानो सानो हेलचक्राइ र आफ्नो वेहोसीपनाले गर्दा रोग लाग्न सक्छतर रोगलाई लुकाएर समस्याको हल हुदैन ? त्यस्तै रोगदेखि डराएर पनिरोगीलाई हेला नगरौ । रोगबाट बच्न सक्ने उपायहरू अपनाइ रोगीको सेवागरौ, उसलाई हाम्रो दया मायाको जरूरत हामीलाई भन्दा वढी हुन्छ । प्रो रोगताधारण लसपसले सर्दैन शरीर भित्र यस्को जीवाणु कुनै ढोका पाएर प्रवेश गर्नुपग्यो भने मात्र सर्छ ।

फूलदेवीले अझै भट्टिको व्यापार छोडेकी छैन । उ त्यस्तै गरी विहानदेखिबेलुकीसम्म भट्रि खोल्ने मासु चिउरा भात वेच्ने रक्सि खुवाउने र केटीको देहव्यापार गराउने काममा नै व्यस्त आफूलाई राख्दैछै । ग्राहक पनि आउनछोड्दैनन्‌ । त्यही बसेर गफ गर्दै भन्छन्‌, यस्तो त्यस्तो रोग फैलिएको छ, भट्टिमाजाने, केटीसंग लसपस गर्ने काम त खतराको रहेछ । तर त्यति थाहा पाएर पनिउनीहरू फूलदेवीलाई भन्छन्‌, “खै आमै तपाईको भट्टको चहल पहललाई कतापठाउनु भयो ? किन यस्ता उराठ लाग्दो वनाएर बस्नु हुन्छु एक दुई बरू अरूथप्नोस्‌न । यस्तरी दिन प्रति दिन ग्राहकको संख्या वढ्दै छ । त्यो चन्द्री एकलेकतिलाई भ्याओस्‌ ? हललल्ल सबै हाँस्छन्‌ ।

त्यहाँ रेडियोमा गाना बजिरहेकोछ, 'एक फूल झरेर के भयो जव साथबहार आउछ, यौवन रहि रहे त धेरैको प्यार आउछ ।'

पछ

फूलदेवी : जव देखि यहाँको चहल पहललाई त्यो लाहुरे छयाकेले कता पुच्यायोकता त्यहाँ देखि मलाई केही गर्नै मन लाग्दैन । कसैले आएर सुनाउछन्‌,काठमाण्डूमा फर्केर गइ राम्रो काम गरेर वसेकी छ, नसुर्ताउनु होस्‌ भन्छन्‌ । तरखै मलाई त विश्वास लाग्दैन कस्तो काम त्यसले पाइ होली अव यी योचन्द्रीको पनि उडेर जान पखेटा फट फटाउन थालि सकेकी छ । कतिलाईल्याउने, पठाउने मत थाकि सके ।

कौड्े कान्छा : यस्तो कुरा नसुनाउ आमा । चन्द्री पनि गइ भने त्यो चाटतिमीलाई मात्र लाग्ने होइन यो गाउँका हामी पनि दुखी हुन्छौ । नरमाइलोलागेका वेला यसो दिल बहलाउ गर्ने थलो यही छ । यो पनि रहेन भने हामीकहाँ जाने त्यो लाहुरे कुन दिन यो गाउँमा छिरेछ गर्नु नगर्नु गरि सक्यो ? त्यत्रोलडाइबाट पति कसरी वाँचेर फर्किन पायो ? स्वास्नी त्यसको पनि धन्यकि रहिछभट्रिको केटी टिपेर जाँदा पनि लोग्नेलाई च्यापेर राख्न सक्ने ? हाम्री हुँदी हो तघरैबाट निकाली सक्थि ।

फूलदेवी : सँधै छोड्दै जाने गरेकोले लोग्ने स्वास्नी बीच माया मोह वस्नै पाएकोछैन होला । गए जाओस्‌ भनेर धन मात्र च्यापी लोग्नेप्रति निचै मारेर वसेकीछ,जस्ती छ।

कौडे कान्छा: किन माया नवसेको हुनु ? दुइ छोरी एउटा छोरा तीन चार वर्षभित्रै पाइ सकि । दुईजनाको परेबाप्रिति छ भन्छन्‌ । अव तिमी भने माया मोहबसेकै छैन होला भन्छौ ?

फूलदेवी : के कुरा गर्छ यो ? वच्चा जन्माउन पनि माया वस्नु पर्छ के ? एकअर्काको अगाडि पछाडि पर्नै नहुने झै झगडा कुटामार हुने लोग्ने स्वास्नीले तकस्तो मौका पर्छ कस्तो, बच्चा भने जन्माएकै हुन्छन्‌ । फेरि यो लाहुरे जस्तोमुसुमुन्द्रेले कुरा ठीक्क स्वास्नीसंग नपारी छोड्यो होला र ?

कौडे कान्छा : के गन्यो कसो गस्यो, बल्ल बल्ल झ्याम्मिन थालेकी कान्छीलाईउडाइ हाल्यो । यो चन्द्रीलाई भने उडाउन दिनु हुन्न, म. फकाउछु । हामीलेभनेको कसो नमान्लि । मलाई माथि जान दिन्छौ कि चन्द्रीलाई “यही वोलाइदिन्छौँ । तिम्रो नियम अनुसार मासु चिउरा खाइ हाले, हेर रक्सिलै मात पनिलागि सक्यो ।

फूलदेवी : अव पनि जान दिइन भने मलाई नै धुलो पिठो पारी हालौ नी ? वरूजानु भन्दा पहिले उ त्यो साथमा लिएर मात्र जा । राम्ररी होस्‌ पुन्याएर लगाउनेर फुकाल्ने गरेस्‌ । नत्र मेरो मेहनत नै खेर जाला ।

पर्द

कौडे कान्छा : के हो त्यो भनेको ? कहाँछखै?फूलदेवी : त्यो तेरो आँखा अगाडिको के हो त्यो ? त्यति पति देखिनस्‌ ?

कौडे कान्छा : कुन यो भन्नु भएको ? यहाँ पनि किन यो ? यो लगाउँनु फेसनसम्झौ कि कसो ! फेरी सवै हाँस्छन ।

फूलदेबी : फेसन हो कि क्या हो तिमीले त्यसको अर्थ अझै जानेका रहेन छौक्यार ? तिमीहरूलाई कति सन्तान निकाल्ने शुर छ ? सन्तान नवढोस्‌ पाल्नगाउ्हो पर्ला भनेर रेडियोले ढाललाई सुरक्षाको लागि साथ राख्नोस, भनेर फुक्दै छतिमीहरू भने जति आउछौ, के यो भनेर नै अल्मलिन्छौ । कोही यी तँ जस्तोफैसन पो यसले गर्न धालि भनेर मलाई नै उल्लाउछन्‌ ।

कौडे कान्छा जिस्कदै भन्छ, “यहाँ पनि यस्तो चलन चलेको छ भन्ने हामी केजानौ त ? नत यी स्वास्नी हुन्‌ नत यिनीहरूबाट जन्मेका सन्तानको जिम्माहामीले लिनु पर्छ । सवै समाल्ने सिङ्गै जी आमा तिमी छदै छौ नी?

फूलदेवी : मूर्ख हो, यसले सन्तान बढी हुनबाट मात्र रोक्ने होइन । तिमीहरूजस्ताले कता कताबाट रोग वोकेर ल्याइ मेरो चन्द्रीलाई सारौला कि भनेररोगको वचावटको लागि राखेकी हुँ । एउटीले बुर्कुसी ठोकी हाली यसलाई रोगसंप्यौ भने के गरी जीवन चलाउने ? रबर हो गलेकोपो छ कि, कही प्वाल पोपरेकोछ कि भनेर आफैले राम्ररी जाँचेर राखेकी छु । खुरूक्क लिएर जाने भए जामाथि नत्र निस्कनलाई उ ढोका खुला छ।

कौडे कन्छा : ए आमै यसै हामीलाई रोग सल्काउन आउने नभन है ? के रोगहामीलाई लागेको देख्यौ र त्यसो भन्छौँ वरू तिम्रै छोरीले भिरिङ्डी सारेर वरवादपार्न आटेकी थिइ भनेर सबै भन्छन्‌ ।

फूलदेवी : त्यस्तो रोग सार्ने दोष कसैलाई पनि नलागोस्‌ भनेर नै मैले डाक्टरसाहवको अर्ति मुताबीक यस्ता कुरा राख्न थालेकी हुँ । जवानी हो भमरा त फूलखोज्दै हिडछ भने यो संसारको लीला बन्द कहाँ हुन्छ र ? फेरि मान्छेको रगतमासुको शरीरमा रोग नलाग्ला भन्ने पनि छैन । डाक्टर साहवले

रगत सम्बन्धी भयानक रोग एड्स फैलिएको छ रे । यसबाट वच्न 0० उपायगर्नु पर्छ भनेका छन्‌ । कुबुद्धि लिएर आफ्नो र अर्काको नाश गर्व पट्टि नलाग रखुरूक्क त्यो लिएर माथितिर जा यो फेसन होइन । यो वचावट हो ।

गजुरेको घर डाँडा माथि छ । त्यहाँबाट हेर्दा सबै गाउँघर चर्लबु देखिन्छ । योमुख्य वस्तीबाट अलि टाडा भएकोले त्यहाँ जान समय मिलाएर नै निस्कनु पर्छ ।ठुली तामाङ्गनी छौरीलाई साथमा लिएर धनलाई हेर्न भनेर त्यहाँ आइ पुगिछन्‌ ।

५९

घन शहरबाट आए देखि उठ्न सकेकी छैन । दुब्लाएर ख्याक जस्ती भएकी छ ।उनको आमावावु चिन्ताले छटपटाइ कहिले कस कहाँ कहिले कसकहाँ छोरीलाईनिको पार्न सक्ने उपाय खोज्दै हिडि रहेका छन्‌ । ओछ्यानमा लडिरहेकी धनलाईठुली सोध्छिन्‌, “ए नानी आमा छैनन्‌ कि कसो ? एक्लै परि छौ” ? नजिकै गएरवस्दै सोध्छिन्‌, “तँलाई अहिले कस्तो छ, वा” ?

धन : खै कस्तो छ भनु ठुली आमा । ज्वरो आउदैछ जीउमा कस्ता कस्ता गीर्खाआएका छन्‌ । यी अहिले त मुखभित्र पनि फतक्कै हुने गरी खटिरा आउन थालेकाछन्‌ के रोग लागेको हो यस्तो ? कुनै औषधीले पनि छुदैन । वा आमा मेरोबिरामीले गर्दा आतिएर चौपट्ट छ । आमा अहिले पनि मलाई अक्षेता छुवाएरजान्नेलाई देखाएर आउछु भनेर जानु भएको छ ।

ठुली : घरमा कुनै विरामी भए भने यस्तै छटपटी लागि हाल्छ । के गरू कहाँजाउ हुन थाल्छ । अनि वा कता जानु भयो नी ? यता त भान्टाङ भुन्टुङ पनिकुनै देखिदैन । दाजु भाउजु पनि छैनन्‌ कि कसो ?

घन : बा त को हो सिद्ध भझाँक्रीछ रे त्यसलाई लगाएर कुन वोक्सी मलाईलागेको हो त्यसको दुरदाङ पारेर छोड्‌लु भनेर निस्कनु भएको छ । दाजु भाउजुबेसीको खेतमा जानु भएको छ । भदा भदै पर्सि मामलीमा विवाह छ भनेर गएकाछन्‌।

दुली : ठीकै भएछ आज म आएको । तँलाई न्यास्रिएर वस्नु त परेन । तँ यसरीदुव्लाउन थालेकी कति भयो ? लौ हेर शरीरको छाला ठ्याम्मै गएर हाँडमाटाँसिइ सकेको रहेछ । पख, भोली नै म गोवरले तेरो आकार बनाएर टाँसीदिन्छु । त्यो जति जति सुक्दै जान्छ तँ फस्टाउदै जान्छेस्‌ । सुकेनास लागेको यसैलेठीक पार्छ ।

घन : मलाई त कता कता यही रोगले लैजान्छ कि जस्तो लाग्न थालि सक्यो ।वा आमालाई भन्छु भएका अलिकति धन पनि किन मास्नु हुन्छ । सन्तानको कमितपाईलाई छैन म एउटी नभएर के फरक पर्छ । यतिका वर्षसम्म नभए सरह नैथिए । तर के गरू ठुली आमा बहाँहरू पट्टै मान्नु हुन्न । उल्टै मलाई भन्नु हुन्छ,“विरामी मान्छेले धेरै वक वक गर्दैनन्‌” ? तपाइले पनि सम्झाई दिनोसून ।

ठुली : कसरी मानून त ? जति सन्तान भए पनि माया सबैसंग उत्तिकै लागिहाल्छ । आफ्नै अगाडि छोरीको यस्तो गति देखेर पनि के गरी यसै वसुन्‌ ?भन्छन्‌ जरूरत परेमा हिरा पनि फोड्नु पर्छ ।

घन हाँस्दै भन्छिन्‌,“हिरा भए त फोड्नु होला नत्र के गर्नु हुन्छ ? वा आमालाई

६०

सुनाउन त नसुनाउनु होला तर बहाँहरूले मलाई पैसा कमाउने इच्छाले तकाठमाण्डूमा नोकरी गर्न राखेका हुन ? मेरो त्यसवेला के उमेर थियो र?भरखर १३ बर्ष छोएकी मात्र थिए । जान्न म भनेर जति रोइ कराइ गरे पनिसुनेनन्‌ र पठाइ छोडे ।

ठुली : त्यस्तो नभन वा । त्यसवेला उनलाई ठूलै चोट परेको थियो र मात्रपठाएका हुन्‌ ।

धन : त्यसो भए त्यसबेलाको वहाँको चोट ममा पन्छाउनु भयो भन्ने मान्नुपन्यो । काठमाण्डूमा मैले कति दु:ख सहनु पन्यो त्यो वहाहरूलाई के थाहा ?त्यहाँको जाडोमा ढुक ठुक गर्दै भाडा माज्नु पर्दा हात खुट्टा सुनिएर पट पटीफुटेका हुन्थे । त्यसरी चिरिएको ठाउबाट रगत पनि निस्किन्ध्यो । म खूदै तीरगतलाई पुछ्दै घरको गाइको घिउ घरस्न पाए हुन्थ्यो भनेर कल्पन्थे । सत्तेत्यसवेला मैले वा आमालाई कति गाली मनैमन गरेकी थिए ।

ठुली : कस्तो घरमा वस्न गइछस्‌ूत अलि कति घिउ पनि दल्न नपाउने ? तिनकापनि फुद्दा हुन्‌ त्यसबेला के गर्थे ? त्यस्तै निर्दयी रहेछन्‌ र पो त्यो घर छोडेकिरहिछस । वावुले राखेको घर छोडेर अन्तै गइस्‌ रे भन्ने यहाँ हल्ला आएकोथियो।

घन : तपाइले सुन्नु भएको त्यो हल्ला होइन साँचो हो । वाले राखेर आउनुभएको घर छोडेर अरू कैयौ घरमा वस्दै निक्लदै गरेर १६ वर्षको उमेर आफ्नैदेशमा विताए त्यसपछि परदेशमा पुन्याइए । त्यहाँ दुई बर्ष जति गएको के भएकोथियो रोगले गाँजेर आफ्नै गाउँमा फर्कनु पर्यो । आफ्नो थला भनेको अन्तिममाचाहिनेनै रहेछ ।

ठुली : किन त्यसरी घर घर चारेकी ? कसले त्यहाँ काम मिलाई दिन्थ्यो ? फेरिपने तै पिस पैसा यहाँ आउछ भन्ने पनि सुनेकी थिए । वावु यहाँबाट काठमाण्डूजादैन धे।

घन : वाले मलाई काठमाण्डूमा वहाको साथीको जिम्मामा छोडेर आउनु भएकोथियो त्यसैले यी सबै काम गर्थ्यो र गराउध्यो । वा उसैको खबरमा विश्वासगरेर वस्नु हुन्थ्यो र काठमाण्डूमा मलाई भेट्न समेत आउन छोड्नु भयो ।आखिर त्यसैले मलाई विदेशमा समेत पुस्याइ वेचि नै दियो ठुली आमा । त्यसविर्दयीले मलाई वेश्या वनाएर नै छोड्यो ।

ठुली : (आश्चर्य मान्दै) अनि कतिमा बेचे, बजियाले ? तेरो वालाई यो कुरायाहा छ कि छैन ? कठै कसरी यो गाउँको छोरीले वेश्याको जीवन बिताइ

६१

होली ?

घन : वा आमासंग कुरा गर्दा वहाहरूलाई म वेचिएकी कुरा थाहा छ जस्तोलाग्दैन । मैले पनि भनेकी छैन कति पैसामा वेच्यो त्यो पनि मलाई थाहा छैन ।सुन्छु त्यो काका भन्नेले त्यही पैसाबाट मुडलिङ्गमा होटल खोलेर वसेको छरे!

ठुली : हेर्दै जा त्यसको नास नभई छोड्दैन । अर्काको ज्यान बेचेर कमाएकोधनको के फाप हुन्छ ! त्यही भट्टीले त्यसलाई धोती न टोपी बनाई दिन्छ ।

सानी : आमा .... आमा म त शहर जान्न है । बालाई भनिदिनोस्‌ छि ....त्यहाँ त मान्छे पनि बेच्दा रहेछन्‌, लुगा गहना जस्तो गरी । हाम्रो दिदीलाई पनिछिटै बोलाउनु होस्‌ है, आमा, नत्र वेची देलान ।

ठुली : तेरो बाबुले माने त वोलाउला । भुकुलीलाई ल्याइ देउ भन्दा झण्डै आँखाफोडि दिएको थियो । त जस्तो म आफ्नो छोरीलाई वनाउछ्नु । त्यहाँ काम पनिगर्छन्‌ पढ्छन्‌ पनि भन्नु हुन्छ अनि म के गर्छे ?

धन : जसरी भए पनि भुकुलीलाई तपाइले वोलाउनै पर्छु । तरूनी हुदै जान थालेपछि छोरीलाई आफुबाट टाढा पार्नु हुदो रहनेछ । त्यसले त्यहाँ पढ्न पाएकी छछैन मलाई त शंकै लाग्छ । मैले त भोगेर आएकी हु । कुन्नी उ वसेकी ठाउँवेग्लै खालको राम्रो रहेछ भने पाउछे कि ? हुन त सबै घर एकै नाशका हुदारहेन छन्‌ । कुनैले त आफ्नो परिवार जस्तै माया गर्ने पनि हुन्छन्‌ । के गर्नुमलाई त्यस्तो ठाउँमा पनि त्यो पापीले वस्न दिएन । जान्न भन्दा पनि निकालीछोड्यो । बाबुले सम्झाएर आएका थिए, काकाले जुन ठाउमा राख्न लैजान्छन्‌जानु र जहाँबाट निस्कि भन्छन्‌ निस्कनु । जिड्ी गरेर नटेर्ने होइन । हामीलाईकाठमाण्डूमा को के कस्ता छन्‌ के थाहा छ र ? मैले लुरू लुरू पछि पर्नै पर्थ्योनत्र धम्काउथे “तेरो बाबुलाई खवर पठाइ दिउ” ।

ठुली : कस्तो संकटमा परेकी रहिछौँ । अनि यहाँ तिमीलाई शहरबाट कसलेल्याइ दियो ? आफै आयौ ?

घन : त्यही रण्डी कोठीको नाइकिनीले जव म रोग लागेर अशक्त भए, मेरोरगत जचाए त्यस पछि के शुर चलेछ कुन्ती त्यस्तो पैसाको लोभिनी त्यो वुढीलेपनि म माथि माया दया देखाउदै त्यहीको मान्छे लगाएर खुरूक्क विदा गरी ।अर्भै रूदै भनि,” यति पैसा लिएर जा तँलाई के के खान मन लाग्छ, लगाउनेइच्छा छ पुरा गरेँ । मलाई त्यो सुन्दा मर्नलाई पठाउन लागेकी जस्तो लागेकोथियो । मलाई लाग्दै छ सायद यो मलाई लागेको रोग खिटै निको हुनेखालको छैन । म माथि पैसा खर्च गर्नु बेकार हो । तँपाईले मेरो आमावालाई

घरे

सुम्झाइ दिनै पर्छु मेरा बिन्ति छ ।-तर म वेश्या भएकी कुरा वहाहरूलाई रगाउँघरमा कसैलाई पनि नभन्नु होला । मैले तपाइसंग भेट भए पछि मन थाम्नसकिन र सबै बताइ दिए । मेरो त्यो वृत्तिवारे यहाँ सबैले थाहा पाए पनि मलाईत हुने केही छैन । वाआमाको इज्जत नजाओस्‌ । कुरा त्यति मात्र हो ।

दुली : उ त्यता हेर त तिम्री आमा आइ जस्तो छ। एक छिनपछि भन्छे, कस्तरीपसिनाले निशुक्क परेकी हँ ?

माहिली खत्री : ए दिदी आउनु भएको रहेछ । म भने वाहिर गएकी ? कस्तो बेलापरेको यस्तो !

सन्चै त हुनुहुन्छ ! धेरै भयो भेट हुन नपाएको । उनको नजिकै गुन्द्रीमा आएरवस्दै भन्छिन्‌, “के गर्नु यो आएदेखि यसरी थलिएकीले, कतै गएर केही गर्नसकिन्छकी भनेर हामी दुब्ै दौडी रहेछौँ । अहिले पनि म तलको त्यो लामालाईअक्षेता देखाएर आएकी । यसको मुख हेर्नु भयो ? देखा त ठुली आमालाई ।

ठुली : आमै कस्तो संग खटेरा आएको ! दुख्छ पनि, नानी ?

माहिली : के भनु स दिदी यसलाई पहिले ज्वरो आउथ्यो र जिउ दुख्थ्यो भन्थि ।अव त मुखै पनि कुहिएको छ । अस्ति त्यो चण्डाल्नीले आएर माया देखाउदै के केखान दिइ यसको मुखमा घाउ आइ हाल्यो । खाने यो पनि उस्तै । म र यसकोबाबु हेरेको हेरै भयौ । लौ अव के के हुने भयो भन्ने त्यसै वेला लागेको थियोआखिर यस्तो भएर छोड्यो । त्यो लामाले भनेको छ अव यसको मुखको खटिरात्यसैलाई सारी दिन्छु । म यहाँबाट आजै देखि फुक्न जान्छु धनलाई निको हुदैजान्छ त्यसलाई चेप्दै जान्छ रे ।

यतिकैमा गजुरे पनि आइ पुग्छन्‌ र खुसी हुँदै भन्छन्‌, “ए कौडेकीआमा,हामीले चाहेकै झाँक्री भरेनै आउने भयो । त्यो वेच्नलाई राखेको खसी कहाँ छ ?अहिले नै लगेर वेच्छु र पैसाको जोडजाम गरेर कुखुराको भाले ल्याउछु । त्यसचण्डाल्तीलाई यही थलोमा ल्याएर डोकोले थुनि सबैलाई चिनाउन सकिन भने के? मेरो त्यसले यति नोक्सान पारेकी छैन !माहिली : यसपालि त, त्यस्तालाई लाजको मर्नु पानै पर्छ । लौ म खसी ल्याइहाल्छु भनेर जान्छिन्‌ र गोठैबाट कराउँछिन्‌, “लौ त त्यो खसी पनि कौडेकान्छाले लगिसकेछ, क्यारे, यहाँ त छैन ? त्यसले पनि केही राख्ने भएन । खसीर केटीमा सबै घन उडाइ सक्यो ! अव के गर्ने लौ ? के दिएर पठाउ:?" ठुलीको घरमा आज निकै रमाइलो भएको छ । भुकुलीलाई वोलकमारलेशहरबाट ल्याएका छन्‌ । ठुली खुसी हुदै छोरीलाई सुम्सुमाउदै सोधन थाल्छिन्‌,

ष्दि

“तँलाई त्यहाँ कस्तो गरी राखेका थिए ? धेरै दु:ख त दिदैन थिए ? तेरो वावु संगकच कच गर्दा वल्ल देख्न पाए । हामीलाई कस्ता निर्दयी भनेर गालि त गर्दिनथिस्‌ ?

भुकुली : तपाइले मेरो पिरै गर्नु पर्दैन । मालिक मालिकनी दुवै वेस छन्‌ । विहानवेलुकी काम गर्छु दिउसो स्कूल जान दिएका छन्‌ । पाँच क्लासमा पुगिसके आमाम त । अंग्रेजी पनि पढेकी छु । लेख्न पढ्न सवै सक्छु ।

बोलकुमार : सुनिस्‌, छोरीलाई के मैले यसै शहरमा फालेको रहेछु ? यहाँ वसेकीभए पढन पाउथी तेरो छोरीले ? खै सानी कता गइ ? त्यसले पनि सुनोस्‌ ।

ठुली : वाख्रा चराउन गएकी होली वोलाउनु होस्‌ न, दिदी आएको देखेर त्यो पनिरमाउछे ?

वोलकुमार सानीलाई वाहिर निस्केर कराउदै वोलाउछन्‌ “ए ... सानी वाखालिएर झट्ट आइज ? यहाँ को आएको छ हेर त!

सानी टाढाबाट नै भन्छे, “नाइ आउन्न त्यसलाई पठाइ दिनोस्‌ । म शहर जादैजान्न ।

वोलकुमार : तलाई लिन कोही आएका छैनन्‌ यहाँ त आइज अनि थाहा पाउलीस्‌को आएको रहेछ ।

यता ठुली, छोरीसंग कुरा गर्दै हुन्छिन्‌ । भुकुलीलाई सोध्छिन्‌, “ए छोरीलौ भन त अंग्रेजीमा वाइ वाइ भनेर हात हल्लाएको के हो ? हाम्रो पालामा तइसारा गरेको भन्थे ? केटीलाई वोलाएको हो कि के गरेका हुन्‌” ?

भुकुली आमाको कुरा सुनेर हाँस्दै भन्छिन्‌, “त्यसो होइन? म गए तिमी बस भनेरबिदा लिएको हो ।

ठुली : वोलकुमारसंग भन्छिन्‌, “सुन्नु भयो छोरीले भनेकी ? मैले अस्ती तपाईलाईवाइ ... बाइ भने भनेर कत्ति उल्लाउनु भएको थियो । कुरा नवुझै पनि ठीकैवेला पारेर वोलेकी रहेछु । आफैलाई थाहा रहेन छ र पो मलाई खिसी गरेकारहेछौ । हामीले त अरूले त्यस्तै बेलामा भनेको सुनेर तिमीलाई भनेको थिए ।”

वोलकुमार : तैले कहिले वेढीक भनेकी छस्‌ र ? सधै ठीक वोल्ने तै मात्र त यसघरमा छेस्‌ । अव छोरीसंग अंग्रेजी सिकेर पनि बोल्न थाल्न । त्यसमा पनि जिततेरै हुन्छ मेरो होइन ।

<nowiki>:</nowiki> भो म तपाईसंग वोल्न पनि सकिदन । कति खिजाउन जानेको हो कुन्नी ?मात्र अंग्रेजी वोलेर भयो र ? तपाइले पनि मैले वोलेको बुझ्नु पत्यो, सक्छौ

पि ॥

के?

यतिकैमा सानी आइ पुग्छ र दिदीलाई देखेर खुसी हुदै भन्छे, “कहिले आयौ दिदी ?अव फर्केर नजाउ है । त्यहाँ त मान्छे बेच्छन्‌ रे । तिमीलई पनि वेचि दिए भने ?भुकुलीले वहिनीले एक्कासी त्यसो भनेकी गा कुकतन र आमा वा को अनुहार पालोपालोसंग हेर्छ । वोलकुमार भन्छन्‌, “ दियो होला शहरमा मान्छेबेच्छन्‌ भनेर त्यसैले यसो भन्दै छे । यसको कन के वुद्धि छ र ? आज भोलीम संग पनि टाढा टाढा हुन्छे । शहर लगेर बेचि दिन्छु भनेर नै होला ? अहिलेवोलाउदा पनि आउन्न भन्थि ।

भुकुलीले बहिनीलाई सम्झाउदै भन्छिन्‌, “बाले के भन्दै हुनु हुन्छ ? कही आफ्नैवावुले पनि आफ्नो छोरीलाई बेच्न सक्छ ? कसले तँलाई यस्तो नचाहिने कुरासुनायो ?

सानी : किन सक्दैन र ? गजुरेवाले धन दिदीलाई साथी लगाएर बिदेशमा पठाएरबेचे रे । धन दिदी अहिले कस्तो विरामी भएर फर्कनु भएकोछ ।

ठुली : धेरै नचाहिदो कुरा नगर है । कहाँ उसको वावुले वेच्यो भनेकी छ वराले? यस्तो कुरा गजुरेले सुन्यो भने के भन्लान, के गर्लान लौ ?

वोलकुमार : केटाकेटीलाई साथमा राखेर नचाहिने कुरा गर्न लागे पछि त्यस्तैहुन्छ कुन दिन गजुरेले र त्यसकी स्वास्नीले मेरो छोरीलाई चुस्ने अर्को बोक्सी योपन्नि हो भनेर मुखै डामी दिन्छन्‌ अनि थाहा पाउछै तेरी आमाले । उ यो सानीपनि कस्ता कि छे ? जिरे खुर्सानी जस्ती छ । आमाको साथ लागेर मलाई के मात्रगरिन सोधी हाल त लौ लौ: भुकुली, के भन्दि रहिछ ?

ठुली : के केर्ने यसलाई ? कम्ताका तिमी पनि छैनौ । जिन्दगीमा लाटाका खुद्य [|बाठामा के पर्न गएछ के के न गरेको छु मैले भन्ने लागेको छ । पख्नोस्‌, म स्वकुरा भुकुली संग नसोधी कहाँ विश्वास गरि हाल्छु र ? जड्याहाको कुरा कहाँपत्यार लाग्दो हुन्छ ?

सानी, दिदीलाई लिएर माथि चोटामा जान्छे र सोध्छु, “तिमी त काठमाण्डूबाटराम्री भएर आइछौ । शहर कस्तो हुन्छ, त्यहाँका मान्छे कस्ता हुन्छन्‌ मलाईबताउ है ? यहाँ सवै भन्छन्‌ शहर हेर्दा राम्रो हो तर मान्छे ज्यादै डरलाग्दाहुन्छन्‌ हामी गाउँलेलाई मान्छे नै गन्दैनन्‌ रै ? हो, दिदी त्यस्तै छन्‌, वाले मलाईपनि शहर लगेर छोडी दिन्छु भन्नु हुन्छ । मलाई भने जान्नै मन लागेको छैन ।सानी र भुकुली माथि लागेपछि जम्दार्नी आइ पुग्छन्‌ । उनलाई देख्ना साथठुलीउठेर स्वागत गर्दै सोध्छिन्‌, “कताबाट आज हाम्रो घरमा पनि-प्राल्नु भयो ?

द्‌

सवै आराम छ ?

जम्दानी : घर फर्कदै थिए, तिम्री छोरी शहरबाट आएकी छे भन्ने सुनेर भेटेरनैजान्छु भनेर पसेकी । गाउँ घर कि चेलीबेटी हो माया लागि हाल्दो रहेछ ।धनलाई देखे पछि गाउ वाहिर वसेर छोरी फर्कि भनेकी डर लागि हाल्छ ।

आफ्नो छोरीको अवस्था त्यस्तो छैन भन्ने सुनाउदै भन्छिन्‌, “खै त्योमात्र शहरबाट फर्केर त्यस्ती कसरी भएकी हो ! हाम्री छोरी त्यहीबाट अर्कै भएरफर्केकी छ । पढ्न पनि थालेकी रहिछ । काठमाण्डूका सवै घर त्यस्तै कहाँ हुँदारहेछन्‌ र ? आफै हेर्नोसून म भुकुलीलाई बोलाई दिन्छु भनेर कराउदैवोलाउछिन्‌ । भुकुली आउछै र नमस्ते काकी, हजुरलाई आराम छ भनेर सोध्छे ।

जम्दार्नी खुसी हुदै भन्छिन्‌, “मलाई वेसैल्ख तँलाई कस्तो छ नी वा ? टाढाकोठाउँमा एक्लै छोरी मान्छे वसेकी थिइस्‌ । यहाँ तेरी आमा भुट भुटेर चौपट्र थिद्र ।

ठुली : हेर्नोस्‌ भाउजु छोरीलाई यस्तो रूपमा देख्न पाउदा त थाल भरिको भातखाए सरह भएकी छु । ए ..... भुकूली जात भित्र उ त्यो अखवारको खेस्रामाअस्ति चिनी पोको पारेर दिएका थिए यता ल्याएर के लेखेकी रहेछ भाउजुलाईपढेर सुना त ?

भुकुली भित्रबाट त्यो अखवारको टुक्रा ल्याएर पढन थाल्छिन्‌, 'एड्सभन्ने ज्यानै लैजाने सरूवा रोग हो । यो संसारको हरेक कुना कुनामा फैलिदैछ ।यसबाट बच्न खुव होशियार हुनुपर्छ । यसमा विचार पुस्याउनु पर्ने कुरा हो, “जोसुकै लोग्ने मान्छे या स्वास्नी मान्छेसँग रतिक्रिडा गर्नु हुन्न । एसो हुँदा कुनैलाईएड्सको जीवाणुले पक्रेको छ भने त्यो अर्कोमा सर्न जान्छ । कोठी भट्टी यावेश्यालय तर्फ पस्ने बानीमा सुधार ल्याउनु होस्‌ । 'कुनै बाध्यतावस्‌ फसियो भनेकण्डम साथमा लैजान नभुल्नु हौला । यो रोग रोगी मान्छेको विर्य र आइमाइकोअंग रसबाट सर्ने हुँदा वचाउको लागि कन्डम प्रयोग गरेमा एकबाट अर्कोव्यक्तिमा यी जीवाणुलाई प्रवेश गर्न निषेध गरी दिन्छ । अर्को कुरा एड्स लागेकोव्यक्तिको रगत स्वच्छ अर्को व्यक्तिमा पर्न दिनु हुन्न । त्यसैले काटेको घाउछयाकुनै खटेराहरू आएको छ भने एड्स रोगीको रगत त्यस्ता ठाउँमा पर्नु हुन्न ररगतको खाँचो शरीरमा हुनेले रगत दिने व्यक्तिको रक्त परिक्षण गरेर मात्र लिनुपर्छ।

यो एड्सको आफ्नै रोगको प्रकृति हुदैन जुन रोगले एड्सको जीवाणुवोकेको व्यक्तिलाई छुन्छ त्यो नै त्यसको प्रकृति हुन्छ र एड्सको जीवाण्‌ भएनभएको थाहा पाउने उपाय भने रगत जचाउनुनै हो । शंका लागेमा या आफ्नोपरिवारमा एड्स भएको कुनै सदस्य छन्‌ भने या आफ्नो वेश्यालय तर्फ लाग्ने

घ्ध

वानी छ भने या लुकि छिपी अपारिचित व्यक्तिसँग संभोग गर्ने गरेको छ भनेसमय समयमा आफ्नो स्वास्थ्य परिक्षण गरी यस एड्सबाट बच्न र वचाउनसहयोग गर्नु होला । यो रोगको कुनै औषधी छैन र यसले छीयो कि काललेनिम्तो पठायो भन्ने सोच्नु पर्ने हुँदा रोग फैलिन नदिन हामी सवैले सहयोग गर्नुपर्छ । हामी सबै मिलेर मात्र यसलाई लगार्न सक्छौं ।

वोलकुमार : ए भाउजु मैले छोरीलाई काठमाण्डूमा काम गर्न र पढ्न भनेरराखेको राम्रो गरेको रहेन छु त ? आजसम्म होमीले संसारै ढाकी सकेको रोग केकस्तो हो भनेर यसरी पढेर सुन्न कहाँ पाएका थियौं ? एउटा चिठ्ठी आयो भनेपनि गाउमा पढ्न सक्ने को छ भनेर सोध्दै हिड्नु पर्थ्यो । अव आफ्नो घरमाछोरीले नै पढेर सुनाउन सक्ने भइ ।

ठुली : ए छोरी त्यो फेरि एक पटक पढेर सुना त । के भट्टि कोठी जानेहरूले केगर्नु पर्छ भन्ने थियो नी, हो त्यो कुरा तेरो वावुले राम्रोसंग बुझ्ने गरी पढेर सुनात । उसको वासै त्यस्तै ठाउँमा छ । फेरि यस्तो ज्यानमारा रोग वोकेरआउलान ?

बोलकमार : धेरै जान्ने वन्न खोज्दै छोरीलाई नअल्मला । अरू पनि के केलेखेको छ पढ्न दे र तँ चुपो लागेर वस । ए भाउजु तपाइले यसलाई चुपलारनसिकाइ दिनु पन्यो यो वरू लाटी भएकी भए घरमा शान्ति हुन्थ्यो ।

जम्दार्नी : सुनेर वस्‌न ठुली । हेर छोरीले कस्तो राम्रोसंग शुर नछोडेर बाचेरसुनाइ रहिछ । हामीले रामायण महाभारत, भागवत गीता सुनेको जस्तो गरीयस्ता रोग व्याद के के फैलिदै छ कसरी यस्ता महामारीबाट बच्न र वचाउनसकिन्छ र के के बाट भने सर्दैन त्यस्तो कुराको ज्ञानपनि हुनु पर्दो रहेछ । लौअरू पनि पढेर सुना त, छोरी ।

भुकुली पढ्दै जान्छे । बोलकुमार भन्छन्‌ “मोरा जिवाणुहरू रगतमा पसेपनि चुप लागेर वसे हुन्थ्यो नी त्यसलाई हाम्रो रगतको शक्तिशाली कोष नै छानीछानी किन खाइ हाल्नु परेको ?ठुली : मलाई चुपलाग भने जस्तो गरि चुपो लागेर वस्‌ भनन । तिमीले भनेपछिडराएर मान्छ कि यति भनेर हाँस्छे ।जम्दार्नी : फेरि यिनीहरूको ठ्याक ठुक चल्न थाल्यो । तिमीहरू चुपो लागेरसुन्छौ कि म उठेर जाउ । पढन देओ त ?

भुकुली पढछे, “यस्ता रोग लागेका विरामीहरू मन मस्तिष्कले दुखी हुन्छन्‌ ।उनीहरूलाई एक त आफ्नो जीवन छोटिएको थाहा भै सकेको हुन्छ भने अर्को म

घ्छ

त सबैको मृत्युको कारण हुन सक्छु । मैले ती मसंग सम्बन्ध वढाउन चाहने रसम्बन्ध रहेका हरू देखि सचेत रहि हरेक पल पलमा आग्नु पर्छ भन्ने सोच्दै,समाजबाट व्यवहारबाट पन्छिन खोज्दै अरू दुखी भएका हुन्छन्‌ । तर यस्तारोगीहरूले यसरी पन्छि हाल्नु पर्ने आवश्यकता छैन । साधारण लस पसले योरोग सरी हाल्दैन । केबल सुक्रकीट रगत र आइमाइको अंग रस अर्को निरोगीव्यक्तिमा छिर्ने वाटो दिनु हुदैन । यिनीहरूलाई दुखी भट्इ समाज परिवारबाट भाग्नुपर्नै परिस्थिति नपारौ र रोगबाट पनि वचौ र वचाऔ । त्यसको लागि यीकुराहरूमा होस्‌ पुच्याउनु पर्छ ।

जम्दार्नी : लो होस्‌ पुन्याउनु पर्ने कुरा पनि लेखका रहेछन्‌ । कस्तो वुद्धि पुन्याएरछापेका रहेछन्‌ । मर्नु पर्ने रोग हो यसको औषधी पनि छैन भनेर तर्साए पनियसबाट बच्न सकिन्छ भनेर पनि लेखको रहेछन ।

दुत तिनले सर्दैन भन्दैमा हुन्छ र ? सरी हाले गम्रङ्गै पारेर ढाल्दो रहेछ ।समैत नभएको यस्तो रोग लागेको मान्छैसंग पनि को त्यसको मन दुख्छभनेर मिलेर सदाको झै वस्छ ।

वोलकुमार : सुन्नु भयो भाउजु यसको कुरा । अर्काले वताएको त लाग्दै लाग्दैन ।तैले ट्यार ट्यार गरेको जस्तो गरी अर्काको ज्यान जाने कुरामा पनि प्याच्च यसैयिनीहरू वोल्छन्‌ र लेखन्छन्‌ भन्ठानेकी छस्‌ ? कति जाँचबुझ गरेपछि यो ठीकहो भनेर पहिले ठोकुवा गर्छन्‌ अनि मात्र लेख्छन्‌ । हामी जस्ता नजान्नेहरू शंकैशाँकामा चिन्तित भएर जीवित रहदा नै अधमरा हुन्छौ कि भनेर यी कुराहरूमाहोस्‌ पुच्याउन सके डराउनु पर्दैन भनेर ज्ञान दिएका हुन । लौ भनौ, कसैकोघरमा यस्तो रोग लागेको मान्छे आफ्नै मान्छे रहेछ भने के गर्ने ? त्यो मर्न पनिभनेको वेलामा सक्दैन । बाँचुन्जेल वस्नै पन्यो । घरमा नवसै कहाँ जाने ? अरूकसले झन राख्छन्‌ । त्यसैले यी कुराहरूमा ख्याल राखे पुग्छ भनेर वताएकाहुन्‌ ।

सबै शान्त भएकोले भुकुलीले पढेकी प्रष्ट सुनिन्छ । उ पढ्दै भन्छे,“अस्पताल, स्वास्थ्य चौकी र अरू औषधी उपचार गर्ने ठाउँहरूबाट पनि यस्तारोग सर्न सक्ने सम्भावना भएकोले त्यहाँका कामदारहरू र अरूले पनि त्यतिकैध्याच यस्ता विरामीलाई प्रयोग गरेको सुइ र औजारहरूमा दिनु अति आवश्यकछ । यो रोगको रोकथम हामी सबै समाजका व्यक्तिहरू मिलेर नै गर्न सक्छौ ।

दुली : ए भुकुली त्यौ फेरि पढ त ? के रे, त्यो दाम्ही काट्ने पत्ति र फ्याउरीअर्काको कहिल्यै नचलाउनु त्यसबाट पनि रोग सर्त सक्छ भनेको हो ?

बोलकुमार : हो ... हो, कत्ति यो त दोन्हाइ मात्र राख भन्छे ?

छ्पः

ठुली लौ यो कुरामा भने हामीले चिन्ता लिनु परेन । जातैले झ्याप्प दान्ही जुङ्गानुहने हुँदा पत्तिको त्यति जरूरत ने पर्दैन । उ त्यो ओखल्नेले भएको छास्स छुस्सओखल्छन्‌ । भै हाल्यो । यस पाली छोरीले काठमाण्डूबाट वावुलाई भनेर दान्हीकाट्ने ल्याइछ त्यो त म, हेर तिम्रा ती कौडे कान्छा सन्ते कसैलाई पनि दाउ्हीकाट्न दिन्न है । मैले पहिले नै सुनाएकी छु ।

जम्दार्नी : आज म कस्तो साइतमा यहाँ पसेछु । यस्तो कुरा यसको मुखबाट सुन्नपाए । भुक्‌ली, तैले अरू धेरै पढेस्‌ पढ्नमा मन लगाएस्‌ । पढाइसकेपछि यसरीसबैलाई सम्झाउन हाम्रौ गाउँमा फर्केर आइज है ? लौ अव म पनि जान्छु !साँझ झपक्क पर्न आँटि सकेछु । घरमा वुढा रिसाउन थाले होलान्‌ ।

ठुली : कस्तो: कागजमा चित्ती पोको पारेर दिएछ ? त्यसले पढन जानेको होस्‌नत्यसमा के लेखेको रहेछ भनेर वुझौस्‌ । उही जान्नेलाई श्रीखण्ड नजान्नेलाईखुर्पाको विड्‌ भने जस्तो । ल्या त्यो म सन्दुकमा जतनले राख्छु । थाहा पाए पछिअब यसै फ्याकनु कहाँ हुन्छ र, होइन त भाउजु ?

जम्दार्नी : हौ त राख्नु त पर्छ । ए ठुली म संग एकछिन वाहिर आइज । तँसंगजरूरी कुरा गर्नु छ ।

ठुली अलि झस्कन्छिन्‌ र भन्छिन्‌, हस्‌ भाउजु आउछु, के पस्यो त्यस्तो ?

जम्दार्ती ; नकरा, सुन्लान फेरि । यो वोलकुमार वावुलाई तलको भट्टरि पसलमाजान न दे । त्यो कान्छी भन्ने त फतक्क भएर काठमाण्डूमा नै कुहिएको घाउलिएर फर्कि सकि रे भन्ने सुन्छु । अर्कि त्यसकी दिदी पनि के कस्ती छ के थाहा ?बरू हेर तेरो जहानले के चाहन्छन्‌ त्यो आफैँ पुस दिए । त्यो चन्द्री पनिस्वास्नी मान्छे तिमी हामी पनि स्वास्नी मान्छे नै हौ । त्यसले सक्ने तैले हामीलेनसक्ने के छ ! घेरै झै झगडा गरेर घेरै आउन मन नलाग्ने नपारेस्‌ है ? वरूएक फेर स्वास्थ्य पोष्टमा रगत जाँच्नु पर्छ कि अरू के के जाँच्नु पर्छ पठा ।

ठुली : हुन्छ भाउजु म त्यसै गर्छु । आफ्नो लोग्नेलाई आफैँमा रत्याएर राख्नु पर्दोरहेछ, होइन त ? रोग वोकेर कतैबाट ल्याए भने आफै पनि सिड्धीने र हामीलाईपनि सार्ने रहेछ । पकलक्क यही उमेरमा दुच्चै जना हुनु पस्यो भने यी बच्चाहरुकोके गति होला लौ ! अझै यी वच्चा जन्मददैछ्ठ । के गर्नु यिनका वानी असलछैनन्‌ । केही भने भक्री हाल्छन्‌, टोकेर निलै पारेका हुन्छन्‌ । थाम्न गार्ैखालका छन्‌ र पो म पनि मुख छोड्न थाली हाल्छु ।

जम्दार्नी :. मैले जस्तो गर्नु पर्छ। सानो तिनो कुरामा वास्ता नगरेर सहदै जाने

६९

त्यसले गर्दा रातो दिनको झ्याक्‌ झ्याक्‌ हुदैन । अव यो त सहन्छे मैले जे गरेपनिहुन्छ भनेर अचकाली गर्न थाल्छन्‌ तव मेखै मारि दिनुपर्छ । यिनलाई पनि एक्लैबच्चाको च्याउ म्याउ सहेर जिविका चलाउनु पर्ने पारिस्‌ भने, “ए ठुली हिडभनेर जहाँ तिमी पुगेकी हुन्छौ आइ हाल्छन्‌ । स्वास्नी र वाहिरको केटीको फरकयिनलाई पनि थाहा हुन्छु । अर्को ल्याउ भने एक त वच्चा आउदा आउदै स्याहार्नुपर्ने हुँदा आउनै मन गर्दैनन्‌ र आइहाले भने जवान केटी र यो बुढो हुंदैको संगकुरै मिल्दैन । झन दु:ख पाउछन्‌ ।

ठुली दङ्ग पर्दे जम्दार्नीलाई, घचद्दै भन्छिन्‌, “भो यो भाउजु त, के के सिकाउनुहुन्छकेके?

जम्दार्नी : हो त, यस्तै गर्दै जानु पर्छ । यिनलाई हातबाट फुत्कन पनि दिनु हुन्नर आफू पनि केही पनि हैनौ भन्ने देखाउनु हुदैन । नत्र खुव हेप्न थाल्छन्‌ । ह्वाम्राछोरी देखि ल्याएर पनाती सम्मलाई यसरी नै दवाएर राख्छन्‌ । लौ, कुरा वुझेरलोग्नेलाई समालेस्‌ अव म हिद्धे । आम्मै कत्ति कुरा गरेछु ए लौ ठ्याम्मै रातपरि हालेछ ए ?

जन सन्देश:

मिलेर सतर्क भएर हामी समाजमा वस्न सक्यौ भने यहाँ पर्ने कुनै पनिसमस्यालाई हामी राम्ररी निर्मूल पार्न सक्छौँ । एड्स जस्तो रोग भित्रीए पनि हामीखेद्न सक्छौ । रोग लाग्छ, रोगीलाई हेला नगरौ र सकेसम्म रोग लाग्नै नदिनहामी हाम्रो वानी वेहोर व्यवहारमा सुधार ल्याऔ ।

जम्दार, जम्दार्नी गाउ घुम्न गएकी अझसम्म नआएकोले चिन्तित हुन्छन्‌

र चनाखो भइ उनी आएको चाल पाउन कुरेर वसी रहेका छन्‌ । जम्दार्नी

घरभित्र पसेर थाकेकीले थचक्क वस्दै भन्छिन्‌, “ए बुहारी पानी ल्या त, पिउ ।

कस्तो प्यास लागेको मुखै प्याक प्याक पार्ने गरी । अवेर भयो, यही बुढा

रिसाउला भनेर लम्किँदै आए नाक मुख सवै सुके । दम पनि कति फुलेको नी छि[|

जम्दार : उमेर कि नै तु भन्ठानेकी छस्‌ कि कसो ? वुढयौली लागेपछि पनि वलदेखाउन लागे के हुन्छ ? गाउ चहार्ने वानी अझै गएको छैन । अझ आउना साथैमै माथि आइ लाग्छे । घर हेर्ने बुहारी पाएकी छै कुन दिन यो राती पनिआउन्न, मैले खोज्दै हिड्नु पर्छ ।

जम्दार्वी : कति घरभित्र मात्र वच्चिएर वसि रहुँ भन्नु हुन्छ । उता ठुली रबोलकुमारलाई धेरै कचकच नगर भनेर आए यता यी आफ्नै यस्तो छ।

जम्दार : त्यहाँ पुगेकी रहिछ र पो यति अबेर गरेकी । ती सोझा तामाङहरूयसका कुरा सुनेर लछु परे होलान्‌ यो बोल्दा बोल्दै रातै परेको पनि विर्सि । कसोराती अंध्यारोमा कान्लाबाट गुल्टिन ?

जम्दार्नी : एक दिन के अवेर आए कत्रो विराम गरे जस्तो गरी सुनाउनु हुन्छ ।त्यसै कहाँ जान्छु भनेर गएकी थिए र ? फर्कदा भुकुली शहरबाट आइ रे भन्नेसुने र गएकी थिए । गएको राम्रो पति गरेछु । त्यही भुकुलीले आज अनौठो कहिलेनसुनेको रोगबारे पनि पढेर सुनाइ । संसारभर फैलिएको रोगबारे पनि हामीलाईकेही थाहै रहेन छु । किन मेरो कुरा सुनेर मुन्टो फर्काउन भएको के हामीलेबोलेको सुन्नै नहुने भन्नेछ । यसै मैले कथेर सुनाउन लागेकी हैन ?

जम्दार : के सुन्ने तेरो वक वक । ढुङ्गेधाराको पानी जस्तो अटुटसंग कराइरहन्छेस्‌ ।

जम्दार्नी : तपाइका ती उखान पुरानो भइसके । उ त्यो माथिको ढुङ्गेधारा सुकेरकेही झर्दैन । मैरो कुरामा त्यस्ता सुक्कापना रत्तिभर छैन । यो रोगबारे राम्ररीसुन्नोस्‌ तपाइहरू जस्तो रसिकहरूले सुन्नै पर्छ । जुङ्खा कपाल सेतै भए पनि भट्टिओरीपरि चिलले जस्तो गरी चक्कर काट्न छोड्न हुन्न |) म त तपाइ र बलभद्रदुवैलाई भोली नै रगत जँचाउन नपठाइ छोड्दिन ।

जम्दार : हैन, के भन्छे यो ? किन म रगत जचाउन जाउ ? वौलाउन त यौवौलाइन ?

जम्दार्नी : एड्स भन्ने रोगबारे थाहा पाएको छौं वुढा ? तपाईहरू जस्तापात्तिएकालाई लाग्दो रहेछ । रगत जचाएर मात्र यो रोग लागेको नलागेको बाहाहुदोरहेछ । कही रोग बोकेर त वसेका छैनौ ? यो ज्यानमारा रोग सरूवा रोगरहेछ । वेलैंमा होस्‌ पुस्याउन सकेनौ भने सन्तानै सखाप पार्दो रहेछ । धेरैछुचुन्द्रिएर हिड्ने होइन ? वानी सपार्नोस ।

यतिकैमा वलभद्र आइ पुग्छन्‌ र भन्छन्‌, “एड्स रोगबारे यहाँ पनि कुरा सुनिनथाल्यो । हाम्रो गाउमा कसैलाई लाग्यो कि कसो ? यो छन पनि त्यस्तै डरलाग्दो,छ।

जम्दार : तेरी आमाले ल्याएकी आजको ताजा खबर यही “एड्स” रोगबारे हो ।

हाँस्दै भन्छन्‌, “अब यसले तलाई र मलाई दुबैलाई रगत जचाउन लैजाने रे ?जान्छस के ?

७१

जम्दार्नी : के हाँस्नु हुन्छ, डर लाग्दो कुरामा होस्‌ पुन्याउनै त पर्छ । सुन्नु भएनछोराले पनि हो भनेको ?

बलभद्र : हास्दै भन्छन्‌, छन त यो डरलाग्दै छ । रगत जचाउदा यदि यो रोगमलाई नै लागि सकेको रहेछ भने के गर्नु हुन्छ आमा ? यो रोग लागेको मान्छैसितिमीति चिनिदैन भन्छन्‌ ? जम्दार्नी झोकिदै भन्छिन्‌, “ए बुहारी सुनिस्‌ तेरोलोग्नेको कुरा ? कस्तो अलक्षिणा कुरा गर्छु । यसको जे पायो त्यो वोल्ने थुतुनोयी यसरी लुख्िि दिन्छु ।

बलभद्रे हाँस्दै भन्छन्‌, “ऐया ऐया । जस्तो पर्छु त्यस्तो सहनै पर्छ नी ? हामी गर्नैके सक्छौ ः

जम्दार : यस विषयको क्रा पन्छाउन वलभद्र संग कूरा गर्न थाल्छन्‌, “नविर्सिएरभौली हामी दुवै त्यो गजुरेको घरमा भेट गर्न जानु पर्ने भएको छ ।” त्यसलाईहुन सम्मको चोट लागेको छ ? अघि आएर निकै वेर गन्थन गरेर गएको थियो ।मैले त्यसको छोरीलाई हेर्न आउछु भनेको छु।

बलभद्र : कस्तो चोट परेछवा?

जम्दार : कस्तो भनु खै ? त्यसको चोट भनि नसक्नुको छ । दुःख परेर छोरीलाईकाठमाण्डूमा काम गर्न राखेको थियो । यहाँ आएपछि मर्णान्तक अवस्थामापुगिसकेकी छै रे । औषधिले छुद्दै छुदैन रे । फुकफाक, झाँक्री बैद्य सवै लगाइसक्यो निको भने हुदै हुदैन रे । हाँड छाला मात्रकि भएकी छ भन्थ्यो । वावु तभन्थ्यो काठमाण्डूमा राखेको भनेर तर यहाँ गाउमा गाइगुइ कुरा सुन्दा भनेहिन्दुस्थान पुच्याइएकी थिइ रे भन्छन्‌, कुरा के हो थाहा छैन ।

वलभद्र : भारतमा नै पुगेकी हो भने त्यसको रगत जचाउनै पर्छ । त्यहाँपुग्याइएका नेपाली केटी धेरै जसो वेश्या वनाइएका हुन्छन्‌ ।

जम्दार्नी : नेपाली थुप्रै केटीहरू त्यहाँ बेश्या बनाइएका हुन्छन्‌ भन्ने तैले कसरीथाहा पाइस्‌ ? कि तँ पनि तिनीहरू भएतीर जाने गर्थिस्‌ ?

जम्दार : हेर जवान छोरालाई केरेकी ? छोरा मान्छे कहाँ जान्छ कहाँ, तलाईवुहारीकै अगाडि सोध्नु पर्छ । अब यी दुइ बीच पनि झगडा पार्ने भइ ।

जम्दार्नी : झगडा परे परि रहोस्‌ । यस्तो नराम्रो लत लाग्यो भने छुटाउनेस्वास्नीले नै हो मैले आफ्नै छोरालाई केर्दा पनि यो बुढो बीचमा छेक्न किनआउछन्‌, हँ ? यो एड्स भन्ने रोग धेरै जसो यस्तै ठाउँमा जानेलाई लाग्छ रे ।तपाइ पनि राम्ररी याद गर्नोस्‌ मैले यो छोरालाई मात्र भनेकी हैन तपाईंलाई पनि

छर

सुनाएकी हुँ, बुझनु भयो त

जम्दार छोरालाई भन्छन्‌, “तेरो आमाको मगजलाई आज एड्स रोगले खलवलाईदिएको छ । जे भने पनि जे वोले पनि एड्स नै सरिहाल्छ कि जस्तो गर्छे ।

जम्दार्नी : किन नडराउनु त । यहाँ घाँस काट्नु दाउरा चिर्नु सबैमा काट्ने कूरानचलाई धरै छैन । कही त्यस्ता घाउमा एड्स रोगीको रगत पर्न गयो भनेभुसुक्क पारेन ?

जम्दार : यी हेर, आज मैले यसो दाउरा चिरी दिउ भनेर आटेको त आफ्नैखुट्टामा हान्न पुगे छु । कम्ता रगत वगेन । घरमा बुहारी मात्र थिइ । उसैलेआएर वाँध वुध गरी र पो बन्द भयो नत्र म संग तिमीहरूको भेट हुन्थ्यो,हुदैनथ्यो ?

वलभद्र : वावुलाई चोट लागेको सुनेर आफूलाई एड्स लागेको छ भन्ने बिर्सन्छन्‌र भन्छन्‌, खै खै वा हेरँ कत्रो चोट लागेछ ? कस्तो कपडाले बाँधी त्यसले ? मराम्ररी बाँधी दिन्छु ल्याउनु होस्‌ त्यो खुट्टा !

श्यामली वलभद्रले जम्दारको घाउ छुन लागेको देखेर अत्तिदै कराउछिन्‌, “ल ...ल ..... ल के गर्न तम्सिएको तँपाइ त ? जे जसो गनु पर्ने हो मैले राम्ररी गरीदिएकी छु फेरि खोल्नु पर्दैन ? आफ्नो औला काटेको पनि हेर्नोस र विचारगर्नोस्‌ ।

जम्दार : किन डराएकी त्यसरी ? मलाई तिम्रो सासुले भनेकी जस्तो एड्सलागेको छ र त्यो वलेलाई सर्छ भन्ने लाग्यो कि क्या हो ? वाबुलाई चोट लागेकोसुनेर पनि त्यसले दिल कसरी थामेर वसोस्‌ । तिमीले जति राम्रोसंग गरेकी भएपनि उसलाई हेर्ने मन लागि हाल्छ किन कराउछौँ ? यो बुढीले के खबर सुनाईयसलाई अत्ताइ छोडी ?

जम्दार्नी : त्यसरी सातै खाउला जस्तो गरी चिचाइ हाल्नु पर्छु, तँलाई ? हेर,कस्तरी तर्सेर टक्क रोकियो ? यसले नोकरी छोडेर आए पछि यसले यसै यसैसातो खान थालेकी छ । तैले हेला यसलाई गर्नु पर्दैन । हामीसंग तँ एउटीलाईपाल्ने प्रशस्त धन छ । हेर त आफ्नौ स्वभाव बदल्ने भए वदल नत्र म पनिकम्ता कि छैन । सासु बुहारी कस्ता हुन्छन्‌ भन्ने कुरा सुनेकी नै होलीस्‌ मआफ्नो पारा देखाइ दिन्छु । बलभद्र आमालाई शान्त पार्न खोज्दै भन्छन्‌, “आमाश्यामलीले कनै नराम्रो भनेकी छैन । एकको रगत अर्कोमा पर्न हुदैन भनेरतपाइनै सुनाउनु हुन्छ । श्यामलीले मलाई हैन बालाई मेरो रगत लागेर केहीहोला कि भनेर आत्तिएर कराएकी पनि हुन सक्छ ।

डे

जम्दार्नी छोरालाई भन्छिन्‌, लाज लाग्दैन तलाई हामीसंग स्वास्नीको पक्ष लिएरवोल्न उसलाई पनि हामीले त्यति पनि भन्न नहुने जस्तो गरि रोएर जानु पर्छ ।जा .... जा त्यसैको पछि लाग र फकाइ फुलाई गर । हामीले ठुलो पारि दिने हो,पारी दियौ अव के मतलव हाम्रो ? छोरी ज्वाइको भइ छोरा बुहारीको । लौ बुढाअव तपाइको म र मेरो तपाइ वाहेक अरू कोही हुने भएनन्‌ । खै हेरू, कत्रोचोट लागेको रहेछ ? फेरि भोली नै गजुरे कहाँ जाने होइन । निको नभइ म जानदिन्न, लुसुक्क छोरालाई लिएर जालौ । मनमा कुनै कुरा लागेकी तपाईलाई गरीहाल्नु पर्छ ।

गहुँको बाली काट्दा काट्दै हँसियाले वलभद्रको हात काटिन्छ । उनको हातबाटरगत बगेको देखेर पत्तै नपाउने गरी छयाम्वा दौडेर आइ त्यस चोटमा आफ्नोहातले ट्याप्प समाति दिन्छन्‌ र भन्छन्‌ रगत वग्न थालेपछि यसरी च्याप्पसमाति हाल्नु पर्छ । तिमी त जान्दा रहेन छौँ झन हेर यसरी हात तल झारेकाबलभद्र, आफ्नो हात उसको हातबाट फुत्काउदै भन्छन्‌, “के गरेको यस्तो ? मेरोहातलाई छोडी दिनोस्‌ म आफै थिचुला । रगत यति बगेर केही हुदैन वरू तपाइछिटै आफ्नो हात धोई हाल्नोस्‌ । उ त्यहाँ पानी छ ।

वलभद्रले देखाएको यस्तो व्यवहार, देखेर छ्याम्वा छक्क पर्छन्‌ र भन्छन्‌, “कस्ताहुन्‌ यी, दयामाया गर्दा पनि उल्टै आइ लाग्ने । मलाई रौगी संझिएको पो होकि ? शहरमा नोकरी गर्न वसैर यसै गरी हेला गर्न सिकेर आयौ कि कसो ।

बलभद्र : होइन दाई, त्यसो नभन्नोस्‌ न । मैले तपाईलाई रोगी भनेर हेला गरेकोछैन मेरो रगतले तपाईलाई नराम्रो गर्ला भनेर त्यसरी पन्छाउन खोजेको हुँ ।

छूयाम्वा : तँलाई मैले चिनेकै छ्वैन भन्ठानिस्‌ कि कसो ! खुव ठुलो मान्छे भएकोछु भन्ने तँलाई घमण्ड छ, होइन ? लौ जा जेसुकै गर । माया गर्न लायकको तँछदै छैनस्‌ ? हामीले आपत विपत परेको वेलामा पनि तँलाई छुनै नहुने ?बलभद्वले उसको गालीको वास्ता नै नगरी नम्र भएर सोध्छन्‌, “तपाइको हातमाकही घाउ चोट त छैनन्‌, मलाई देखाउनु होस्‌ त?

छ्याम्बा : तँलाई मेरो वारे के मतलव ? छ भने मेरै हातमा छ । त्यसले तलाईकेही गर्न पाएको छैन ।

बलभद्र खिन्न हुदै भन्छन्‌, “तँपाइले कस्तो नबुझ्नु भएको ? मेरो दूषित रगतलेतपाइको घाउमा छोएको रहेछ भने मेरो रोग सर्ला भनेर तँपाइको हात देखाउनुहोस्‌ भनेको । तपाइको रगतले त मलाई के हुन्छ र?

छ्याम्वा तैपनि रिसाउदै आफै फत फताउदै आफ्नो वाटो लाग्छन्‌ । बलभद्र पनि

७४

खिन्न मन पारेर घरतिर लाग्छुन्‌ । वलभद्रले रगत चुहाउदै आएको देखेरश्यामली नजिकै आउछिन्‌ र भन्छिन्‌, “जति घाउ चोट तपाईलाई नलागोस्‌ भन्योउति नै लाग्न छोड्दैन । रगत वगेको वगेकै छ । लौ अब यसले राम्ररी बाध्नोस्‌भनेर कपडा दिन्छिन्‌ ।

जम्दार्नी हेरि रहेकी हुन्छिन्‌ । चोट लागेर घर आएको छोरामाथिबुहारीले त्यस्तो व्यवरहार गरेको सहन सक्दिनन्‌ र करर्लिदै भन्छिन्‌, “रगतबगाउदै लोग्ने घरमा आएको छ त्यसलाई स्याहार सुसार गर्नु भनेको त छदैछन्‌त्यसमा पनि लौ चोटमा वाध्नोस्‌ भनेर कपडा फ्याकि दिन्छे ए । के त्यति आफैलेवाधि दिन पनि सम्दिनस्‌ कि क्या हो ? ज्यादा मातिएको त राम्रो हुदैन ए ? दयागर्न त तैयार हो । श्यामली सासुको वचन सुनेर गालाभारी पार्दै भन्छिन्‌,“सोध्नौस्‌ तपाइकै छोरालाई म किन दया सम्म पनि गर्न नसक्ने भएकी छु ।बलभद्र पट्टि फर्केर भन्छिन्‌, “कति सम्म तपाई मलाई यसरी नै वाँचिरहनु पर्नेपार्नु हुन्छ । मेरो टाउको नै पट्ट होला जस्तो भैसकेको छ ।

बलभद्र : भो भो आमा । तपाईहरू चुप लागि दिनोस्‌ त ? मलाई यति गर्न कुनैगान्हो भएको छैन । म आफैँ पनि यति गर्न सक्छु । छूयाम्वा दाइले चोटमा थिचिदिदा त्यहाँ कटाएर आए यहाँ फेरि यो रडाको छ । मलाई कसैको सहयोगचाहिएको छैन । शान्तिले रहन दिनोस्‌ । जम्दारनी भन्छिन्‌, “लौ बस्‌ शान्तिले मैलेतेरो स्वास्नीलाई त्यति भनेको मन परेन, कुरा बुझि हाले 1" यति भन्दै जम्दार्नीचौटामा जान्छिन्‌ ।

जन सन्देशः

रोग लुकाउने प्रयास गर्दा विभिन्न प्रकारको समस्याहरू आइ पर्छ ।अशान्ति वढ्न घाल्छ । हुन सक्छ, यस्तो अशान्तिले चिन्ता ग्रस्त हुनुको साथसाथै जटिल समस्यामा पनि अल्झाइ दिन सक्छ । रोगलाई नियन्त्रण गर्नु भन्दावढी रोग फैलाउन पनि सक्छ ।

जम्दारको घाउ ठीक भएपछि एक विहान जम्दार र बलभद्र दुवै गजुरेकहाँ धनलाई हेर्न जान्छन्‌ । जम्दार्‌ आगतबाटै कराउछन्‌, "ए गजुरे, केगर्दैछस्‌ ? हामी त बिहानै समसमी आयौ है ।

गजुरे जम्दारको स्वर सुनेर बाहिर आउछन्‌ र भन्छन्‌, “भाइको घरमासमसमी आउने त हो नी । यहाँ आउन पनि बिहान बुलेकी भन्नु हुन्छर? योत तपाइ कै घर हो!

७५

जम्दार : कुरा गर्न तँलाई कसले जित्न सक्छ । कस्तो छ तेरो छोरीलाई !झाँक्रीको उपचारले फाइदा गस्यो कि गरेन ?

गजुरे : के गर्थ्यो ? जति गरे पनि उस्ताको उस्तै । शहरबाट आउदा पनि थुप्रैऔषधी ल्याएकी थिइ त्यसले पनि छोएन । खै अव त आश पनि घट्दै जानथाल्यो ।

जम्दार : हिड डुल गर्न सक्छे कि सक्दिन ?

गजुरे : कहिले गरी पनि ,हाल्छे कहिले सबिदिन ।अहिले केहि दिन देखि ओछ्र्यानैपरेकी छ । भित्र गएर हेरौन । ॥

भित्र पसेपछि गजुरेले धनलाई बोलाउदै भन्छन्‌, “ए धन, यता हेर त,ठुलो वा तलाई हेर्न आउनु भएको छ । नमस्कार गर । यो चाहि ठुलो दाइ हो ।गाउमा परदेशी जस्ता भझुलुक्क देखा पर्ने गर्छन्‌ । तैले के चिन्लिस्‌ र ?

जम्दार : अव गाउ छोडेर कतै जादैन । विदेशको नोकरी पनि छोडी दियो । यहाँआफ्नो सम्पत्ति कसले समालि दिओस्‌ जस्तो छ, त्यहाँ व्यथैं लोग्ने स्वास्नी छुट्टिएरकिन वस्नु । घरै आइज भो जागिर खानु पर्दैन भनि साथैमा राखेको छु ।

गजुरे : हो एक दम ठीक गर्नु भयो । घरवार पनि त हेर्नै पर्छ ।

उनीहरू आपसी गफमा व्यस्त रहन्छन्‌ । बलभद्र धनसंग सोध्छन्‌, “तिमीयहाँ कहिले फर्कियौ ? सुन्छु भारतमा पुगेकी थियौ रे ? कहाँ काम गर्थ्यौ ?

धन : तीन चार महिना जति भयो होला म फर्केकी । बम्बइमा थिए । काम केगर्थे त्यो नसोध्नोस कोठीमा बेचिएकी थिए ।

बलभद्र : तिम्रो मुखमा खटिरा छ जस्तो छ नी ? असजिलो गरेर वोलेकी जस्तोलाग्छ । ज्वरो पनि आउछ ?

धन दिक्क मानेर भन्छिन्‌, “मुख भरि खटिरै त छन्‌ । सबै व्यथा लिएर वसेकीछु । ज्वरो अलि अलि बीच बीचमा आउछ । अरू के केछके के । के लाईदेखाउ खै ?

बलभद्र : बा हामी अव बाहिरै जाउ । यहाँ विरामी धनलाई आराम गर्न दिउ ।यहाँ हामी वसि दियौ भने यिनीलाई अप्ठ्यारो पर्छ ।

गजुरे : आफ्नो ठुलो बा र दाइको अगाडि पनि कै को गाङ्हो । त्यो सुति राख्छैहामी आफ्नो गफ गर्दै गरौंला ।

वलभद्र जिद्दि गर्दै भन्छन्‌, होइन, बाहिरै जाउं हिंड्नोस्‌ ।

छ

जम्दार : बाबुले भनेको ठीक हो । हिड बाहिरै जाउ । घाम पनि छ । जिउतात्छ पनि ।

तीनै जना वाहिर जान्छन्‌ र बलभद्र भन्छन्‌, “काका तपाईले झाक्रीफुकफाक गर्ने वैद्यलाई वोलाइ पैसा खर्च गर्नु व्यर्थ हो । पहिले धनको रगतजचाउनु होस्‌ । धनले तपाईलाई बताइ कि बताइन उसलाई वम्वइकोवेश्यालयमा बेचेको रहेछु । वलभद्रको कुरा सुनेर गजुरै छक्क पर्छन्‌ र आश्चर्यमान्दै भन्छन्‌, “हं, त्यो त्यहाँ कसरी पुगिछ्ष ? अनि के वेश्या भइ छ ? होइन,त्यसले अझसम्म यस्ता कुरा हामीलाई लुकाएर किन राखी ? त्यसलाई त्यस्तोठाउँमा कसले पुन्यायो त्यो कुरा खुलस्त हामीलाई किन भनिन ? त्यसव्यङ्जतिलाई मैले जानेको छु । त्यसको मिति त्यही पुग्याइ दिन्छु जेलै जानु परेपनि वरू जाउला, त्यसलाई छोडदिन ।

जम्दार : ल .... ल यो त यसै सन्केर विरामी छोरीलाई मार्छु भनेर उद्दोरहेछ ए! के त्यसलाई मारेर अरू पाप बोक्ने दाउ छ ? खुरूक्क आएर यहाँ वस्‌ । कुराराम्ररी नुझ्नु पर्छ ।

बलभद्र : धनको यसमा के विराम छ, भन्नोस्‌ त काका ? कसैले लगेर वेचिदियो होला । त्यसरी अर्काको मुठ्ठीमा परे पछि के गर्न सक्छे ? त्यो आफैं कस्तोसंकटमा परि होली । बरू सौध्ननै ठम्सनु भएको भए सोध्नोस्‌ कसले धनलाईत्यो ठाउँमा लगेर बेचिदियो ? त्यसको पत्ता लगाइ 'पुलिसको जिम्मा लगाइदिनोस्‌, त्यो पो राम्रो हुन्छ । म पनि यसमा तपाईलाई मद्दत गरूला, लाहुरेकाइलाले पनि गर्छ, हाम्रो गाउँमा आजभोली चेलीबेटी हराउने झन झन वढदैछ,यस्को रोकथाम गर्नै पर्छ ।

जम्दार : सुन तेरी भाउजुलाई भुकुलीले के के रोगको बारे पढेर सुनाइछ भन्दैथिइ यस्ता ठाउमा जाने आउने र छनक नै त्तिमा परेकालाई एड्स भन्ने खतरनाकसरूवा रोग लाग्छ रे । त्यस्ता रोगलाई छुदै छुदैन रे र त्यसको औषधीपनि आजसम्म निस्केको छैन रे । कही यस्तै रोग तेरो छोरीमा पनि सर्न गयोकि ? यो छिटै एकबाट अर्कोमा सर्छ रै भन्थि । हुन त यो शंका मात्र हो । डराइहाल्नु पर्दैन । रगत भने जचाउनु राम्रो हुन्छ ।

बलभद्र : आमाले सुनाउनु भएकी क्रा साँचो हो । शंका लिएर कु हुदैन ।त्यसैले एड्स रोग लागि सकेको छ कि छैन भनेर थाहा पाउनलाई नै धनको“पहिले रगत जचाऔ त्यसपछि कस्तो औषधी उपचार गर्नुपर्छ अनि मात्र गरौलाभनेको हुँ । त्यसवेला निको हुने रोग लागेको रहेछ भने औषधी गर्ने पैसा छैनभन्नु पनि तपाइले पर्दैन । हामी दिन्छौं । घनलाई यो कलिलो उमेरमा नै यसै

100. ]

मर्न दिदैनौ ।

गजुरे : त्यहाँबाट आउदाङ्लै रगत जचाएर पठाएका पो हुन्‌ कि ? थुप्रै औषधी रकेहि कागज लिएर आएकी थिइ । हामीले के जानौ र त्यसमा के लेखेको छ के? त्यो धनलाई छोड्न आउने मान्छे पनि नेपाली नै थियो । त्यसले केही भनेनआयो लौ तपाइको छोरी ल्याइ दिएकोछु अलि विरामी छिन्‌, डाक्टर जचाएरऔषधी किनेर लाएकोछ्नु । त्यति मात्र भनेर वास समेत नवसेर हतारिदै हिँडी पनिहाल्यो हामी विरामी छोरी पट्टि लाग्यौं अरू कुरा के सोध्ने केही हेक्कै रहेन ।

बलभद्र : हेत्तेरी आफुले नजाने पनि गाउमा कुनै पढ्न सक्ने या स्वास्थ्यचौकीमा नै गएर त्यो डाक्टरले लेखेको देखाउनु पर्दैनथ्यो ? कहाँ झाँक्री पढिदौड्न थाल्नु भएछ । लौ त्यो ल्याउनु होस्‌ त हेरू के लेखेको रहेछ । एड्सलागेको रहेछ भने धेरै कुरामा होस्‌ पुथ्याउनु पर्छ । यो रोग घरका अरूपरिवारहरूलाई पनि विचार राम्ररी पुग्याइएन भन्ने सर्न सक्छ । त्यस मान्छेलेपनि धनलाई ल्याउनु ल्याए पछि यो रोग लागेको छ याद गर्नु होला मात्र भनेरगएको भए कत्रो कल्याण हुन्थ्यो ।

गजुरे घरभित्र पस्छन्‌ र केही कागज ल्याएर वलभद्वलाई पढ्न दिँदै भन्छन्‌ “लौवावु त्यसले ल्याएकी यिनै कागज हुन्‌, पढ त के लेखेको रहेछ” ? रगत जचाउनैपर्ने रहेछ भने जचाउला पनि । कत्रो ठुलो कुरा भयो र ? त्यही सम्म पुग्नुतहो।

वलभद्र पढ्न थाल्छन्‌ । दुबै उत्सुकताको साथ सुन्त पर्खि रहेका हुन्छन्‌ ।वलभद्रले खिन्न भएर भन्छन्‌, “हो त रहेछ नी त्यही एड्सले सताएको ।

यस्तो जीवाणु सरेको थाहा पाए पछि के राख्थे तिनले, लखेटी हाले ? समातेरगोद्नु पर्ने त त्यो ज्यानमारालाई हो जसले विदेशमा पृच्याएर धनलाई वेचिदियो ।

एक छिन वातावरण शान्त हुन्छ । कोही केही वोल्न सक्दैनन्‌ ।छानाबाट एकै वाजी तल खसेका जस्ता हुन्छन्‌ । सवै एकै साथ उठेर धन कहाँजान्छन्‌ । धन उनीहरूले वाहिर गरेका क्रा सुनेर रोइरहेकी हुन्छे । गजुरे, धननजिकै गएर सोध्छन्‌, “ए छोरी यता फर्कि त ? हाम्रो कुरा सुनेर रोएकी पो होकी?

माया लाग्दो स्वर निकालेर धन भन्छे, “तँपाईहरूको कुरा खनेर नेर म किनरून्थे वा? मर्छु कि भन्ने डर त विरामी भएर लड्दा लड्दै कहिल्यै हटिसक्यो,किन मरिन भन्नै मात्र छ ।

गजुरे : त्यसो नभन्त छोरी, यो मुटु कति चर्काउछेस्‌ ? वरू नढाँटी भन तँलाईवेश्या कोठीमा कसले पुस्यायो ? आफै शहर हेर्ने रहरले त गएकी थिइनस्‌ ?यसरी दु:ख पाउदा पनि कहिल्यै मुख खोलिनस्‌ ?

बाबुको कुरा सुनेर दिक्क मान्दै धन भन्छै, “हरे, यो वाले पनि केसोचेर यस्तो कुरा सोध्नु भएको होला ? म आफै त्यस्तो दुःख भोग्नु पर्ने ठाउँमागए हुँला त ? तपाईले विश्वास गरेर जिम्मा लगाई फर्कनु भएको आफ्नोसाथीलाई सोध्नोस्‌ त्यसले किन मलाई लगेर त्यस्ता ठाउँमा वेच्यो ?

एक छिन सन्नाटा छाए पछि धन भन्छै, “तपाईलाई म त्यहाँ पुन्याइएकीकुरा थाहा छैन भनेर मैले कसरी बुझु ? आमासँग सोधेको थिए त्यस मधुरालेपैसा पठाउछ कि पठाउदैन भनेर । आजकल धेरै धेरै पैसा तीन चार तीन चारमहिनामा पठाउछ, तैले धेरै कमाउन थालिछ्ठस्‌ हगि भनेर आमाले खुशी हुदै भन्दामैले किन लाजको मर्नु पारू भनेर घाँटीसम्म आएको जवाफ पनि यसै दवाए ।मैले सम्झे मेरो नाम धन राख्नु भएर धन कमाउने वाटो पनि मलाई वैबनाउनु भएको रहेछ ।

गजुरे : पैसा पठाएको त होनी, छौरी । तर हामीले पनि के जान्नु त्यो पैसातलाई बेचेर पठाउने गरेको रहेछ भन्ने ? के हामीले आफ्नै मुखले छोरीलाईवेचेर पैसा पठा भन्यौ होला त : तैले पनि आफ्नो वा आमाप्रति यस्तो सोच्नमिल्छ ? ए दाई, म कस्तो वावु हुन गएको रहेछु आफ्नो' छोरीलाई बेश्या वनाएरयौ पेट भर्ने ? त्यसवेला सोरेको त्यो पैसाले अहिले मलाई कसरी डामिरहेछ ?

जम्दार : अहिले बिलौना गरेर के गर्छस्‌ । त्यसवेला छोरीको हालखवर वुझ्न वारबार काठमाण्डू जाने आउने गरेको भए त्यसले स्वाद्ठ धनलाई हिन्दुस्थान लैजानसक्थ्यो ? साथी हो भनेर छोरीलाई आँखा चिम्लेर सुम्पिइस्‌ अहिले “खा पाइस्‌ ?होइन, त्यो मधुरा भन्ने कहाँ को हो ? यो गाउमा त्यस्तो नाम गरेको कोहीछैन ? त्यस्तो पराइलाई छोरी सुम्पे पछि माया गर्छ ?

गजुरे : त्यो कहाँको भन्ने त मलाई पनि थाहा छैन । काठमाण्डूमा भारी बोक्नेकाम गर्दा साथी वनेका हौ । त्यसले मलाई आफ्नो डेरामा लगेर राख्थ्यो । दु:खसुखका क्रा एक अर्कोलाई वतासथ्यौ । भन्थ्यो, “गाउको जीवन पनि कुनै जीवनहो सन्तानले नत पढ्न पाउछन्‌ । लौ दाई त्यहाँ भएको घरखेत वेचेर यहाँ आउहामी दुवै साथै वसौला । तिमीलाई पनि राम्रो काम खोजेर लगाई दिउला ।" त्योलुच्चाले यस्तो काम गर्ला भनेर म के जानु ?

जम्दार : कसो तेरौ घर खेत समेत हात लगाएर तँलाई नै नाङ्गै पारी दिएन ।अव बिलाप गरेर के हुन्छ, वितास पारी हालेछ ?

७९

दु:ख व्यक्त गर्न गजुरेलाई अभै पुगेको छैन र भन्छन्‌, “त्यस्तै गाम्होसाङ्गो नपरीकन मैले छोरीलाई काम गर्व पठाएको थिइन । नत्र छोरीलाई आफ्नोसाथबाट किँन पन्छाउथे ? मीठो नमीठो जे जस्तो भए पनि बाढेरनै खान्थ्यौहोला । सँग संगै बोलकुमारको छोरी त्यही काठमाण्डूबाट पढेर सुनाउन सक्नेभएर आइ । मेरो मात्र यस्तो के हुन लेखेको रहेछ ?

जम्दार : यी कुरा मलाई थाहा छैनर सुनाउछस्‌ । के गर्छस्‌ तेरो छोरी वेइमानकोहातमा परी छ र विगारी दिए । धन संग जम्दारले सोध्छन्‌, “ए धन तलाई थाहाछ त्यो मधुरा कहाँ बस्छु ?”

धन : त्यसले मुङ्गलिङमा सानो होटल खोलेर वसेको छ रे भन्ने मात्र सुनेकोछु।

बलभद्र : त्यसलाई खोज्ने काम लाहरे काइलालाई नै लगाउनु पर्छ । त्यसकोशरीर र लम्वाइ देख्ना साथ पहिले नै मथुराको सातोपुत्लो उड्छ । लाहुरेलेयस्ता दुष्टहरूलाई के कस्तो सजाय दिनु पर्छु त्यो राम्ररी बुझेका छन्‌ । त्यो बुढीफूलदेवीलाई त आँच्छु आँच्छु पारि दिएको थियो यसलाई किन छोड्थ्यौ ?

जम्दार : धन्दा नमान गजुरे यसरी गाउका केटाहरूले साथ दिन कम्मर कसेपछित्यो कहाँ उम्कन पाउछ ? वरू धन वारै अव के कसौ गर्ने सोच्नु पर्छ ।

हस्याङ र फस्याङ गर्दै माहिली खत्री, कै भयो घनलाई ? किन के गर्नुपन्यो भनेको, भन्दै आउछिन्‌ । !

गजुरे : त्यो फटाहा मधुराले हाम्रो धनको जीवन नष्टरै पारी दिएछ, माहिली ।एड्स भन्ने रोग सल्काएर पठाइ दिएको रहेछ । यस रोगको औषधी नै नहुँदाधनलाई कसरी बचाउन सकौला ?

माहिली : के भन्नु हुन्छ तपाइ त ? त्यसो भए के आफ्नै अगाडि छोरी मरेकीहेर्नु पर्ने भयो त ? यस्तो असत्ति कुरा आफ्नो मुखबाट ननिकाल्तोस्‌ है ? औषधीनै दुनियाँभरमा नहुने पनि कुनै रोग हन्छ नचाहिने कुरा गर्नु हुदैन पो त ।

जम्दार : तिमीलाई के थाहा छ, यहाँ कस्ता कस्ता रोग आउदैछन्‌ । यो रोगकोऔषधी मात्र नभएको होइन, यो त भयंकरको सरूवा रोग पनि हो रे । धनलाईत यसले छोयो छोयो अव घरका अरूलाई कसरी बचाउने त्यो सोच्नु परेको छ ।यसले त गाउ गाउलाई सखाप पार्न पनि सक्छ रे, होइन वलभद्र, वताइ देनकाकीलाई।

बलभद्र : हो काकी यो रोग यस्तै छ । हामीले राम्ररी ध्यान पुन्याउन सकेनौ भने

प७

यो रोग फैलिएर गाउ शून्य हुन सक्छ ।

जम्दार : भुकुलीको आमाले यो रोगको वारे लेखेको कागज राखेकी छ रे ।त्यसमा के-गर्नु पर्छ के गर्न हुदैन सवै राम्ररी लेखेको छ रे भनेर मेरो जहानलेसुनाउथी । हामीले अव त्यही पढेर त्यसमा के सल्लाह दिएको छ, हो, त्यसै गर्नपट्टि लाग्नु पर्छ । गाउँनै खतम पार्न त दिनु भएन ?

माहिली : मैले त अझै केही बुझ्न सकेकी छैन । के आफ आफू मात्र कुरा गर्नुहुन्छ । ए वलभद्र लौ भनन के त्यसलाई बचाउने कुनै उपाय छैन ?

बलभद्र : के गर्नु हुन्छ काकी ? उपाय भए गर्नु हुन्थ्यो । अव हामीले गर्न सक्नेघरका र बाहिरकाहरूलाई नसारोस्‌ भनेर वचाउने उपाय मात्र सोच्नु पर्छ ।

माहिली : त्यसो भए हामीले धनलाई के गर्ने र अरूलाई कसरी रोगबाटबचाउने ? अस्पतालमा पो पन्छाइ दिने हो कि ? यहाँ घरभरी यतिका परिवारछन्‌ । यस्तो डर लाग्दो रोग लिएर आइ हालिछ । अरूलाई सार्ने होकि? नसारिनै सकी ?

अघिदेखि कुण सुदै वसेका डिठ्ठा बाजे भन्छन्‌ के गर्ने भन्ने अरू कुरै छैन !त्यसलाई धपाइ दिनु पर्छु । हाम्रा वाल वच्चालाई यसै मर्न कहाँ दिनुहुन्छ ! त्यो त मर्ने भइ भइ अरूलाई किन मार्ने ? माया लाग्दैमा रोगलाई काखीच्याप्न सकिन्त क्यारे ?

जम्दार : गाउबाट धपाउनु पर्ने . आवश्यकता म त देखिदिन । रगतकोलासलुसबाट बचे पुगि हाल्छ रे । अर्को कुरा यो रोग सर्ने रतिक्रिडाले हो रे त्यसबारे हाम्रो चिन्तै रहेन यौ कुमारी गाउकी विरामी केटी माथि कसको आँखापर्छ?

डिठ्ठा वाजे : तपाइले त्यसो भनेर हुन्छ ? यहाँ यतिका गाउँमा छन्‌ को संग कुनबेला गएर के हुन्छ कसले भन्न सक्छ ! ज्यानै जाने क्रामा पनि तपाइ गाउकोठालु भएर यस्तो भन्न मिल्छ ? यसलाई यो गाउमा राख्नै हुदैन । के गर्नु पर्ने होसोचे हुन्छ ।

बलभद्र डिठाको बाजेको कुरालाई वास्ता नै नगरेर माहिलीलाई भन्छन्‌, “धन्नलाईकहि पनि धपाउनु पर्दैन । धन यही घरमा बस्छै ? चोट घाउ लागेको बेला दुवैबिरामी र अरूले होस्‌ पुथ्याउनु पर्छु कुरा त्यति हो । यो रोग रोगीकी शरीरमाछुदा टाँसिदा, उसको स्वासबाट, दिसा पिसावबाट, जुठो खानाबाट, उसलाई मायागरेर म्बाइ खादा र अङ्गालो हाल्दा समेत सर्दैन । न त लामखुट्टेले टोकेर औलोज्वरो फैलिए जस्तो गरी फैलिन्छ । एड्स रोगीको विर्य र रगतबाट वचे पुग्छ ।

५१

डिठ्ठा वाजेको कुरामा लाग्नु पर्दैन ।

माहिली : लौ न नि? त्यसो भए मेरो कौडेलाई पनि यो रोग सप्यो कि क्यारेधनको हात चुलेसीले तरकारी काद्दा काटेको थियो । आफ्नो हातमा वन्चरालेलग्राएको घाउ हुँदा हँदै पनि कौडेले चपक्क धनको रगत बग्दैको हात समातेकोथियो । यस्ता केति कसकसलाई भयो होला, हेक्का राखिएन । हाम्रो परिवारमायही रोगले पहिरो ल्याउने भयो क्यारे वलभद्र, म के गरुँ ? यो के हुन लाग्यो ?उनी रून थाल्छिन्‌ ।

वलभद्र रूदैकी माहिलीलाई सम्झाउदै भन्छन्‌, “यसरी आत्तिएर कराएर हुन्छकाकी ? यो समाजको समस्या हो । समाजले नै सुल्झाउनु पर्छ । बरू यस्तो रोगलागेको मान्छैंको अगाडि वसेर यसरी रोइ कराइ गर्नु हुन्न ? उनीहरू यसै दु:खीभएका हुन्छन्‌ । यही धनको कुरा गरौं, यो रोग भित्राउन उसको के दोषछ? छभने तपाइ र हाम्रो गरीवीको छ । त्यो मथुराको वेड्मानीको दोष छ, र अर्कोआफू जस्तै अर्की स्वास्नीमान्छे त्यो नाइकिनी को छ । हो, तपाइको छोरा कौडेकान्छाको पनि यदि त्यसरी घनको आलो रगत छोएको रहेछ भने एकफेर रगतजचाउनुपर्छ । यो घरमा वस्नै सबैले आफ्नो स्वास्थ्य एकफेर जचाउनु पर्छ । अनिथाहा हुन्छ कसकसलाइ सरेको रहेछ भन्ने ? यो घरमा वस्ने सबैले आफ्नो रगतजचाइ हाल्नु पर्छ ? अनि यो गाउकाहरूको नि ? तिनका रगतमा सारी सकिकी? हेर

डिठ्ठा बाजे: तिमीले यसलाई गाउमा राखे सबैलाई स्वत्राङ्ग पार्न खोज्दै छौँ भने मगाउनै उठाएर ल्याउछु । अनि कसरी धनलाई यही राख्छौ हेरौला ? माहिलीअतालिदै भन्छिन्‌, “लौ न यो डिठ्ठा वाजे त गाउ बाटै लखेट्न लगाउछु पोभन्दैछन्‌ । कहाँ पठाउ यस्तो गरी थलेकी छोरीलाई ? हरे । यो कस्तो आपत आइपरेको हो ?

वलभद्रलाई डिठ्गा बाजेको फूर्ति र माहिलीको रूवाई चुनेर झोक चल्छर भन्छन्‌ । गाउ उठाएर ल्याउछु भनेर के घम्कि दिनु हुन्छ ? मैले त तपाईलाईगाउका पण्डित, विद्वान छन्‌ भन्ने सोचेको थिए तपाइ त कस्तो मुर्ख्याइको कुरापो गर्नु हुंदो रहेछ । एड्सले छोएका मान्छेहरू सवैलाई लखेद्छु भन्ने हो भनेपहिले मलाई धपाउनु होस्‌ अनि आफ्नो पनि रगत एकफेर जचाएर हेर्नोस्‌तपाईलाई पनि एड्सको जीवाणुले छोइसकेको छ कि ? कुन्नी कहिले अर्काकोरगत लिनु भएको थियो रे भन्ने सुन्छु त्यसलाई एड्सले छोइसकेको थियो भनेत्यस्ताको रगत लिने तपाइलाई पनि सरेको हुन सक्छ । आफूले वोलेको आफैलाईआइ पर्ला विचार पहिले नै गरेर मात्र वोल्ने गर्नोस्‌ ?

प्र

डिठ्ठा वाजे पनि जङ्डदै भन्छन्‌, "हामीले अरू कसैको रगत लिएका छैनौ आफ्नैछोरीको लिएको हुँ । कै भनेर हामीलाई यस्ता रोग सर्छ ? हाम्री छोरी त्यस्तीरोगी पनि छैन । पात्तिएकी पनि छैन ।”

बलभद्र : के छ के छैन । यसै हेरेर पत्तो पाइने यो रोगै होइन ? शरीरमाजिवाण्‌ प्रवेश गरेको दुई तीन महिनासम्म त रगतै जचाए पनि थाहा हुदैन । योरोगलाई लुकाउन पनि हुँदैन । समाजमा रहने हामी भएकाले हामी सवैले थाहापाउनु पर्ने रहेछ । रोगी आफै र समाजका सवैले यो रोग सर्न सक्ने सबैसम्भावना प्रति होशियार रहेर व्यवहार गर्न सम््यौ भने यो रोग सरी हाल्दैन ।अरू स्वा रोग जस्तो छुदैमा, साधारण लसपसबाट, किरा लाग्खुट्टेले टोक्दैमायो रोग सर्ने खालको होइन । यसको जिवाणु प्रवेश गरेको व्यक्तिको रगत अर्कोस्वच्छ मान्छेको शरीर भित्र कुनै माध्यमबाट पनि पस्न दिनु हुदैन र त्यस्तैरोगीको विर्य र योनीरस एक अर्कामा पर्न दिनु हुदैन कुरा त्यति मात्र हो । यदिहामीले ज्यादै बिरामीलाई तर्साएर हेला गर्न थाल्यौ भने र यी तपाइले भन्नुभएको जस्तो गरी गाउँबाटै लखेट्नु पर्छ भन्न थालियो भने रोगीले रोग लुकाएरवस्नाले कुनै कुरामा उसको होस्‌ पुग्न सकेन भने यो फैलन थाल्छ । मेरै मात्रकुरा गर्ने हो भने पनि मैले घरमा बाआमालाई नवताइ केवल मेरो जहान र मैलेमात्र थाहा पाएर यो रोगलाई म बाट फैलिन नदिन नियन्त्रण गर्दा घरमा कतिअशान्ति आजभोली फैलिएकोछ । गाउँमा घुम्दा पनि यति आपत विपत आइपरेको छैन । यो रोगलाई भयंकर र साधारण वनाउन हामी नै सक्छौ र यसलाईचिनौ र वच्न सक्ने उपाय गन्यौं भने यो मामुली रोग सरह पाउन सम्छौँ ।यसलाई भयंकर वनाउने अज्ञानता नै हौ ।

यो रोगले छुना साथ मरि हाल्ने पनि होइन । १० वर्षसम्मयस्ता रोगकाकिटाणु वोकेर पनि बाँची रहन सक्छ । यत्रो लामो समय सम्म रोगीलाई कहाँलखैद्नु हुन्छ ! के के गर्न दिनुहुन्न ? रोग लाग्दैमा रोगीलाई मार्नु हुदैन र मर्नमन लाग्ने अवस्थाको सीर्जना गरेर आत्महत्या गराउन पनि हुँदैन । उसको बाँच्नेअधिकार हुन्छ । फेरि यो रोग समाजबाट फैलिएको हुँदा यसको जिम्मेवारसमाजनै छ । समाजमा हामी सबै मिलेर यसलाई लखेट्नु पर्छु । यसैले यदितपाइले छोरीको रगत नजचाई आफ्नै छोरीको हो भनेर लिनु भएको छ भने ररगत लिएको तीन महिना नाघी सकेको छ भने एक पटक आफ्नै रगत पनिजचाउन नभुल्नोस्‌ यो मैले रिसाएर भनेको होइन ।

डिठ्ठा बाजे एक्कासी कराउछन्‌, “ए लौ हेर ल जम्दार बालाई त्यता केभयो ? ल .... ल.......ल ढल्न पो लागे, समातो न ए, के हेरेर बसि रहन्छौ ?डिठ्ठा बाजे लम्कदै जम्दार भएतिर जाँदै, पानी खै कता छ, जाओ छिटो ल्यायो,

रड

टाउकोमा ठोकी दिउ भन्न थाल्छन्‌ ।

बाबुको त्यो अबस्था बलभद्रले टुलु टुलु हेरि रहन्छन्‌ । उनको टाउको

ठोकिएर रगत आएको हुन्छ । बलभद्रले आफ्नो हातको चोट र बाबुको

टाउकोबाट बगेको रगत हेर्दै मनै मन भन्छन्‌, “हे भगवान ! तिमीले मलाई यो

कस्तो अवस्थामा पुच्याइ दियौं । यस्तै होला भनेर यतिका महिनासम्म यो रोग

लागेको सुनाइन । आज कुरा खुल्ना साथ यो के देख्नु पर्दै छ ? सत्यको सामना

७७:५4, गाउ्हो पर्दो रहेछ । मेरो परिवारलाई यो रोग बुझ्ने र सहन सक्नेशक्ति देउ ।”

जन सन्देशः

रोगीलाई लखेद्नु पन्छाउनु, हेला गर्नु, समस्याको हल होइन । रोगलुकाउनु र लुकाउनु पर्ने वाध्यता पार्नु समस्यालाई निम्त्याउनु हो । रोगलाईचिन्तन सके यो साधारण लाग्न सक्ने पनि हुन्छ । यसलाई भयंकर मानेरतर्सनाको कारण अज्ञानता हो । यसलाई नियन्त्रण गर्न सक्ने उपायहरू छन्‌ ।त्यसलाई अपनाउदै रोगीलाई चिनेर होस्‌ पुस्याउदै वाँचौ, वचाऔं, र वाच्न दिऔ,शान्तिले, आरामले र प्रेमले । रोगीको हामी सवै मिलेर स्याहार गरौ र सहयोगगर्न आफ्नो कर्तव्य नभुलौ । एड्स रोगको औषधी नहुनाले रोगले छोयो किमृत्युको घण्टी बजेको लाग्ने हुनाले यो भयंकर रोग मानिएको छ तर यसबाटबच्न सक्ने उपायहरू जटिल नहुनाले यसलाई नियन्त्रण गर्न सजिलैले. सकिन्छ ।यो औलो जस्तो हैजा जस्तो जुका जस्तो टिवी जस्तो र लुतो जस्तो छिटै मामुलीलसपसले संक्रमण हुने होइन । रोगीको आलो रगत, विर्य र योनीरस आफ्नोशरीरमा प्रवेश हुन नदिने उपायहरू छन्‌ ती उपायहरू अपनाऔं र यो रोगलाईफैलिन नदिन सहयोग गरौं ।

एड्सको जिवाणु प्रवेश भएको पाँच वर्ष पछि वलभद्र ओछ्यान परेकाछन्‌ । त्यसबेला गर्भमा रहेको उनको सन्तान पनि अहिले ५ वर्षक भइसकेकीछ। यी पाँच वर्षभित्र वलभद्रको जीवनमा र उनको गाउको चहल पहलमा ठूलोपरिवर्तन आइसकेको छ । श्यामली मानसिक सन्तुलन गुमाएर वौलाएकी छ ।गाउका धेरै जसा बासिन्दाहरू यही एड्स रोगले गर्दा सखाप भएका छन्‌ । जसकोरगत जचायो एड्सकै जिवाणु पसिसकेको पाएर गाउमा हाहाकार मच्चिएको भएआजकल धेरैले होस्‌ पुच्याउन थालेकाले गाउका केही शान्ति छ । उनीहरूलेभनेको सुनिन्छ, “यति क्रामा पहिले नै ध्यान पुग्याउन सकेको भए यो गाउँ

प्श्

यसरी रित्तिनेन्ै थिएन । डराएर थाहा पाइएको विरामीलाई उल्टै घम्काउनाले रोगलुकाउन थाल्नाले' गाउमा यस्तो समस्या आइ छोड्यो ।"

बलभद्रको घरमा बुढयौलिले ढपक्क भइसकेका ती जम्दार जम्दार्नीलाईविरामी छोरा, बौलाएकी बुहारी र सानी नातिनीलाई, समालेर वाँच्नु परेको छ ।जम्दारलाई पनि बीच बीचमा वाधको रौगले दु:ख दिइरहने हुँदा धेरै जसोघरभित्रै वसिरहन्छन्‌ ।

झलमल वाहिर घाम लागिसकेकोले आगनमा घाम ताप्न जम्दार्नीजम्दारलाई त्यहाँ आउन वोलाउछिन्‌ । जम्दारलाई घरै भित्र वसु त्यहीबाटनैवाहिर निस्कनै नपरी हराउ जस्तो सँधै लागि रहेन हुँदा भन्छन्‌, “तँ बाहिर आइजभन्छेस्‌ मलाई भने त्यहाँ आउनै मन लाग्दैन । सामुन्नेतै टड्कारै देखिनै ठाउमात्यो गजुरेको घर छ । त्यो म देख्नै सक्दिन । यो छाती त्यसै त्यसै फुट्ला जस्तोभइ भारी भएर आउछ । अस्ति पनि तेरै जिह्दीले हात खुट्टा सेकाउ भनेर आएकोसमाल्न नसकेर लोटी हालें ।

जम्दार्नी : हामीलाई मात्र त्यस्तो हेर्न मन लाग्छ र ? के गर्नु न्द। नै पर्दो रहेछ। हाम्रो आफ्नै घरको गति पनि कुन राम्रो छ र ? जवान, छोरा, हाम्रोअगाडि खाटमा परेको छ । वुहारी वौलाएकी छे।

जम्दार : पाँच ६ वर्ष मात्र पहिले त्यो कौडे कान्छाको चमकधमक कसले हेरिदेओस्‌ जस्तो थियो । त्यत्रा परिवारले भरिएको त्यो घरमा केवल हामी जस्तैअभागी गजुरे र त्यसको सानो नाति मात्र वाँकी छन्‌ । एक एक गर्दै पालोलगाएको सरह यो एड्स रोगले निम्ताउदै लगि छाड्यो । कस्तो मसान वनाइदियो त्यो गजुरेको घरलाई ।

जम्दार्नी : के गर्नु हुन्छ यो गाउलाई नै के भएको हो के ! त्यस्ता हसिला डिठ्ठावाजे पनि आफ्नै छोरीको रगत लिदा पनि मरेर नै जानु पस्यो । त्यो चन्द्री पनिमरी, सन्ते मन्यो, डिठ्ठा वाजेकोनै छोरी मरी । सबै यसरी मर्दै जादा अहिले तयस्तो गाउलेको अनुहार अध्यारो देखेकी त व्यर्थै शंका लागेर आउछन कही यसलाईपनि एड्सले त समातेन ?

जम्दार : अव हतपति यस रोगले यो गाउमा कसैलाई पनि समात्न सक्दैन ।सबैले विचार पुग्याउन थालिसके । मत यो हाम्री बुहारीलाई पनि फल झलसम्झन थालेको छु । वललाई एड्सले छोएको हामीले धाहा नपाउदा त्यसले हुनसम्मको घोचो पेचो हाम्रो सुन्नु पन्यौ । तैले यति गाली गरेकी थिइनस्‌ । विचरीधुरू धुरू रुन्धि । सँझि त त्यसलाई कस्तो पसो पेसमा पर्नु परेको थियो होला ?सासु ससुराको कच कच, लोग्नेको त्यो हालत, आफ्‌ व्याउने भएकी, कति कष्ट

चय

एकै साथ त्यसमाथि ओइरीएको थियो । त्यसैले छोरी पनि जन्माइ आफु पनिवौलाइ हाली ?

जम्दार्नी : ती वितेका दिन जति संझै पनि फर्केर आउने होइन रहेछ त ? नत्रत्यस्तो दुःख लाग्दो वचन किन वोल्थ्यौं । अहिले पनि दौरा पर्दा चिच्चाउदै भनिरहेकी हुन्छे, 'ए त्यहाँ नछुनोस्‌ रगत छ, आलो रगत छ ।'

यो घरमा शान्तिसंग को वसेको छ ? नत तपाई नत म, तत त्योओछ्ठ्यानमा परेको छोरा एकले अर्कोलाई देख्यौ भने दु:ख दवाउंदै किच्च हाँसीदिन्छौ, कुरो त्यत्ति हो ।

भित्रबाट वलभद्रले बोलाएको आवाज आउछ । उनले आमालाईआशालाई एकफेर भित्र पठाइ दिन अनुरोध गरीरहेको हुन्छ । त्यही खेली रहेकीआशाले पनि बाबुले वोलाएको सुन्छे र दोड्दै वावु कहाँ गएर वोलाउनाको अर्थसोध्छे । वलभद्रले आशालाई आफ्नो साथमा खाटमा वस्न लगाइ सोध्छन्‌,“तँलाई मेरो माया लाग्दैन ? म कहाँ पनि आएर वस्ने गरन । यी यतापट्रिकोगालामा एउटा म्वाइ दै त।

आशा, वावुसँग खाटमा वस्दै वावुले देखाएको गालामा म्वाइ खान्छे रभन्छे, “मलाई तपाइको, आमाको, हजुरवा हजुर आमा सबैको माया लाग्छ ।अहिले म खेल्न जाउ । भरे, अस्तिको जस्तो कथा सुनाउनु होस्‌ है ? अनि फेरि मअर्को गालामा पनि म्वाइ खाइ दिन्छु ।

वलभद्र वच्चीको स्वभाव र चन्चलता देखेर दङ्ग पर्दै भन्छन्‌, “हुन्छ, लौजाउ” आशा फर्केर फेरि खेलमा भूल्न जान्छे । बलभद्र सोच्न चाल्छन्‌ थ्योबच्चीले मेरो मन भित्रको प्रलयको वेग के सम्झन सक्थि ? यसलाई हामी माथिमाया छ तर के गरोस्‌ त्यतिकै प्यारो खेल पनि छ ।

उता खेल्न गएकी आशालाई उसको साथीहरूले वलभद्रको विरामीलाईलिएर नाना थरी सुनाउछन्‌ । आशाले सहन सक्दिन र हजुरवालाई तानेर ल्याउनखोज्दै भन्छे, “हजुरबा त्यो भ्यान्टेलाई गाली गरि दिनोस्‌ त ? जहिले पनि मेरोवालाई मर्नु हुन्छ भन्छ । अरू पनि के के भनेर मलाई रूवाई मात्र रहन्छ ।जम्दार : त्यस्ताले भन्दैमा तेरो वा मर्छ र । विरामी को हुदैन ? त्यो संग तखेल्नै नजा ।जम्दार्ती : त्यस चण्डाललाई के के भन्न मन लागेको हो । एक बाजी तपाइले नैराम्ररी झपारी दिनोस्‌न । सानी वच्चीलाई वढ रूवाउने भएको .... ? किन यहाँआउछ्‌ ? कहि त्यसले खेल्ने ठाउ पाएन कि

पद

कसो?

जम्दार : बच्चीको अगाडि तँ पनि कति कच कच गर्छेस्‌ । कतिलाई म 'झपार्दैजाउ । सबैलाई थाहा छ बललाई के भएको छ। म त भित्रै छोरा कहाँ जानु पन्योक्यारे । तँसंग गल्फत्ति गर्दा गर्दै पनि झर्को लागि सक्यो ।

जम्दारनी : कहाँ जाने अब थुपुक्क वस्नोस्‌ भनेर जान दिन्तन्‌ । आशालेहजुरआमासंग भन्छे, “हजुर आमा । त्यसले भनेको गाउका सवै यस्तै रोगले मरे ।अव तेरो वा पनि हुदैन आमा पनि वौलाईछे तेरो बाजे वजै भएनन्‌ भने के गर्छेस्‌? यो रोगको औषधी पनि छैन भन्छ, हो हजुर आमा ?

जम्दार्नी : अहिले सम्मलाई छैन । तर सबै विद्वानहरू कसरी यसको पनि औषधिनिकाल्न सकिन्छ भनेर खोज्न लागि रहेका छन्‌ । एक दिन यसको औषधी पनिनिकालेर नै छोडछन्‌ ।

आशौँ : मलाई पनि धेरै पढाएर विद्वान वनाउनु होस्‌ है, हजुर आमा । वाकोलागि औषधी म नै खोजेर ल्याउछु । आमालाई पनि निको पार्छु । अनि हामीसबै रमाइलो गर्ने है ?

आशाको कुरा सुनेर जम्दार लामो स्वास तान्छन्‌ र वलभद्र कहा जान्छन्‌ ।बलभद्र आफु कहाँ आएको बाबुलाई देखेर सोध्छन्‌, “के भनेकी आशाले, वा ?”

जम्दार : ए .... त्यो ? केटाकेटीको झगडा । यस्ताको कुरा पनि सुनेर साध्यलाग्छर ?

बलभद्र : त्यो होइन, खुव पढ्छ र के के गर्छु भन्दै थिइ नी ?

जम्दार : खूव पढेर औषधी खोजेर ल्याइ तँलाई निको पार्छु आमालाई पनि सद्देपार्छु भन्छै । केटाकेटी त्यसै भन्छन्‌ । अव त्यौ कहिले ठुली हुने र औषधीनिकाल्ने ? उनी हाँस्छन्‌ ।

बलभद्र : आशाले मेरो मन भित्रको कुरा थाहा पाएर भनेकी जस्तो गरी वोलेकीछ त्यसलाई खुव पढाइ दिनोस्‌ र हाम्रो कथा नलुकाएर सुनाइ दिनोस्‌ 1 यो छोरीभए पनि हाम्रो वंशको शोष मानेर मेरो खाली हुन गएको ठाउमा रहन पाओस्‌ ।तपाइहरूको मायामा हामी दु:खी त्यसको बावु आमालाई विर्सन सक्नेहोस्‌ ।

जम्दार : के भन्त थालेको यस्तो ? म आशालाई यसै छोड्लार तैले यस्तो भन्नुपर्छु ? वलभद्र बाबुलाई आफु नजिकै आएर वस्न आग्रह गर्दै गला रुद्ध पारेरभन्छन्‌, “वा मलाई थाहा छ तपाइहरूले यो मेरो आशालाई आफ्नै छोराको आशा

स््छ

मानेर त्यसमा कुनै कमि रहन दिनु हुन्न । तर यो बाबुको मनले आफ्नो बेदनानपोखि वस्न सक्दो रहेनछ र भनि हाले त्यसमा माफ गर्नु होला ।

वा, मैरो अब धेरै दिन बाँच्नु छैन । वाचुन जेल यसरी नै तपाइहरूकोसाथ रहन पाउ । म सँग वसेर आफ्नो उपस्थितिको महसुस गराइ रहन्‌ होला ।मेरो कत्रो इच्छा थियो बुढेसकालमा वाआमाको सेवा गरूला, तिर्थस्थान घुमाउलातँपाईहरूको सहरा बनुला । तर मेरा यी सपना कसरी धुलो पिठो भइरहेछ ।उल्टै म यो आफ्नो छोरी र वौलाही स्वास्नीको जिम्मा तपाद्रहरूलाई लगाइ जादैछ्नु।जम्दारलाई पनि वोल्न भित्रै देखि गाज्हो हुदै आउछ र विस्तारै भन्छन्‌, “पिर नगरछोरा । छोराले रोएको कत्ति पनि सुहाउदैन । बु भए पनि तेरो म सहारा त छु।आफुले रोक्न नसक्ने कुरालाई लिएर मनमा धेरै कुरा खेलाउनु हुदैन । जे हुनु भैसकेको छ त्यसमा चिन्ता गरेर के गर्छस्‌ ?“हेर, म आशालाई पढाइ दिन्छु ठुलोमान्छे वनाइ दिन्छु । त्यसले तेरो हाम्रो आशा अवश्य पुरा गर्नेछे ।

त्यस रात जम्दारलाई पट्टै निन्द्रा लाग्दैन । कहिले यता कहिले उताभएर छटपटाइ रहेका हुन्छन्‌ । जम्दार्नीलाई शंका लाग्छ कही वाघले जिउदुखाएर छटपटि ल्याएको त होइन ? यसैले जम्दारलाई सोध्छिन्‌, “ के भयोतपाईलाई ? कति छटपटाउनु भएको ? कतै आँग त ज्यादै दुखेन ? हेर आशापनि खस्न लागि सक्छ ?

जम्दार : आज मेरो मन ज्यादै रोएको छ, बुढी । छोराले आज छूदै मलाईश्यामली र यो आशाको जिम्मा लगायो । त्यसले भित्रैबाट अव म रहन्न भन्नेनिश्चय गरीसकेछ । त्यसका आँखाबाट झरेका जिल ले यी मेरा हात लपक्कैभिजाएको थियो । आँखा चिम्लन खोज्छु त्यो नै अगाडि झुलुम्क आइहाल्छ । कसरी मेरो हात ट्याप्प समातेर आफ्नो गाला मुनी राखेर आफ्नोमनको दुख सवै भन्दै थियो ।

त्यो गजुरेलाई सम्झन्छु त्यसले आफ्नो छोरी आफ्नै अगाडि मरी रहेकी

कसरी हेर्न सक्यो होला ? त्यसपछि छोरा बुहारी स्वास्नी नाति सवै आफन्तभटाभट भए ।

जम्दार्ती : त्यही त त्यसलाई हुनु सम्म भएको हो । पलिहे थाहा पाएन सवैमासरि हालेछ् । हाम्रो छोराको त शुरूमा नै थाहा भएकोले त्यसरी सबैलाई ढाल्नत पाएन । यी स्वास्नी छोरी हामीहरू साथैमा छौ कसैमा पस्न सकेको छैन । होस्‌पुस्याउन सके केही नहुने कुरामा किन डराएर लुकाउछन्‌ कुन्ती ।

प्र

तर म पनि तपाइले भनेको झै ओछ्यानमा लडेको छोरालाई -राम्ररी हेर्नैसक्दिन । केही भनि पो हाल्छ कि भनेर अगाडिनै पर्दिन । जवान छोरा काललाईपर्खेर वसेको कसरी हुर्नु ? के गर्नु यो ज्यानले त्यो पनि हेर्न लेखेको रहेछ ।

जम्दार : यस्तो रोगलाई हेलचक्राइ गरी अर्कालाई सर्ने पार्न त अपराधी नै हुन्‌ ।वेलरैमा विचार पुग्याउन सके यी केही नहुने रहेछ । यी हामी कहाँ अरू त केवच्चा जन्मि, हुर्की पनि ।

जम्दानी : थाहा पाउनेले त वच्लान र बचाउलान्‌ पनि, नजान्नेले के गरून्‌ ?जनाजानै रोग सरोस्‌ त कसैले भन्दैन । अव यी यही गजुरेको ! त्यसले छोरीलाईके भएको रहेछ त्यो पत्तो लगाउन के मात्र गरेन ?

जम्दार : त्यसैले लामो समय सम्म विरामी भयो भने डाक्टर देखाइ रगतजचाउनु भनेको ? झारफुक वोक्सीले त्यस्ता जिवाणु नत झार्न सक्छन्‌ नत मार्ननै ? यस्तै अज्ञानताले नै रोग फैलाई समस्या खडा गरी दिएको छ । हेर, जान्नेसुन्ने हुनु कति आवश्यक रहेछ । खानु, लगाउनु र घरमा वस्नु जीवनमा जरूरीभए जस्तै अवलाई पढ्नु पनि भएको छ ।

जम्दार्नी : हो, सचेत नहुनेले नै जताततै दुःख पाइरहेको हुन्छ । ठगिने देखिल्याएर रोग सर्ने सम्मको भोगी तिनैले हुनुपर्ने ।

लौ, हेर कुरा गर्दा गर्दै विहान पनि हुन लागिसकेछ । अव सृत्ने, होइननन्न दिनभर चलहल गर्नै मन लाग्दैन ।

विहान भएपछि आफ्नो साबिकको समयमा गाइ | १ कराउन थाल्छन्‌ ।आलस्य मान्दै जम्दार्नीलाई उठ्नै पर्छ र उनी गोठ तर्फ जान्छिन्‌ । आशापनि पछि पछि लागेर त्यही पुगेकी हुन्छे । गाईलाई भुस्सा दिन जम्दार्नी व्यस्तहुन्छिन्‌ उता आशाले भुस्सा काट्ने चलाएर हात काद्छै र रगत तप तप चुहाउदैआएर रुदै भन्छे, “ए .... हजुर आमा यता हेर्नोस्‌ त, एड्सको किरा मेरोरगतमा छ कि छैन ? मलाई मर्न नदिनोस्‌ हजुर आमा भनेर डाँको छोड्दैजम्दार्तीको गलामा झुण्डिन्छिन्‌ ।

जम्दार्नी नातितीलाई फूलाउदै भन्छिन्‌, “कसले भन्यो तेरो रगतमाएड्सको किरा छ भनेर ? तँ मर्दिनस्‌ । चुप लाग । जम्दारनीले चोटमा कपडावान्दै भनेकी हुन्छिन्‌ ।

आशा : एड्सको किरा कस्तो हुन्छ मलाई पनि देखाइ दिनोस्‌ न ?जम्दार्नीलाई आशालाई फकाउँदा के भनिन्‌ त्यो यादै हुदैन र भन्छिन्‌, “आँखाले

0

हेरदैमा त्यस्तो किरा कहाँ देखिन्छ र म तँलाई देखाउ ? त्यो त डाक्टरले मात्रमिसिनबाट हेर्न सक्छ ।

आशा : वा को रगतको किरा तपाइले देखेको कि डाक्टरले हेरेको हजुरआमा ?

जम्दानी आशाको कुरा सुनेर छक्क पर्छिन्‌ र के भनु के भएर अकमकाउछिन्‌पनि । आशाले यतिकैमा फेरि त्यही प्रश्न, दोह-्याउछे । जम्दानीलि यस पटकजवाफ यसरी दिन्छिन्‌, “डाक्टरले जाचेरै भनेको हो ? लौ अव चुप लाग ।

आशा : त्यसो भए मेरो रगत पनि डाक्टरलाई नै जचाउनु होस्‌ । म मर्नचाहन्न हजुर आमा ।

जम्दार्नी : जहिले पनि जे हुदा पनि रगत जचाउनु पर्दैन । कुन वेला कस्तोमारगत जचाउनु पर्छु त्यो हामी गरि हाल्छौँ नी तँलाई किन डराउनु पर्छ लौ भनत?

आशाको चित्त बुझ्छु । उ रून छोड्छ । यति सानी बच्चीले समेत एड्सलागेको नलागेको जानकारी लिन खोज्छे, एड्सको किरा रगतमा हुन्छ भन्ने थाहापाइ सकेकी छ र यसबाट वचेर वाँच्न खोज्छे भने सायद अव यो रोग फैलिनकम हुन सक्छ । एउटा झीनो आशा जम्दार्नीको मनमा देखा पर्छ र उनी उज्ज्वलभविष्यको कल्पना गर्दै आफ्नो मन केही हलुको पार्छिन ।

जन सन्देश :

एड्सको रोग जत्तिको डरलाग्दो छ त्यतिकै सञ्जिलो यसबाट वच्नेउपायहरू छन्‌ । यसको डरलाग्दोपन औषधी उपलव्ध नहुन्जेल सम्मलाई हो ।औषधी उपलब्ध नहुन्जेलसम्म यसलाई रोकथाम गर्ने उपायहरू हुन्‌, व्यवहारमासुधार ल्याइ रगत, वीर्य र योनी रस संग सम्पर्क रहने प्रत्येक कर्ममा सचेतरहेर मात्र सकिन्छ । जिवाणु सर्न सक्ने अवस्था कुनै पनि वेला (जिवाणु शरीरमापसिसकेको तर रगतमा देखा नपरेको, देखा परिसकेको र रगतको श्वेत सुरक्षाकोष नाश भइ जुन सुकै रोगले पनि ढाल्न सक्ने अवस्थामा शरीर पुगिसकेको)कुनै पनि एड्सको जीवाणु वोकेको व्यक्तिबाट रगत वीर्य र योनी रसकोमाध्यमबाट अर्को स्वच्छ व्यक्तिलाई सर्न सक्छ । यसैले यस्ता विषयमा सम्बन्धराख्ने कुनै पनि कर्म गर्दा होस्‌ पहिले नै पुग्याउनु पर्छु । परिक्षण गरेको रगतमात्र शरिरमा रक्तको कमी हुदा लिने, शरीर छेड्ने उपकरणहरूलाई सुद्धिकरण

९०

गरी या वदलेर मात्र प्रयोग गर्ने, घाउ चोट लागेको अंगले कहिल्यै कसैको पनिआलो रगर्त नैछुने र असुरक्षित यौन सम्बन्ध, जो पायो त्यहीसँग र धेरै व्यक्तिसँगगर्ने वानीमा सुधार ल्याउनु अति आवश्यक छ ! आफुलाई शंका लागेको बेला यास्वास्थ्यमा कुनै किसिमको गिराबट आयो भने रगत जचाई आफ्नो स्वास्थ्य वारेजानकारी लिन नभुल्नोस्‌ । आफूबाट अरूलाई यस्ता रोग नसल्कियोस्‌ भनेरसचेत हुनु हामी सबैको कर्तव्य हो । रोग देखि डराऔ यसबाट वच्न सचेतरहौ । रोगीलाई हेला गरी नपन्छ्याऔ । उ आफै दु:खी भएको हुन्छ । उसलाईहाम्रो स्याहार र मायाको जरुरत छ । असमर्थ प्रतिको सेवा नै मानव धर्म हो ।

सगापा

८१

जे छोए पनि सुन

2024-06-14T14:18:01Z

Nepalikitab8848: Created page with "बाल सन्दर्भ सामग्री - ४ सामग्री सङकलनइन्दिरा चालिसे, रत्नमान शाक्य, जयप्रसाद लम्सालयोगराज भद्टराईं, लक्ष्सीभक्त बासुकला चित्राड्कन कर्ताअविन श्रेष्ठ नेपाल सरकारशिक्षा मन्त्र..."

बाल सन्दर्भ सामग्री - ४

सामग्री सङकलनइन्दिरा चालिसे, रत्नमान शाक्य, जयप्रसाद लम्सालयोगराज भद्टराईं, लक्ष्सीभक्त बासुकला

चित्राड्कन कर्ताअविन श्रेष्ठ

नेपाल सरकारशिक्षा मन्त्रालयपाठ्यक्रम बिकास केन्द्रसानोठिमी, भक्तपुर

प्रकाशक : नेपाल सरकारशिक्षा मन्त्रालयपाठ्यक्रम विकास केन्द्रसानोठिमी, भक्तपुर

(6 प्रकाशकमा

परिमार्जित संस्करण : २०७३

अमेरिकी अन्तर्राष्ट्रिय विकास नियोग (युएसएआइडी) को सहयोगमा यो सन्दर्भ सामग्री प्रकाशनभएको हो । यसमा समाविष्ट सामग्रीको जिम्मेवारी प्रकाशकमा निहित छ । यसमा रहेका सामग्रीलेग्रुएसएआइडी र अमेरिकी सरकारको अवधारणालाई प्रतिनिधित्व गर्दैनन्‌ ।

हाम्रो भनाइ

बाल बालिकाको पठन सिप बढाउन, मनोरञ्जन प्रदान गर्न, मानसिक र बौद्धिक विकासकालागि सिकाइ सम्बद्ध सन्दर्भ सामग्रीहरूको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ । सन्दर्भ सामग्रीलेबाल बालिकालाई अध्ययनशील बनाउनका साथै पढाइ सिप विकास गरी पाठ्य पुस्तकमाभएका विषय वस्तु ग्रहण गर्नसमेत मदत गर्छ ।

पाठ्यक्रम विकास केन्द्रद्वारा राष्ट्रिय प्रारम्भिक कक्षा पढाइ कार्यक्रम कार्यान्वयनगर्ने क्रममा यो सन्दर्भ सामग्रीलाई अद्यावधिक गरी गुएसएआइडीको आर्थिक सहयोगमाप्रकाशनमा ल्याइएको हो । प्रस्तुत सन्दर्भ सामग्री कक्षा १ देखि ३ सम्मका विद्यार्थीहरूकालागि उपयोगी हुने गरी विकास गरिएको छ तापनि आवश्यकतानुसार जुनसुकै कक्षामा पनिप्रयोग गर्न सकिने छ।

प्रस्तुत सामग्री शिक्षकहरूले सबै बाल बालिकाहरूलाई पढ्ने मौका दिई आपसमाछलफलसमेत गराई उनीहरूको पठन सिप विकासमा सहयोग गर्नुहुने छ भन्ने अपेक्षागरिएको छ । अन्त्यमा यस सामग्रीका सम्बन्धमा प्राप्त हुने सुझाव एवम्‌ प्रतिक्रियाकालागि पाठ्यक्रम विकास केन्द्र सदैव स्वागत गर्दछ ।

बि.सं. २०७३ पाठयक्रम विकास केन्द्र

विषय स्‌ची

क्रस. कथा शीर्षक पृष्ठ सङख्या१. तिन साना बड्गुरहरू भर२. गोरुको दुध १६३. दुई बुढाबुढी र सिरो २१४. जे छोए पनि सुन २७

प्र. विश्वासिलो साथी ३५

तित साना बङगुरहरू

अङ्ग्रेजी लोककथा

एक समयमा कुनै ठाउँमा तिन बङगुरहरू थिए । एक दिन तिनीहरूआफनो भाग्य खोज्न घर छोडेर हिँडे ।

पहिलो एउटा बङ्गुर पश्चिमतिर लाग्यो । धेरै टाढा पुगिसकेपछि त्यसलेएक जना पराल बोकेको मानिसलाई भेट्यो ।

बङ्गुरले बिन्तीभाउ गर्दै त्यस मानिसलाई भन्यो, “दाइ, मलाई त्योपराल दिनुहोस्‌ न । म त्यसबाट एउटा सानो घर बनाउने छु।”

न

0 222 ग्रे% ॥॥छ ॥ ० (दु क्रु बी

हू पफ्रा

हद्टै |२ 64 1201) ८ ॥||॥ ॥/ | 71 १ ॥

मानिस पनि दयालु भएकाले त्यस बङगुरलाई पराल दियो ।बङ्गुरले राम्रो चिटिक्क परेको एउटा घर बनायो । क आरामसँगघरमा बस्त थाल्यो ।

एक दिन एउटा ब्वाँसाले बङ्गुरको घरको ढोका ढकढक्यायो ।त्यसले बङ्गुरलाई सोध्यो, “ए, च्वाँचे भाइ म भित्र आउन सक्छु ?”

बङ्गुरले ब्वाँसोलाई देख्नासाथ भन्यो, “हुँदैन, हुँदैन ! तिमी यहाँ आउनपर्दैन ।”

ब्वाँसोले भन्यो, “यदि त्यसो हो भने म तेरो घर जोडले फुकेरढलाइदिन्छु।” यति भनेर घर नढलेसम्म ब्वाँसोले घरलाई जोडले फुक्यो ।घर ढलेपछि ब्वाँसोले बङ्गुरलाई समात्यो र खायो ।

७/7//७।//'

त त त तरा

दोस्रो बङ्गुर पूर्व दिशाको बाटो हुँदै गएको थियो । धेरै टाढा पुगेपछित्यसले एउटा लट्ठी बोकेको मानिसलाई भेट्यो । क पनि सारै दयालुर इमानदार थियो ।

| 11 ु पाट

१००५ ॥॥|

क षनत्ट्रम््ट्ल्व्य्यवा|) 0 00200704

"न ५/० वि ००५७.

॥ (रा 024 निद्रनव्थ्न्ट्ि ॥//07/1.- १५ दु

000

//%००० र 472 ली

॥//०१7700000010 ७०४१"

बङ्गुरले त्यस दयालु र इमानदार मानिसलाई भन्यो, “ए दाइ,मलाई त्यो लट्ठी दिनुहोस्‌ न । म एउटा सानो घर बनाउँछु ।”यति भनेर त्यसले लट्ठी लियो र त्यस लदट्ठीबाट एउटा राम्रो घरबनाएर बस्यो ।

केही दिनपछि एउटा ठुलो ब्वाँसो आएर ढोका घचघच्यायो र भन्यो,“ए, च्वाँचे भाइ, म भित्र आउन सक्छु ?”

बङ्गुरले यसो झ्यालबाट बाहिर च्यायो । त्यसले ब्वाँसोलाई देख्यो ।अनि जवाफ दिन थाल्यो, “हुँदैन, हुँदैन ! तिमी यहाँ आउन पर्दैन ।”

त्यसपछि रिसाएर ब्वाँसोले भन्यो, “म तेरो घर नढलेसम्म जोडले फुक्छुर घर ढलेपछि तँलाई मार्ने छु।” नभन्दै त्यसले जोडले फुक्यो र घरढलायो अनि सानो बड्गुरलाई खायो ।

पौ दु तपन्भ््क्म

2छि 2); त 2

बट ८0000 070 0129 2002 छ,

॥ ॥/0900

221" ॥ | ।पारि १ ॥॥ ॥ ॥४/// 04

6७कै ९०:९

(८८०,८) १४१ “07. छु

|)

|) "८,|) | पिनर तहक १०72-- हन"२" ७)१ /र),।| ट्व्न्व्टट कोस्लट 0002. 27127 2 ति 000 न 2“ ५110ही अनकार नद१४५ सा रफ नि

तेस्रो बङ्गुर उत्तरतिरको बाटोबाट गएको थियो । धेरै टाढा पुगेपछित्यसले पनि एउटा दयालु र इमानदार भेट्यो । त्यस मानिसले इँटबोकेको थियो ।

बङ्गुरले दयालु र इमानदार मानिससँग बिन्तीभाउ गरी उससँग इँटमाग्यो । दयालु मानिसले पनि त्यसलाई तुरुन्तै इँट दियो ।

2५१0010111011/014 त्‌

/४ 11) रि टन 71,701

00 करी री७४: त “ ७७१/: ही 7 रौ

1000”0400 040777.. - ७०७१“ छ

॥/2 7) । ५५०९, ५///09_ '७04 04" त९००", 11|49, “0, हि .

बङ्गुरले इँटको गारो लगाई धेरै बलियो र राम्रो घर बनाएर आरामलेबस्यो ।

केही दिनपछि एउटा ठुलो ब्वाँसो आएर ढोका घचघच्याउँदै भन्न थाल्यो,“ए, च्वाँचे भाइ, म भित्र आउन सक्छु ?”

बङगुरले यसो भझयालबाट च्यायो । त्यसले ठुलो ब्वाँसो देख्यो ।ब्वाँसोलाई देखेर त्यसले भन्यो, “हुँदैन, हुँदैन। तिमी भित्र आउन पर्दैन ।”

०००० १%

“0424 बैशर ००१८ %५६५%५४//६५ 22

र लामा] ८५५

ब्वाँसोले भन्यो, “त्यसो भए म फुकेर तेरो घर ढलाइदिन्छु र तँलाईपनि खान्छु ।”

ब्वाँसोले घर ढाल्न जोडले फुक्यो तर घर ढलेन । त्यसको मुखै कालोनिलोभयो।

त्यो ब्वाँसो कालोनिलो भएर रिसाउँदै यताउता गर्न थाल्यो ।हुँदाहुँदै त्यो घरको भझूयाल चढेर भान्छामा जान थाल्यो । बङ्गुरले पनित्यो सबै कुरा थाहा पाइहाल्यो ।

बङ्गुर पनि छिटो भान्छामा गएर पानी तताउन राखिएको भाँडाबाटढकनी खोलिदियो । ब्वाँसोको जिउभरि तातो पानी खनियो । तातोपानीले पोलेर ब्वाँसो मप्यो । ब्वाँसो मरेपछि बङ्गुर आरामसाथ बस्नथाल्यो ।

धेरै पहिलेको कुरो हो । भारतमा अकबर नामका बादशाह थिए ।अकबरका मन्त्रीको नाम वीरबल थियो । वीरबल असाध्यै चलाख थिए ।बीरबल अप्ठ्यारो काम पनि सजिलै गर्न सक्थे । उनी निडर थिए ।रमाइलो गर्न, ठट्टा गर्न पनि वीरबल सिपालु थिए । वीरबललाई मूर्खबनाउँछु भन्ने मान्छे आफैँ मूर्ख हुन्थ्यो । वीरबललाई ठट्टा गरेर कसैलेजित्न सक्दैनथ्यो ।

एक दिन अकबरले वीरबललाई मूर्ख बनाउने जुत्ति निकाले ।उनले वीरबललाई गोरुको दुध खोजेर ल्याउने हुकुम दिए ।यस पटक वीरबललाई अप्ठ्यारो पन्यो । संसारमा दुध दिने गोरु पाइँदैन ।यस पटक वीरबलले हार खानुपर्ने भयो । वीरबल अँध्यारो मुख लगाएरघर गए ।

वीरबलकी एउटी सानी छोरी थिई । क बाबुभन्दा पनि बाठी थिई । उसलेबाबुको अनुहार अँध्यारो भएको देखी । उसले वीरबललाई सोधी, “बाबा,तपाइँलाई केही भएको छ कि ?” वीरबलले भने, “मलाई बादशाहलेगोरुको दुध ल्याउनु भनेका छन्‌ । गोरुको दुध कहीँ पनि पाइँदैन ।अब के गर्ने ?” छोरीले भनी, “त्यति जाबो कुरामा पनि पिर गर्ने ?भोलि जे गर्नुपर्ने हो, म गरुँला । तपाईँ ढुक्कले बस्नुहोस्‌ ।” वीरबललाईआफूनी छोरी असाध्यै बाठी छे भन्ने थाहा थियो । उनी ढुक्कले सुते ।

||| ॥॥॥॥९501111111710007710/ 0

। [1111 ॥॥| 1, ॥॥

॥॥ 1111 | ॥ | [लट

भोलि बिहान विरबलकी छोरी बादशाहको दरबारमा गई । उसलेबादशाहसँग भेट गरी । उसलाई बादशाहले किन आयौ भनेर सोधे ।वीरबलकी छोरीले भनी, “मेरो बुबा सुत्केरी हुनुभएको छ । उहाँलाईसुत्केरी बिदा दिनुपस्यो ।” बादशाहले भने, “कस्तो अचम्मको क्रागर्छ्यौं ! लोग्ने मानिस पनि कहीँ सुत्केरी हुन्छ ?” वीरबलकी छोरीलेभनी, “गोरुले दुध दिन्छ भने हाम्रो बुबा सुत्केरी हुन नहुने ।”

बादशाहले वीरबललाई गोरुको दुध ल्याउन भनेको कुरा सम्भे ।

उनले वीरबललाई मूर्ख बनाउँछु भन्ने सोचेका थिए । वीरबल त

उल्टै बिदा लिएर बस्ने पो भए । बादशाहको जुक्ति काम लागेन ।

उनले केही गरे पनि वीरबललाई मूर्ख बनाउन नसक्ने भए । अकबरले

वीरबलकी छोरीलाई भने, “तिम्रो बाबालाई दरबारमा पठाइदिन्‌ । गोरुको

दुध ल्याउनु पर्दैन ।” बादशाहले बीरबलकी छोरीको चलाखी थाहा पाए ।बादशाहले उसलाई पुरस्कार दिएर घर पठाए ।

दुई बुढाबुढी र सिरो

जापानी लोककथा

धेरै अगाडिको क्रा हो, जापानमा एक जोडी श्रीमान श्रीमती बस्थे ।तिनीहरूको एउटा सिरो नाम गरेको कुक्र थियो । ती दुवै बुढाबुढीभइसकेका थिए । उनीहरू आफ्‌ आफूमा धेरै माया गर्थे । उनीहरू गरिबथिए । उनीहरू आफूलाई र सिरोलाई वर्षभरिका लागि चामल किन्नचाहन्थे तर उनीहरूसँग थोरै पैसा थियो । त्यसैले अब छिटै नै चामलकिन्ने पैसा सकिन्छ भनेर उनीहरू चिन्ता गर्न थाले ।

एक दिन ती दुवै बुढाबुढी बारीमा काम गरिरहेका थिए । सिरो चाहिँयताउति बारीमा सुँघ्दै थियो । एक्कासि त्यस कुकुरले भुक्दै एक ठाउँमाखोख्रिन थाल्यो ।

“चुप लाग्‌, सिरो !” बुढाले भने तर सिरो भुकिरहयो र खोस्रिरहयो ।त्यति गर्दा पनि सिरो भुकिरहेको हुनाले बुढा त्यहाँ हेर्न गए ।

न“|॥)

॥॥॥ रे|||

त्यसपछि उनले एउटा लट्ठी माटामा गाडे । लट्ठी केहीचिजमा ठोकिएको जस्तो लागेर उनले त्यहाँ खने । खनिएको ठाउँमा उनलेएउटा ठुलो बाकस भेट्टाए । बाकस खोलेर हेर्दा त त्यहाँ सुनका असर्फीहरूभेटिए । बुढा धेरै खुसी भए । अब त चामल किन्न चिन्ता नै गर्नुपरेन ।

यी सबै कुरा एक जना लोभी छिमेकीले देखिरहेको थियो ।उसलाई लोभ लाग्यो । उसले पनि सिरो कुक्रलाई लिएर गयो ।उसले सिरोले सुँघेका ठाउँमा खनेर हेन्यो तर उसले त्यहाँ केही भेटेन ।रिसको झोकमा उसले सिरोलाई मारिदियो ।

२९१0 2,1 / / द्र

४४१९)

सिरो मरेको थाहा पाएर ती दुवै बुढाबुढी धेरै दुःखी भए । उनीहरूअलापविलाप गर्न लागे ।

एक रात सपनामा सिरो आयो र उसले बुढाबुढीलाई भन्यो,“मलाई तिमीहरूले धेरै हेरचाह गरेका थियौ । त्यसैले अब मतिमीहरूको हेरचाह गर्ने छु। भोलि बगैँचाको सल्लाको रुख काट्नु रकेही सल्लाको रस भात भएको भाँडामा मिसाउनु ।” त्यति भनेर कुक्रबिलायो ।

११११) १७

] "छै! १)

भोलि पल्ट उनीहरूले कुक्रले भने जस्तै गरे । भात पकाएको भाँडामासल्लाको रस पर्नासाथ बुढी चिच्चाउन थालिन्‌, “हेर्नुहोस्‌ न ..।”भातको सिता एक एक गरी असर्फपीमा परिवर्तन भएकोपाइयो । बुढाबुढीसँग धेरै पैसा भयो । तर ती बुढाबुढी आफनो आज्ञाकारीकुक्रलाई सम्झेर झन्‌ दुःखी भए ।

सिरोले बुढाबुढीलाई आफ्‌ बाँच्दाखेरि मात्र होइन, मरेर पनि ठुलोसहयोग गस्यो ।

जे छोए पनि सुन

ग्रिसेली लोककथा

ग्रिस भन्ने एउटा देश छ । त्यहाँ धेरै पहिले मिदास नामका राजा थिए ।ती राजा धन सम्पत्तिको असाध्यै लोभ गर्थे । उनी सुन किनेर ढुकुटीमाजम्मा गर्थे । उनका ढुकुटीमा धेरै सुन जम्मा भइसकेको थियो, तैपनिराजालाई अभ धेरै सुनको लोभ लाग्दै गयो ।

[२७

राजालाई आफूसँग भएको सुनले चित्त बुझेको थिएन । उनलाई एकैपटकमा धेरै सुन पाए हुन्थ्यो भन्ने लाग्यो । उनले भगवान्‌ खुसी भए एकैपटकमा धेरै सुन पाइन्छ भन्ने ठाने । त्यसैले उनी भगवानको तपस्या गर्नलागे । भगवान्‌ खुसी पनि भएछन्‌ । भगवान्‌ उनका अगाडि देखापरे ।भगवानले राजालाई के माग्छौ भनेर सोधे । राजालाई यो ठुलो मौकाथियो । राजाले भगवानसँग भने, “मैले जे छोए पनि सुन होस्‌, प्रभु ।”राजाले जे छोए पनि सुन हुने वरदान दिएर भगवान्‌ अलप भए ।

॥ नि पएाएण्म्यु। पा | र

राजा मिदास विभिन्न कुरा छुन थाले । जे छोए पनि सुन हुन थाल्यो ।इँटा, ढुङ्गा आदि समेत सुन भए । बारीका फुलसमेत सबै सुन भए ।राजासँग अब चाहेजति सुन हुने भयो । उनी अत्यन्तै खुसी भए ।

राजाको खाना खाने बेला भएको रहेछ । भान्छेले राजालाई खानेक्रा ल्याइदिए । राजा खाना खान बसे । राजालाई अन्डा मनपर्थ्यो । सबभन्दा पहिले राजाले अन्डा टिपे । अन्डा त तुरुन्तै सुनपो भयो । राजा झसङ्ग भए । उनले अरू खाने कुरा टिपे ।राजाले टिपेका खाने क्रा सुन हुँदै गए । राजाले चिया खान खोजे ।चिया पनि सुनको झोल भयो । राजालाई अब के खाने, के खाने भयो ।राजा त्यस दिन भोकै सुते ।

भोलिपल्ट राजाकी छोरी दगुदै आई । उसले राजालाई छोई ।राजालाई छुने बित्तिकै राजाकी छोरी पनि सुनको मूर्ति भई ।छोरी मूर्ति भएकामा राजालाई ठुलो पिर पस्यो । दरबारमाराजाले छोए भने मूर्ति भइन्छ भन्ने हल्ला मच्चियो । राजाका पाले,पहरा, नोकर, चाकर दरबार छोडेर भाग्न लागे । अब त दरबारमाराजा एक्लै परे ।

राजालाई धेरै भोक लाग्यो । राजा खाने कुरा खोज्न आफैँ दौडनलागे । खाने कुरा पाए पनि राजाले खान सकेनन्‌ । खाने क्रा मुखमानपुन्याउँदै सुन हुन्थ्यो । दरबारमा जताततै सुन देखिन थाल्यो । राजाकोपेट भने खाली नै रहयो । राजा भोकले छट्पटाउन लागे । भोकले नैउनी मर्ने भए ।

सुके४: 111॥॥॥॥।॥[।1 ॥/ 7:1,711] ॥ ।

राजालाई अब आफनो भूल थाहा भयो । मानिसलाई सुनभन्दा खानेकुरा नै चाहिने रहेछ । उनलाई सुन देखेर दिक्क लाग्न थाल्यो ।मर्ने अवस्था भएकाले राजाले भगवान सम्झे । त्यति नै बेलाभगवान्‌ देखा परे । भगवानूले राजालाई भने, “फेरि के माग्छौ ?”राजालाई लाज लाग्यो । उनी बोल्न पनि नसक्ने भइसकेका थिए ।उनले बिस्तारै भगवानसँग भने, “प्रभु ! मबाट ठुलो भुल भयो ।मलाई सुन चाहिँदैन । प्रभुले मलाई दिएको वरदान फिर्ता होस्‌ । सबैकुरा पहिले जस्तै होकन्‌ । मलाई भोक लागेको बेला एक पेट खानपाए पुग्छ ।”

भगवानूले राजालाई दिएको शक्ति फिर्ता गरिदिए र अलप भए । अबराजाले छोएका कुरा सुन हुन छोडे । सुन भएका कुरा पहिले जस्तैभए । राजाकी छोरी हिँड्न थाली । राजा खुसी भएर खाने कुरा खाए।उनले धन सम्पत्तिको लोभ गर्न छाडे ।

विश्वासिलो साथी

भारतीय लोककथा

धेरै पहिलेको कुरा हो । एकादेशमा एक जना राजा थिए ।राजा साहसी र बुद्धिमान्‌ थिए । कसैले छलछाम गरेको मनपराउँदैनथे । त्यसैले उतको नाम जहाँतहीँ फैलिएको थियो । अनेककला भएका मानिसहरू राजालाई उपहार दिन दरबारमा आउँथे ।कोही कोही त दरबारमा आफूनो इमानदारिता देखाउन आउँयै ।

एक दिन एक जना ठुला कलाकार दरबारमा आए । उनले साहसी,बुद्धिमान र इमानदार राजासँग भेट्ने इच्छा जाहेर गरे । राजालाईदिन उनले तिन ओटा उस्तै उस्तै राम्रा पुतली बनाएर ल्याएका थिए ।ती तिन ओटै पुतली राजाका सामु राखेर उनले बिन्ती चढाए, “यीपुतलीहरू राम्ररी हेरिबक्स्योस्‌ र तीमध्ये सबैभन्दा राम्रो पुतली, मध्यमपुतली र सबभन्दा नराम्रो चाहिँ पुतली कुन कुन हुन्‌, छुट्याइबक्स्योस्‌ ।”

॥॥११1॥/१॥४::1

टु

कलाकारको कुरा सुनेपछि राजाले तिन ओटै पुतलीहरू हातमा लिए रसबैलाई राम्ररी हेरे । पुतलीहरूको उचाइ, तौल र बनावट उस्तै उस्तैरहेछ । तिनीहरूमा कुनै पनि फरक देखिँदैनथ्यो । राजाले राम्ररी पुतलीहेर्दै जाँदा उनले सबैमा प्वाल परिरहेको देखे ।

|२७

राजाले सानो सिन्का लिएर तिन ओटै पुतलीको कानमा छिराए ।त्यसपछि उनले पुतली हल्लाउन थाले । हल्लाउँदा पहिलो पुतलीमाछिराएको सिन्को अर्को कानबाट निस्केको देखे ।

त्यस्तै, दोस्रो पुतलीमा छिराएको सिन्को चाहिँ मुखबाट निस्केको देखे ।त्यस्तै, तेस्रो पुतलीमा छिराएको सिन्को चाहिँ सिधै पेटमा गएको देखे ।

यसपछि राजाले केही बेर सोचेर भने, “तिमी साँच्चीकै कस्ता बाठाकलाकार रहेछौ । तिमीले सिकाएको साथी चिन्ने तरिका देखेर म धेरैनै खुसी छु। तिन ओटा पुतलीहरूबाट तिनै किसिमका साथीहरू निस्के ।सबै मान्छेहरू आफना साथीहरू असल होउन्‌ र गोप्य क्राहरू गोप्यराख्न सक्‌न्‌ भन्ने चाहन्छन्‌ ।

ती पुतलीहरूमध्ये सबैभन्दा पहिलो पुतली नराम्रो हो । त्यस्तो साथीपायो भने उसले तिमीले भनेको क्रा एउटा कानले सुनी अर्को कानलेउडाइदिन्छ।

दोस्रो पुतली चाहिँ मध्यम दर्जाको साथी हो किनभने उसले तिम्रो क्रासुनेर उसले अरूलाई क्रा लगाउँछ । उसले केही क्रा पनि गोप्य राख्नसक्दैन ।

तेस्रो सबैभन्दा विश्वासिलो र असल साथी हो किनभने उसले गोप्य कुरान सुनेर उडाउँछ, न त अरूलाई भन्छ । उसले त्यो क्रा गोप्य राख्छ।कलाकार राजाको यस्तो जवाफ सुनेर धेरै खुसी भए किनभने आजसम्मकसैले नभनेको क्रा राजाले भनिदिए ।

खाल्डामा परेको भकुन्डो

2024-06-14T14:17:35Z

Nepalikitab8848: Created page with "खाल्डामा पप्रेको रकुन्डो सामग्री सङकलनइन्दिरा चालिसे, रत्नमान शाक्य, जयप्रसाद लम्सालयरोगराज भट्टराई, लक्ष्मीभक्त बासुकला चित्राड्कन कर्ताराजुबाबु शाक्य नेपाल सरकारशिक्षा म..."

खाल्डामा पप्रेको रकुन्डो

सामग्री सङकलनइन्दिरा चालिसे, रत्नमान शाक्य, जयप्रसाद लम्सालयरोगराज भट्टराई, लक्ष्मीभक्त बासुकला

चित्राड्कन कर्ताराजुबाबु शाक्य

नेपाल सरकारशिक्षा मन्त्रालयपाठ्यक्रम विकास केन्द्रसानोठिमी, भक्तपुर

प्रकाशक : नेपाल सरकारशिक्षा मन्त्रालयपाठ्यक्रम विकास केन्द्रसानोठिमी, भक्तपुर

6 प्रकाशकमा

परिमार्जित संस्करण : २0७३

अमेरिकी अन्तर्राष्ट्रिय विकास नियोग (ग्रुएसएआइडी) को सहयोगमा यो सन्दर्भ सामग्री प्रकाशनभएको हो । यसमा समाविष्ट सामग्रीको जिम्मेवारी प्रकाशकमा निहित छ। यसमा रहेका सामग्रीलेगयरुएसएआइडी र अमेरिकी सरकारको अवधारणालाई प्रतिनिधित्व गर्दैनन्‌ ।

हाम्रो भनाइ

बाल बालिकाको पठन सिप बढाउन, मनोरञ्जन प्रदान गर्न, मानसिक र बौद्धिक विकासकालागि सिकाइ सम्बद्ध सन्दर्भ सामग्रीहरूको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ । सन्दर्भ सामग्रीलेबाल बालिकालाई अध्ययनशील बनाउनका साथै पढाइ सिप विकास गरी पाठ्य पुस्तकमाभएका विषय वस्तु ग्रहण गर्नसमेत मदत गर्छ ।

पाठ्यक्रम विकास केन्द्रद्वारा राष्ट्रिय प्रारम्भिक कक्षा पढाइ कार्यक्रम कार्यान्वयनगर्ने क्रममा यो सन्दर्भ सामग्रीलाई अद्यावधिक गरी गुएसएआइडीको आर्थिक सहयोगमाप्रकाशनमा ल्याइएको हो । प्रस्तुत सन्दर्भ सामग्री कक्षा १ देखि ३ सम्मका विद्यार्थीहरूकालागि उपयोगी हुने गरी विकास गरिएको छ तापनि आवश्यकतानुसार जुनसुकै कक्षामा पनिप्रयोग गर्न सकिने छ।

प्रस्तुत सामग्री शिक्षकहरूले सबै बाल बालिकाहरूलाई पढ्ने मौका दिई आपसमाछलफलसमेत गराई उनीहरूको पठन सिप विकासमा सहयोग गर्नुहुने छ भन्ने अपेक्षागरिएको छ । अन्त्यमा यस सामग्रीका सम्बन्धमा प्राप्त हुने सुझाव एवम्‌ प्रतिक्रियाकालागि पाठ्यक्रम विकास केन्द्र सदैव स्वागत गर्दछ ।

बि.सं. २०७३ पाठयक्रम विकास केन्द्र

विषय स्‌ची

क्र.स. पाठ शीर्षक पृष्ठ सङ्ख्या१. सिमा ग्वाङको बुद्धि प्र२. खाल्डामा परेको भकुन्डो ९३. भालु भझुक्कियो १४४. रेलले छोएन पदप्‌. हात्ती कसरी जोख्ने ? २३६. गरिब किसान र राजा ३०७. युसुफको भारी ३६

सिमा ग्वाङको बुद्धि

चीनमा धेरै पहिले सिमा ग्वाङ नाम गरेको केटो थियो । उ धेरैचलाख थियो । पढिसकेपछि सिमा ग्वाङ साथीहरूसँग खेल्थ्यो ।उनीहरू बगैँचामा खेल्थे । बगैँचाको वरिपरि ढुङ्गाको पर्खालथियो । पर्खालको एक छेउमा एउटा ठुलो माटाको घ्याम्पोथियो । त्यस घ्याम्पाभरि पानी थियो ।

एक दित सिमा ग्वाङ साथीहरूसँग बगैँचामा लुकामारी खेल्दै थियो ।सिमा ग्वाडको एक जना साथी पर्खालमा चढेको रहेछ । त्योसाथी चिप्लिएर घ्याम्पाभित्र खस्यो । सबै केटाकेटी घ्याम्पो भएकोठाउँमा जम्मा भए । तिनीहरू के गर्ने, के गर्ने अलमल्लमा परे ।

यस्तो सङ्कटमा सिमा ग्वाङ झट्टै विचार गर्न सक्थ्यो । उसलेठुलो ढुङ्गो टिप्यो र घ्याम्पामा बजास्यो । घ्याम्पोमा भ्वाङपन्यो । भ्वाङबाट सबै पानी बाहिर आयो । घ्याम्पामा डुबेकोसाथी बच्यो ।

गाउँका ठुला मानिसहरूले पनि त्यो कुरा थाहा पाए । त्यसपछिठुला मानिसहरू घ्याम्पो भएका ठाउँमा आए । घ्याम्पामा डुबेकोकेटो भ्वाङबाट बाहिर निस्किसकेको थियो । बुद्धि पुन्याएर कामगरेकाले सबैले सिमा ग्वाङलाई स्याबासी दिए ।

खाल्डामा परेको भकुन्डो

धेरै पहिले चीनको कुनै ठाउँमा वेन यान्वो नाम गरेको केटो थियो ।उससँग एउटा भकुन्डो पनि थियो ।

एक दिन बेन यान्वो साथीहरूसँग भकुन्डो खेल्दै थियो । भकुन्डोगुडेर इनार नजिकैको सानो खाल्डामा पन्यो ।

॥/।

७!

॥/

॥ ॥

बाँसको छ्डी ल्यायो ।

ँ

भकुन्डो झिक्न खाल्डामा हात हाल्यो । उसलेत्यस छ्डीले पनि उनीहरूले भकुन्डो निकाल्त सकेनन्‌ ।

कि

भेट्न सकेन । अर्को साथीले ब

एक जना साथीले भ

भकुन्डो

|

भकुन्डो कसरी निकाल्ते होला भनेर वेत यान्वो विचार गर्न थाल्यो ।उसले एउटा जुक्ति निकाल्यो । बेन यान्वोले सबै साथीहरूलाईउसको घर लिएर गयो । घरबाट उसले एउटा बाल्टिन लियो ।बाल्टिनमा डोरी बाँधिएको थियो । त्यस बाल्टिनले बेन यान्वोकाआमाबाबु इनारबाट पानी फिक्थे ।

वेन यान्वोले साथीहरूसँग इनारबाट पानी निकालौँ भन्यो ।उनीहरूले बाल्टिन इनारमा खसाले । सबै मिलेर बाल्टिनको डोरीताने । बाल्टिनमा इनारको पानी आयो । उनीहरूले त्यो पानीभकुन्डो भएको खाल्डोमा हाले ।

उनीहरूले धेरै पटक इनारबाट पानी निकाले । त्यो पानी भकुन्डोभएको खाल्डोमा हाल्दै गए । खाल्डामा पानी बढ्दै गएपछि भकुन्डोपनि माथि आयो । अब उनीहरूले भकुन्डो भेद्त सक्ने भए । वेतयान्वोले भकुन्डो निकाल्यो ।

वेत यान्वो र साथीहरू रमाएर फेरि भकुन्डो खेल्त थाले ।

१४|

एउटा ठुलो वत थियो । वतको बिचमा एउटा बाटो थियो । त्यसबाटामा दुई जना केटाहरू हिँड्दै थिए । उनीहरू साथी साथीथिए । एउटा केटो अलि ठुलो थियो । अर्को केटो साथीभन्दासानो थियो । उनीहरूले हिँड्दाहिँड्दै बाटामा एउटा भालु देखे ।त्यो भालु उफ्रँदै उनीहरूतिर आइरहेको थियो ।

भालु देखेर ठुलो केटो झटपट एउटा रुखमा चढ्यो । सानो केटोरुख चढ्त सकेन । उसलाई आपत्‌ पन्यो, तर क आत्तिएन ।भालुले मरेको मानिस, जनावर खाँदैन भन्ने कुरो उसले सम्झयो ।उ जमिनमा लम्पसार परेर पल्टियो ।

भालु सानो केटाको छेउमा आयो । सानो केटो लास जस्तै भएरसुतिरहयो। उसले सास पनि बन्द गस्यो । भालुले उसको नाक कानसुँध्यो, तर सानो केटो जिउँदो भन्ने थाहा पाएन । भालुले त्यसकेटोलाई केही गरेन । भालु आफूतो बाटो लाग्यो । सानो केटोबच्यो ।

भालु हिँडेपछि रुखको केटो ओर्लियो । सानो केटो पति उठ्यो ।ठुलो केटाले सानो केटोलाई भालुले खान्छ भन्ने ठानेको थियो ।भालु त्यतिकै हिँडेको देखेर ठुलो केटो छक्क पन्यो । उसले सानोकेटालाई जिस्क्याउँदै सोध्यो, “भालुले तिमीलाई कानमा के भन्यो ?”सानो केटोले जवाफ दियो, “आपत्‌मा साथीलाई एक्लै छोड्नेकोविश्वास नगर्नु भनेर भालुले भन्यो ।”

रुसमा एउटा गाउँ थियो । त्यहाँ एउटा किसानको परिवार बस्थ्यो ।किसानका दुई ओटी छोरी थिए । ती दुवै पुतली जस्ता राम्राथिए । ठुली आठ वर्षकी थिई । सानी छ वर्षकी थिई । तिनीहरूरेलको लिकको पल्लापट्टि च्याउ टिप्त जान्थे ।

/) | |; दु,£%40 %%%%

पन्ना नाति

00 2 पाण्गु प्र. 1० हर दे 010)क्् 910100)/

(४14 01012.

एक दिन तिनीहरू च्याउ टिपेर घर फकँदै थिए । तिनीहरू रेलकोलिक नजिकै आइपुगेका थिए । रेल पनि नजिकै आइरहेकोथियो । दिदीले झटपट लिक पार गरी । बहिनी लिकको बिचमापुग्दा च्याउ पोखियो । बहिनी च्याउ टिप्न थाली । दिदी पारिबाटकराई, “च्याउ छोड्दे ! लिकबाट भाग्‌ !” बहिनीले प्रस्ट सुनित ।उसले छिटो टिप भने जस्तो सुनी ।

0072) /)| 0)/0070

_ताललपापणााो

७?”

पारी ७5२केके

रेलको ड्राइभरले सिट्ठी बजाइरहयो । दिदी पारिबाट “भाग्‌ बैनीभाग्‌ !' भन्दै चिच्याइरही । बैनीले च्याउ टिप्न छोडिन । रेलकायात्रीहरूले भने, “कठै बिचरा, मर्ने भई !” ड्राइभरले रेल रोक्नेप्रयास गनत्यो तर रेल रोकिएन । सानीको माथिबाट रेल गयो ।दिदी डाँको छोडेर रुन थाली ।

"-७----

८म्म्््ञ्रि

रोकियो। यात्रीहरू रेलबाट ओर्लिए। उनीहरूले सानीलाई

च्याउ टिपिरहेकै देखे । दिदी सानी भएको ठाउँमा दौडँदै आई ।

रौ

पुगेर

रेल पर

तिमीलाई रेलले केही

४

॥

। सबैले सानीलाई सोधेगरेन ?” सानीले जवाफ दिई, “छुँदै छोएन। म ओछ्यानमा जस्तै सुतँ।

यात्रीहरू पति आएरेल लिकबाट गयो ।”

सानीले च्याउ टिपिसकी । दिदी बहिनी घरतिर लागे ।

हात्ती कसरी जोख्ने ?

- चिनियाँ बालकथा

(४०००

पर“केडे:] ॥त्‌ पनेछ ठै/ ) सक्रि) ॥

धेरै पहिले चीनमा सान क्योन भन्ने मानिस थिए । उनीसँगधेरै हात्ती थिए । उनले उनको साथी कावो कावोलाई एउटाहात्ती उपहार पठाए । कावो कावोका कामदारले हात्ती देखेकाथिएनन्‌ । सबै कामदार हात्ती हेर्न जम्मा भए । कत्रो ठुलो जनावरभन्दै उनीहरू छक्क परे ।

२४)

कावो कावोलाई हात्तीको तौल थाहा पाउने इच्छा भयो । उनलेसबैसँग त्यो हात्ती कसरी जोख्ने भनेर सोधे । केही मानिसलेहात्ती जोख्न ठुलो तराजु बनाउनुपर्छ, भने। केही मानिसले सिङ्गोहात्ती जोख्न सकिँदैन, काटेर टुक्रा टुक्रा पारेर जोख्नुपर्छ भने ।

).// कदर र्‌ हि८८17).

कावो कावोको सात वर्षको छोरो त्यहीँ थियो । उसको नाम कावोचुङ थियो । कावो चुङ सबैको कुरो सुनिरहेको थियो । उसलाईकसैको क्रामा पनि चित्त बुझेन । कावो चुडले बाबुको अगाडिगएर भन्यो, “म यो हात्ती सजिलै जोखिदिन्छु ।” कावो चुङकोकुरो सुनेर ठुला मानिसहरू छक्क परे ।

नजिकै समुद्र थियो । त्यहाँ ठुला ठुला डुङ्गाहरू थिए । कावोचुङले हात्तीलाई समुद्रमा लिएर गयो । उसले हात्तीलाई एउटाडुङगामा चढायो ।

हात्ती चढाएकाले डुङ्गाको माथिसम्म पानी आयो । कावो चुङलेडुङ्गामा पानीले डुबाएको जति वरिपरि मसीको चिनु लगायो ।

त्यसपछि हात्ती डुङ्गाबाट निकाल्न लगायो । अब उसले ढुङ्गातौलँदै डुङ्गामा हाल्त लगायो । मसीको चिनुमा पानी नआउन्जेलढुङ्गा हाल्दै गए । मसीको चिनु पानीले छोएपछि ढुङ्गा राख्नछोडे।

हात्ती राख्दा र ढुङ्गा राख्दाको चिनु एउटै भएपछि हात्ती रढुङ्गाको तौल बराबर हुने भयो। कावो चुङले डुङ्गामा राखेजतिढुङ्गाको तौल जोडेर हात्तीको तौल सुनायो ।

अचम्मले हात्ती तौलेकाले कावो कावोले छोरालाई स्याबासी दिए ।

गरिब किसात र राजा

धेरै अगाडि जार इबान भन्ने व्यक्ति रुसका राजा थिए । उनीआफना जनताको दुःख बुझन अरूले नचिन्ने गरी डुल्त जान्थे ।एक दिन साँझ परेपछि उनी मास्को सहरका छेउको गाउँमापसे । घुम्दा घुम्दा थाकेर आराम गर्ने विचार गरे ।

राजाले गाउँका मानिसहरूलाई भने, “दाइ, म सारै थाकेकोछु। मलाई बास बस्ने ठाउँ दे ।” राजाले लाएको लुगा ज्यादैसाधारण दियो । उनी राजा हुन्‌ भन्ने कुरा कसैले पनि थाहापाएनन्‌ । उनलाई पति बस्ने बास दिन मानेनन्‌ । राजालाई दुःखलाग्यो ।

_2 ११, /०११५१%.

लाापारेकशापोशतीती एप नसारेरेकसरे”

राजा त्यहाँबाट फर्के। फर्कन लाग्दा राजाले एउटा सानो भझूप्रो देखे।त्यो झुप्रो एउटा गरिब मानिसको थियो । क ज्यादै गरिब थियो ।

राजाले त्यस झुप्रोको ढोका घचघचाउन थाले । त्यो गरिबकिसानले ढोका उघारेर सोध्यो, “तपाइँले कसलाई खोज्नुभएकोराजाले जबाफ दिए, “म आज रातभरि यहाँ बास बस्तचाहन्छु ।” किसानले भन्यो, “तपाइँ कुसमयमा आइपुग्नुभयो ।अहिले मेरी श्रीमती बिरामी परेकी छिन्‌, म तपाइँलाई केही पनिखान दिन सक्दिनँ तैपनि चिसोबाट बच्नुहोस्‌ । आज रातभरियहीँ बस्नुहोस्‌ ।”

त्यति भनेर किसानले राजालाई एउटा कोठामा लग्यो । त्यहाँउसका छोराछोरीहरू सुतिरहेका थिए । तितनीहरूमध्ये कोहीनिदाएका थिए र कोही जाडोले थरथर कामिरहेका थिए ।किसानले केही रोटी राजालाई दियो । अनि सुत्तका लागिअलिकति पराल पनि ओछ्र्याइदियो ।

भोलिपल्ट उज्यालो भएपछि राजा दरबार पुगे । उनले आफनोलुगा फेरेर फेरि त्यही गरिबको झुप्रामा आइपुगे । किसानलाईबोलाएर आफ्‌ राजा भएको र हिजो यहीँ बास बसेकोकुरा बताए । किसान अचम्ममा परे । राजाले किसानलाई धेरैधन्यवाद दिए । उनी किसानदेखि धेरै खुसी भएर किसानकाछोराहरूलाई दरबारमा लगे । राजाले किसानका छोराछोरीलाईआफ्नै छोराछोरी जस्तै गरी पाले ।

युसुफको भारी

- ग्रिसेली बालकथा

युतान भन्ने एउटा देश थियो । त्यहाँ युसुफ भन्ने केटो थियो ।उ बाठो थियो । उ युनानका राजाकहाँ नोकरी गर्थ्यो ।

एक दिन त्यहाँका राजा तीर्थ जाने भए । त्यस बेला मोटर,हवाईजहाज केही थिएनन्‌, हिँडेर जानुपर्थ्यो । सामान मानिसले नैबोक्नुपर्थ्यो । वन जङ्गलमा पनि बास बस्नुपर्थ्यो । तीर्थ जानकालागि खाने कुरा बोक्नुपर्ने भयो । सुत्न ओढ्ने ओछ्याउने पनिबोक्नुपर्ने भयो ।

राजाका दरबारमा खाने कुरा र ओढ्ने ओछ्याउनेका भारीतयार भए । युसुफले पनि एउटा भारी बोक्नुपर्ने भयो । उसलेखाने कुराको भारी बोक्छु भनेर रोज्यो । त्यो भारी अरूभन्दागरौँ थियो । ठुला मानिस सबैले युसुफलाई अरू नै भारी बोक्नभने । युसुफले गरौँ भए पनि आफूले रोजेकै भारी बोक्ने ढिपीगस्यो । ठुला मानिसले उसलाई मुर्ख केटो ठाने ।

दरबारमा हिँडेको दिन युसुफ अरूसँग हिँड्न सकेन । भारी गरौँभएकाले उसलाई धेरै कष्ट भयो । क सबैको पछि पछि बिस्तारैहिँड्यो । ठुला मानिसले फेरि उसलाई अर्कै भारी बोक भने तरयुसुफले मानेन ।

भोलिपल्ट युसुफ असरूसँगै हिँड्यो । पर्सिपल्टदेखि क अरूभन्दाअघि अघि हिँड्त थाल्यो ।

युसुफको भारीबाट दिनदिनै खाने कुरो निकाल्तुपर्थ्यो । त्यसैलेदिनदिनै उसको भारी घटेर गयो । अरूको भारीबाट खर्च हुनेकुरो थिएन । त्यसैले अरूको भारी घटेन ।

तीर्थ पुग्दा युसुफको भारी आधा घटेको थियो । क कति पनिथाकेको थिएन । तीर्थमा क सबैतिर घुम्न सक्यो । अरू साथीधेरै थाकेका हुनाले घुम्न सकेनन्‌ ।

ठुला मानिसले बल्ल थाहा पाए, युसुफ मुर्ख होइन, बाठो रहेछ ।एक दुई दिन दुख गर्दा धेरै दिन सुख हुन्छ भने केही दिन दुखगर्नुपर्छ ।

मुकुन्द इन्दिरा (नाटक)

2024-06-14T14:16:50Z

Nepalikitab8848: Created page with "णिड्टो।2€० 8: साझा शिक्षा ड-पाटी0 हर %०%४४०४,१151:01:919%90,0118५४४४५४,01211252911.01. मुकुन्द इन्दिरा बालकृष्ण सम प्रकाशक : साझा प्रकाशन संस्करण : पन्धौं (२०४८) ३१०० प्रतिसोत्हौं (सा. प्र, बाट नवौं) संवत्‌..."

णिड्टो।2€० 8:

साझा शिक्षा ड-पाटी0 हर

%०%४४०४,१151:01:919%90,0118५४४४५४,01211252911.01.

मुकुन्द इन्दिरा

बालकृष्ण सम

प्रकाशक : साझा प्रकाशन

संस्करण : पन्धौं (२०४८) ३१०० प्रतिसोत्हौं (सा. प्र, बाट नवौं)

संवत्‌ : २०४९ (दश हजारप्रति)

मृत्य : छू. २०।- मात्र

मुद्वक : साझा प्रकाशनको छापाखाना, पुल्चोक, ललितपुर

प्रधम संस्करणकोप्रस्तावना

श्रव्यकाव्यमा कहिले कहिले अधवा अर्काबाट सुन्दा मीठो बोली रमधुर लयको भाग आइपर्दछ, दृश्यकाव्यमा भने पात्रहरूकोउत्तरदायित्व कवि या नाटककारको भन्दा कमगाह्रो हुँदैन । दिन आउला- मेरो कमजोरकलमले कुनै हनुमान्‌ जस्ता पात्रकोहातमा परेर गदाको काम देला(यो फ्याँकिएन भने) ।

-बालकृष्ण सम

'हपनारायण श्रेष्ठभुकुन्दलाल श्रेष्ठभवदेब उपाध्यायब्रूदा

षिमान

पुनाचारमेशदास

युसूफ

जन्दुल हुसैनमिस्टर ज्याक्सनस्क्ले-मास्टर

पात्रहरूपुरुष

पाटनका एक साहूरूपनारायणको छोरारूपतारायणको भित्रअर्को साहूरूपतारायणको नोकरभवदेवको नोकर

मुकुन्दका कलकत्तेसाथीहरू

छ्ाक्रवर्ग, हात हेर्नै, नाक, रमैशदासको नेपाली नोकर,

' झरियाहरू, ब्राह्मणहरू, डोलेहरू, कुल्लीहरू

रअरू।

घनमती देवीइन्दिरा देवीराजामती

बखतरी ज्यानभ्ररिनीहरू इत्यादि ।

स्त्री

रूपनारायणकी स्वास्नीमुकुन्दलालकी स्वास्नीबूढाकी स्वास्नी

एक मसहूर गायिका

दृश्य- पाटन, काठमाडौं, कलकत्ता ।

॥श्री॥मुकुन्द इन्दिरा

प्रथम अङ्दृश्य १- पाटन, मध्यान्हमा । रूपनारायणको सुत्ले कछा ।

भित्तामा टाँगिएका तस्वीरहरू- घ्रुवनारापण, कमला (लक्यी);सरस्बती इत्याबि र ठूलो अक्षरले पो श्लोक लेखिएकोएउटा कागतमा-राम राम रमा राम राम राम रमा रमा ॥रमा राम रमा राम रमा राम रमा रमा ॥१।अलि तल शीशीहरू राखेको सानो तखता । त्यसम्फील्र अस्ल्येनिछचौनामा भित्तामा ठडचाएको बालिस्टमा अडेस लाएर सिरकले गुदुमुदुभई आँखा-नाक-मुख मात्र देखाएर ओठले डिग्री च्यापी कपनारापणबसिरहेका ।उनको सिरानमा (ढौकातिर होइन) जपमाला र पुरानो बृहतखोघ-रत्लाकर, सिरानमनि अगिल्तिर एउटा कन्तुर, लद्‌ठी, दुई अंगुल मैक्षबाँकी रहेको सामदान, खुट्टामन्तिर करुवा र फिकडानी ।अगिल्तिर ओछ्याएको रङ्ग उडिसकेको मखमली मसैखालायिछरिएका धेरै कितापको बीचमा जेनघडी हेरी भबदेव बसिरहेका ।(एक मिनेटपछि)रूपनारायण - अँ ?भ्बदेव- पुग्यो।

रूप

भबदेव-

रूपभन-

ख्प-

विमान-रूप

(डिग्री भिकी हेरिसकेर भवदेवलाई दिंदै)हेर्नोस्‌, फेरि उही उनान्सय; फेरि उत्ति ।(डिग्री हेरी) मेरो आँखाले आजकाल चश्मा मागेजस्तो छ ।हो, अझ उनान्सयको धर्कालाई पनि अलिकति छोएको छैन ।(डिग्री पखालेर खोलमा राख्नै) ज्वर त रहेनछ, तपाईं उसैअतानिनह छ, ज्वरसित डराएर ज्वर झिम्नुहुन्छ ।उतान्तय ज्वरै होइन ? सहानुभूति गर्नोस्‌न ।होइन, यति त कसैको साधारण हुन्छ । यो उनान्स्य मलाईपूरा बर्ष दिन आयो; हाम्रो ग्वाँजे, चिन्नुहुन्छ, हो, उनलाईउनान्सय ठेक्का नै छ । हाम्रा साहिला बाको छोरालाई उहीउनान्सय, कति औषधि खुवाए- माछाको तेलमा त उल्लाईमाछो बनाएर दुबाए, सुवर्ण-मालती-वसन्तको त उसले फागूखेल्यो- ज्वर तेलले चिल्लो भयो, घूलोले फुस्रो भयो; तर केहीगरेर घपिएन, आखिर दुई वर्षपछि आफैं हरायो । कसैलाई तअलिकति रिस उठ्यो, अलिकति दिक्क भयो कि बस । ज्वरपनि त चाहिंदो मात्रामा चाहिन्छ, चाहिँदो मात्रामा त बिषऔषधि हुन्छ, औषधि नचाहिँदो मात्रामा विष बन्छ । हो,नातागती भयोभने, जीउ दुब्लाउँदै गयोभने अथवा विचार...(सिरक पन्छाएर फूर्तिसित उच्च स्वरमा)म दुन्लो छैन ? तपाईंको फुकालेर झुण्डघाएको लुगामा पतियत्तिको खुम्चा त किमार्थ परोइन ! हरे ! हेर्नोस्‌, मेरोभोटोको ह्वार्लाङ्गे बाहुला देखेर बूढा बा भन्थे नि सर्पकोकाँचुलीभित्र कनसुत्लो पसेजस्तो ।

(बिमानको प्रवेश)किन आइस्‌ ?बोलाउनुभएजस्तो लाग्यो-होइन, जा । (विमान निस्कन्छ)यसको कान अलि बाक्लो छ।त्यसैले त अरूले नसुनेको कुरा पनि सुनेको ।'किमार्घ' भनेको 'विमान' सुन्यो होला ।

र

१

मभव-

भव-क््प-

रूप-

त दुब्लाएर केही हुँदैन तागत भएसम्म ।

तागत ? कुनै दिन मेरो नसा-नसामा तागत हुँदोहो, त्यो पनिउहिल्यै बिर्सिसकेँ ।

तपाईंको नसाको तागत बहिरोलाई बोलाउने स्वरभित्र लुक्नपुगेछ, अहिले त्यो खुट्टामा गएको भए पनि तपाईं जुरुक्क

उठ्नुहुन्थ्यो ।

ओहो, के भन्नुभएको !. अहिले उठेभने- जुरुक्क उठेंभने मेरोप्रतीतिमा यो शरीर घरहराजत्तिकै अग्लो हुन्छ, त्यहाँ माथिझ्यालबाट टुँडिखेल जति टाढा देखिन्छ, मेरो आँखा योभूइँलाई त्यत्तिकै टाढा देखेर कहालिन लाग्दछ अनि मानसिकभूइँचालो जान थालिहाल्दछ, त्यसैले यो ढल्ने घरहरालाईगुँडुल्केर नबसी सुखै छैन ।

तपाईंको सिरकभित्र त काँचो आँप राखिदिए पनि एकै दिनमापाक्दछ । यसरी गुम्सी एकै ठाउँमा बसिरहेर जुदक्क उद्ता तहात्तीलाई पनि रिङटा लाग्छ ।

होइन, होइन, तपाईंलाई ठट्टा छ, मलाई त अर्कै शंकाछ- भन्छन्‌ नि, के हो नाम पनि लिन मन त्यही-धाम्सिस्‌ ।

क्षय हा: !

उफ्‌ । यो शूलले पनि आधा मासु पारिसक्यो, मेरो पेटकोभित्र के त छ, नत्र यसरी मानिस चलेजस्तै कैले कता कैलेकता हावा खान किन हिंड्थ्यो ! उ: पछिल्तिर ढोडनसामापुगेर पल्टनबाजी खान लाग्यो; यस्तो ०2 ७१०

नपरोस्‌ । फेरि कस्तो गजब छ- शूल रौंकादुप्पा-दुप्पासम्म पनि दुख्न पुग्दछ ।

माफ गर्नोस्‌, त्यस बेला यहाँले काटेर, फुकालेर फालिसकेकानङ, रौं, दाँतलाई समेत शूल भइरहँदो हो, हामी पो चालपाउँदैनौं ।

मलाई होइन, मेरो रोगलाई गिज्याउनोस्‌, त्यो यतरी लाजमानोस्‌ कि तपाईंको नाम लिएर फुक्नेबित्तिकै जमुचण्डालको

३

भव-

भव-

भ्व-

भव-

भव-

भवनख््प-भ्रब-रूप

रूप-

नामले पीनासको, दोहलो भएजस्तै होस्‌ ।

यो सब लाछ्ली अजीर्णको प्रभाव हो ।

यी: यसरी बस्ता-बस्तै पनि घुमाउँछ, तपाईं भने क्षयकोनाममा उजुरै सुन्नुहुन्न ।

. चैर्यको क्षय र' शंकाको वृद्धि मात्र होँ । रिङटा क्षयले मात्र

लाग्दैन वृद्धिले पनि लाग्दछ, जवानीको पाँच कोस रअहिलेको पाँच कदमलाई धकाइले जोष्नोस्‌, एकै-एकै हुनआउला । डर कुनै रोगको औषधि होइन, डर आफैँ रोग हो।तपाईं त्यसो भन्नुहुन्छ, हेलचेक्रचाइँबाट बचाएर पथपरहेजगर्न कर लाउने डर नै होइन र ?

'होइन, त्यो त बुद्धिचाल हो ।

उसो भ्रए डर किन लाग्छ त ?

कमजोरी र पापले ।

के रुद्राणी जगज्जननी कालीसित पनि नडराउँ ?

पापीमात्र कालीसित डराउँछ, धर्मात्मा त उनलाई भक्तियुक्तप्रेम गर्दछ, बधिनीसित डमरु जस्तै उनीसित खेल्दछ ।कालसित पति नडराउँ ?

किन ? काल दुश्मन हो भने उसको सामना गर्नुपर्दछ,उसलाई जित्नुपर्दछ, दार्शनिक हतियारले उसको सैन्य डरकोघ्वस्त गर्नुसिवाय उसलाई जित्ने अरू उपाय छैन ।

साँच्ची भन्नोस्‌, के तपाईंलाई डरै लाग्दैन ?

लाग्दछ। :

कोसित ?

डरसित ।

केको डर ?

यहाँ जति नीच कर्म छन्‌, तिनको सतहमा डरको विषादिजलप लागेको हुन्छ, तसर्थ खराब वस्तु जतिसुकै लोभ्याउनेहोस्‌, तापनि भयलाई छोइएला भन्ने भयले म त्यसलाई

।(भ्रवदेवलाई समातेर) बाजे, मैले पनि डरलाई छोएको थिएन

॥ 1

आवररूप

भव-

भव-

तर डरले गुडिएर मलाई छुन आयो, यो छातीको छतलाईबुहारीको जवानीको डढ्दो आगोको पाङ्ग्राले छोइसक्यो,कुलको पाती मुकुन्दभने कलकत्तामा पुगेर गङ्गासागरमाबेपत्ता हुन लाग्यो । मेरो यही चिन्ताले क्षयरोगको मुकुण्डोभिरिरहेछ । अझ पनि तपाईं मेरै कमजोरी, भन्नुहुन्छभने, हो,बिहा गर्नु मेरो कमजोरी, छोरो पाउनु 'कमजोरी, चाँडै नातिदेह्नलाई मुकुन्दको तेह्र वर्षकै उमेरमा आठ वर्षकीइन्दिरासित बिहा गरिदिनु कमजोरी, यहाँको पढाइले नअघाएरज्यादा दुब्लाएकोले औषधिसमेत गराउन उसलाई कलकत्तामापढ्न पठाउनु कमजोरी, तर सबभन्दा कमजोरी, आफूलाईमाया नगर्ने छोराछोरीको माया गर्नु ।के अर्थ ? तपाईंलाई त्यस्तो लागे झिकाउनोस्‌्न-झिकाउने चिठी गएदेखि त उसले जवाफै दिन छोडयो ।उसलाई त्यो भालूलाई बन्दूक पड्काएजस्तै भयो । हेर्नुहुन्छ ?उसको पछिल्लो चिठी यही हो ।(बृहत्स्तोत्र-रत्नाकरको बीचबाट झुत्रो चिठी झिकी भवदेवलाईदिन्छन्‌ ।)अक्षर त छापाबराबर राम्रा रहेछन्‌ ।अझ राम्रो छ, बाच्नोस्‌न ।(पढ्छन्‌) “डिएर फादर,तपाईंको लेटर पाएँ, होममा कहिले फर्कने भनी रिप्लाईमाग्नुभएको रहेछ । आई प्रे, मेरो पढाइ कम्प्लीट हुनदिनोस्‌ । हरिदास याण्ड को.ले मनि दियो, मेरो सिग्नेचर पनितपाईंकहाँ डेलिभर भयो होला । यहाँ क्रिसम्यासको धूमधामछ।योर लभिङ्ग सन,मुकुन्द”चिठी देछ््ता मुकुन्द त क्षारसमुद्रमा सेतु बाँध्न लागेजस्तोबुझिन्छ । तीनचार वर्षअघि उहाँ मैले भेद्तासम्म यस्तोथिएन ।

झवब-

अच-ङ्ह्प-

झव-

रूप--

यताबाट गएका मानिसहरूलाई समेत भेटै दिँदैन रे ।कहाँसम्मको नवाफ भइसकेछ । हिजोआज त त्यो डेरा पनिछोडेर अन्तै सन्यौ भन्ने सुन्छु ।खर्चनि?खर्च पठाउँदैछु ।पाएँ भन्ने पनि लेख्नतैन ?उही हरिदासद्वारा सहीसम्म आउँछ, त्यत्तिको' घिडघिडो छ ।भला पढ्दै भए त बेसै भयो, अब कति पढिहाल्ला र ।तपाईंलाई थाहा नै छैन, बी. ए. पास भएपछि उसले पढ्नछोडिसम्यो, यो निश्चय छ । यताउता झरेको भुत्ला जस्तैहावाका भुमरीमा बरालिएर हिंडिरहेछ रे, यहाँ नफर्कने भन्छरे । त्यसो भए त्यो ग्याजुएट भएर उसका बानुआमालाई केकाम लाग्यो, इन्दिरालाई के काम, देशलाई के ? मेरो छोरालेबरु कोदालो चलाएर झिकेको पसीनाले यहाँ कान्छीऔंलाकोनङजत्रो जमीनलाई मलिलो पारेको भए पनि सुखसित आँखाचिम्लन पाउँदै !अवश्य !बाजे, दुई वर्षअघि उसको चिठीसम्म आइञ्जेल म औषधिखाँदै थिएँ, हिजोआज त औषधिको सट्टा हरेस पो खानलागेको छु । पत्याउनुभएन ? (तख्ताबाट शीशी भिकीदेखाएर) जाँच्नोस्‌, यो बिर्को नखौलेको कति भयो होला ?त के यही चिन्ता गरी घामी बसेर मुकुन्दलाई आँगनमानचाउन ल्याउने विचार छ्‌ कि कुनै खँदिलो युक्तिको गारोपनि खडा गर्दै हुनुहुन्छ ?मेरो विचार सुन्नुभयो भने तपाईंको करडे पिँजराभित्र दच्केकोडड फोक्सोरूपी पखेटा चालेर बाहिर उड्ने बल गर्नेछ ।

?

यस्तै भइरह्यो भने- यस्तै भइरह्यो भने अन आउने गृष्मक्रातुसम्ममा मैले आफैँलाई बिर्सन बेर छैन । म सीङ भएकोमानिस हुँ कि हात भएको पशु हुँ- त्यो पनि सम्झन सक्ने

॥

भव-

आवर

भव-रपअवरूप

छैन, अरू मलाई बौलाहा भन्नेछन्‌, म अरूलाई बौलाहाभन्नेछु !तपाईं जस्तो समझदार मान्छेले यस्तो कुरा मुखमा ल्याउनैखुल्दैन, स्वार्थता छाडेर संसारका निराशहरूसित आफूलाईमनले जोड्नोस्‌, माया गरिनेमा माया गर्नेको हक हुन्छ, योकरा आफमा मनले घटाउनौस्‌ ! तपाईंलाई केही भयोभने यीजहानहरूको के दशा होला- मतले गुन्नोस्‌ ! अर्कालाईबचाउन आफू बाँच्नुपर्दख, तसर्थ उनको दु:खमा मनले भागलिनोस्‌ ! अनि सम्हालिनोस्‌ ।लौ, मलाई त छोडिदिनोस्‌, सकेसम्म म आफूलाई भत्कनदिनेछ्ैन । तर इन्दिरा मलाई एउटा - पासो नै भई । जतिविचार बढाउँछु, उति कसिन्छु; म यति कठोर छैन, यतिबलवान्‌ दछ्वैन, यति बुद्धिमान्‌ छैन कि यो मस्काइ सहन सकूँ ।मेरो अन्तस्करण मुकुन्दकोसित सट्टापट्ल गर्न पाए हुने थियो ।(एकछिनपछि)इन्दिरा कति वर्ष लागिन्‌ ?बाईस, कचाहिं सत्ताईस । यताबाट गएको एक जुग भइसक्यो ।(एकछिनपछि)तपाइँले उहिलेदेखि मेरी बुहारीलाई फेरि देख्नुभएको छैन ।शुङ्वारको जुनसुकै बस्तु होस्‌, उसको जीउ छुनेबित्तिकै जोगीदेखिन्छ- लुगाको रातो रङ्ग उसले लाउनेबित्तिकै गेरुहुन्छ । उसको निधारमा सिन्दूर विभूति देखिन्छ । उसकोघाँटीलाई बेर्नासाध मालाको मुगा स्द्राक्ष बन्दछन्‌, तरचाहिँ जोगिनीको झोलीभित्र लुकेको पचित्र श्ङ्गार जस्तैदेखिन्छ । माथि कोठामा होली, जानोस्‌न, एकचोटि भेटेर कुरागरिदिनौस्‌, म पनि आउँछु ।

सक्नुहुन्छ ?त्यसो त लट्ठी टेकेर अलि-अलि हिंड्छु नि ।जाउँ त हेर । (रूप लद्‌ठी टेकेर उठ्तछन्‌)

आजसम्म सांसारिक अन्ध इनारमाथि स्वर्गको कौसीबाट

1

उसलाई झुण्डाइराखेको आसे डोरीमा एक दुई सूत थपेर अलिबलियो पारिदिनोस्‌, हिंड्नोस्‌ । (भवदेव निस्कन्छन्‌) इन्दिरा !तेरो तपस्या अझ पुगेन ? पचास वर्षको उमेरमा तेरो ससुरासय वर्षको भइसक्यो । वैद्य भन्दछ- जे जे नाकबाट रमुखबाट भित्र पस्दछन्‌, तिनमा हाम्रो आयु भर पर्दछ; तरअनुभव भन्दछ, हाम्रो बाँच्नु वा मर्नु तिनमा भर पर्दछ, जे जेकानबाट र आँखाबाट घुस्तछन्‌ । (निस्कन्छन्‌)

मखसली रूपनारायण- डर अन्तस्करण लागिन्‌ ? यिनीहरू?

(भरिनीहरू निस्कन्छन्‌) अडेस

भव-

भावर

रूप

दृश्य २- उही(इन्दिराको सुत्नेकोठा)

मुजै झूलको मुख फट्टाएर दुईतिर कसिराखेको एउटा लामौखाट । सिरानतिर सञ्झ्याल, छेउको आँखी खापा मास्तिरफर्काइराखेको त्यहीं, "एउटा पुस्तक र कात्ने बत्तीको ढक्की ।भित्तामा टुकी राखेको खोपावरिपरि दुई तसवीर :गङ्गावतरण र इन्दुमतीलाई अगिल्तिर राखेर अज विलापगरिरहेका । भित्तामा पोतेको सफैदा खैरो भइसकेको । एउटालामो काठको कीलामा ढाकाको खास्टो आुण्डिरहेको ।खुट्टामन्तिर एउटा मझौँला काठको सन्दूस । त्यसमाथि एउटाकरुवा र अलिकति खत्र्याकखुत्रुक । भूइँमा सतरञ्जाओछ्याएको, खाट अगिल्तिरदेखि छैउको झ्यालसम्म पुगेकोनेपाली गलैँचा । ढोकानेर सानो सुकुल । अ्यालढोका काला ।(रूपनारायण र भवदेवको प्रवेश)

खैत?(ढोकामा फर्केर) घन, इन्दिरालाई एकैछिन यहाँ पठाइदेङ ।(पुस्तक उठाएर)रामायण !(चिनु लाएको ठाउँनाट झिकेर)

उडेको यो कहाँको तसवीर नि?भो, भो, मुकुन्दको होला, त्यसै राखिदिनोस्‌ त्यही;घो चाहिं क सधैं हामीहरूसित लुकाउँछै ।

९

भव

भव-भ्व-इन्दिरा-रूप-

इन्दिरा-भव-

अग-

इन्दिरा-भ्व-

इन्दिरा-

इन्दिरा-

(राखेर)केही आकारले मान्छे हो कि शंका छ, त्यत्ति हो,नत्र कागत हो खालि अधवा तसवबीर हो,पहाडको कसैले त चिन्नै पनि सकोइन ।परन्तु इन्दिरा आफ्नो मुकुन्द यसमा सफादेख्ती हो ।

भक्तले जस्तै मूर्तिमा भक्तवत्सल ।आइन्‌ लौ इन्दिरा । [इन्दिराको प्रवेश)

कस्तो हलक्क बढिछन्‌ । चिन्यौमलाई ?कुन्नि, खै ?लौ!

ए हाम्रो बाजे, चिन्है म त-धेरै भयो त्यसैले । के मिसिएको थियो अगिमाना चामल यो आधा मुठी तिल कपालमा ?...तपाईं पित्तले पो त चाँडै फुल्नुभयो ।

दियो उमेरमा धक्का अब चालीसले पनि ।(टहलिएजस्तो गरेर छप निस्कन्छन्‌)इन्दिरा, के तिमीलाई सञ्चै छ ?छ्‌।तिमी दिनकसरी काटदखछभौ !के र, हाहामै दिन बित्तछ ।सोझै छ सूर्यको बाटो आफूचाहिं यताउतिअनैक काममा घुम्दा ढीलो हुन्छ सधैंभरिकत्ति फूर्सद मिल्दैन ।रात !हो, रातमा भनेसधैँ फुर्सत नै जस्तो हुन्छ, हेर्छु कथाहरू

१०

भ्रव-इन्दिरा-भव-इन्दिरा-भव-

इन्दिरा-

भव-

इन्दिरा-

भव-

कहिले कहिले, बत्ती कातेरै रात काट्तछु,निद्राले कहिले मूर्छा पर्छु यो भूइँमै पनि,कहिले सपना देख्छु, कैल्है देख्तिनँ त्यो पनि

तिमी के के कथा हेछ्र्चौ !चै रामायणको ।

कुन

ठाउँमा ?यो सबै ।धेरैजसो तैपनि ।

सुन्दर

काण्ड ।

ए, ए, जहाँ ७०00: मैली, निन्याउरीसीता छन्‌, के त्यही , अशोक रूखका मनिबसी उनीसँगै रुन्छयौ ?

अनि रामाश्वमेघमा,त्यहाँनेर जहाँ छोडे बीच जङ्गलमा गईहँदै लक्ष्मणले सीतालाई, सन्देश राममापठाइन्‌ उनकै हात हे राम ! करुणानिघान्‌ !'भन्दै रोएर सीताले ।ए, त्यहाँ के मुकुन्दकोचिठी आउँछ ? (इन्दिरा टाउको हल्लाउँछे)के गछयौं, अझसम्म पढाइमाउनी डुबिरहेकै छन्‌, नडुबेर समुद्रमामोती मिल्दैन । संसारभरमा सर्वश्रेष्ठ जोजो छन्‌, जो जो गए ती ती सबका ज्ञातसागरउर्लन्छ पुस्तकैभित्र लिपिको लहरी बनी,त्यसैमा माथि गर्जन्छ हाँसो आकाशमा, अनिउठ्छ वैराग्यको मेघ, आँसु बर्सन्छ, नेत्रकोनाउ ढल्मल भै हिंड्छ, त्यहीं अभ्यासको हुरीज्ञान-विज्ञानको साथ जोडले चल्न थाल्दछ;

११

जहाँ उनीहरू हाँस्छन्‌ जहाँ रुन्छन्‌ उनीहरूउही बहन्छ यो हाँसो उही बग्दछ आँसु यो;तर पुस्तकमा मोती पाइँदैन, पढाइमाजो डुब्यो जसले पायो पायो त्यो उसले, कुनैकसैको निम्ति खोजेर दिन सम्तैन । इन्दिरा,पौडी सतहमा मात्र नडुबेर समुद्रमामोती मिल्दैन । के गछयौं ज्ञानमा मात्र शान्ति छ,ज्ञान घौटी पिलाएर पिइँदैन, तसर्थले

उनी डुबिरहेकै छन्‌ ।

इन्दिरा- के सधैँ डुब्नु बेस हो?मोती जस्तै सघैँ डुब्ने भए मोती लिने पनिमोती मात्र भयो खालि ।

भव- के गर्ने त, तिमी भन ?

इन्दिरा- पाए जान्थें उहीँ आफैँ ।

_ भव- के गछर्थौ र तिमी गई ?कसरी पाउँछौ पत्ता तिम्रो त्यो जलबिन्दुकोगङ्गासागरमा ? भिक्ला परदेशीहरूसितबिन्दुको कसरी माग्छयौ गल्ली गल्ली घुमी त्यहाँ

स्वास्नीमान्छै भई ? हामी छँदैछौँ, इन्दिरा, तिमीमान्छयौभने त मै जान्छु, पत्ता लिन्छु, यहाँ अनिसँगै लिएर फर्कन्छु, साक्षी हुन्‌ परमेश्वर,म बाटो लाग्छु चाँडै नै नि:सन्दैह तिमी रह्‌ ।तिम्रो कुरा उनीलाई केही भन्ने भए भन।(इन्दिरा भूइँमा बसेर खाटमा घोप्टो परी रुन्छे)भैगो यो आँसु नै होला तिम्रो सन्देशको मसी ।(रूपनारायण र धनमतीको प्रवेश ।रूप सन्दूसमागि बस्तछन्‌ |)जाने भएँ तपाईंको छोराको खोजमा म त,त्यही यताउता होलान्‌ लिएरै आउँला यहाँमेरो भाग्य भएदेखिन्‌ गुन लाउन पाउने

१२

घन-

रूप-

भव-

अचवा खबरै भात्र लिएर घर फर्कुला ।विद्यार्थी जो पढैया छ यज्ञ गर्दा पढाइकोधूबाँले बाहघ संसार केही देख्दैन; संझना

'बढी यती धनी हुन्छ उसको कि कुनै कुरा

संझँदैन नसंझेर आफैँले; त्यो समाधिमा,कवि झैं कल्पनाभित्र नसुतेर निदाउँछ,उसलाई न बेलाको याद हुन्छ कि आङमाघाम लागिरहेको छ अधवबा जून; एउटासंझाइरहने मान्छे वर चाहिन्छ- बीचमाजो भन्दछ- तिमी विद्यार्थी हौ, पुस्तक होइनौ,डुल, खाङ, पिक, आफू को हौ संझ, गई सुत ।यस्तै होस्‌ ।

“दैवले आज हामीमाथि दया गरीतपाईंको सिधा डोरी बाटो लायो यतातिरयो पूर्वरङ्गले अवश्य पनि ल्याउला

आज लच्छित छु । तर आगो निराशकोदन्केर नबढोस्‌ झन्‌ झन्‌ आसको सासमा परी !परमेश्वरले दु:ख छोरा हुरकिंसकेपछिदिने अबश्य हुन्‌ भन्ने थाहा मात्र भए पनिरसादिहरु खाएर किन दूध बढाउँचे !-रक्त सिद्धघाउँयेँ दूधै बनाई, अनि मर्दैएकै चोटि छुटाएर दूध माता दुवै ।हं किनशंका उद्योगमा आमा ? 'तँ चिता म पुग्याउँला'महादेव यही भन्छन्‌ 'कि चितामा पु्याउँला'केही खानुभए हुन्थ्यो, फलफूल अलीकतिउल्ले तयार पारेकी छरे ?

दुःख त्यसै किन

उठाउनुभयो !केको ?

१२

रूप- केको दुःख र!

भव- इन्दिरा,जेसुकै काम होस्‌ हामी 'ग्यौं' भनी कराउँछौंगरेनौं वा गयौं जान्ने उही मात्र छ एउटाजस्तो जे जे पुरस्कार जब उल्ले पठाउँछअनि पो जान्दछौँ हामी गरेछौं बा गरेनछौं।

(इन्दिराबाहेक अरू निस्कन्छन्‌)इन्दिरा- झ्यालमा बसी रामायणबाट मुकुन्दको तसवीर झिकेर)'तपाईँलाई सञ्चै छ !?' के यो सोधिपठाउने,'यहाँ मलाई सञ्चै छ' कि यो भनिपठाउने ?केही लेखी पठाउँ, या खालि यो मुखले कुरा,कि दुबै कि दुवै बाद, के संचार पठाउने ?एउटा नाम नै मेरो लाख सन्दैशतुल्य छ,छ यही नाममा शक्ति हिन्दूस्थान डुबाउने,नत्र छन्‌ व्यर्ष लाखोटै चिठी ?- बेला अमूल्य तीनासे बापत आगोमा पोलिनेछन्‌, छँदा पनिबौलाही भनि मान्नेछु, के संचार पठाउने ?मेरो माया तिमी गर्छौं भन्ने यो सुइँको पनिपाए मात्रभने आठै दिशाबाट तिमी जहाँछौँ उही आउँछन्‌- सारा चखेवा, काग, कोइली,चन्द्रमा, झरना, मेघ, फोहरा, लहरा, जुई,गुलाफ, हसिना, बेली, चमेली, मोतिया अनिजोडी जोडी त्यसै मेरा ती सन्दैश सुनाउँछन्‌तिमीलाई तिमी सुन्छौ, अनि त्यो जब बुझ्दछौतिमी, तार कुरा साँच्चै हुन्छन्‌ झुट्टा भए पनि;त्यसैले छैन संचार मेरो भनिपठाउनेतिम्रो संचार नै मै हुँ, मेरो संसार नै तिमी !

घनमती- ननैपथ्यमा) बुहारी, बुहारी !(इन्दिरा दौडेर निस्कन्छ)

१४

दृश्य ३- काठमाडौं

देउरालीको मुखबाट हिमालय पर्वतका जण्डहरू देखिएका ।उकालो चढ्दै एउटा जाने तीन जना आउने भरियाको प्रबेश ।सब भारी बिताउँछन्‌ । दुई जना आउने बटुवा आएरओहर्लन्छन्‌ ॥ अर्को बटुवाको प्रवेश ।)

बढुवा- (भरियाहरूलाई) आउँदै गर है, तिमीहरू त अथक छौ, अब तओह्रालैनहो। - (ओहर्लन्छ)जाने भरिया- अम्ले-! कासकु भारी यिनीहरू ?पहिला आउने भरिया- साह भान्छा कोहोको हो!जाने भरिया- साहार कि पाटान ?पहिला आउने भरिया- साहार जुद्ध साडाक ।दोस्रा आउने भरिया- हिन्‌ हिन्‌ कान्छा, नपर्खी ।(गाउँछ) बूढीले आँखा चिम्लेलाचीलले चल्ला लैजाला ! (भारी बोकेर दुई जना॥ ओह्वालो झर्छन्‌)तेस्रा आउनै भरिया- (भारी बोकेर गाउँछ) ८चीलले चल्ला कै लालाढुङ्गाले डोको थिचुँला,दइवा ! (एउटा ढुङ्गा देउराली माईलाईचढाएर ओह्लन्छ)(छाता ओढेर फिता बाँधी लदठी टेकेका भवदेवको र एक हातमा लदूठीअर्को हातमा लालटिन लिएर गलेबन्दीको फेटा बाँधेको

१

भव-“भरिया-

पुनाचा-

पुनाचाको प्रवेश । नादलका टाटाहरू आई बीच-ब्रीचमा घाम छेक्नाले बराबर देउरालीमाबदली भइरहन्छ, हिमालयचाहिँएकनास टल्किरहन्छ ।)लामा, अझ यहीं छस्‌, तँ गलिस्‌ ?होइन यत्तिमागले त कसरी फेदी पुग्ने ?लौ यो, त्यहाँ गईखाजा खा जा !(रिया पैसा लिएर भारी नोकरी निस्कन्छ)(आउने दुई जना भरिपाको प्रवेश)पुनाचा, हेर्‌ तिनको पसिना, तँ तआफ्नो देखाउँथिस्‌; हेर्‌न, त्यो नागदहबाट तीनागकन्याहरू निस्के जस्ता छन्‌ भर्खरै, अनपस्न लागे उही फेरि । (भ्रिनीहरू निस्कन्छन्‌)(भवदेव ढृङ्टामा अडेस लाएर बस्तछन्‌, पुनाचासानो ढुङ्गामा थ्याच्च नस्तछ)घाम लागिसक्यो यहाँज्यापू, नेपाल खाल्डा त अझ बादलमन्तिरटल्की डुबिरहेको छ भित्र त्यो नागलोक झैं,माथि हेर्‌ कुइराका ती तरङ्ग, अझ हेर्‌ उता-ढिका कमल हीराको त्यौ शीतल हिमालय !सौन्दर्यसार संसारभरका लहराउँदागौरीशङ्रको पाउ लेखी आफ्नो ललाटमाउघारी हरियो घुम्टो त्यो जङ्गन पहाडको'अछ ताराहरूभन्दा म राम्री छ कि छैन त ?'भन्दै ती स्वर्गका आँखा सूर्य-चन्द्र भएतिरआफ्नो श्ङ्गार पृध्वीले देखाएकी तँ हेर्‌ उहाँ ।पर्डामा चिट्कारीले जस्तै !कि चित्रमा

१६

पुनाचा-

भव-

लेख्नेको चित्रकारीले यस्टै !

यो थाउँमा कटि

चोति आएँ, मलाई यो यस्टोसम्म रमाइलोलागेको कहिल्यै सट्टै ठियेन ।

तँ बिचार गर्‌,

हाम्रो नेपाल यो सानो संसारै हो; कि लोककोकल्पवृक्ष यही नै हो, यहाँ पाइन्छ जे पनि;यहीं मदेसको धूप, यहीं ठण्डी हिमालकोमृतप्ञ्जीबनीदेखिन्‌ साघारण बुटीतकयहाँ लदाबदी छन्‌ या कति केवल छन्‌ यही,बिष फल्छ यहीं फेरि यहाँ गोमन सर्प छन्‌ ।यही छ उर्वरा भूमि नदीनाला अनेक छन्‌,लामो बगर चट्टान नाङ्गा डाँडाहरू पनि ।गैँडा, बाघ यही हुन्छन्‌ कस्तूरी चमरी पनि ।यहाँ सबै शताब्दीका मान्छे छन्‌ ,पटमूर्ख छन्‌यही, यहीं महात्मा छन्‌, सुदार्शनिक छन्‌ यही,यही साहित्य संगीत सिकर्म र डकर्म छन्‌,यही छन्‌ खुकुरी खड्ग, याण्टी एयरक्रधाफ्ट छन्‌यही गोरा पहेंला छन्‌ राता कालाहरू पनि,बग्छुन्‌ प्रकृति माताका रङ्गा र जमुना यही ।स्वतन्त्र हिन्दुको ' राज्य यही मात्र छ एउटा ।यही गोपाल छन्‌ फेरि यहीं गोरखनाथ छन्‌,सीता सती यहीं जन्मे, यहीं गौतम बुद्धकोभयो जन्म, यही राम कृष्णको नाम गुँज्दछ,;सशरीर पुगे स्वर्ग यतैबाट युधिष्ठिर,ज्ञानी जनक राजाको ज्चानघारा बह्यो यहीसयौं संग्रामका बीरहरू जन्मे यही, यहींपतिब्रताहरू जन्मे सती जानेहरू पनि ।नमूना भैरहेका छन्‌ अनेकौं सभ्यता यही,यहीं छूती अघ्ुती छन्‌ तन्त्र मन्त्रहछू पनि,

१७

पूजाहारी यहीं पोडे यहीं ब्राम्हण शुद्ध छन्‌,यहीं छन्‌ ज्योतिषी झाँक्री यही डाक्टर वैद्य छन्‌ ।लाखे र घाटु छन्‌ चल्ने र बोल्ने तसवीर छन्‌ ।साष्टाङ्ग दण्डवत्‌, पाउलागी, आशीष, स्यालुट,सलाम र नमस्कार, स्वस्ति यी सात दर्शनयही -छन्‌ । शिरमा क्याप शाहजादा र नाइट,यही टोपी छकल्ले छन्‌ सीलको चर्मको पनि,यहीं फेटा लबेदा छन्‌, यहीँ टोप र कोट छन्‌यही गादो छ खाँडीको, रुइदारी लुगा यहींयहीं छन्‌ चरना भोटो जङ्ग पोशाक छन्‌ यहीँयही केप यर्ही खास्टो मजेत्रो र घलेक छन्‌,यही घाँगर छन्‌ फेरि पही छन्‌ पारसी लुगासुरुवाल र धोती छन्‌, .यही छन्‌ फरिया गुन्यु,यही सुन र कल्ली छन्‌, यही तारा र यारिङ,यही छन्‌ नालुको जुत्ता, यहीं अग्लो खुरे पनिसारङ्गी छ यही बाजा बादशाही समेत छ,गलैँचा कौच कार्पेट राडी सुकुल छन्‌ यहीयही छन्‌ सुनका छाना गहीं खर परालका,यही प्राचीन सञ्झ्याल, युतानी स्तम्भ छन्‌ पहीं,यर्ही छन्‌ काठका गाडा गाडी छन्‌ रोल्सराइस,यही काँटा र चम्चा छन्‌, बोहता टपरी यहीं,यही कति भनूँ फेरि यहीं छस्‌ तँ यहीं छु म।

(आउने दुई बढुवाको प्रवेश)यहाँहरू कताबाट ?बद्वा- नयाँ मुलुकबाट,भव- के,”त्यहाँ समय बेसै छ ?बढुवा- यसपाला त बैस छ । (दुवै निस्कन्छन्‌)

भव- हिंड्‌, धेरै बेर पो हामी व्यर्थमा गफमा भूुल्यौँ ।ज्यापू गर्‌ लौ नमस्कार आमालाई बिदाइको,

१८

धर्म संझेर भन्‌ 'फेरि फर्कनेछु जहाँ बलेउही निभ्नेछु, ग्रणको सामा माटो नुझाउँला,आमा, ब्याज सकेसम्म, सकेसम्म बुझाउँला'(पुनाचा नमस्कार गर्दछ)

पुना, यो देश छोडेर जानेलाई त बैगुनीभन्नैपर्दछ, अर्काको क्रण खाई पचाउनेत्यही हो, कि यहाँ छोडोस्‌ माटोको देह अगिनमा,अनि त्यो चुल्बुले आत्मा स्वार्थी आत्मा गौ भईवासनाको पखेटाले उड्दै जाओस्‌ जतासुकैहुँदैन मोक्ष व्याधाको बाण लागी जहाँतक ।

(निस्कन्छन्‌)

दरितीय अङ्क

दृश्य १ कसका

हरिसन रौड । रमेशदासको घरको भ-्याङमन्तिरको जोटा । ढोकाबाटबाहिर सडकमा मेटरको अत्ती यताउता चलिरहेको रमानिसहरूको पनि आबतजाबत भेद्रहेको देखिन्छ ।नेपश्यमा बजारिया खलबल, साइकलको घंटी,मौटरको भ्याँकम्वाँकको आवाज बराबरचलिरहन्छन्‌ । भ्रवदेब रपुनाचाको प्रबेश ।

भब- भित्र धेरै आत्मा छन्‌ जस्तो छ ।

पुनाचा- रेलभिट्र प्याकिस भएडेखि म ट मैरो पो भयाको छ।

भव- हाम्रो उता बिहाको दिन सम्झी:- दमाईंका सनाई कलाँट,वस्तादका रागरागिनी मढघौलीको मङ्गलु, जन्ती ताँतीमिलाउनेको हप्की, विधिको एक एक मात्रामा औंला भाँच्नेब्राहमणहरूको स्वस्तिवाचन, दुलहीका माइतीहरूको साँकसुँक,सब एकै ठाउँमा भुटिएको शब्दको खिचडीभित्र आफूलेबोलेको आफ्नै कानले सुनिदैन, हो त्यस्तै यहाँ नित्य संझी ।

पुनाचा- अझ कोई आएन ।

भव- अरे कोईहै?[भित्रबाट ढोका खोलेर एउटा नोकर बाहिर निस्की ढोकाफेरि बन्ब गर्दछ ।)

नोकर- हाँ बताइए । म्या आप नेपाल से पघारे है ?

२०

भव- हाँ।नोकर- म पनि नेपाली हुँ।भव- त्यो भिरेको खुकुरीले त हामीले पहिल्यै कानेखुसी गरिसकेका

थियौं । घर कहाँ?

नोकर- दार्जलिड्‌ ।

भव- बेसै भयो, आफ्नैसित भेट भयो । नम्बर एक तीनको कोठीभ्रनेको यही हो !

नोकर- हो।

भव- मुकुन्दलाल भन्नेलाई तिमीले चिन्हेका छौ ? किन हाँस्यौ ?बोकर- तपाईंको?

भ्ब- म उनैको दाज्यू-भाइ, घरको एक दुई संचार लिएर आएको ।नोकर- पर्खनोस्‌ है त एक छिन यही, बेन्च छ।

(नोकर निस्कन्छ)आव- आइज, बसौं । (दुबै बस्तछन्‌)

अख्तरी ज्यान- निपथ्यमा गीत गाउँछे)तू मेरे कब पै आओ, मैं तुम को बैठने दुँ

मुझे रोकर जिलाओ तुम, मैँ तुम को फूल भी दुँ,

जहाँ के केस लैलाका- (नेपश्र्यमा खलबल)पुनाचा- भिट्ट ट हरिभजन हुन लागे जस्टो छ।भ्रव- (टाउको हल्लाएर) अब खलबल हुन लाग्यो सुन्‌ ।

(भित्रको ढोका अलिकति खोलेर त्यडी सिस्टर अ्याक्सन,

यूसुफ, अन्दुल हुसेन उभिन्छन्‌ ।)मि. ञ्याक्सन- म्या टिमी मिस्टर मुकुण्डको डेख्नको वास्टे आयो ?

भ्रब- त्यसै हो, हामी उनकै दाज्यू-भाइ ।

अख्नुल हुसे-क कोछ?

भ्रब- हाम्रो इष्टमित्र ।

अब्नुल हुसेन- अच्छा ।

भब- हामी घरको धेरै खनर बोकेर आएका छौं, पाकिसक्यौं ।(ती तीनै जना ढोका बन्द गरी भित्र पस्तछन्‌)

भला यतिकासम्म यहाँ बसेर मुकुन्दले नेपाली भाषा त

२१

पुनाचा-भ्वव-

झव-

पुनाचा-भव

नोकर-भव-

नोकर-भव-

पुनाचा-

पुनोचा-

प्रचार गरेछ, त्यसैले ऐले आफ्नो भाव प्रकट गर्न कत्तिकोसजिलो भयो । तर मलाई शंका लाग्छ, मुकुन्द किन अझजन्मेन ?यहाँ छैन कि ।छ छन त, तर कति धेरै छ, दैव जानोस्‌ !(युसूफ र रमेशदास फेरि ढोकामा आउँछन्‌)भोलि भेद्त सक्छ ?(कड्केर) तिमीहरूलाई आज, हामीलाई भोलि ? तिमीहरूभित्र, हामी बाहिर ? मुकुन्दलाई यहाँ पठाइदेक कि हामी भित्रआउँछौँ कि खबरको पार्सल नेपालमै फिर्ता लिएर जान्छौं ।(रमेश र पूसुफ भित्र पस्दछन्‌)

फेरि हामीलाई भिट्र लागेर छुरीले न्याते -्याते गर्ला नि?के नेर !

(नोकरको फेरि प्रवेश)एकै छिन पर्खनोस्‌ रे ।ए, यता हेर्‌ ।म चाँडै आउँछु । (भित्र पस्दछ)ज्यापू, यहाँको हावा ठीक छैन, आ ढोकैनेर बसौं । खुकुरी एकअङ्गुल जति बाहिर झिकिराख्‌ ।

(नोकरको फेरि प्रवेश)होइन, ए ठिटा- (नोकर दौडेर बाहिर निस्कन्छ ।फेरि अन्दुल हृसेन, यूसृफ, अखतरी ज्यान, एउटा तबल्ची,दुई सारङ्गीबाज आएर बाहिर निस्कन्छन्‌ । नोकर बाहिरबाटफेरि दौडेर भित्र पस्तछ।)देखिस्‌ त्यो तबल्चरीले हामीतिर मुख बंग्याएर गयो ।म्रैले ट टघटा हेडैं हेरैन, नट्र म पनि नाक ठुनेर टघसकोटेनलटिर जिग्रो हल्लाइडिन्ठचो ।होइन, मुकुन्द के गर्न लागिरहेछ ।डारी खौरेर फा डल्न लागेको होला ।

(नोकर ढोका खोलेर फेरि भित्र जान्छ ।

२२

मिस्टर ज्याक्सनको फेरि प्रवेश ]अनि रमेश र नोकर वुई जनाले अंग्रेनी सूट लाएको मुकुन्दका दुईहात आफ-आफ्नो काँधमा हालेर डोस्याउँदै ल्याएर बेञ्चमाराख्तछन्‌ । भवडेव, पुनाचा उठिसकेका हुन्छन्‌,मिस्टर ज्याक्सन बस्दछ ।)सि. श्याक्सन- (भ्रवदेवसँग) आज भाइले शराब बहुत खाएछ ।

भव यहाँहरूको मेहरबानी !मि. ज्याक्सन- आइसमा डुबाउन अच्छा छ।भव (अलि अगाडि बढेर) मुकुन्द !

मि. ज्याक्सन- ओह नो, नो, नो, नौ

मुकुन्द- (लोलाएको शब्बले) ओ माइ तभ ।१

मि. ज्याक्सन- हलो मुकुन्ड, मिस्टर नेपाउल, से वतस अगैनरे-दि फ्लावर अफ्‌ लभ इज फुल अफ फिगर्सदि ब्रेड अफ्‌ लभ इज्‌ मेड अफ्‌ टिअर्स ।

मुकुन्- लोलाएरै) हँ-

मि. ज्याक्सन- सरि, हि इज डेड आएज आएन इम्टि बोटल; गुड नाइट,रमेशबायु । (मुकुन्दलाई घच्घच्याएर) आएण्ड गुड नाइट टुयु पेण्टेड हिमालया ।"

रमेश- बाइ बाइ ।१

१. ओहो ! हुँदैन, हुँदैन, हुँदैन, हुँदैन ।२. ए मेरा प्रेमी !३. ए मुकुन्द, मिस्टर नेपाल, एकचोटि फेरि भन-प्रेमको फूल डरहरूले भरेको हुन्छ,प्रेमको घागो आँसुहरूले बनेको हुन्छ ।१४. अफसोस, त्यो रित्तो बोतल जस्तै मरेको ख, रातको सलाम रमेशबानु ।र तिमीलाई पनि रातको सलाम, रङ्गले लेखिएको हिमालय ।भू. सलाम ।

३३

भव

रमेश-

१. सल्लाह ।

पुना, मुकुन्दले आफ्नो भाषा सित्तैमा दान दिएको रहेछ, भाषादिएर सस्तोमा भेष र विष किनेको रहेछ । (रमेशबाबुसित)नमस्कार, तपाईंहरू आजलाई अघाइसम्नुभएको भए यिनलाईडेरामा बौरिन जान दिनुस्‌ ।

म त घेरैचोटि यिनलाई भनिसकेखु कि यसरी पिउने ठीक

छैन ।

यस्तो मित्रताको निम्ति तपाईंको घरलाई समेत साष्टाङदण्डवत्‌ छ । कति बङ्जालीहरूले मुकुन्दलाई विद्या पिलाएकाथिए, तपाईंले त्यो छदाउन लाग्नुभयो । .

(नोकरसित) एक टघाक्सी बुलवा रे । (नोकर निस्कन्छ) सनयो मि. ज्याक्सन र यूसुफहरूको बदमाशी हो, मैले तो धेरैआएडभाइस१ दिएछु, उनीसित पुछ्न सम्छौ !

सोध्नै पर्दैन, मुकुन्दले तपाईंको उपदेश मानेकैबाट हामीलेबुझ्यौ ।

पुछ उनीसित ।

मुकुन्द, स्मृतिको पत्र उल्टा सुल्टा पच्यो जता

कहिल्यै सपना देख्छस्‌ तँ के नेपालको पनि ?

अधवा .सपनामा तँ यहाँ छस्‌ बिपनाभरि,

रोएर पढ्न सम्तैनस्‌ यादले मातृभूमिको ?

अषबा अरुको भाषा भिज्यो तेरो शरीरमा,

अनि जन्मिस्‌ यहाँ आई आफ्नो कर्तव्यमा मरी,

बानु आमा अपूता र इन्दिरा विधवा भए ?

ओहो, मित्रहरू ! हाम्रो चीसो फूल हिमालका

चीसै रहे भला हुन्थ्यो, किन व्यर्षै तताउने

कष्ट गर्नुभयो ल्याई ? यिनलाई तताउनेतपाईंहरुभन्दा त चिताज्चनन नै बढ

हाम्रो निति दयाबन्त घेरै आदरणीय छन्‌ ।

र्‌४

तोकर-रमैश-

(नौकरको फेरि प्रवेश)टपाम्सी ल्यायो !पुना, लौ आ, उठा ।डेरा पुगेपछिआज रेस्ट दिइराखनु, अच्छा ?अच्छा, अमूल्य योसल्लाहले यिनीलाई होला कल्याण, ईश्वरभलो गर्नन्‌ तपाईंको, अब हामी बिदा भयौँ,यो मन्दिर यहाँको हो, यसमा जगदीश तीनदुटाकन्‌ सधैँ रण्डी रक्सी रेशम राग यी।

(निस्कन्छन)

दृश्य २- उही : चितपुर रोड

मुकुन्बको डेरा । उसको सुत्ने कौठा | बिहान । मुकुन्द खाटमा

भबदेव-पुनाचा-भव-मुकुन्द-अव-मुखुन्द-प्रच-

मुकृल्ब-भव-

खुकुन्द-

सुतिरहेको, भवदेव मेचमा सिरानतिर, पुताचा

खुद्वातिर भूइँमा बसिरहेका ।मुकुन्द कसरी फैलेको, मैले त झट्ट चिन्नै सकिनँ । जा त तँपुना, चामल-दालहरू किनैर ले, अनि म पकाउँला ।अरू?एक थोक साग-पात जे हुन्छ ले न । (पुनाचा निस्कन्छ,मुकुन्द जलमलाएको देखेर भवदेव उसको निधारमा चन्दन

पशुपतिको जलमा डुबाएर लाइदिन्छन्‌ ।)ह्बाट, केयो?पशुपतिनाथको नेत्र ।ओहो, तपाईं कित ?मुकुन्द, जसको काम चल्दैन दुई नेत्रले,तेस्रो नेत्र भविष्यत्‌को निम्तिमा टाँस्नुपर्दछ ।कताबाट तपाईं ।के सजिलै नाम छैन र ?

तिमी भत कताबाट होला ! त्यो नेत्र खोलन ।कताबाट तिमी; तिम्रा पूज्य ती पुरखाहरूकताबाट ?

जताबाट मत्स्य कुर्म बराह रसिंह आए उतैबाट आए यी नर बानर ।हामी आयौं जताबाट हाम्रा मित्रहरू पनि;

२६

आए तारा त्यतैबाट हाम्रा शत्रुहरू पनि;एकबाट फुटी आयौं जोडिन्छौं सब एकमा,बाटो छैन कुलो छैन न छ आकाशमार्ग नैतथापि जान जान्दैनन्‌ कोही, कोही त्यतै पुगे ।ज्ञता हेसयो उतै खालि एउटै ठाउँ मात्र छ,हो यताबाट नै नाम त्यो कताबाट को पनि ।बाज्ये, अनि कताबाट ?भवदेव- कोठीबाट रमेशको,हिजै अखतरीज्यानहरूको ज्यानबाट योनङ्ग्रा र बङ्राबाट आधा ज्यान मुकुन्दकोबचेको साथमा आएँ ।मुकुन्द- हाँसेर उठी फोनोग्राफमा दम दिदै) हिजो के म समाधिमाथिएँ र ? (फोनोग्राफमा फक्ट्रट बज्दछ । नाचको चाल गर्दै

भ्वदेवतिर गएर)आउनोस्‌, सिक्नोस्‌ ।

भबदेव- (उठेर रिसाई) धत्‌ के लागू अझै पनि

गएको छैन ?

(मुकुन्द फोनो बन्द गर्दछ)देख्तामा यत्तसाध्य थियो हिजो

कष्टसाध्य भयो आज; अहिले त असाध्य भो ।मुकुत्द- कल्लाई?भ्नव- यसरी बिगच्यो होला भन्न त रूपको

स्वप्नको स्वप्नको स्वप्नभित्रै पनि कहाँ थियोहोला ! के सपना देखे तिमीजस्तै भयानकउती बाँचिरहन्ये र!

मुक्न्द- को निग्स्यो ? को भयानक ?जस्तो जीबनको निम्ति मृत्यु हुन्छ भयानक !त्यस्तै त्यो मृत्युको निम्ति जीवनी नै भयानक;-भन्छौं 'पातालको लोक उभिण्डो दुनियाँ" भनीहामी अमेरिकालाई, हामीलाई अमेरिका;-

२७

भ्वदेव-सुकुन्द-भव-

अघ-

आव-

खरानी घस्छ जो त्यो त बिग्यो' भन्दछ एउटा,अर्को भन्दछ 'त्यो बिग्यो जो पाउडर घस्तच्ध ।'को बिस्यो ? मनमा चिन्ता जसको बरन थाल्दछ,को सप्यो? मनमा शान्ति जसको जम्न थाल्दछ !'के शान्ति छ तिमीलाई ?जखूर ।

तर पातमाठूलो तुफानले ठोक्यो, तिमी, नेपालमा जबनफर्कने चल्यो हल्ला, त्यो जहाज जहानकोडुब्न लाग्यो दली आफैँ, समुद्र जति शान्त होस्‌हिल्दैन उसको छाती जहाज जब चिर्दछ ।तिमी यहीँ बसे रूपनारायण अबश्य नैडुब्दछन्‌ भुमरीभित्र परेर क्षयरोगको ।तिम्रो हृदयमा मिल्लान्‌ जन ती आँसुका नदीकै त तैपनि त्यो सिन्धु नचली बस्न सक्तछ ?पिता मन्यो भने पुत्र, मरे पुत्र पिता अनिको गर्न सक्छ के भन्नोस्‌ ? पितापुत्र दुवै मरे ?मर्नै स्वभाव हो हाम्रो रुनुबाहेक लोकमामर्निको निम्ति मर्नेले अरू के गर्न सक्तछ,गर्ने सक्छ रुने उत्ति नरुने जति सक्तछ,तसर्थ रुन्छ जो आफैँ रुन्छ त्यो, स्वर्गको रङकिन नीलो भयो रातो भएन भनि दौडँदैनौलाहा जसरी रुन्छ गल्लीमा ।

भन के तिमी

उँदैनौ कहिल्यै ?

रुन्छु, आँखा जब निझाउँछधुलोले; तर रोगी या निर्धो बालक छैन मटाउकोले र छातीले कहिल्यै सस्न, केवल

आँखाले रुन्छु ।के माया लाग्दैन !

रद

भब-मुकुन्दे-

भव

भव-

कसको ? कहाँ ?केको ? माया त जालो हो माक्राको, झिँगाहरूबुद्धिमान्‌ यति ७१ ती त जेलिन्तन्‌ । यो मुकुन्दकोदेश छैन, पिता ल्‌, माता छैन, न मित्र छन्‌,न बन्धु छन्‌, न स्वास्नी छ, न कतै घरबार छन्‌,मुठी बाँधी यहाँ आयो मुठी खोलेर जानु छ,न छन्‌ मुकुन्दका कोही, न कतैको मुकुन्द छ !.

रण्डी, रक्सी त होलान्‌ कि जगतै मासिए पनि !

बाज्ये, म तिनमा छैन, ती ममा आइलाग्दछन्‌म ती उपाधिका धूवाँ आज नै फुक्न सक्तछु,मेरो स्वतन्त्रतालाई बाधातक पुप्याउनकोही सक्तैन ।

सक्तैनौ पर्न के झ्यालखानमा,कि खोस्याउन सक्तैन कर्दले भूलले पनितिम्रो छाला, तिमीलाई इच्छामरण भैसक्यो !स्वतन्त्र त तिमी छैनौ, तिमी भन्छौँ स्वतन्त्र छु ।मैरो आत्मा स्वतन्त्रै छ- छाला काद्तछ कर्दले,दैडी मगजमा पुग्छ नसा रगत छकदैकुरा लाउन, यो दुख्ने कुरा हो भनिठान्दछगिदी अर्को नसालाई मुखमा त्यो पठाउँछ,'अप्या' भन्त, भए चोट अझ ठूलो अरू नसाआँखातिर हटाइन्छन्‌ झिक्न घाउ धुने जल,मेरो आत्मा म पन्छेर अलग्गै भित्र बस्तछुजीर्ण भ्रै अघवा ठूलो चोट पाई शरीर योमरे पनि म आत्मा हुँ मलाई नित्य मोक्ष छ ।तिम्रो आत्मा स्वतन्त्र छ यहाँ पनि उहाँ पनिभने आङ यहाँ, बिन्ती, हात जोड्छु, शरीर योतिम्रो अधीनमा छैन, यो हो नेपालको धतनाक बान्धवको, इृष्टमित्रको कान, बानुको

२९

मुसुल्-

भव-

वास, प्रश्वास आमाको, अझ-प्रत्सङ्ग देशको,सर्वस्व इन्दिराको हो उसै लान्छु म देह यो,भात्मा जतासुकै जा, चाहे आउ सँगै सँगै ।सुख दु:ख दुवै बाँड्ने प्रतिज्ञामा सरी अगिबिवाह एउटीलाई गरी ल्याएर प्रेमकोतातो जल्दो कराहीमा उसलाई भुटी सधैँयो आफू जिउँदै आग्ने हक के छ शरीरको ?इन्दिरा अझ चोखी छ छैन त्यो मूर्खले अझआफ्नो धित गुमाएकी ?

शुद्ध हु त शायदहोलिन्‌, परन्तु घोखी छन्‌ वर्षा जस्तै; झलामलकरोडौं बिजुली बत्ती बनेर नदुवीहरूघुमेको ठाउँमा भन्दा उज्यालो छ त्यहाँ बढीजहाँ छन्‌ इन्दिरा जस्ती उदाएकी पतिव्रता ।आँश्ा छन्‌ उनका चोखा आँसुको स्तातले सघैँचाख मानी उनी रोई रामायण सधैँभरिहेरिरहन्छिन्‌, हेरेर फेरि रुन्छन्‌ सधैभरि ।तिमी अब नफर्कै त केही पछि सरासरपग्लन्छिन्‌ इन्दिरा आँसु बनी आफैँ बिलाउँछिन्‌हावामा । ए, त्यहाँ मैते सोधेँ 'भन त इन्दिरा,कहाँनेर निको लाग्यौ ?' भनिन्‌ 'रामाशवमेधमात्यहाँतिर जहाँ छौडे बीच जङ्गलमा गईहँदै लक्ष्मणले सीतालाई सन्देश राममापठाइन्‌ उनकै हात- हे राम ! कएणानिधान्‌ !भन्दै रौएर सीताले ।' तसवीर उनीसिततिम्रो रहेख, बिग्रेको उडेको त्यसकै चिनुलाएकी रहिछन्‌ रामायणमा, आँसुको त्यहाँधोपाको दाग देखेधेँ तिम्रो त्यो तसबरीरलेमेरो कञ्चट पक्रेर तिचोरी गहमा भरीरस॑ ल्यायो उनीलाई त्यसले झन्‌ रुबाउला

2101

झव-

भनेर डीलको आँसु झिमूझिम्‌ गर्दै यताउताहेर्दै छल्दै पचाएँ । के तिम्रो दर्शनशास्त्रमादया छैन ! जता हेर सबै आफ्नो स्वदेशकोनिम्ति मर्छन्‌, तिमी मात्र जनको लाउँछौँ लुगाबाहिरी चाहिँदो भित्री गुण छोड्छौ उनैसित,ती बेलायतको नाम “घर' राख्छन्‌ सुगा बनीके बेलायतको नाम हामी पनि घरै भनौँतिमी पढेगुनेका छौ मैले के भन्नुपर्दछतर मानिस कोही त रूख अग्लो चढी बढीदेखिन्छन्‌ सुन्तलाजस्तै रङै उत्ताउलो लिई;नजानी सुन झैं कोही आफ्नो कदर लुक्तछन्‌,माटो र बालुवाभित्र गँडघौलासित बस्तछन्‌,त्यतैले कहिले आफ्नी मोल सम्झाउने कुनैमित्र चाहिन्छ- ती जाम्बवन्त झैँ हनुमन्तको ।तिमी सुयोग्य विद्वान्‌ छौ, घेरै दर्शन हेर्दछौ,लडाउँछौँ सबै मर्छन्‌, एउटा शून्य नाँच्तछ,त्यै शून्यमा तिमी चल्छौँ हामी मूर्खहरू भनेनेपाली भनिठान्दैनौं, 'वसुधैव कुदुम्बकम्‌'भन्नेलाई । त्यही मात्र नेपाली हो स्वदेशमाजो स्वधर्म गरी बस्छ स्वजातिसँग, या कतैजान्छ जो त निकै सेवा गर्न ।हा, मूर्ख इन्दिरा !इन्दिसा अझ के हाम्रै घरमा बस्तछे !तिनी

हो हाम्रो घरमा, तिम्रै घरमा नस्तछिन्‌ सधैँ !ओहो । मुकुन्द, यो “हाम्रो घर' जो गहिले भन्यौत्यसकै पुण्यले तिम्रा पाप सारा पखालिए ।म यता आउने बेला गई पशुपति प्रभु-कहाँ सोधेँ, 'वहाँ के म मुकुन्दसित फर्कनसकुँला ।' मुस्कुराए ती ।

३१

सुकुत्व-

मुकुल्वलप्व-

मुकुन्दभव-

मुकुस

भवन

मकर

मुकुन्द-

कस्ता बाठा महेश्वर,थाहा छ उनलाई म फर्कन्त कहिल्यै भनीत्यसैले मुस्कुराए ती । (उठेर)जाउँ है म त बाहिर(उठेर) कता !

डुल्व।तिमीलाई अब छोड्छु म एकलैभनिठान्छौ !म के झ्यालखानियाँ हुँ ?तिमीरमदुई नै होइनौं । तिम्रो लागि बायु जहाँ बहीप्राण दिन्छ, मलाई के त्यो दिँदैन उही बही ?[दुवै बस्तछन्‌)म त नेपालमा जान्नै । तपाईं पनि के यहींबस्नुहन्छ ?यही बस्छु रक्सीको रङमा यही(पशुपतिको जल देखाएर)जञल हाली फिका पार्छु रण्डीले जन गाउँछसुर त्यो बेसुरा गर्दै वेदध्वनि फुकी फझुकीहाबा पवित्र पारेर जल्सा भङ्ग गराउँछु ।त्यतले फाइदा ?जानून्‌ कि मुकुन्द कि इन्दिरा !ओढेर आँसुको घुम्टो लुकाई मनमा हँसीसबै सोझाहरूलाई यसरी ती छकाउँछन्‌ ।स्वास्तीमानिसको जाल लोग्नेमानिसको गलदुवै सँगै रहे हुन्थे सबै मानिस राक्षस ।स्वामी मारी सती जान्छन्‌ यस्ता स्वीको चरित्र तब्रहमासमेत जान्दैनन्‌ के जान्लान्‌ भबदेव यीअफसोस ।जगत्मा जो जसरी दिन काट्तछ,

डर

उसको निम्ति यो | कु उसरी घुम्न थाल्दछ,कसैको निम्ति माटो भै कसैको निम्तिमा सुन ।

मुकुन्- के घर्मात्माहरूलाई पाप नै धर्म जँच्छ र ?यदि घरमै त घरमै हो यदि हो पाप पाप नैभने स्त्रीहरुको जाल जालै हो ।

भव- यो वसुन्धरातिम्रो सिद्धान्तको लेखा ज्यादा नै स्थूल पो छ त;पापिनी छन्‌ यहाँ यस्ता जसको स्पर्शमात्रलेभूकम्प हुन्छ पृथ्वीको छातीमा पर्दछन्‌ चिरा,तुहुन्छ लोकको गर्भ, उठ्छन्‌ ज्वालामुखीहरू,समुद्व ती छचल्किन्छन्‌, फुट्छन्‌ पट्ट हिमालयडुन्छन्‌ टापूहरू, डदढ्छन्‌ माटो घातुहरू जली,कालो प्रलय नै हुन्छ ।यस्ता सतीहरू फेरि यहीं छन्‌ नाममात्रलेउसको मृत्युमा प्राण हरियो भै पह्लाउँछ,सब घाउ निको हुन्छन्‌ पृथ्वीका हर ठाउँमाशान्ति बर्सन्छ, यो भूमि देवताका विहारकोयोग्य हुन्छ । यही खालभित्र छन्‌ इन्दिरा पनि,यस्तो त एउटै फूल फुल्छ बाह्र वसन्तमा ।

(मुकुन्व हाँस्तछ)के हाँस्छौ ? सत्य मर्दैन केहीसम्म सुते पनि,जाक हेर नपत्याए ।मुकुन्द- पत्याएँ खूप ! (हाँस्तछ)भव- लौ तिमीबाजी ठोम्छौ !मुकुन्द- तपाईँ यो इन्दिराष्टक रच्नुहोस्‌,म सुन्दै जान्छु ।भव- लौ मेरो यो प्रस्ताव तिमी सुन-

अब हामीहरू फर्कौ उहाँ गुप्त हिसाबले,अनि मेरो घरैभित्र लुकेर दिनमा बसौं,

३रे

रातमा चाल मारेर भुल्का जस्तै भई घुमौं ।त्यहाँ पछि तिमी-घारामा इन्दिरालाई भेट, जाँच, कुरा भन ।02014002 धियो साह्रै त्यो उनीको मुकुन्द ततिम्रो घाँटीमा . पनि साँच्चि नैइन्दिराले तिमीलाई चिन्न नै सक्तिनन्‌ अनिफर्काक यदि कोही छु, सतीमन डगाउनसक्ने भने तिमी नै छौ रूप-यौवनले भरी,आफ्नीको जाँच आफूमा आफैँ, भक्ति उहाँपछि,फेला पन्योभने केही चूक फर्क यही तिमीनत्र बाजी जितेँ मैले उहीँ आनन्दले बस !(उठेर मुकुन्दलाई समाती)मुकुन्द, विन्ति लौ 'हुन्छ' भन, “बिन्ति छ, ईश्वरमाथि हेरिरहेका छन्‌, मुख बाएर वाल्ल भैउता नेपाल खाल्डो त्यो पर्खेको छ, बिचेत भैमरेको नेत्रले- 'मागे: जस्तै जीवन इन्दिराबाटो ढुकीरहेकी छन्‌ तिम्रो चरणको, तिमीढुङ्गा नबन, लौ हुन्छ भन-फेरि उहाँ लंगी

धाहा दिएर बालाई थुनाउनुभयोभनेमलाई ?यो जनै छोई किरिया हाल्छु, ब्राह्मणहुँ, खोल्ने छैन यी भेद छेडखान नभै सबै(उठेर) लौ म जानै भएँ ।तिम्रो भलो होस्‌ !

म उहाँ गईस्त्री कस्ता फितला हुन्छन्‌ सिन्काभन्दा, सफा खिंचीतसबीर तपाईंको अगि राखेरसधैँको लागि नेपाललाई छोडेर आउँछु ।मुकुन्द, जीत होस्‌ तिम्रो म त्यसैमा : प्रसन्त छु ।

ड्

दृश्य ३- उहीँ : हवडा स्टेशन

एउटा पर्खने कोठा । नेपथ्यमा रेल इत्यादिको आवाज हल्ला ।बीचमा टेबिल, बरिपरि मेज । पुनाचा रटाउकोमा माल बोकेका तीन जनाकुल्लीको प्रवेश ।

पुना- यहाँ राख्‌ (कूल्लीहरू धारी राख्तछन्‌)लौ ले- (सबलाई हात हात्तमा ज्याला दिन्छ)अने जाओ है | पख, पख(एक जनाको र आफ्नो पनि टाउको छामेर)यहाँ के हँ?

- हड्डी ।

खौँी अँ, हद्दी भएर पो यस्टो बलियो, हाम्रो ताउकोमा ट कुर्कुरे

हार छ, बल गएर हाट-खुत्तामा माट्टै बस्याको छ ।(कल्लीहरू ६2७ कौ गरेर निस्कन्छन्‌)

(गुण्टाको डोरी पयठ मस्काउँदै गीत

उदन्टा चरी घुमेर आयो गुँदैमा,

फिरण्टा.जोगी घुमेर गयो गुणैमा ।! (रोहोस्याउँछ।अझ खुक्लै छ ए! मोरोट! (फेरि गीत गाउँछ)

सानोमा सानो नारीमा घरी कमानी नगन,असार मास्‌मा फर्केर आउँला बेमानी नभन ।

(दोहोन्याउँछ)

३२

जु7

11511111111111111171,

हुसेनको प्रबेश)

० मुकुन्द अब भी नहीं आँयो ?

(मैचमा बसेर) तिम्रो घर कहाँखछरे?

नेपाल ।

नेपालमा कौनसा जगामा ?

शहर।

कौनसा शहर ?

कुनि के भन्छयो बिर्स्यो ।

क्या?

कुनि कुन शहर !

क्या नाम ?

पुना ।

पूना शहर ? ओ बाबा !

पुनाचा ।

चा?

हो।

हँ । मुकुन्द और उसका यार यहाँ रहन्छन्‌ ?

पातन ।

मुकुन्द बहुत धनी छ?

ढनी छ।

और उसका साथी ?

उ पनि ढनी नै छ भन्नुपत्यो ।

तुमरा महाराज आजकल कहाँ रहन्छन्‌ !उही नेपालमा । यी: ! (लकेटको तस्बीर देखाउँछ)हाँ, मैले एक दफे देहलीमा देखेछु। हेरेर फिर्ता दिन्छ)

महाराज कस्तो छ?

जाती छ।

तुमरो उहाँ आर्मी कति छ ?

ढेरैछ।

डे

उहाँ तिमी के खान्छ रे?भाट।

(मुकुन्द, भबदेव, रमेशदासको प्रवेश)गुड आफ्टरनून मुकुन्द !

गुड आफ्टरनून। मुकुन्द तीनै |००००, हात मिलाउँछ)

पुना, ला टिकट । (दिन्छन्‌)(मुकुन्द, रमेशदास, अब्दुल हुसेन टेबिलको वरिपरिबसेर कुरा गर्न लाग्दछन्‌ । सुस्तरी पुनाचासित)यो यहाँ आएर बसेको कति बेर भयो?(सुस्तरी भबदेवसित) एक छिन भयो !(सुस्तरी पुनाचासि)हामीहरू उता बाटो नलागेसम्ममा यिनीलामखुट्टेहरूबाट डरै हुन्छ अनेक छन्‌रोगका धरती तीखा जिब्रामा, रोग होस्‌ नहोस्‌अवश्य चुस्तछन्‌ रक्त चुस्त पाए भने पनि ।लुगा ट अझ उस्टै छ।

अहिले लाज हुन्छ रे,रेलभित्र फुकाल्ने रे, तै भन्न कतिसम्मको ?

(अब्दुल हुसेन निस्कन्छ)(भवदेव गएर मेचमा बस्तछन्‌)

यसो उसो गरी हाम्रो मित्रलाई त देशमालान लाग्नुभयो हो कि?हो आफ्नो: देशलाई केशून्य पार्ने ?कहाँ शून्य एक व्यत्ति गएर के?एक नै सब हो बाबु, सब नै एक हो, जबघर देखाउँछौं हामी हाम्रो औंला त केवलईँटको एउटा सानो हिस्सालाई 'यही' भनीदेखाउँछ । कुनै एक नेपालीले कतै गईघर्म घोडघो भने हाम्रा शिवको मूर्तिमा पनि

३७

एउटा चोइटा जान्छ । कसरी सोमनाथकोमूर्तिसँगै फुटे हिन्दू जाति, जाति फुटे जबफुटघो प्रत्येकको भाग्य ।

मुकुन्- (रमेशदासतिर हेरेर) नाइन हण्ड्रेड नाइण्टिनाइन्‌ बि. सी. ।

भव- कोरिएका कतै देख्यौं भने त्यो शिवलिङ्गमा ।अलिकति, कि त्यो खाली सम्झ्यौं मात्र भने पनिमनले, रक्त टप्कन्छ हाम्रो हृदयबाट त ।(अब्बुल हुसेनको फेरि प्रबेश)

अन्दुल- (बिस्कुटको बाकस टेबिलमा राखेर)तपाईंहरूको वास्ती रेलको निम्ति बिस्कुट ।

भव- यस्तो बिष कुटेको त कालक्टसमान होखाँदैनौं, लानुहोस्‌ फिर्ता ।

अन्दुल- पर प्यारै मुकुन्द तोखान्छन्‌ ।

भ्व- अवश्य खाँदैनन्‌, मलाई छुनुपर्दछ

रेलभित्र त्यसैले यो मेरो निति उनी पनिखाँदैनन्‌ । पछिको लागि राख्नुहोस्‌ जब फर्कलान्‌फर्केभने सबै खालान्‌, सबै खालान्‌ सबै सबै ।मुकुन्द, अइको निति बाँच, संसारमा अनिमर्दैनौ कहिल्यै, आफ्नो निंति बाँच्यौभने तिमीम्छौं आफूसितै ।

मुकुन्द- मैले खाएमा मै अघाउँछु ।

भव- स्वार्थ नै धर्म हो हाम्रो मोक्षसम्म गराउनेस्वार्घकै निति होस्‌ सेवा स्वजाति र स्वदेशको !स्वार्थ त्यो स्वार्थ हो शुद्ध जसमा छ परार्ता,हाम्रो स्वार्थ छँदैछैन जब हाम्रो अधीनमा !अब वेला भयो जाऔं । (पुनाचा निस्कन्छ)

रमेश- मुकुन्द, कहिले अबफर्कन्छ?

ड्द

0६७

भव-

भवमुकुन्द-

रमेश-भव-

अनब्बुल-रमेश-

ग्रीष्म यो जाँदा नजाँदै ।तर भाग्यलेफेरि मारे ?म यो बाजी हान सक्तिनँ, यो पदि

'म्रैलेै हारेँभने आगोबाट तातो हराउँछ

लप्का बाँकी रही, मेरो यस्तो अनुभवी जगत्‌खाई-पल्टनबाजी के फुस्सामा मिल्त सक्तछ ?

होला जे हुनुपर्दछ ।तपाईंको चिठी खै त ?(भ्वदेवसित चिठी लिई एकछिन हेरिसकेर बाच्तछ)१. औैले सकिन ल्याउन,

म निराश भएँ...' ठीक,[रमेशदासलाई दिएर) हप्ता दिन बितेपछियो चलाइदिनोस्‌ ।

[|जे गर्लान्‌ जगदीश्वर(पुनाको कुल्लीहरूसाथ फेरि प्रबेश)मुकुन्द, आज यो हाम्रो दिलमा, दार छैन ।

हो,नृत्य-गायतका सङ्गीहरूलाई नबिर्सनू ।(पुना र माल बोकेर कुल्लीहरू निस्कन्छन्‌,भवद्रेव पनि निस्कन्छन्‌)आफूलाई बरू आफैँ बिसुँला तर रङ्गितयस्तो यो दुनियाँलाई म कैले भुल्न सक्तथें ?यो रातो रङ्गको फूल, पहेंलो रङ्गको सुन !यो विनारङ्गको हीरा, यो सेतो रङ्गको जुन।(हात समातेर निस्कन्छन्‌)

३९

इन्दिरा-

राजामती-इन्दिरा-राजामती-इन्दिरा-राजामती-इन्दिरा-राजामती-इन्दिरा-राजामती-इन्दिरा-राजामती-हात हेर्ने-

तृतीय अङ्कदृश्य १- पाटन, दिन भिड्किसकेपछि ।

रूपनारायणको घर | इन्दिराको कोठा ।इन्दिरा झ्यालमा बसेर रामायण बाचिरहेकी ।

(लय हालेर)“पृथ्वीमा न मिलिन्‌ सिता न जलमा जान्या छ बाटो कतै ।खोजौं जाउँ भन्या सक्यौं पुथिवि सब्‌ पायौं न सीता कतै ॥फर्की जाउँ भन्या पनी अब सहज्‌ मार्छन्‌ ति चाहीं यहीँ ।मर्नु आज निको'-, (राजामतीको प्रवेश)नानी, जात्रामा नजाने ?कैले !भरे।नाइँ, कोसित जानू ?तिम्रो ससुरासित ।त, ससुरा केही काम नपाएर गड्रहनुहुन्छ ?अँ, तिम्रो ससुरा नजाने ?हेरुँला नि ।तिम्री सासू जान्छिन्‌ ।सासू पनि कुन्नि !जाने रे है, छि: ![नेपथ्यमा) माथि कोछ?

४०

इन्दिरा-राजामती-

इन्दिरा-

राजामती-

इन्दिरा-

राजामंती-

इन्दिरा-

राजामती-इन्दिरा-

उ: को आयो ?लौन, हामीसित गए पनि त हुन्छ नि, आफ्नै ज्येठाबाज्येबज्यै देखे ।अँ, जानोस्‌ तपाईंहरू ।आँखाको रमिता; हेछौँ हामी त ।रमिता ! अहँ

म. त मर्दछु बाजाले चर्को त्यो नूनको ढिकाजस्तो,झन्‌ कानको कीरा खान्छ झ्याली, असाध्यनैहुल त्यो, देख्नुपर्दैन संझँदै वाक्क आउँछ,पुष्बीको एउटा चक्ला भासिई, त्यो इनारमा

"कोलाहल मचाएर पीघमा सब फक्फनी

व्यधैं घुमीरहे तुल्य लाग्छ सत्ते मलाइ तआफ्नौ जात्रा भएको को हेरिदेओस्‌, त्यहाँ अनिके हेर्नु कसको जात्रा ।

तिमी जस्तै भए अरूसखा, रूखहरू सारा काट्तधे पात पातमाकिन वंशी बज्यो भन्दै । तिमी जस्तै भए अरूसाह्वै बेरसिलौो खोला बतैसित सुकाउँथेलहरीहरुले नाच्ता किन चाँप बज्यो भनी।नाचगानहरू ज्यामा । मलाई मन पर्दछ,तर बादलको जस्तो हेर्नुहोस्‌, हेर्नुहोस्‌, त्यहाँबिनाआवाजले गाई भाउ लाएर नाच्तछकसरी !- कानले सुन्छ, जालीमा कत्ति शब्दकोधक्का पर्दैन, पग्लेको चन्द्र झैं छ तसर्थलेबिझाउँदैन यो आँखा सूर्यले झैं ।

कहिल्यै शब्द गर्दैन ?जन गर्दछ, कान यो

नहिरो हुन्छ, आँखा यो अन्धो हुन्छ प्रकाशलेफेरि बन्दछ जस्ताको तस्तै त्यो पनि यो पनि,

तिमी भन

छे

दोहोरिँदैन त्यो दृश्य नपन्ताटकको भनिथाकिदैन, अघाइन्न सधैं पिइरहे पनि ।राजामती- उसो भए तिमी धूवाँ आफैँ परिरह्‌ ।

इन्दिरा- १जहाँ हेर्दछु; धूबैँ त देख्छु, आगो कहाँ छ र !धूवाँ बादल, धूवाँ हो हावा, धूवाँ छ सासमा

। आफ्नै ।

राजामती- के सब यी धूवाँहरूका नाचगान छन्‌ !

इन्दिरा- छ्न्‌ ।तर ती वरका खेल हेर्दा हेर्दै गडेर योआँखा डेडो भई भित्र भित्र पुग्छ कता कता,टाढाकै खेलमा मात्र दृष्टि जम्छ ।

राजामती- नुझेँ, नुझ-

पर पुग्दछ यो उत्ति जति टाढा मुकुन्द छ।

इन्दिरा- पर पुग्दछ यो उत्ति जति टाढा निराश छ।

राजामती- निराशापारि आशाछ,

इन्दिरा- आशापरि निराश छ।

हात हेर्ने. (नैपथ्यमा) माथि कोछ?

रूपनारायण- (नेपथ्यमा) आउ, माथि आउ, आङ ।

राजामती- नानी, केही गरी फर्के भने त उ, हरे शिव !कस्तो हुन्थ्यो, म ता नाच्थें सत्ते । तिम्रा त के कुरा,पूर्णेको जून पानीमा पोखिएझैं हुने थियो,तिम्रै टक परी हाम्रो, अँध्यारो मुखमा पनि,उज्यालो खेल्दथ्यो । लौन परमेश्वर । बिन्ति त्योदिन दानै दिए हुन्थ्यो, हामी . जय मनाउँथ्यौँ,जय हुन्थ्यो सधैं तिम्रो, सारा प्राण विकास भैफुलेर प्रभुको पूजा गर्थे, कस्तो रमाइलोहुन्थ्यो संसार 1. ताराको हीराको फूल बन्दथ्यो,पृथिवी हरियो भूईं फूलबुट्टै बडा.“गजीफरिया बन्दध्यो, लामो पछ्यौरा बन्दध्यो नदी,

र्‌

इन्दिरा-

राजामती-इन्दिरा-

पहेँलो घामको पोते, चोलो बादलको, अनिभुमरीको - चुरा, बल्ध्यो महादीप झलामलरातमा “किन ? नानी त, सित्तैं रोइदियो, भयोडर लाग्छ, त्यसैले त म कुरा पछि गर्दिनँ ।नरोक बा, नरोङ, लौ त्यस्तै दुःख भए हिँडआफ्नै माइत ।के दुःख, सुख छ; तर दुःख नैभए पनि त्यसै आफ्नो घर छोड्ने ? उता पनिघर छोडिन्‌ यसो भन्दै भाउज्यूले भने कुनगई आमा र बालाई सुसार पनि गर्दछ ?-छोरीलाई त आमाले सक्तैनन्‌ काम लाउनमायाले नै त्यसैले त निकाल्छन्‌ अरुको घरआफ्नोमा चाहिँ अर्काकै छोरी ल्याएर जोत्तछन्‌ ।हो बा, त्यो त।बज्यै, हाम्रो जगत्मा जति दु:ख छन्‌स्वास्नीमानिसका पेवा, दाइजो हुन्‌ सबै, जतिलोग्नेमानिसका दुःख आईपर्दछ त्यो पनिचोरी मासी चलाएका हाम्रै पेबा र दाइजोहुन्‌ ती। विवाहमा लोग्नेमान्छे हाँसेर हिँड्दछन्‌ ।हामी आँसु झिकी भछौँ हिंड्ने साइतको घडापार्वतीको गर्भबाट ब्याएदेखि त्यही दिनस्वास्नीमान्छेहरूलाई चिनेको हुन्छ दु:खले,छायाँ जस्तै पिछ्ला गर्छ त्यो दुःख बरु सांझमाछायाँ फिका हुँदै जान्छ अँध्यारोमा : बिलाउँछ,दुःख झन्‌ साँझमा पोल्छ अँध्योरामा जलाउँछ,अँध्यारोमा जलाएर अँध्यारैमा डढाउँछ,उज्यालोमा निराशा र भस्म बाँकी गराउँछ,परन्तु पार्वती हामीलाई शिक्षा दिई गइन्‌ ।स्वामी कता कता ठूला ठूलो गिरि हिमालय-भन्दा पनि; उनैलाई जोखेदेखि विचारको

रे

राजामती-इन्दिरा-

राजामती-

राजामती-

घनमती-राजामती-

तराजुमा सबै दु:ख जम्मा पारेर तौलँदापनि ती हलुकै हुन्छन्‌ पतिभन्दा कता कता ।“पाले पुण्य तिमीलाई मारे पाप' भनी सुधीगाई दान गरै जस्तै गरी रोई अलीकतिजसलाई बुझाएर पन्छे जन्म दिनेहरूउही बाबु उही आमा उही ईश्वर ईश्वरी,उततैको नाममा दु:ख जति पर्दछ पर्दछ,गराउँछ तपस्या त्यै त्यतैमा मुक्ति मिल्दछ ।(एक छिन सन्नाटा)को त्यो भन्याङमा उक्ल्यो, सासू ।हो ? कसरी चिन्हचौ !?मैले चुरा बजेकैले चिन्हैँ ।(घनमतीको प्रवेश)हो त रहेछ त,बोक्सी !आमा, तपाईं के खानुहुन्न अली अलि ?धेरै तै खाउँला नानी, खानलाई त फेरि कहोला पर्खिरहेको र 'एकै छिन पुगेर मआउँला' भन्दथी, ढीलो गरी भनी रिसाउला,भयो म एकलै खान्न, खुवाउनुभयो यहाँ,

मैले खाएँ, पुग्यो ।भोलि बूढालाई लिईकनआउनोस्‌ त ।

बरू हुन्छ,(इन्दिरालाई देखाएर धनमतीसित) नानीको मात्रछिः यहाँ,आउने कहिले होला ?खै बाज्पे भवदेव नै

लिन जानुभएको छ, फर्कला कि नफर्कलादैव जानोस्‌, कि त्यै जानोस्‌, हो हामी जिउँदै भए

हो 2)

फर्कला, सब मुर्दा नै भए के काम फर्कन !क मात्रै सुखले बाँचे . भइहाल्यो नि देश नैडुबोस्न उसलाई के खाँचो !'राजामती- को?(लद्‌्ठी टेकेर रूपनारायण र हात हेर्नेको प्रबेश)रूपनारायण- इन्दिरा यताआङ लौ हात देखा । (इन्दिरा उत्तै गर्छ)राजामती- (सुस्तरी रूपनारायणसित) के यो जान्दो रहेछ ?कूप- हो,मिलायो सब मेरो त।घन- छिः के भन्छ, म बस्तिनँ ।

(तिस्किन्छिन्‌)

खू्प- निकै बेर भयो केही देखिएन ?

हात हेर्ने- यता यसो,उता, फर्क्यौं, घुम्यो फेरि, आयो फेरि यता उसोतर्क्यो, हँ हँ, उँभो लाग्यो, अँ हो, हो, मोडियो, गयो,गयो, लाम कस्यो, आयो, फन्क्यो, फेरि उँघो गयो,गएर छरियो, हाँगाँ फैलियो, अँ जुटघो, अब-कृपा हो गुरुको त्यस्तो जान्ने मान्छे कहाँ हुँ र,भन्छु तैपनि जो सक्छु यधाशक्ति ।

छ्प त्यसै तहो,

हात हेर्ने, (बिस्तारै) यिनी मुक्ुन्दकी स्त्री हुन्‌ मुकुन्द यिनका पति ।यताको छ उता माया, त्यताको छ यता, उनीयता आउन चाहन्छन्‌, उता जान यिनी पनिचाहन्छिन्‌, भेट्न इच्छा छ उनीलाई यिनीसित,यिनी-

क्प- भयो, पुग्यो यो त, तर भेट दुवैसितदुवैको कहिले होला ?

हात हेर्ने- (माथितिर देखाएर) जैलै आकाशको गतिसाह्ै गजबको हुन्छ, सूर्य अस्त भएपछि

0000

सुन्तला रङ्गको तित्रापङ्खी बादल उड्दछपूर्वपट्टि, दुपी ठाडो पारी पश्चिममा पनिबाउन्ने झैं निकै ठूलो रातो बादल दौड्दछ,फेरि दक्खिनमा खण्डवृष्टि हुन्छ र उत्तर-तिर नाग लिई माथि प्याजी गरुड भाग्दछ ।घरबाहिर संग्राम असिनाको चले पनिघरभित्र भने सानो गुण्टा बोकेर सुस्तरीशान्ति आएर आँखाको कुनामा झूल कस्तछ;सपना हुन्छ ताराको सिंहासन अमूल्यको,मेघ बाहिर गर्जन्छ, सुनिन्त तर ।

त्यो दिन

कहिले आउला ?

. माछ्ापुछे चौलाख स्वस्तिकाबन्छन्‌ सिंहासनैमाथि सपनाभित्र, बाहिरचम्कन्छ बिजुली, किन्तु देखिन्न ।

तर त्यो दिन

कहिले आउला !ठीक आजको दुई वर्षमाचाँडो होस्‌ अहिलेभन्दा यसभन्दा ढिलो नहोस्‌,फर्कने होस्‌ कुरा साँचो, चाँडो पनि बरू नहोस्‌ ।(रूपनारायण र हात हेर्ने निस्केपछिमुखामुख गरी इन्दिरा र राजामतीपति निस्किन्छन्‌)

डि

दृश्य २- उही राती

कृ्‌ष्णदेवलनेरको पर सडकमा । बरिपरि बत्ती बालेर बाजा बजाउँदैयात्रीहरू धारा लागेका देखिन्छन्‌ । कृष्णदेवलमा माथिमुकुन्द कालो नेपाली लुगामा कालै फेटा लाएरकोटभित्रको सेतो पटुकामा खुकुरी भिरेकोर सेतो दाही-जुँघा-कपाल लाएरकोकिटाका छकल्ले टोपी, सुरुवालर अंगरखामाथि ठूलो बदामी रङ्गकोधुस्सा ओढेको भवदेव लुकेरचियाइरहेका देखिन्छन्‌ ।

मुकुन्- हाम्रो चिठी अब त आइपुग्यो होला । (मनमा हाँस्तछ)

भव- आज केको जात्रा रहेछ ?

मुक्न्- झन्‌ म के याहा पाउँ, मलाई त जे पनि नयाँ छ, जो पनिनयाँ छ, आफ्नै जीउ-

भ्वदेव- खेतीवालहरूको पूजासूजा रहेछ कि ?

मुकुन्- के हाम्रा उनीहरू पनि आउलान्‌ र ?

भव- हेरेँ, पर्खन, यस्तो जात्रा-पूजा भनेपछि तिम्रा बालाई नगईहुँदैन नि । बिचरा, आफूले रोपेको जुनसुकै धर्मको वृक्षमाहोस्‌ उनले माग्ने फल तिमी, नजन्मँदै तिमी, तिमीमै आयु,

आरोग्य, आनन्द ।मुकुन्- ऐ, हेर्नोस्‌, हेर्नोस्‌, त्यो शंखबहादुर ! सेतै भइसकेछ ।भव- म पनि त फुलिसकेँ ।

मुकुन्द- नक्कली कपाल !?

उ

भव-

सुकुन्ब-भ्व-

मकता”भव-सुकुम्ब-भव-

भव-

होइन, सकली पनि फुलिसक्यो, हेरन भित्र भित्र । मुख रातो-पिरो हुने वेला गयो; आगो निभिसक्यो, कपाल सेतो खरानीलेढाकिसक्यो; अब त सानो बताससित उड्न बाँकीछ!जानोस्‌, तपाईँले अहिल्यै यसो भन्नु त साह्रै अचाक्ली हुन्छ !के ! उ: त्यो सानो जिण्डाले भने पनि खुल्छ, हावा कति ठूलोआउँछ, को भन्न सक्छ, न खरानी मात्र उडाउने आउँछु, नआगै निभाउने आउँछ ।त्यसलाई पनि चिन्हे जस्तो लाग्यो !सीताराम काजी ।

कति नौलो जस्तो !

दिन छोडे नौलो हुन्छ, बीस दिन छोडे बिर्सिन्छ, अझ तीस

दिन छोडे तर्सिन्छ ।लौ शङ्गरमानलाई हेर्नोस्‌, त्यसलाई अंग्रेजी लुगा लाइदियोभनेह्वाइट्वेको म्यानेजरलाई हेरी हेर्नुपर्दैन ।त्यस्तै ह्वाइदवेको म्यानेजरलाई नेपाली लुगा लगाइदिएशङ्टरदास हेरी हेर्नुपरोइन ! उ: त्यसलाई चिन्हयौ नि?अँहँ, खड्गबहादुर ?न; ! तेजरत्ल ।(सास मास्तिर तानेर)ए ! तेजरत्न ? त्यो त मेरो काखीसम्म पनि आइपुग्दैनथ्यो,सुइँखुट्टे कस्तरी बढेछ ! उसको दाज्यू कहाँ छ ?मन्यो बिचरा त उहिल्यै ।मेरो निति त भर्खर मन्यो । कस्तो बलियो थियो, पञ्जामाकाशीलाल, पौंठाजोडीमा उ, यिनीहरूलाई जित्ने तीनैशहरमा कोही निस्कैन । काशी फलामको कीलामा पञ्जाकोअभ्यास गर्थ्यो, क फलामको डण्डी घुमाएर पौंठाकोअभ्यास गर्थ्यौ, ज्यादै रसिलो; च्च्‌ च्च्‌ बिचरा !उसको निति च्च्‌ च्च्‌ नगर, उसका कमाइ तीन छोरा छन्‌,देशसेवाको निमित्त उसले आफूलाई तेबर विकासगरेर यहीँ छोडेको छ । मुकुन्द, तिमीलाई मात्र पितृक्रण

हद

मुकु-भव-मुकुत्वभ्रव-मुकुन्दभव-सुकुत्ब-भव-

मकता?भव-

मुकुन्द-भव-

मुकुन्द-

भवन

लागेको छ, के क्रण लिएर खर्च गर्दा ज्वरको जिब्रोलेचुकिलो कागती चाटेको अनुभव हुँदैन !

बाजे, कति घोच्नुहुन्छ ।

अगुल्टो ठोस्नैले बल्छ ।

आँचमा आगौ नभए?

ठोस्नाले बल्दैन, सल्काउनै पर्दछ ।

काठ भिजेको भए ?

सुकाएर सल्काउनुपर्छ ।

उ: बा, आमा अनि इन्दिरा हो ? के अचम्म! हो?

आफ्नै हृदयसित सोध, त्यहाँसम्म पुगेर फर्कने हावासितसोध ।

अवश्य होला, उही पखिती-हिंडाइ छँदै छ । "किनभने उनी हिंड्नैको निमित्त हिँडेकी छन्‌, कसैको परेलाझ्याली भएको पट्टलछूपी बैंजडीको ताल तालमा नाचेकी

छैनन्‌ ।

मुर्खताले उसको भलो गरोस्‌ ! किन गोरी भइछ नि?

उनको रगत बिहान चोर्दै सूर्वले बराबर पश्चिमतिर लागेकोतिमीले कलकत्तामा समेत देखेको हुनुपर्छ !

खै, उता त विवेकको सूर्यलाई कोही दोष दिँदैनन्‌, दुन्लोलाईगरम पित्त चढाउने, कामज्वर आएकोलाई कँपाउने घामहोइन, उसकै आन्तरिक प्रकृति" कमजोरी हो भन्छन्‌,उद्योगीहरूको कुरै बेग्लैछ। .

हो, उद्योगीहरू बढ कोदालीले आफ्नै चिहान खन्छन्‌, आफ्नोलाश जलाउने दाउरा काटी छिँडीमा जम्मा पारिराख्छन्‌, तरपरदेशीको हातमा रण्डा भएर कहिल्यै खिइँदैनन्‌ ।

पछयौरा लतारेको हेर, ढङ्गमरु । अफसोसी खुशी ! मैलेबुलबुले झिकेकी इन्दिरालाई पहिले नै जात्रामा देखेँ, बाजीकोछुक यही हो । यस्ता अशिक्षिता, स्वभावका दासी, प्रेमकोअनुहार नदेखेका कोर्काली नाठाहरूलाई जोसुकै, जस्तोसुकैगुण्डाले पनि चुड्काचुड्कीमा भालु नचाउन सक्छ । म

४९

तपाईंलाई प्रमाणित गरेर देखाइदिन्छु । सीता, सावित्री, सतीशर्मिष्ठाहरूका चरित्र गँजडीका घ्वाँसाको मसीले घोट्टाकोकागतमा लेखिएका केटाकेटीको निद्रा बोलाउने दन्त्यकथामात्र हुन्‌ । त्यो दिन चाँडै आउनेछ, म एउटा बोको डोन्याएरल्याई तपाईंको विचारको मौलोमा बाँधी आफ्नो सिद्धान्तलेछिनेर जन्मभूमिलाई सधैंको लागि म बलिदान दिन्छु, अनिजानेछु, अनि खानेछु, अनि पिउनेछु, अनि हाँस्नेछु ।(निस्कन्छन्‌)

५७०

दृश्य ३- उहीँ(साँझ र रातको भेट)

रूपनारायणको घर । अगिल्तिरको घारामा एक-दुईजना आई पानी थापी निस्कन्छन्‌ । धाराबाटछेकिने गरेर पर्खालको आडमा मुकुन्द"र भवदेवको प्रवेश ।

भवदेव- तिमीलाई त केही गुण्डा होला भन्नेछन्‌, मचाहिँ ठगाहा-चोर,जोगीमा गिन्ती हुनेछु । दपन-छपन गरेर पकाउनुपर्ने पापकैपायस हो ।मुकुन्द- फेरि आज पनि अनेक बयलपातीहरूसित नारिँदै आउने बेलाभरो।(बिमानको प्रवेश ।पानी थाप्तछ।)(सुस्तरी) अब आस छैन ।भव- (सुस्तरी) किन, चोखो पानी विमानले लैजान्छ र ?(सानो घल्चा लिएकी एउटी स्वास्नीमान्छेको प्रबेश)स्वास्नीमान्छे- खै दाज्यू, मलाई बेर छ।बिमान- लौ । (आफ्नो गाग्रौ हटाउँछ)स्वा. मा.- भान्छा गर्नुभो ?विमान- बेलामा खान पाइने पुर्पुरो छ र आफ्नो !स्वा. मा. किन दाज्यू !बिमान पूजा-पूजा-पूजा गरिरहने देवताका प्यारा भक्तहरूलेमानिसलाई सुख दिन जानेका छन्‌ र !

११

मुकुन्द- (सुस्तरी) हो; यो रित्तो ढाँंगले कति जनालाई पिरिरहेछ ।

भव- (सुस्तरी) भरी गिलासभन्दा रित्तो ढोंग सयकडा उनान्सयगुना असल छ। (स्बास्नीमान्छे निस्कन्छे)(एक जना धोती मात्र लाएको बाहुनको प्रवैश)

बिमान- बाज्येकी दुलहीलाई कस्तो छ ?

बाहुन- आज त अलिकति जाउलो खाई ।(विशान निस्कन्छ; बाहुनको नित्यपूजा शुरू हुन्छ)

भव- (सुस्तरी) आए है आए ।

मुकुन्द- (सुस्तरी) फेरि नाचकी मैयाँ जस्तै एउटी सहेली लिएरआइपुगी ।

(इन्दिरा र एउटी स्वास्तीमान्छेको प्रवेश)

आज पति फर्कनैमा बुद्धिमानी छ । (बाहुन निस्कन्छ)

भव- (सुस्तरी) तर पहिले उल्ले पानी थापी ।

मुकुन्द-. (सुरःरी) पर्खतोस्‌ है त, म उसलाई अलमल्याउँछु ।

भव- (सुस्तरी) जीवनभर अलमल्याइराख ।

मुकुन्द- (सुस्तरी) सके खुशी हुन्थेँ । स्वास्नीमान्छे, संसारभरकाघारिला हतियार, जस-जसले सुन्दरताको भर्भर आँच लाउनसम्छ कसित कहिले-कहिले मतलबी झोल भएर पग्ले तापनिजवानी सेलाएकासित यिनीहरू जमेर फलाम हुन्छन्‌, अनिकपटी नखराले त्यसमा पाइन चढाउँछन्‌, तिनका दगाले साँधलाएको वरिपरि छुनेबित्तिकै काट्ने घार भएको कलेजालाईसौन्दर्यको सुनबुट्टे दाघले कसरी दबाइराखेको हुन्छ ?ज्ञान्नेहरू यिनलाई गोमन भन्छन्‌ ।

भव- (सुस्तरी) गोमनले गोमनका खुट्टा देख्छ ।

मुकुन्द- (सुस्तरी) अनि त्यसमा नेल ठोक्छ कि सुनको, कि चाँदीको,कि फलामको ।

इन्दिरा- आज मेरो जीउ चौफट्टै गलेको छ, किन होला !

स्वास्नीमान्छै- मेरो पनि ।

इन्दिरा- छिः कति गर्मी, यो घारा जत्रै पानी परे पनि हुन्थ्यो !

स्वास्नीमान्छे- आज जस्तो गर्मी त नेपालमा उत्रेकै छैन होला !

पी

मुकन्द-भवन

स्वा. मा.-मुकुन्द-इन्दिरा-

इन्विरा-

मुकुन्द-ड्रन्दिरा-

इन्दिरा-

इन्दिरा-

सुकुन्ब-

चिन्हे भने । यो लाउँ !?चिन्दिनन्‌, जुँघा लाए त झन्‌ शंका पर्छ ।(स्वास्नीमान्छेले गाग्रो झिकेर इन्दिराले थाप्तानयाप्तै मुकुन्दअगाडि बढेर हात धुन लाग्दछ ।)इन्दिरा, गएँ म त, आज चटारो परेको छ । (निस्कन्छे)लौ त धापन नानी, म पछिबाट घोउँला ।होइन, घुनोस्‌ ।होइन, होइन, धाप । (इन्दिराले गागी थाप्तछे)(बिस्तारै) इन्दिरा ?त्यो नाम त उनकै हो, कसो हो, होकि क्या हँ !के

मुकुन्द के-तिम्रो-पोइ-हो ! कि-हो, किनहँ?

ए, भैले उहाँ जाँदा भेटेधें, घरको कुरागर्दथ्यो । क मलाई त आफू नै ठान्दध्यो, कतैउसको जीउमा काटे मेरोमा रक्त आउँथ्यो,म्रैले खाएँभने उल्ले खानुपर्दैनध्यो, थियोज्यान एक दुवै हामीहरूको । मनको सबैपोख्थ्यौं, कुरा त लामो छ बाटोभन्दा, तिमी अबकहिले सुन्दछघौ ? भोलि ! तिमीलाई सुनाउनेधेरै कुरा छ, भनुँला ।

हाम्रो घर यही त हो,भेद्नुहोस्‌ ससुरालाई, लगिदिन्छु म. आउनोस्‌,ओहो, यो कै कुरा, खालि तिमीलाई सुनाउँछुतिमी सुन्ने भए । फेरि हल्ला गर्ने भए त मभन्ने छैन तिमीलाई पनि ।

भोलि उसो भए

बारीमा आउनुहोस्‌ ।

राती?

५३

इन्दिरा-

इन्दिरा-

युक्त”

बिहानै ।

, हुन्छ, यो कुरामन्तैमा राख, (देखाएर) गाग्रीको मुखबाट नपोखियोस्‌,पानी जस्तै । (इन्दिरा गाग्री बोक्तछे)म पर्खन्छु सबेरैदेखि भोलि है ?

नेबिर्सनोस्‌ ।(हात धुँदै) ल, आमाको भोलि काम छ, तैपनिसंझुँला । (भबदेब भएतिर जान्छ, इन्दिरा निस्कन्छे)आउनोस्‌, आए रित्ता गाग्रा अरू पनि ।(निस्कन्छन्‌)

प्र

दृश्य ४- उहीँ

बिहान झिसमिसको अगिल्लो भाग । रूपनारायणाकोघरपछिल्तिरको बारी । चराहरू बीचबीचमायताउता कराइरहन्छन्‌ ।

(इन्दिराको प्रबेश)

इन्दिरा- (धोएका लुगाहरू टाँगेर)कसैले बिपनामा के सपना देख्छ, आज मकिन हो सपना देख्छु त्यसै जागिरहे पनि ।(आशा र उत्साहले प्रफुल्लित हुँदै बीचबीचमा डराएर)उसको के क्रा होला मीठो अमृत पोछकिअधवा विषको गोला के त्यो मानिस आउला !के होला कि कसो होला भनी भुट्भुटिंदो मनभन्दा बह्‌ डढी तीतो भएको भन बेस हो।(अझ सन्तोष मानेर)लोग्नेमानिसका हामी पुतली हौं, नचाउँछन्‌जस्तो जे मनमा लाग्छ हामीलाई उसै गरी,कैले सिँगारिदिन्छन्‌ ती सितारा तासले सजी,कैले नङ्गा गरी फ्याँम्छन्‌ ती कसिङ्गरमा पनि,कहिले स्वर्गका देबी बनाएर उडाउँछन्‌,कहिले च्यामिनी पारी गाडिदिन्छन्‌ जुठयानमाननोले भन्दछन्‌ लाटी, बोले होइन्छ डङ्नी,भन्छन्‌ लहडमा कैले सीता कैले त लङ्िनीहामी हौं काठ वा माटाहरूकै पुतलीहरू

00

मुकुन्द-

इन्दिरा-

मुकुन्द

इन्दिरा-

हाम्रा जीवनका कर्मी देवता हुन्‌ उनीहरूजो आफ्नो पतिको टाढा रहन्छै, त्यो अभागिनीशून्यले बहिरी हुन्छे, रतन्धी अन्धारले;जो नारी भाग्यमानी छ, त्यही नै सुन्न पाउँछेपतिको स्वर चाहे त्यो गालीको रूपमा गुँजोस्‌;छुन त्यै पाउँछै पाउ चाहे त्यो बज्जलात होस्‌चाहे होस्‌ स्द्वको मूर्ति त्यही दर्शन पाउँछे !प्यासी के प्यासले मर्छे, कि त्यो विषसराबरीमिलेको .होस्न पानी नै पिएर बरु मर्दछे ।(होचो पर्खालबाहिर मुकुन्दको प्रवेश)के रे नाम ? हिजो मात्र तिम्रो ताम सुनेँ, तरआजै भुसुक्क निर्सेछु, के ? आ, अ, उ, इ, इन्दिरा ?घन्दा शुरू भयो एका बिहानैदेखि ?आज त

क्रा सुन्न म आएकी, नत्र निस्कन्नयेँ अगि-पछि बाहिर नै यस्तो सबेरै कहिल्यै पनि ।पृथ्वी बिहान पोतेको माथिको नीलरङ्गलेधेरै भयो नदेखेको, परै छन्‌ सूर्य ती अझ।यस्तो फिका उज्यालोमा पनि श्रुङ्गारशून्य त्योस्वरूप स्पष्ट देखिन्छ, मैलो झुत्रो लुगा पनि ।भाँडा माज्दा चुरा धेरै फुटे जस्तो छ, इन्दिरा,विधवापन झल्कन्छ तिम्रो सर्वाङ्गमा किन ?यस्तै हो ।

कहिले हुन्थ्यो, कहिले मान्दथें म त्यो,दु:खको बदलीभित्र आएर भन कै अबडुब्न लागे जवानीको चन्द्रमा ? त्यो मुकुन्दलेतिम्रो सुहाउँदो सारी एउटा कहिल्यै पनिपठाउँदैन, थाहा छ । मैली भै जीवनी तिमीमैलाउँछचौ? जवानीको पाप लाग्दैन ? नाक त्योकान ती सब बुच्चै छन्‌ दिक्क लाग्छ मलाई पो।

१६

इन्दिरा-मुकुन्द-

इन्दिरा-

मुकुत्द-

इन्दिरा-मुकुन्द-इन्दिरा-

मुकुन्द-इन्दिरा-

सुकुत्व।”

के गर्दछ लुगाले र?लुगाले सब गर्दछ,श्रृङ्गार गहना नै होश्रृङ्गार पति मात्र होगहना र लुगा लाई गधा गाई हुने भएपवित्र प्रेमको अड्डा पैसामा मात्र जम्दथ्यो,खालि पिर्ती पिई बाँच्ने गरीब सब तापलेमर्थे भतभती, अर्कै हुन्थ्यो यो दुनियाँ, तरमायामा बाँच्तछौं हामी, माया गर्ने भए पुग्यो,सेवा गर्त उनैलाई खाली पेट भरे पुग्यो।आफ्नो खसमको प्रेम खारिएर नहोस्‌ धुन,कुँदिएर नहोस्‌ हीरा बुनिई फरिया नहोस्‌,यो जङ्गली अवस्थामै पछिसम्म रहिरहोस्‌ ।छोड्नोस्‌ यस्तो कुरा । भन्छु भन्नुहुन्थ्यो हिजो अब

भन्नोस्‌ न । ॥सुन लौ, छोटो इतिहास सुनाउँछु,परन्तु यसले स्बास्नीमान्छेको कमलो मुटुसमात्न सक्छ, या फोड्नै पनि छैन असम्भवत्यसैले एक पापीले बनाएको कडा विषलागेको हातमा मेरो परी मर्ला कुनै झिँगा,व्यर्थ फेरि मलाई त्यो पाप लाग्ला ।म सुन्छु त्यो ।फुद्ला नि कानको जाली ?बिन्ती, चाँडै म सुन्दछु,के सञ्चै छ उहाँलाई ? यसरी नसताउनोस्‌ !सञ्चो छ।यदि सञ्चो छ उहाँलाई भने सबसंसारलाइ सञ्चै छ ।सञ्चोमाथि उहाँ अझआनन्दमाथि आनन्द, आनन्दैको अजीर्ण छ ।

प्र्७

इन्दिरा-

इन्दिरा-मुकुन्द-

इन्दिरा-मुकुन्द-

उहाँ त दुबलो नीलो रोगी जस्तो असाध्य नैहुनुहुन्थ्यो, तपाईं त गोरो, मोटो, उतातिरहावापानी मिली यस्तै उहाँलाई समेत केफाइदा नै भएकोछकिउस्तैहो?

उहाँ अझ

सिद्ढी-सिद्ढठी भएको छ, किन दिक्क भयौ उसै ?उसो भए उ मोटो छ, मोटो छ ल म जत्तिकै ।मुकुन्दको तिमीलाई माया लाग्दछ ?केकुरा

सोधेको यो तपाईंले ?

रोटी पाक्तछ इन्दिरा,दोहोरै, नत्र जाडोमा आगोभित्र पसेसरिहुन्छ । जो प्रेमको पश्चात्तापमा पर्छ सेरिईअधकल्चो भएको झैं त्यो सधैँ छदपटाउँछत्यसको निति मिष्टान्न बिष्टा बा छाद बन्दछ,निद्रा मरण झैँ हुन्छ, सपना हुन्छ नारक,हाँसोले डाम्छ उल्लाई, पुष्प बन्दछ कण्टक,गाना करौंतिले तालु चिरेको ध्वनि बन्दछ,नाच भूकम्पमा गारो ढलेको दृश्य बन्दछ,अधुबैतरणीमाथि जीउँदै प्रेमतुल्य त्योपौडन्छ ।

पनि छैन !?

के उहाँलाई मेरो माया अलीकति

दया होला; माया छ त म भन्दिनँ,

झूटो कुरा ।दया कस्तो, माया कस्तो ?यौ अघीनमादया छ, गर्दछौं;, माया लाग्छ छैन अधीनमा ।दया त गर्दछौं हामी लुते कुक्रमा पनि ।ओहो, मुकुन्दको चाला सुन्न पायौ भने तिमी

नद

इन्दिरा-

मुकुन्द-इन्दिरा-

माया फिर्ता लिई बस्न चाहन्छौ, तर सक्तिनौमायामा र दयामा छ यही फरक इन्दिरा!इन्दिरा, कलकत्तामा हाम्रो भेट भयो, यहींसँगै पढौं, सँगै खेल्यौं हाम्रो मेल पला पलाबढ्दै गयो, मलाई ञ, उल्लाई म परस्परआफू भन्थ्यौ । तिमी लोटचौ बिहानको दिनमा अनिउल्ले के के भन्यो रे हो ? तिमी भाग्यौ उठेर रे,तिम्रो कमरमा ठूलो कोठी छ पनि भन्दध्यो,हो-होइन उही जानोस्‌ । दुई वर्ष बितेपछि-देखि तिम्रो करा छोडघो उसले संझनै पनिमूढ बालक बिर्सन्छु जसरी पाठ अस्तिकोमुकुन्दले तिमीलाई उसरी बिर्संदै गयो;केही समयको खोला गहरी बेसरी जबबहघो मगजमा बिस्यौं अनि उल्ले सफासँगबौलाहाहरले जस्तै देशलाई र देशकोघरलाई र घरका जहान सबलाइ रजहानकै तिमीलाई र तिम्रो भक्तिभावकोद्यौतालाई र द्ौताको प्रेमलाई । तिमी किनअँधेरी रातको खोला जस्तै काली भयौ ? उताहेर, त्यो पूर्व डाँडाले ब्युँझी स्नान: गरीकनशीतले शिरमा लायो अग्लो मुकुट तेजकोतिमी अवश्य नै खिन्न भयौ ।होइन, भन्नुहोस्‌,अस्तिदेखि दुखेको छ मेरो आधा कपाल त।आज पूरा दुख्यो होला ।- सत्ते होइन, भन्नुहोस्‌ ।काटेको घाउमा फेरि यसले चहत्याउला !(इन्दिरा टाउको हल्लाउँछे)जब सारा कुरा बिर्स्यो जात, भात र इज्जत-समेत सब मिल्कायो भट्टी भट्टी डुली सब

५९

इन्दिरा-

इन्दिरा-मुकुन्दइन्दिरा-

आजको एक धोपाले भोगी लाख पिलाउँछ,भोलिका लाख्चमा पर्सि समुट्वै लहराउँछ,रक्सीले यसरी जीउ धन मान डुबाउँछ,त्यसैले बुद्धिमान्‌ : भन्छन्‌ मद्यमा पाप लुक्तछ ।झ एक दिन डेरामा फर्केन, किन हो भनीखोज्दै गएँ सधैं जान्थ्यो जहाँ त्यो अन्धकारमालाग्यो ठक्कर खुट्टामा, सलाई जेबमै थियो,बाले, देखेँ त्यहाँ हाम्रो मुर्दातुल्य मुकुन्दकोमुख चाटिरहेको छ कालो कुकुरले, म तरक्सीको गन्धले एक छिन बेहोश नै भएँ ।आफूलाई उठाएर बर्षा धिक्कारको गरीआफैँ बोकेर डेरामा आधारात गएपछिबल्ल ल्याइपुग्याएँ ! के इन्दिरा, अझ सुन्दछघौ ?अझ यो बिष लागेन तिम्रो निर्धो शरीरमा !विष लागेर के हुन्छ ?रिस उदठतछ ।कोसित ?जसले यसरी आफूलाई धोखा दियो ।किन?कतिचोटि दियो धोखा यो आँखाले, अझै पनिसंसारका सबै दृश्यभन्दा प्यारो छ दृष्टि यो,के फुटालूँ म यल्लाई ? झन्‌ के विषयजालमाबेह्री घोखा दियो भन्ने बात लाएर प्राणकोहिंसा गर्छ ? उहाँ साथै बस्ने भाग्य अभागिनीयो मलाई हुँदो हो त रक्सी पोखिदिई सबैकचौरा र सिसी सारा भर्दथें आँसु आँतुलेनसके यसरी रोक्न बढ्ता रक्सी पिई अझ,'कलेजा ओकली लेख्थे टुक्राले भुइँमा यही,“यो प्राणेश्वरको निम्ति रक्सी नपिउनोस्‌' भनी ।देखी चेत्ने भए हाम्रै छिमेकी दुइटा मरे

६०

पिउँदा पिउँदा रक्सी त्यसै मुटु फुटेर, खैचेतेको !

सुनी चेत्ने भए कस्ता कस्ता शिक्षा दिई दिईथाके शिक्षक स्वामी सद्ब्रहमचारी अनेक, खैचेतेको ?

तिम्रो क्रा उ मान्थ्यो र, कस्ता प्याराहरू पनिसधैँ हेलाँ भई फर्के प्यारी रक्सीअगिल्तिर ।

इन्दिरा कोप्यारी?मुकुन्द- को भनूँ, प्यारीहरू धेरै थिए उहाँ,एक रण्डी थिई, फेरि उनमा पनि मुख्य त,हेरौं ?(सबै खल्तीमा खौजेर बल्ल पाएजस्तो गरी)हेर, यही हो लौ । (इन्दिरालाई पोस्टकार्ड दिन्छ)

तिमी व्यर्धै यहाँ बसीजप्छचौ मुकुन्दको नाम, उहाँ रण्डी उ जप्तछ ।पछिल्तिर चिठी हेर, लेखेको त्यो मलाइ हो,चिन्यौ अक्षर ? छातीको भूगोलभर राज्य त्योरण्डीको दासकी दासी तिमी ! 'रोजी' छ नाम नैउसको, भन्दथ्यो, 'रोजी, तिमी, मेरी भयौभनेलात मार्छु म यो पृथ्वीभरका सुखलाइ नै ।'अनि लात दियो आफूलाई, बच्जचो परन्तु त्योतिमीमाथि । भयो दे कति हेछरचौं, उ रूपकीखानी हो, खूप हेरेर सर्दैन जगदीशलेउसैलाई दिए रङ्ग, पति ऐश्वर्य जे पनि(आफ्नो हातको तसवीर देखाएर)जसलाई तिमी पूजा गरछ्यौं, तिम्रो उ देवतापूजा गर्छ यसैलाई ।इन्दिरा- पर्खनोस्‌ है, म आउँछु ।(दैडेर निस्कन्छ)मुकुन्द- बल्लतल्ल डग्यो, ओहो ! सतीको दृढ आसन,

६१

इन्दिरा-मुकून्द-

इन्दिरा-

भ्रवदेव, भयो मेरै जीतबाजी, तिमी बसी,माला जपीरहू एक सय आठ 'हरे शिब ।'इन्दिरा धघरन्य हो, त्यस्तो शीतको युगमा पनिनिकै बेर बलिस्‌ हेर कसरी अब निभ्दछेस्‌,सिद्ठी कालो गरी छोड्छेस्‌ या खरानी गरी सब !तर आईभने अर्को बत्ती सल्काउँदै, अझडर लाग्छ मलाई त उसको अनुहारले,स्त्रीको चरित्रमा केही देखिँदैन असम्भवयिनै हुन्‌ मन्धरा दासी, सीता माता यिनै, किनबेर लाई ! गई क्रोधागारमा अब निश्चय ।फेरि आई ।(इन्दिराको प्रवेश)सबै बाँकी कुरा भन्नोस्‌, म सुन्दछ्‌ ।रित्ता आँखा लिई आयौ, अगिको दु:खको जलघोप्टचाइछौ, बुझेँ मैले रातो रङ्ग त नेत्रमापोल्ने रगतको आँसु, कच्चा भाँडा फुटेभने ?कच्चा छैनन्‌ दुवै आँखा, तपाईं विष भक्भकीउमालेर त्यही हाली चलाईकन बेसरीपीराहा यी कचौरा त दुबै पक्का गरीकनशिरमा राखिएका छन्‌ जन्मैदेखि ।उसोभनेकिन भित्र गई रोयौ ? यहीं रोए म बाँड्दथैंदुःख पानी । उहाँ तिम्रो पोइको व्यवहारलेकतिचोटि म ज्यादा नै रोएको छु। म कोहुँर,लोग्नेमान्छे, म टाढाको पग्लेँ तैपनि मै पनिभने- सम्झ तिमीलाई स्त्री स्वरी स्त्री उसकै अझत्यस्तो निष्ठुरको साथ छोडी आएँ यही कुराभनुँ भनी तिमीलाई तिम्रो मन्त्र अशुद्ध छरक्षा गर्दैन त्यसले सत्यानास गराउँछछोडिदेकङ तिमी जप्न । म भएको भएत के

पर्‌

इन्दिरा-

इन्दिरा-

निष्ठुरी बेड्मानी स्त्रीघाती पापी पिशाच त्योपोइको नाममा खल्को हाल्थे ।

नरक झैं छुचोमुख पारेर यो पापी कुरा झिक्नुभयो, कतैदिन सक्छ कसैलाई कसैले दुःख, जे थिपोलेखेको कर्ममा मेरो त्यही भोगिरहेछु म ।आज संसारमा कोही महारोग भई त्यसैफत्फती कृहुँदै “पानी' 'पानी' भनी कराउँदैनिराशमा जली बाँचिरहेका छन्‌, कतैतिरकोही खान नपाएर आफ्नै मासु शरीरकोटोकी दुःखहरू तौलिरहेका छन्‌, कतैतिर

. आफ्नै लु कलेजाले खुट्ढा हाली यताउति

बामे हँदै तोते बोलीको बीचबीचमा“आमा' भनेर हाँसेझैँ पुत्रको लाश अगिनमाआफैँ पोलिरहेका छन्‌ । परमेश्वरलाइ तीसब दोष दिङन्‌ ? आफ्नै कर्मको अनुसारलेछातीभित्र सबै द्वार बन्द इन्द्रियको गरीकहिले दुःख घच्चिन्छ, कहिले सुख बस्तछ,कहिले असिना पर्छ, कहिले सूर्य बन्दछ ।

अझ के त तिमी माया गरछर्थौ त्यस्ता मुकुन्दको ?माया त पहिल्यै गर्थे, त्यसमा अझ थप्तछुआमाले स्नेह सम्झेर त्यो उपद्रव, मूर्खतासम्झी दया महारानीहरूको, जड पत्धरजस्तो हृदय सम्झेर भक्ति आस्तिकवर्गकोअगिल्लो जन्मको पाप काद्तैमा जन्म यो बित्योभने जसै गरी, अर्को जन्ममा त म पाउँलादयाबन्त उहाँलाई, तपस्या अब गर्दनअझ गर्दछु, यो आयु तपस्यामै बिताउँछु ।यो मासु मासुको पिण्ड, सेवा गर्न नपाउनेहातखुट्टाहछू बोझा सीसा जस्तो शरीर यो

६३

सुकाई तपको आगोमा सबै होम गर्दछु ।मुकुन्- भवदेव उहाँ आई तिम्रो सारा कुरा गरे,उसलाई यहाँ ल्याजँ भनी यत्न वृधा गरेवेश्यालाई अँगालेर मदले मत्त भैकनभन्यो मुकुन्दले हाँसी हाँसी आखिरमा यसै-“यहीं छ इन्दिरा मेरी रोजी, अर्को मुकुन्द त्योइन्दिराले उही खोजोस्‌ कि त रण्डी बजारकीबनोस्‌ फर्कन्नँ, वास्ता के ?' तिमी रोयौ ?

इन्दिरा- म, खै कहाँ

रोएँ?मुकुन्द- रोयौ उ: रोयौ उ: !इन्दिरा- जानोस्‌ अन, भयो भयो !मुकुन्-_ तिमी रोयौ!इन्दिरा- जानोस्‌ भयो भयो !(भूइँको माटो उठाएर मुकुन्दतिर छरी घोप्टो परेर रुन्छे।

मुकुन्द निस्कन्छ ।)

६४

दृश्य- ५ उहीँ : रातको शुरूरूपनारायणको सुत्ने कोठा । रूपनारायण बिछ्यौनामा गुदुमुदुभएर ढुसुढुसु उडिरहेका । सामदान बलिरहेको ।

रूपनारायण- (बीच-बीचमा 'हाईं' गर्दै)

स्वप्न वैशाख झैं फुल्छ पूस जस्तै हराउँछ,स्वप्तको दुनियाँ हामी ब्यूँझनासाथ मर्दछत्यहाँको विष लाग्दैन न पखेटा पह्लाउँछ;न त्यो सुवर्ण गिरिको एक चुन्दाम बाँच्तछ,न त्यो प्रलयको वर्षा ज्वलन्त नभमन्तिरडढेकी पृथिवीमाथि एउटा बूँद छर्दछ,पूर्ण आनन्दका चन्द्र न आधै मात्र अड्दछन्‌,सपनाको सबै मर्छ सम्झना मात्र बच्तछ,छिनेको स्वप्नको माला उन्दैमा आयु बित्तछ ।

(उङ्दछन्‌)त्यसैले के कुरा सत्य जगत्‌को ? सपना पनिमर्दैन कहिल्यै किन्तु आत्माको स्मृतिभित्र नैबाँचिरहन्छ, या केही मरी मुक्त भयौँभनेमाला गाँथेर दुङ्गिन्छ जोडिन्छन्‌ दुइ छेउ यी ।

(उड्दछन्‌)(बिमानको प्रवेश)(लिएर आएको मासिक पत्र र चिठी उसले भूइँमा फ्यात्तफ्याँक्नेबित्तिकै घोप्टेर उडिरहेका रूपनारायण अस्कन्छन्‌)के ल्याइस्‌ शारदा ?

च्

रूपविमान-रूप

विमान-

विमान-पशछप-

विमान-स्प-बिमान-

विमान-कप-

भान्छामा हुनुहुन्छ ।जा, म त आज भात खान्न भनिदै ।कहाँ भूइँ भत्क्यो, भन्नुभएको ?(अलि कराएर) घत्‌ उल्लू, भइहाल्यो, आइज एक छिन मेरोकमर अँठचाइदे ।(विमान त्यतै गर्दछ)

(रूपनारायण शारदा हेर्न थाल्दछन्‌)तँलाई थाहा छ बिमान, म पनि शारदाको ग्राहक बनेको छु,वर्ष दिनको चार रुपियाँ, दिनको एक पैसा भनूँ न, एक पैसात रोजिन्दा चाँदीको गिलास माझ्दा खर्च हुन्छ, यसको ग्राहकबनेपछि त मैले चुरोट छोडिदिएँ नि, के भनिस्‌ ?बढिया भयो, जाती भयो ।शारदालाई तुच्छ गन्ने पनि मान्छे छन्‌ नि, मानौं उनीहरूनेपाली नै होइनौं कि भनेजस्तो गर्छन्‌, मानौं उनको सभ्यताबेग्लै छ, हावाको किल्लामा छ ।अचम्मै छ ।म पनि शारदाको कहिले-कहिले निराश भएर निन्दा गर्छु तरत्यो बेला आफैँलाई निन्दित सम्झन्छु !हो त, त्यो त।(चस्मा लाउँछन्‌) कान दे यता ।भ्ा' लाई कान दियो 'शा' 'र' 'द' लाई कान दियो “दा<nowiki>''</nowiki>शारदा' ।तँ चाहिँ मलाई कान दे ।'मा' भयो- “शारदामा' ।सुन्‌, तँ कवि जस्तै छस्‌, शब्दसित खेल्न पाइस्‌भने जुवा खेल्तपनि छाडिदिन्छस्‌, सुन्‌- (लय हालेर)हेर्दा माथि थियो घना घन घटा सारा लतावृक्षकोभोको केवल अस्थिपञ्जर थियो माटो सुकी भूमिको,छारो मात्र उडेर नेत्र बहुधा हुन्थ्यो त्यसै बन्द नैयस्तो दुर्दिन निर्धती शिशिरको हाँसी उडायौं कुनै ।

ध््‌

॥

&।

के भनेको यो?

सुन्न अरू-

(लय हालेर)

तेजी घाम थियो थिएन नभ्रमा टुक्रा कहीं बादलपृष्वीको हरियो थियो रङ जता हेन्यो उतै मञ्जुल,छोपेको फलफूलले अरु लता गुल्जार सारा वनैयस्तो स्वच्छ वसन्तको दिल उसै रोई बगायौं कुनै ।के अर्थ यसको ?

नुझिनस्‌ ? रमाइलो वा बेरमाइलो बाहिर छँदै छैन रे,हाम्रो मनैमा छ रे । यो कसलाई थाहा छैन र ! यस्तै-यस्तै उङलाग्दा लेखले भरिएको भएर ता “शारदा' मजस्तै दुब्लाउँदै गएको !

यसमा राम्रा-राम्रा कथा हुँदैनन्‌ ?

मुखैमा गाउँखाने कथा कि कानका कीरा खाने

(पुस्तक फ्याँकेर) विमान,

यदि यो मनले मागे जस्तै मगजले पनि

भिक्षा उस्तै दिँदो हो त लेखनी खपरू भरी

म बाँझो खेतमा बस्थें यही मासिकपत्रको

बीणा बजाउँयैं यस्तो कि आकर्षित गर्दथे

अन्त भागिरहेका ती सारा बादललाइ, त्यो

मधुर ध्वनिले: खिंच्नै अध्वुवर्षा गराउँदै

वीणा र आँसुको तार साथै झन्कार्दयैं अझ

सोस्तर्थे रक्तको पानी छातीको पीँधसम्मकै,

अनि उमार्दथे प्रेम-बाला लहलहाउँदा,

यस्तो त्यो लेखले झङ निद्रालाई घपाउँदै,

मीठो प्रेमान्तले प्याराहरूलाई बकाउँयै-

भाषा हो सभ्यता हाम्रो, सारा उदय उन्नति

जीत वैभव भाषामै बाँच्तछन्‌ पछिसम्म यी,

भाषा हो जीवनी हाम्रो'-ओहो यो कसको चिठी ?

ऐले मैले सँगै ल्याएको ।

च्छ

रूप-

बिमान-

(रूप चिठी हातमा लिई देवताहरूलाई ढोगेर खोल्दछन्‌)(हेरिसकी ओढ्ने फ्याँकेर) भवदेव त पाल्पा आफ्नो गाउँमागएछन्‌- लाजले बिमान, हामी डुब्यौं- जलाथल भो !जलाथल भो ।किन यस्तो ?(लद्ढी टेकी उठेर) अगस्ति मुकुन्दको रक्सीको सात समुद्रमाउसको बाबु डुब्यो ! आमा डुनी !

(निस्कन्छन्‌)

111

भव-पुनाचा-

भव-

पुनाचा-भव-

चतुर्थ अंकदृश्य १- पाटनरात जाने बेलामा बिहानीपख

भवदेवको घरको बैठक । एकातिर चारोटा झ्याल,अर्कोतिर तीनोटा दराज भएको लामो सोते । बीच-भित्तामा ढोका । दराजका माझ भित्ताहरूमा तीनतसबीर- श्री ३ महाराजको, रामराज्याभिषेकको,शिव-पार्वती-गणेश बयलमा चढेको, अनि अलिठूलो एउटा हेर्ने ऐना । बैठकभरिको कलेजी रङ्‌उडेको पुरानो गततैँचा, त्यही रङको बुट्टा भएकोकागत भित्तामा टाँसेको । एउटा सानो त्रिपाई ।ढृढो भेषमा भवदेव र घुम्टो हालेको पुनाचाको प्रबेश ।तँ कसरी आइपुगिस्‌, पुना ?यसकै घुम्तो हालेर । हेर्नोस्‌, उहाँ एक डुई जनाले मलाईसोढो।(दारहीजुँघाहरू भिकेर दराजमा यन्क्याउँदै)के भनिस्‌ त ज्यापू ?म माट्टै फर््यौ भनिडियो ।अब आज दिनभरि यहीं बस्तू । भरे रात परेपछियो दुलो छोडेर स्याल कराउँदै जालास्‌ । अब चार-पाँचदिन त हो नि, अनि त यसको वारपार लागिहाल्दछ,कि डुङ्गी बीचमै डुन्दछ ।

६९

पुनाचा- साह्खैट?भ्व- तँलाई थाहा नै छैन, उहाँ भेट-कुराकानी सब भैसक्यो अस्ति;फेरि क हिजो पनि उहाँ पुग्यो, फेरि आज पनि उहीँ, खेती पो

चलिरहेछ त ।पुनाचा- चिन्हेनट?भव- बिचरी कसरी चिन्दथी !

पुनाचा- रोजिन्डै किन पल्केछ ट ?

भव- रोजिन्दै अरिनपरीक्षा छ ।

पुनाचा- अझ चिट्ट बुझेनछ ?

भव- तेरो मुकुन्दको जिह्दी ! भोकभन्दा गरीबकोआशाभन्दा, जुवाडेको लोभभन्दा समेत त्योकडा छ, इन्दिरालाई भृगुको लातले अझजाँच्दै छ, अझ बढ्दा छ उसमा पाप पाइन ।तर दुद्दैन त्यो चाँडै लल्याम्लुलुक बन्दछजुन हाँगा, कडा हाँगा जुनचाहिं फलाम झैंकत्ति दोब्रिन जान्दैन जब दुद्तछ पट्ट त्योभाँचिन्छ एक सासैमा, बोक्राको पनि एउटात्यान्द्रोसम्म त्यहाँ बाँकी नरहीकन गिर्दछअनि त्यो पाउमा अर्को रूखको । तर चूप लाग्‌,परमेश्वरले आफैँ ठीक गर्दछ । रूपकाहातमा त चिठी मेरो पुगेछ नि, मच्योभनेबूढा मार्ने मलाई नै सम्झी, तौ मतियार त

पापी मुकुन्द होस्‌, किन्तु हिंसाको पाप लाग्दछ

मलाई ने । (टाउको हल्लाउँछन्‌)पुना, तैँ भन्‌ के सवारी मुकुन्दको

यहाँ चलाउने गाडामा त श्री शिवजी पनि

बसाहो सुनकै जोत्न दिँदैनन्‌ हर्षले र ? के

त्यो पापी लिपिमा मेरो धर्मरूपी सरस्वती

छैनन्‌ भित्र लुकेकी र-

(तल हेरी नाक फुलाई रिसाएर)

७७

पुनाचा-भ्वदेव-

पुनाचा-भ्रवदेव-मुकुन्द-भ्नवदेव-सुकुन्द-

भवदेव-

भ्रवदेव-

मुकुत्द-

भवदेव-

मलाई पाप लाग्दछ ?

कहिले लाग्डद्यो ।रोगी खाई औषधि वैद्यकोआजसम्म नजानेर कुनै कारणले भन्योभने औषधि आशाले थप्ने त्यो वैद्यलाइ केपापी भन्ला कसैले र मलाई पाप लाग्दछ ?लाग्डैन कहिले लाग्ठ्घो !लेखेँ लाचार भै चिठी,लेख्नै पन्यो । उ आयो । (मुकुन्दको प्रवेश)के लखेटे सूर्यले यहाँ ?उज्यालैले लखेद्यो, छन्‌ अझ ती त कहाँ कहाँपुना पनि कताबाट ?मानेन भनले भनीआएछ । भेटभो?भारीतारी अब कसे भयोक त भाग्ने कुरा गर्छे ।किन, कोसित ?मैसितमलाई भेट्न जाने रे ।भारी अब फुए भयोउसो भने ।कहाँ हुन्थ्यो, अर्काकी स्त्री लिई मतकहीं जान्नै भने । (ऐनाअगिल्तिर गई हेरेर)बाज्ये, यो फेटाले मलाइ केखुलेको छ ! म के गोरो छुर ! सुन्नोस्‌न; इन्दिरागोरो मोटो भयो भन्थी मलाई अस्ति आज तहेरिरहन्धी मुखमा, के केही दाग पोछकिअथवा उसले फेला पारी यो अनुहारमाआफ्नो मुकुन्दको भोक टार्न सक्ने कुनै अरू !उनले कसरी हेरिन्‌ तिमीलाई ?

७

भवदेव-

मुकुन्व-

क

भवदेव-

खुकुन्द-

क

भ्रवदेव-

जसो गरीटाढा जानेहरू हेर्छन्‌ बाटोलाई ।

त ध्यानमाहोलिन्‌ मुकुन्दको, हेरिन्‌ भाग्ने सुर गरी अनितिम्रो बाटो ।

म के त्यत्ति पनि जान्दिनँ चोरको

आँखामा साधुको भन्दा के के हुन्छ विभिन्नताकति चिम्सन्छ वा कस्तो रेखा पर्दछ कोसमाडील उठ्छ कि उठ्तैन, गड्छ गड्दैन पट्टल;सेतोभित्र नसा हुन्छन्‌ कति राता, कतातिरनानी गड्छ भकुण्डो झैं, नानीको पुतली पनिकतिसम्म खुला हुन्छ, आँखीभौँ कसरी कतातर्कन्छ, कति जोडिन्छ जोर्नीमा, के म जान्दिनँ ?ठूलो दूर्बीन लाएर रोमकूप गनी गनीआँख्बा जाँचिसके कैयन्‌ अप्सराहरुका अबएउटी पखिनीको के म जाँच्न सक्तिनँ ?(लामो सास फेरेर) इन्दिरा,खस्यौ ?

तैपनि शंका छ, निश्चयै त म भन्दिनँइन्दिरा त अनौठी पो छ त, आजन्म एउटीयो जस्ती त अरू मैले देखेकै छैन, आखिरजानी नसकिने विद्या स्वास्नीमानिस नै न हुन्‌,को भन्त सक्छ के हुन्छ के हुँदैन ।

तिमी अब

मार्दछौ इन्दिरालाई अनुत्तीण भइन्‌भनेयस्तो कडा परीक्षामा ? अनि लाश जलाउँछौउन्तीको दाउरा पारी आफ्ना आमा र बाबुको?अरू जन्म दिनेलाई सेवा गर्दै मरेपछिदिन्छन्‌ स्वधर्म ठानेर दागबत्ती, तिमीभनेजन्मदाताहरूलाई जीउँदै रापतापमा

७२

भवदेव-

भवदेव-

पुनाचा-मुकुम्ब-

दागबत्ती बनाएर सल्काई जन्मभूमिकोजीउँदो मुखमा हाली, 'मेरो देश मन्यो' भनीटोपी झिकी कराएर भाग्दछौ ?

अँ, यही थियो

बाजीमा, इन्दिरा केही गरी तल गिरीभनेहुने होइन के हार तपाईंको, म पाउनेखुशीसाथ फिरी जाने सुजयन्ती मनाउँदै !अहिले हारको खार जब त्यो नाकमा घुस्यौहातखुट्टाहरू छोडी गालीको कविता अनिघोक्न लाग्नुभयो !

भैले यहाँ जति कुरा गरेँयो गाली हो भने तिम्रो बिरामैको जवाफ हो,रामका बाण हुन्‌, हाम्रा सत्यबोलीहरू सबै“चोर यो शब्द पस्दैन साधुको कानमा, उताचोरको मुटुमा तेर्सो परी अड्कन पुग्दछतिमी जाक खुशीसाध हामी हार्नेहरू यहाँआफ्नो घाउ समातेर 'मरैँ बाबा' भनी सदैजित्नेलाई सराप्नेछौँ सधैँ ।

मेरो पक्ष लिए ?

त्यो हारले यदि

हार इन्दिरा बन्दछिन्‌, अनितिम्रो त जीत नै हुन्छ, सबै जय मनाउँछन्‌ ।हामी पनि सबै भोज खान्छौं जय मनाउँदै ।परन्तु रुन थाल्नेछन्‌ 'मरे' भनी कराउँदैजरा रमाइलो खाई बढेका सब इन्द्रिय !भोगले सुख मिल्दैन, त्यो त तृष्णा बढाउँछ,तृष्णामा दुःख उम्रन्छन्‌, दुःखमा पाप फल्दछ,जितेन्द्रिय भए मात्र सुखको फल फल्दछ;भोगे पनि सुखै हुन्छ, नभोगे अझ झन्‌ सुख ।उही घाम, उही नीलो-नीलो आकाश, बादल

७२

उही सेतो शवा फड्के जस्तो, इन्द्रधनु उही,उही मन उही जिब्रो कहिले भन्छ 'आजकोदिन कस्तो उडेको' त्यै आज कस्तो रमाइलोकहिले भन्छ । यो हामी जान्दछौँ मुखभित्र छभन्छौं तैपनि यो दृश्य हेर कस्तो रमाइलो ।यो तिम्रो भित्रको छाती चिरी हेन्यौभने यहाँनेपाल मात्र राम्रो छ, नेपालै छ रमाइलो;कर्तव्य मात्र राम्रो छ, कर्तव्ै छ रमाइलो ।विजास नित्य चल्दो छ, कर्ता कर्तव्य जान्दछ,बोल्ने चूप भई मर्छु, चुपैमा चूप मर्दछ,गुणभित्र घुमेका छौँ, कोही पुग्दैन पार त,पहिले घोर संग्राम अनि यो जीत हारत।

(निस्कन्छन्‌)

0

दृश्य २- उही : रूपनारायणको घर

इन्दिराको कोठा । झूल माथि उठाएर गाँठो पारी राखेको । इन्दिरासन्मयालको छेउमा बस्ने फल्याकमन्तिर ढाकाको खास्टोमा

बिमान-

इन्दिरा-'

बिमान-इन्दिरा-बिमान-इन्दिरा-बिमान-इन्दिरा-विमान-

इन्दिरा-

सञ्जाप हालिरहेकी देखिन्छे । एउटामा छ; ओटा मुनियाँ,

अर्कोमा मैना, अर्कोमा सुगा हालेका तीनओटापिजरा बोकेर विमानको प्रवेश ।

(राखेर) तपाईंको ससुराले पाल्न पठाउनुभएको झ्यालकोबीच-बीचमा झुण्डघाइराख्नोस्‌ रे, आहार जे जे चाहिन्छभन्नोस्‌, मलाई ल्याइदिन्‌ भन्नुभएको छ ।मैले भनेको खै त ?अस्ति ल्याइहालेँ नि ।त्यस्तो धारै नभएको ।धेरै भएन ?होइन, धार । मासु, मासु त के आलु पनि काटिंदैन ।कसलाई के के भएछ ?छिः, अर्को ल्याइदिनू भनेको ।ल्याउँला, ल्याउँला हुन्छ । (निस्कन्छ)(इन्दिरा पिंजराहरू झ्यालको बीच-बीचमा,बस्ते ठाउँमा राख्तछे)मैना, लौ एउटा गीत गाइदे, राम, राम, भन्‌,लौ राधाकृष्ण बोल्‌ मैना, मैना मसित बोल्दिनस्‌(पिंजराका ढौकाहरू खोल्दै)

७५

लौ, जा त जा जहाँ तेरा प्यारा छन्‌, जा सुगा पनि,जाओ सबै, चिमोद्तै म 'अप्या'को गीत सुन्दिनँ ।(चराहरू उडेर जान्छन्‌)

तेरो बन्धनमा मेरो मोक्ष छैन, उडी उडीआत्मालाई सिका मेरो कसरी उड्नुपर्दछ ।(झ्यालबाट हेरेर)

पुगे उही जहाँ प्यारा परदेश गए पनिबसेको ठाउँ तातै छ गुँडको एक छेउमा,उसको स्वर गुँज्दैछ अझ त्यो पात पातमा,हावा हल्लिरहेको छ पड्खाले उसको अझछाया पर्दैछ उसको जलमा थलमा अझ।

(खास्टो सन्दूकमाथि फ्याँकेर ओछ्यानमा बस्तछे)

घाम लागिरहेको छ एण्टलापुर बाहिरकालो रात पम्यो भित्र, आस अस्ताउँदै डुब्यो,एकको के कुरा कोटि सूर्य निस्केभने पनिकालो बिषादि यो धूवाँ भित्र छेडी अलीकतिउज्यालो पार्न सक्तैनन्‌; - छिप्पियो रातको मुख,सेता आकाशगङ्गाका केश सारा झरे, अनिकालो बादलको ज्यादै गहिरो चाउरी पत्योताराका दाँत ती फुक्ले, चीसो चीसो कंपाउनेहुरी चल्यो, पन्यो पानी, म ढुङ्गासित साथमाभिज्न लागेँ कतै ठाउँ छ यो शिर लुकाउने ?चराको मुटु यो हल्लीरहेछ अझके गरुँ,नत्र ढुङ्गा भई बस्थें, लेउ खाएर सुत्तथेँ,अब मेरो कतै कोही छैन यो दुनियाँभरि,मलाई जब मैले मनलाई बिदा दिएँ;जल्लाई पतिले हेला गप्यौ त्यल्लाई मै पनिहेला गर्दछु, यो मासु अब बेकामको भयोघूलोभन्दा दुसीभन्दा खियाभन्दा फलामको,यसको भोज ती काला गिद्ध आई गरे भयो।

७६

राजामती-

इन्दिरा-

(तकियामा टाउको जोती, त्यसमन्तिर

हात घुसाउै पुस्तक भेटिएपछि)राम यो नाममा शक्ति केही बाँकी भए अबखाउँ देक मलाई यो कालो शिर लुकाउने,त्यो काख नभए खाली पैतलामनि घुस्तछ्छु,या तिम्रो पाउ नै छोई अहिल्या झैं उठी भनेभन्ने डर भए तिम्रो न्यानो छायाँ भए पनिमलाई पुग्छ यो मेरी कालो मूर्ति लुकाउन ।(टाउको उठाएर सम्मी)कुनै दिन म ऐनामा मुख हेरी सिँगार्दथें,राम्री भएँ भनी ठान्थे अन ऐना म हेर्दिनँ,घोखा दियो मलाई त्यो आर्सीले, आज फेरि योयस्तो दिन यहाँ आयो ठाउँ खोज्छु सबैतिरज्यादै हेला भएकीको कालो शिर लुकाउन !(पल्टी फेरि उठेर)निराधार भई खालि राम राम म जप्तछुयस्तो यो कालरात्रीमा पनि यो राम रामकोहरेक शब्दमा, रातो रातो बन्दछ गोल, केअझ यो सास नै फुक्न सकेन, नलिईकनभित्र बाहिर नै एकनास छोडेर बाल्न त्योआफूलाई उज्यालोमा राख्ने ज्वाला सधैंभरिपानीमा पनि बल्नै त्यो हावा बन्द भए पनिभस्ममा पनि बल्ने त्यो दीपज्योति सघैँ सधैं

(घोप्टो परी पल्टन्छे)

भ्रयो, ज्यादा भयो नानी, रोई पाइन्त चन्द्रमासराप्छ आँसुले यस्तो घेरै पोखिरहघो भनेहँदा थकिन्छ यो आत्मा जहाँ आनन्दले सुती

नारायण रहेका छन्‌ ।मेरो के दोष हेर्नुहोस्‌,सहुँ भनेर जोडैले बिर्को पट्टलको थुनी

ज्छ

राजामती-इन्दिरा-राजामती-इन्दिरा-राजामती-इन्दिरा-राजामती-इन्दिरा-

इन्बिरा-

राजामती-इन्दिरा-

बस्छु, यो आँसु पोखिन्छ उम्ली अन्तरबाट नै ।त्यसैले त म भन्दैछु, घटाक, आँच तापकोज्यादा न मधुरो पारी सुकाक दूध आँसुको !कुराउनी जमी डढ्दा फुद्छ भाँडासमेत यो,या प्वाल बसमा पर्छ, ज्वाला छिर्दछ अगिनकोउस्तो भए तिमी आगै हटाक पर ।केवलयी भाँडा हुन्‌ दुवै मेर, मेरै हो दूध उम्लिदो,तर यो निर्दयी आगो अर्कैको हो ।उसो भनने

आफ्नै भाँडा हटा ।यो पनि तातो छ ह्वतलेछोए त तालुमा ज्वाला पुग्छ ।

त्यो साहसी सनासोले ।

भाँडा तिमी झिक

अफसोस, चुल्होसितटाँसिएको छ यो भाँडा, जसरी यो शरीरमाजोडिएको छ यो आँखा ।पानी छर्केर दैर्यकोअब आगै निभाङ ।त्यो आगोलाई निभाउँदाअँध्यारो हुन्छ संसार, हातमा सिस्नु बिझ्दछ,भासिन्छ भासमा खुट्टा, चर्कन्छ शिर भाग्यको,त्यसैले दुध नै उम्ली सिद्धियोस्‌, सब, तातिंदैपग्लोस्‌ भाँडा, म भोकी भै प्रीतिको अगिनमा परीजलेर मर्न राजी छु बाँचीरहन सक्तिनँसर्प जस्तो अँध्यारामा विष झैं अन्धकारमा !जल नानी, जलेकै छौँ ।तपाईं भन्नुहोस्‌ न तआफ्नो मानिसले छोडे के गर्ने ?

ज्द

राजामती- केभनूँमखैके गर्नै किन सोध्छधौ यो मलाई, चुपचाप भैसोध ती बिधवा कान्छा बाज्येकी दुलहीसितजो सधैँ ब्रतले आन्द्रा झिनु पारेर कातछिन्‌,अधवा सोध त्यो तल्लो धरकीसित -पोइ छ,छोरो छ जीउँदै आई फेरि योसित तैपनिजारी खर्च दिलाएर अगिल्लोलाइ जो अझहाँसो हामीहरूलाई भुनिवा जन्तु भन्दछ,अधबा काल पर्खेर कथा जोडी उभीरह,स्त्रीलाई पार्दछन्‌ बूढी पोइले कि त कालले।

इन्दिरा- ज्यामा, यस्तो कुरा मैले सोधेकै पनि होइन ।

राजामती- (तर्सैर) भूइँचालो गयो,-आक, उठ ।(दौडेर पर पुगी फर्केर) कस्ती तिमी त छि: !अझ ! आङ भनेको, लौ, गएँ त म उसो भए !उसलाई त हाँसो छ, हुन्छ है त बसीरह्‌ !

इन्दिरा- ज्यामा, खै झूल हल्लेको ?

राजामती- अब थामिसक्यो त के!एक झोँका दिई पृष्वीमाता चुप भइन्‌ अझझोलुङ्गो मुटुको उफ्रिरहेकै छ छिटो छिटो ।तिमी राक्षसनी कस्ती, हेर, पानी अचाउनपनि पाइनँ । लौ, आउ, म यहाँ बस्न सक्तिनँ,आज सिङ्गै गयो मेरो, म मरेँ सुत्न सक्तिनँ ।उफ्रीरहेछ झोलुक्गा !

(इन्दिराको हात समाती निस्कन्छ)

दृश्य ३ - काठमाडौंसिम्भु सरस्वतीस्थान

र बायाँपट्टिको पाटी देखिएको, धनमती र राजामती सरस्बतीअगिल्तिर

बसेर पाठ-पूजा गर्न लागेका । रूपनारायण पाटीमा बसेरबाँदरहरूलाई मकै छरिरहेका, राजामतीका पोइ बढात्यहीँ बसिरहेका । अगिल्तिर दुइटा डोलीबरिपरि

चार जना डोलेहरू बसिरहेका ।

रूपनारायण- हेर्नोस्‌, कस्तो दुरुस्त मान्छेकै सकल ! सुगाले जत्ति

बूढा-

मात्र पनि बाँदरले बोल्न सक्ने भए, अधवा क्क्रलेज्ञत्ति यसले बुझ्न सक्ने भए अथवा कमिलाको जत्तियसको बुद्धि-विवेक भएको भए-

मैजस्तो हुन्थ्यो बाबु, अलि दिनपछि तिमी जस्तो, धेरैदिनपछि क त्यो परको बालक जस्तो । हेर मैले आँखीभौँमाथि सारेको, गालाको खोपा हेर, जहाँ हाड छैनउही मासु बढ्दो रहेछ, मासु सुक्ने ठाउँमा हाड पनि हुँदोरहेनछ ।

त्यसले विरक्तिएर कपाल कन्याएको हेर्नोस्‌न ।

तिमी मैले कन्याएको हेरन बाबू, बाँदर मान्छै भएकोमाआश्चर्य कि मान्छे बाँदर भएकोमा !

तपाईं कति वर्ष लाग्नुभयो !

यो आउने मंसीरमा छयासी लाग्छु, अब त कसिङ्गर जस्तैकुनामा थुनिने बेला भयो |

८०

तपाईँ हामीभन्दा बलियो हुनुहुन्छ, अझ खै कुम दोब्रेको ?मलाई पनि सय वर्ष नपुगी त कहाँ पो मझँला भन्ने लाग्छलाग्न त- जब पुग्यो सय अनि पो यमराजको भ्रय ।अरू पनि थिए नि 'जब पुग्यो' हरू, सुनूँन ।(सबाइको लय हालेर)

ज्ञब पुग्यो एक भूइँमा खुट्टा टेक,

जब पुग्यो दुई आ मेरो बुई,

जब पुग्यो तीन छेपारो छिन,

जब पुग्यो चार बाख्राको पाठा सार,

जब पुग्यो पाँच आँगनमा नाच,

जब पुग्यो छ: पढ्न लाग्यो च छ

जब पुग्यो सात खान लाग्यो भात,

जब पुरयो आठ घोक्न लाग्यो पाठ,

जब पुग्यो नौ त्यल्लाई पन्यो घौँ,

जब पुग्यो दश खेल्तामा रस,

जब पुग्यो बीस बिहा गरिस्‌,

जब पुग्यो तीस जहानबच्चा पालिस्‌

जब पुग्यो चालीस मनमा कुरा खेलिस्‌

जब पुग्यो पचास पेटमा बतास,

जब पुग्यो साठी हातमा लाग्रै,

जब पुग्यो सत्तरी हिंड्दाखेरि लत्तरी,

जब पुग्यो असी कुनामा बसी,

जब पुग्यो नब्बे हब्बे न कब्बे,

जब पुग्यो सय यमराजको भय ।हिजोआज पेटले भने अलि घर्म छोड्ला-छोड्ला जस्तोगरिरहेछ, बराबर भित्र बडाइँ चलिरहन्छ ।मेरो पेटमा जति तपाईंकोमा के बडाइँ चल्ला, त्यहाँ बन्दूकहोला- त यहाँ तोप छ।बाबू, हामी दुवै भोकै बसेको दिनमा लडाइँ खेलौंला है,अनि कल्ले जित्ला ।

पै

(छ; जना स्कूलका लडकाहरूको प्रवेश)

पहिलो लडका- पढे जति थ्योरेमभित्रको त म एउटा प्रोब्लेम पनि

दोस्रो ल०-

तेस्रो ल०-दोसो ल०-पहिलो ल०-दोस्रो ल०-तैस्रो ल०-

बूढा.क्प-बूढाख्प-बूढा

दोस्रो ल०-तेस्रो ल?-पहिलो लन

तेस्रो ल०-पहिलो ल०-

बिराउँदिनँ जा !खै, आमा, सानो ठाउँ, हामी ढोग दिएर गइहालौं ।

(त्यसै गर्दछन्‌)मेरो त चौपट्टै बोधो मगज छ, अड्तीस र तेह्र कति ?एकचालीस ।एकाउन्न ।हो, एकाउन्न ।

म त अहेँ; औंला नगनी भन्न सक्तिनँ, अभ्यासै छैन ।हिसाब भन्यो कि ओहो, त्यसै, त्यसै-

(लडकाहरू प्रदक्षिणा गर्दै निस्कन्छन्‌)रमाइलो यिनीहरूलाई छ ।हामीले देख्ता !हो, त्यसो त ।तिनीहरूको हातमा हेरे औंलापिच्छे नीरका औंठी होलान्‌ ।तर त्यसको मोल तिनीहरूको हृदयमा छ, जसले नीरको औंठीमासेर हीराको हार बनाउँछ । रमाइलो तिनीहरूलाई नै छ।(प्रदक्षिणा गर्दै लडकाहरूको फेरि प्रवेश)तैंले भनेर हुन्छ, छसी ! मास्टर बाज्येसित सोध्न, हाम्रो सूर्यपनि अर्को ठूलो सूर्यवरिपरि घुमिरहेको छ ।त्यो त कल्ले होइन भन्यो, पृध्वीवरिपरि पो घुमेको छैन भन्नेक्रा।किन घुम्दैन ? चक्कर लिंदा आफूवरिपरि घुमिरहनेलाईअवश्य घुमिन्छ । यो सिद्धान्तले सूर्य पृथ्वीलाई, चन्द्रमालाईपृष्वी परिक्रमा गर्दछन्‌ ।कसो, कसो रे ?तँ उभिएको ठाउँमा एउटा ढुङ्गा राख्‌, उही भयो तँ पृथ्वी मसूर्प) अब मेरो वरिपरि तँ घुम्दै आ, म सूर्य ठूलो चक्कालिन्छु ।

परे

डोग्रो ल०-२षहिलो ननबैरी ल०-दोस्रो ल०-बहिलो ल०-

ब्ढा-क््य-बूढा-

तैस्रौ ल०-

(पहिलो ल० अगि चिनु राखेको ढुङ्गाबरिपरि घुम्दै जान्छ,दोस्रो ल० पहिलो लडकाको बरिपरि घुम्दै हिँड्छ ।)(तेव्रो ल० सित) तँ हेरिरह, म त्यो ढुङ्गाको बरिपरि घुम्छु किघुम्दिनँ ।

नानीहो, तिमीहरूले देवतालाई प्रदक्षिणा गरिसम्यौ ?

पढ्नोस्‌, न यति गरौं ।

हेर, है चिम्से आँख्खा च्यातेर, घुमियो कि घुमिएन !

हो, घुमियो, ढुङ्गा त ।

कसरी?

कस्तो रैछ यो त, सुन्‌ मैले घुमेर एउटा ठूलो पिंजरा बनाएँ,तँ झींगा भएर हरेक पिजराको डण्डीबरिपरि घुम्दै गइस्‌, केहरेकपालि पिंजराभित्र परिनस्‌ ?

फेरि हरेकपालि पिंजराशाहिर परेँ, त्यस्तो पिंज्ञरालाई पनिघुम्नु भन्छन्‌ कतै !

एकचोटि त घुमिहाल्यो कि ?

फुस्सावरिपरि घुम्यो ।

कसरी फस्साबरिपरि? कत उहीँछ!

पचासचोटिमा पच्चीसचोटि फुस्सालाई र पच्चीसचोटिउसलाई-

एकचोटि न एकचोटि त उसलाई घुम्यो कि ?

आधाचोटि भन्‌, अनि पत्याउँला ।

सयको आधामा फ्घासओटा एक हुन्छन्‌ बुझिस्‌ !

त्यस्ता सय त कति कति- ,

(लडकाहरू फेरि प्रदक्षिणा गरे निस्कम्छन्‌)

यिनीहरूको निख्ाफ कसले छिनिदेला ?

छन्‌ नि सब ग्रह चहारेका गुरुहरू ।

चहार्न दिनोस्‌, यो ज्ञानको युग होइन, बिज्ञानको पुग हो ।बाबू, ज्ञानकै युग हो विशेष ज्ञानको ।

(प्रदक्षिणा गर्दै लङकाहरूको फेरि प्रबेश)

अस्ति ठुलेले त हो नि, कुनाबाट उनीहरूले हाने, म हेड

परे

मास्टर-

हान्न उफ्रेको उसले त मेरो टाउकोमा खुट्टा ल्याइपुनयाएछ, महद्ता क लोट्यो, म पनि उसैमाथि पर्न लागेँ, भकुण्डोलाईहातले छुन लाग्यो र यसो हात हटाएको त च्यूँडोले सोझैगएर भूइँमा दुलो खन्यो । ओहो, एकचोटि म दुवैपट्टिको गोल

पोस्ट फननन--

[लडकाहरू निस्कन्छन्‌)भविष्धतलाई हेर्नुहुन्छभने यिनलाई हेर्नोस्‌, भूतलाई हेर्नुहुन्छ-भने मतिर फर्कनोस्‌, वर्तमानलाई हेर्नुहुन्छभने त्यो थाममागएर ऐना हेर्नोस्‌ । बत्ती यसरी निभ्छ- खालि त्यसले उज्यालोपार्दा देखिएको हृदयको स्मृतिमा पाइला अगाडि सर्दै जान्छ ।

(एक स्कूलमास्टरको प्रवेश)ओहो, बूढा साहकारहरू पनि आउनुभएको रहेछ !ओहो, पाल्नोस्‌, पाल्नोस्‌ !(बरोर) साहका छोरा त अझ उहीँ छन्‌, हो कि?उही छ।साहका त दुवै अड्डामै जागीरे छन्‌ !अडडामै जागीरै छन्‌ !यी डोलीमा साहुनीहरू आएका ?किन हुन्थ्यो, उनीहरू त हिँडेरै आए ।साहृहरू डोलीमा, घन्य परमेश्वर ! लौ यहाँ त क्रषिअवतार, तर तपाईंले पनि डोली चढेर साहुनीलाई दुलहाबनाएर पछिपछि हिंडाउनु त खै- अलि यो मनले त खामेन

ए।रोगले कहाँ त्यो भन्दो रहेछ र मास्टरसाहेब ! त्यसले बुझचढेपछि त चार हात-खुट्टा टेकाएर घोडा बनाइहाल्दो रहेछ,अनि लट्ठी दिएर हिंडाउँदै हिंडाउँदै घोडालाई घोडी,घोडीलाई खच्चर पार्दो रहेछ ।

उसो भए, खच्चर डोलीमा ? भएन, भएन, सेतो घुम्टो ओढेरसेतै पछघौराले छाती ढाकेकी कालकी डोला डोलीमा ।मानिस उहाँ डेढ सय वर्षभन्दा पनि बढी बाँच्न लागे, तपाईं

म $

रूप-

मास्टर-

अहिल्चै कालको डोला भएर डोलीमा हल्लन लाग्नुभयो ?

धा बाँच्यो ? जसको नाम बाँचिरहेछ, नत्र बाँचेर मात्र केगर्नु ?

नामले के गर्नु र अर्को जन्ममा रघुवंशको श्लोकको राम्रोव्याख्या गर्न सकेन भनेर गुरुले कालिदासको कनसिरीका रौंउखेले होलान्‌, ती कविले चाहिँ सरस्वती अवतार सम्झेरआफ्नो तस्बीरसित आफैँले प्रार्थना गरे होलान्‌- 'प्रभुकोशतांश प्रतिभा पाउँ !' यस्तो नामको के मतलब छ, तपाईंसरस्वतीका पुजारीलाई थाहा भए कृपा गर्नोस्‌ न ।

म के जानूँ ? मेरो आँखामा त प्रत्यक्ष प्रमाण पनिपूर्णविश्वासयोग्य छैन, अनुमान प्रमाण त अर्घ-विश्वास-योग्य पनि छैन । विश्वास नगरी हामी श्वास पनि लिनसक्तैनौं, तर हाम्रो श्वास लिनमा विश्वास गर्न अधिकारछैन, किनभने निश्चय छैन; मृत्यु पनि निश्चयात्मकछैन- मृत्यु एक नबिराएर गनिरहन्छ, तसर्थ हामी मूर्खता-सित मृत्युलाई अनिश्चित ठहराउँछौं, तर यही ठहराउनामाहाम्रो के अधिकार छ ! त्यसैले म अनुमान गर्दा आफैँलाज मान्दछु तापनि नामको विषयमा मेरो तर्कसारयही हो- हामी नाम हौं, जस्तो हाम्रो वासनाको पुञ्ज हामीहैं, वासना आत्माको होभने नाम पनि उसैको हो ।वासना स्मृतिमा रहन्छ, नाम पनि; नाम केवल नाममात्रहोइन, नाम कर्मको राखिन्छ, कर्म नामको निम्ति गरिन्छ,तसर्थ नाम कर्म हो । नाम अरूमा रहन्छ, त्यसभन्दाजहिले पनि बढी कर्म आफूमा रहन्छ, अब कालिदास-लाई लिञँ- कालिदास उनका नाटक र काव्य हुन्‌,परन्तु त्यति मात्र होइन, कवि सधैँ आफ्नो कविताभन्दाठूलो हुन्छ । हाम्रो अनेक जन्मको कर्मपुञ्ज हामी हौँ,हामी जत्ति जे गछौँ उत्ति नै नाम पाउँछौं । साहजी,आगौभित्र एक कण पनि नजली रहँदैन, पानीभित्रएक कण पनि नभिजी रहँदैन, परमेश्वर साक्षी छन्‌,

॥ 0 ब

ख्प-बूढा-मास्टर-

धर्म र पापलाई धर्मराजले जोछ्ता एक परमाणुको तलमाषिपर्न नदिने साक्षी परमेश्वर छन्‌ ।बल्ल पूजा सिद्धचाए ।इन्द्रासन नहल्लाईकन तिनीहरू कैले पूजा छोड्थे !आज हाम्रा छात्रवर्गको सरस्वती पूजा छ, हामीलाई पनिभ्रोजको निम्ता दिएका छन्‌ ।

(मास्टर सरस्वतीलाई ढौगेर निस्कन्छन्‌)इन्दिरालाई जल-प्रसाद लगिदिन्नौ ?यो पिवामा हालेकी छु ।पकाकते डोलैहरूको मद्दृत लिई सरस्वतीलाई ढोगेर डोली चढी

स्कन्छन्‌)

हिंड्न सम्छचौ अहिल्यै ? घाम त गदगदी पाकिरहेछ नि ।

आ: बिस्तारै जाँदै गर्ने, नत्र पुग्दा अबेर हुन्छ ।

ओह्लदै गर त, म दर्शन गरेर आउँछु ।

(डोलेहरूसित) मेरो त्यहाँ सिंढीको टाउकोमा राखिछोड ।(रूपबाहेक अरू

(सरस्वतीलाई धेरै बेर ढोग दिएर घुँडा टेकी)

पाउको नङले माता, लेख लौ एउटा कुरा

मेरो ललाटमा : मर्ने बेलामा म मुकुन्दको

मुख हेरैर यो आँखा पाउँ चिम्लन शान्तिले

यसको निम्तिमा माता, दे सद्बुद्धिको वर

मुकुन्दलाई । त्यो तिम्रो भक्तलाई, दया गरी

नदेक यतिका विद्या बढखर्ची हुने गरी-

हिंड्ने के धर्म के पाप के चोखो के जुठो भनी

नबनाक महात्मा, जो भिन्त देख्तिन बन्दछ

परचक्रीहरूलाई र आफ्नो बाबुलाइ, नै,

जननी जन्मभूलाई रण्डीलाई विदेशका;

नदेक यतिका विद्या पैसा र रुपियाँ दुवै

सरोवर गरी छान्नै नसक्नेसम्म नास्तिक

हुने गरैर जो वेदलाई कुल्चन सक्तछ,

दद

आमाको बीचछातीमा जो कीला ठोक्न सक्तछ ।यति मात्र तिमी देक जुन पाएर सुस्तरीत्यो आफ्नो आमदानीले पाओस्‌ छाउन जिन्दगी;जुन मन्दिरमा जन्म्यो त्यही धुप भएर त्योहावा पबित्र पारोस्‌ वा जाओस्‌ अन्तसमेत त्योउडेर वा त्यहीं मात्र रुमल्लेर रहोस्‌; अरूजत्ति बढ्ता तिमी फेरि चाहन्छधौ दिन, शुद्ध त्योकेटाकेटी हुँदा लाटा भक्ति प्रीति दया जहाँबाल्दथ्यो त्यसमा ती-ती बाठा तेल त्यहीं धपोस्‌ ।त्यल्लाई शान्तिको भिक्षा देओस्‌ कर्तव्यकर्मलेआमाको सुखमा देओस्‌ सुख नै दुःखले पनि,आमाको दुःखमा डामोस्‌ हिउँ झैं सुखले पनिडेरासम्म गरी फर्कोस्‌ स्वर्गलाई समेत त्योजन्मभूमि बनोस्‌ आफू, आफू होस्‌ जन्मभूमि त्यो !

(निस्कन्छन्‌)

दृश्य ४- पाटन

रातसित बिहानले बिदा मारने बेला । रूपनारायणको घरपछिल्तिरकोबारी । पर्खालबाहिर हातमा घडी लिएको मुकुन्दकोप्रवेश । बीच-बीचमा कुखुरा रचराहरू कराउँछन्‌ ।

मुकुन्- तल आइरहेको छ जाँचकी झ्यालमन्तिर,कमलाक्षी, तँ के सूर्यलाई पर्खेर आसकीबनी लुकीरहेकी छस्‌ पत्रपट्टलभित्र नैया नुहाइरहेकी छस्‌ तकियालाइ शीतलेतिखारिएको नङले चाुँडालेर जमीनमाफालेको फूलले जस्तै त्यो गुलाफी गुलाफको !(एक छिनपछि)बरु के गर्छ रक्सीले घमण्ड पिउनेहरूक्षणमात्र कतै होश नपाईकन बित्तछौं ।

इन्दिरा !(सानो माटोको दुक्राले झ्यालमा हिर्काउँछ)छैनस्‌ त्यो कान चिम्लेकी आँखा चिम्लीरहे पनि !! (इन्दिरा झ्यालमा देखापर्दछै)इन्दिरा किन?मुकुन्द- सानो कुरा मेरो अझ बाँकी छ।इन्दिरा- केकुरा?

मुकुन्- यहाँ आउन । (इन्दिरा भित्र पस्तछे)

दद

इन्दिरा-

इन्दिरा-

मुकुन्द-

इन्दिरा-

सुकुषब"

गुण्डाको ठाँटमा अप्सराहरूस्वर्गबाट त्यसै हामफाल्दछन्‌ जसरी सिनुदेखेर गिद्ध ओर्लन्छन्‌, । म को ! मेरो अलीकतिड्ृशारा पाउनासाथ उल्ले ओर्लनु ठीक हो ?तेरो आज परीक्षा तँ रण्डी होस्‌ कि त चण्डिका ?(इन्दिराको फेरि प्रबेश)

के भर्खरै उठेकी ?

म ? नुहाई पनि सिद्धियो,भान्छामा जान लागेकी, के कुरा अझ बाँकीछ ?बिजुलीमा पच्यो चङ्गा बिजुली नै भई उडचो,लद्ठेको प्रीतिमा आफ्नै डोरी बाँकी छ, हातमा,सिद्देन र सबै फेरि के कुरा अझ बाँकी छ?मृत्युको गर्भमा सानो आशा बालक बाँकी छ ।मुख घोइसकेँ भन्छचौ, भान्छामा जान्छु भन्दछथौ !

कपाल कोरेर कैले श्रृङ्गार पार्दछघौ !तपाईंलाई थाहै छ, मेरा श्रृङ्गारदेवता

परदेश गएका छन्‌ ।

इन्दिरा अठका पनिआँखा छन्‌, सुन झैँ तिम्रो मुख देखेर चम्किलोमिही पुलिक लाएर उजिल्याउन जोसुकैचाहन्छन्‌, पार श्रृङ्गार श्रृङ्ारैलाइ बिन्ति छवास्ता व्यास्ता दया माया कसैको नभए पनि ।अब जल्दो चितामाथि एकैचोटि सिंगासँला,केश सम्याउँला चुल्ठी परेको अगिनले मुखसेतो बनाउँला फाहा खरानीको घसी, टिकाअस्तुको लाउँला, लाली ओठमा रक्तको दली,कालो गाजल धूबाँको आँखामा पोतुँला, अनिकात्रोको पातलो घुम्टो ढाँचा पारेर ओढुँला ।भन्नोस्‌न, के कुरा,हो त्यो !(गौर गरेर) मेरो पनि बिहा अझ

द९

इन्दिरा-

मुकुन्द-इन्दिरा-

मुकुन्द-

इन्दिरा-

मुकुन्द-इन्दिरा-

भएको छैन ।गर्ने त?पाए गर्थे।उसो भएपर्खनोस्‌ है त लौ, मेरै मामाकी एउटी यहींछोरी छ, बहिनी मेरी, ज्यादै राम्री छ, के त्यही

कुरा चलाउँ ?के मैले बिहा गर्दा तिमी पनि

तपाईंको बिहा यो हातले सबैउतारेको दिनैमा म मर्न पाएँ भने कतिसुखी हुन्थेँ ! सुगालाई छुटघाई सुगिनीसितसीताले झैं धुनी पाले हुँला मैले र घस्रँदैअगिल्लो जन्मको सोही पाप आई डस्यो, अबबिहा गरी कसैलाई मिलाउन सकेँभनेम पुनर्जन्मको हाँगा समाती मर्न पाउँछु ।मेरो यो मनको छायाँमनि अर्कै क्रा थियो ।गरिदिन्छघौ तिमी मेरो विवाह अब इन्दिरा ?देलान्‌, अवश्य नै देलान्‌, कुरा त गरिदिन्छु म,यस्तो वर मिले साग्है खुशी होलान्‌ उनीहरूतर फेरि तपाईंका मित्रले झैं अभागिनीबनाएर नफाल्नू नि बिचरीलाइ व्यर्षमा,पढे गुनेहरूका त भुल्दछन्‌ चुक्तछन्‌ कहीकूवाकी ब्याङ लाटीले कतै काम निराउली,गुरुले झैं दया..राखी राखी दण्ड गरे पनिया झोँकले सजा गर्दा छ ७ चूर्ण परे पनिकमलो दिलमा: खग्रो नचलाउनू ।नराम्री मैभने स्वास्नी दोष के उसको, कतैबजार रूपको छैन; मन नै नपरे पनिआफ्नो, आफू त उसको परेकै हुन्छ, दर्शन

खुशी हुन्छचौ !

९०

मुकुन्द-इन्दिरा-

गर्न त्यो शिरको निति आफ्नो खुट्टा सघैँ दिनूचरणामृतको साथै, खुट्टा धुन दिंदा त्यहाँखिइँदैन तपाईंको; नोक्सान न अलीकतिहुन्छ, जीवन सुध्रन्छ सुखी भै उसको भने ।(अलि सुस्तरी) कुरा अर्कै छ, अर्काको मनभित्रको पस्न सक्छ, त्यहाँ के छ कोही खोज्न सक्तछ ?सौताको बज्ज छातीमा बज्जैदा क कराउलीरोली, शब्द नतौलेर बोल्ली बेहोशमा परी,तर माया दया राखी खालि त्यत्ति बिराममानफ्याँक्नु, अगिनले पोल्दा कराउँदछ जो पनिके कुरा अबलाको झन्‌ तर्सन्छन्‌ 'हाउ' मा पनिअसहच दु:खमा कोही द्यौतालाई सराप्तछन्‌,जब ईश्वरको न्याय बलेको स्पष्ट देख्तछन्‌पछि त्यै मुखले फेरि पछितो गर्दछन्‌ उनै,आफूलाई त्यहीं होमी ती प्रायश्चित्त गर्दछन्‌,पति हुन्‌ देवता हाम्रा ठूला ब्रह्मा महेश्वरराम कृष्णहरूभन्दा पनि, ठूलो त्यसै किनभनेर सोध्छ जो दिन्छ प्रीति त्यल्लाइ उत्तर“प्रीतिको प्रेम प्यारो छ जस्तो जीवन जीवको ।'सीताको रिस जो गर्छन्‌ पतिकै निति त्यो पनिप्रेमको पुष्पमा आफ्नो टेक्न आई अरू भनी,त्यसैले सहनालाई दिनोस्‌ समय मात्र, त्योसहन्छै, घाउमा खाटा समयैले गराउँछ,प्रेमीको श्राद्धभा फेरि समयैले हँसाउँछ,दिनोस्‌ समय, त्यो आफैँ बौलाई पछि याक्तछे,उसको आँसुको वर्षा समयैले सुकाउँछ ।जने होस्‌ अब खुला हुन्छ, कतिसम्म मिचूँ मुदु !(एकैछिन बामिएर)

इन्दिरा, देवी मेरो हृदय-मन्दिर-भित्रकै, म तिमीलाई पाए गर्छु बिहा अरू

९१

इन्दिरा-

मुकुन्द-

इन्दिरा-

इन्दिरा-

सुकुन्द-इन्बिरा-

डइन्दिरा-

मेरा लेखा सबै स्वास्नीमान्छै आमासमान छन्‌म मर्छु विष खाएर हुन्न भन्छधौभने तिमी,बोल, बोल म आशाको पाशमा मस्किँदै गएँ ।आजसम्म तपाईंमा मेरो भक्ति थियो, पिताजस्तो नै लाग्दथ्यो मीठो बोली वचनले सधैंअब त्यो मूर्तिमा देख्छु यमराज भयङ्रसब भक्ति डढ्यो मेरो ।इन्दिरा, मार मार लौ,आफ्नो मन्दिर आफैँले भत्काक, म खुशी भईचिताको दाउरा खोज्छु तिम्रो नाम जपी जपी;उसको गर्दछभौ माया जो घृणा गर्छ केवल,उसलाई घुणा गछौं जो माया गर्छ निश्चल,यो अन्याय तिमी गछर्धौ ममाथि, जगदीश्वरतिमीमाथि यसै गर्नन्‌ ।टाढा राम भएपछिकस्तो साहसले बोल्छन्‌ गल्लीका सन रावण !कि गाँजाले तपाईंको बुद्धिबाट सुगन्ध नैफुकी फुकी उडाएर सपना बटुलीकनत्यक्षभित्र धुनी राख्यो ? मित्र या मित्र नै भयो?संसारलाइ धिक्कार जहाँ दु:ख र पाप छन्‌ !दश रण्डी लिई हिंड्छ जो त्यो पोइ मरे पनिस्वास्नी आफ्नो जवानी के त्यसै फालोस्‌ इनारमा ?बलि संग्राममा गर्छन्‌ देशको निति यौवनलाखौं युवक, हो आफ्ना तिनै युवकलाइ नैबलि यौवनको गर्छन्‌ विधवा युवतीहरू !त्यो त पापी छ, पापी छ, देशभक्त भएत हो!देशभक्ति त मर्दैन चुत्यै देश भए पनिपतिभक्ति त मर्दैन पापी पति भए पनि।त्यो भक्ति जालले मर्छ, नमरे मार्नुपर्दछ ।के भयो, यो नशा हो या सत्य बोली ?

९२

सुकृत्-इन्दिरा-मुकुन्द

इन्बिरा-

मुषुल”

दुवै कुरा,सत्य बोली, नशा चाहिं प्रेमीको तप्त प्रेमको ।परमेश्वर, यो पाप म सुन्न पनि सक्तिनँ ।त्यो पापको जरा काट्न नसुन्न पनि सक्तिनँ ।के पाप ? द्रौपदीले के गरिन्‌ ? कुन्ती कहाँ गइन्‌ ?रानी सत्यबतीको के भयो ! अम्बालिका अनिअम्बिकाले गरे के के ? महाभारतका यिनैबीर माता, यिनै वीर महिला होइनन्‌ ? यदिपट्टी बाँधेर आँखामा गान्धारी झैं सती बनेबाँझी भएर मर्नेछयौ, सय पुत्र भए पनिसीता भन्छौ, उही सीता जल्लाई बात लाउँदैत्यागेर रामले फाले घोर जङ्गलमा, तिमीहेर. संसारको नीति अनि धिक्कार बेसरीआफूलाई, मलाई र तिम्रो पति भनाउँदोमुकुन्दलाइयो मेरै पाप हो जे गरे पनिआफ्नो भाग्य-विधाताले हाँसेर नसहीकनअखरूकहाँ गई दु:ख पोख्खेको फल हो । किनतिनै नारीहरूमा के महाभारत युद्धकोछैन उत्तरदायित्व ? के भो भारतको ?अझसुन यो छभने कान, हेर आँखा भए यतासुँघ यो छभने नाक, पिक यो छभने मुखअगि आउ भए खुट्टा, भए हात समात यो,भ्रए दिल दरो पार, भए छाती खुला गर,संसारले बिचारेर जे धर्म हहराउँछत्यो हो संसारको धर्म, जाति जे ठहराउँछजातिको हो त्यही घर्म, तिमी जे ठहन्याउँछचौत्यो तिम्रो धर्म हो, तिम्रै सबभन्दा प्रिया तिमीतिमी जे रोज्दछघौ आफैँ त्यो तिम्रो मन पर्दछ,

९३

इन्दिरा-

तिमीलाई तिमीले नै यदि धोखा दियौभनेयो विश्वमा अरू फेरि कोही पनि बचाउनसक्तैन, वेदले ज्ञान पशुलाई दिलाउनसक्तैन, ब्रह्म हामीमा हामी आफैं बनाउँछौं ।तसर्थ इन्दिरा, आफ्ना आँखा फोडेर कान तीअरूको हातमा सुम्पी नुही हिंड्नु पशुत्व हो ।ठूलो प्रकृतिको बासा फुकाई हेर पुस्तककहीं बन्धनमा पोधीलाई के पाउँछौ त्यहाँ ?जत्ति स्वाधीनता माथि हेर आकाशमा चरीउत्ति स्वच्छन्दको हावा चाखी त्यो चिर्बिराउँछे ।जाली पुरुषको क्र्र स्वार्थसाधन जालमाबेह्विन्छयौ फन्फनी आफैँ ? माछा खोज्न समुद्रकोछोड्दखघौ हातको माछा ? थोरै सुख दिई तिमीधेरै बटुल्न चाहन्छौ, लाटा छन्‌ परमेश्वर ?सुख ता खालि मौका हो, या जवानी गएपछितिमी सान गरी डाक्छथौ डाँडामाथि चढीचढी ?म तिम्रो दास ऐले छु, पाउ मल्न तयार छु,नपाए अहिले फेरि दासी हुन्छु' भने पनिदुःखको गुँड मूरखैको केशमा हुन्छ । लौ तिमीबर्साक प्रेमको बोली सुनोस्‌ चातकले ।

अबयहाँ नकुल्चनोस्‌ पापी खुट्टाले, यस ठाउँमामेरा स्वामी हिँडेका छन्‌, त्यसैले यो पवित्र छ ।जानोस्‌ घर गई आफ्नी आमालाई फकाउनोस्‌ !पापी कुरा सुनेँ मैले प्रायश्चित्त म गर्दछु,जल मात्र पिई आज व्रत बस्तछु; ईश्वरमेरो त्यो प्रेमको मूर्ति जो मलाई ठ्वाउँछत्यसैले अझ प्यारो छ त्यो, यो वचन मात्रलेअधबा मनले दोष उनलाई अलीकति ।मैले केही दिएको नै भए नाथ, क्षमा गर !

९४

मुकुन्द-

इन्दिरा-

इन्दिरा-

मुकुन्द:इन्दिरा-

सुकुन्द-

पुराण सुन्न आएकी स्वामीको नामको यहाँ,निन्दा मात्र सुनेँ मैले, पाप लाग्यो क्षमा गर !इन्दिरा, अझ मौका छ, विचार गर ।हे प्रभु,यमदूत यहाँ आई पातालतिर डाम्तछमलाई, के गरेँ मैले दुःख नै पाप हो ?तिमी

पापिनी हौ, म आएर तल लान समात्तछु।(मुकुन्द पर्खालमाथि चढ्दछ)कराइदिन्छु चण्डाल, घरै फुट्ने हिसाबलेहावामा बिजुली पर्ने गरेर अब, भित्रकोभकुण्डोमा दबी शत्रु आएको होस्‌, चिन्हेँ, कितअनुहार लुकाएर भाग्‌ तेरो पापपिण्डको,जा, जा, जा, जा ।(ओर्लेर) तँलाई म घोखा दिन्छु ।मलाइ तँपापीले दिन के समक्लास्‌, घोखा नै कर्ममा भएम आफैँ खान्छु त्यो खोस्न तँ सक्तैनस्‌तै के अनजोरी खोज्छेस्‌ ? म यो सेखी नझारीकन छोड्दिनँ,दुना गरेर 'मे मे' र 'रो रो' भन्दै घिसार्दछुजसरी बलि गर्नेले बोकालाई धिसार्दछ ।बिग्रन्छ जसको भाग्य उसको बुद्धि सड्दछमर्नै रोगीहरूलाई औषध्ै विष बन्दछ ।कृहुँदा कुहुँदा धेरै जसको मुखमा झिंगाभुसुना सब भन्केर गर्छन्‌ नित्य प्रदक्षिणा,बाटोको बीचमा जुत्ता मिल्केको जो सिरान छजसको, त्यै अघोरीले पनि पीप बराबरहेला गरेर जल्लाई फालेको छ, उ गर्दछेअभिमान यहाँ-

९५

इन्दिरा- राम, राम ! (इन्दिरा कान थुनी निस्कन्छे)मुकुन्द- देवी हँदै गई ।दुःखीको घरमा मात्र तेरो बास हुने भए

हे ईश्वर, दया राखी मलाई अझ दुःखदे।

[निस्कन्छ)

अनि छेपारो पालिस्‌, बाबू, सानो ठाउँ, एकचालीस भन्योघुमिरहेको ढुङ्गाको पढ्नोस्‌, बाबू, हटाएको हेर्नुहुन्छभनेभन्दो रहेछ मृत्युलाई बिवा कोरेर आँखामा प्रायड्चित्त

९६

पुनाचा-भवदेव-

पुनाचा-भवदेव-

पुनाचा-भवदेव-पुनाचा-

भवदेव-

पञ्चम अङ्कदृश्य १ - पाटन । बिहानीपख

भवदेव र पुनाचाको प्रवेश ।

मुकुन्द अझ आएन, हातका रौंहरू पनिदेखिने अब बेला भो । खेलौं आ एक हात तबाघचाल, त्यहाँ काठ होला भित्र दराजमालेन। (पुनाचा त्यसै गर्छ)के के भयो होला आजको जाँचमा पुना ?घोकेको पाथ संझेकै होला- बाघ म लिन्छुहै?हुन्छ, बाख्रा यता ले त, गनेर- अब आज छ,इन्दिरा फसिदिन्छे कि ?(बसेर खेल्न घाल्छन्‌)ठाहा डिनुहुँदैन र ?

- जनै छौएर किरिया हालिहालेँ ।

ट।तैपनिकिरियाकाष्टमा फेरि परिहालिस्‌ ।हुने भए

ढर्ममा हेलिडिन्ठघो यो किरियालाइ टा म ट।चाले, चाल्‌- किरिया हाल्नु बलियो मन पार्नु हो,खसाले किरियालाई मुखको झ्यालबाट त्योमनको जगको ईँट खल्बलाउन पुग्दछ,

९७

पुनाचा-भवदेव-

पुनाचा-भवदेव-

पुनाखा-भ्रवदेव-

भ्वदेव-मुकुन्द-

भ्रवदेव-

मन भत्म्योभने हामी पुरिन्छौं भूइँमा गिरी,त्यही धुनिन्छ यो आत्मा गँडघौलाको शरीरमा ।लेखी तिलकले ठूलो लिपि पारी निधारमा'हुँ ब्राह्मण' भनी योग्य बन्न सक्तैन ब्राह्मणसत्य चन्दनले मात्र हुन्छ ब्राह्मण ब्राह्मणयधार्थमा- भयो मेरो पालि ? लौ, धुनियो अबयो त- के कलकत्तामै जाला फेरि मुकुन्द हँ ?खाएँ ।पुर्ने !यटा खाएँ!थुने फेरि यता पनिके खेल्दछस्‌ तँ जा- भन्न कसो गर्ला मुकुन्द हँ ?डैव जानोस्‌ !हुने हुन्छ, त्यसै हामी डराउँछौं,पाप दुर्बलता नै हो, हो त्यो दुर्बलता डर,डरले दु:ख टरदैंन, डरले सुख टार्दछ ।लौ, फेरि थुनियो, भैगो, आए, हेर्‌ तँ उतातिर ।(मुकुन्दको प्रवेश)लडाईँ के भयो ?(गम खाएर) जीत।(उठेर पर गई) कसको ?व्यवहारमाउसको हार मात्रै छ।सोझै भनन विन्ति छ ।(त्रिपाईमा बस्तछन्‌)[त्रिपाईमन्तिर बसी भवदेवको घुँडा समातेर)आफ्नो मुख गन्हाएर थुकेँछु अन्धकारमाउज्यालो जब भो देखेँ मेरो थूक त मूर्तिमापरेछ, मुखमै लक्ष्मीमाताको, अब आँसुलेप॒खाली पाप कटद्तैन, नुनिलो हिन्दसागर-

९८

भव-

मुकुन्ब-

भित्रै हालेर घोए तापनि त्यो पाप-थूककोडाम जाँदैन; हा ! शालिग्राम लक्ष्मीनरायणसुनको लोभले फोडेँ, सारा नेपाल जङ्गलपहाडभरि खोजेर खोटो जम्मा गरै पनित्यो जोडिँदैन, यो हात मात्र जोडेर के अब !मलाई त खुशी लाग्यो !खुशीसाध बिदा दिनोस्‌,म प्रायडिचत्तमा जान्छु ।कहाँ ?शुद्ध हिमालमा,बालेर पछितो सारालाई सल्काइदिन्छु मभोज मोजमजा हाहा हिही गाना रिमीझिमी ।तातो रगत यो चीसो हावा खाई चिस्याउँछु,सफा हृदय पारेर इन्दिरा-मूर्ति थाप्तछु,उम्कन्ने सुख सम्झेर दुःखको सम्झना मिले,दुःखलाई अँगालेर दु:खकै देह बन्दछु ।हिउँमा मुख यो गाड्ख्नु इन्दिराले जहाँतकहेर्न लायक बन्दैन ।पापमा पाप थप्तछौँ ?यतिसम्म कुटी पाग्यौ निर्दयी भै वियोगिनी,अब के विधवा पारी खलमा खूब पिन्दछौ !निर्दोषी अबलामाथि दया गर, दया गर ।ती एण्डीहरुको जस्तो राम्रो आँखा भएन रइन्दिराका दुवै आँखा फोडिदिन्छौ ?गयो अब

त्यो नशा विषको मैले धूवाँको, सुन्दरीहरूसंसारभरका जम्मा भई माहुर रूपकोबनाए पनि त्यो मेरो इन्दिराको स्वरूपकोखुट्टामा कत खत । अब सुन्दर खूप होभन्दछन्‌ त्यो जान्न थालेँ, विवेक त

९९

भव

भ्वदेव-मुकुन्द-

भावले

जान्दो रहेछ हृदयै, आँखा जान्दो रहेनछ;अब जानेर के गर्नु, ढुङ्गा बेचिसकेपछिधाहा पु ७.कि०4 हीरा. मात्र रहेछ त्यो।(मुकुन्दको समातेर)किन व्र्यषैं यसो भन्छौ ? अब के काम आँतुको ?पुछी सबै बुझाउ त्यो हावालाई बिहानको ।जो भयो सौ भयो बनिर्स, नयाँ जन्म भयो अबहरिया पातले फेरि सुकेको वन ढाकियो,जवानी कोपिला हाँसे सुगन्धी सासमा चली ।लिएर फूलको माला कुष्णदेबलमा गईतिमी घण्ट बजाक, म शङ्ख फुक्तछु, यो पुनाप्रेमजमिलनको गीत गाओस्‌, पाटनका सबैदौडेर रमिता हेर्न जाकन्‌; आनन्दमा परीहर्षपुष्प सबै वर्षा गरून्ग, मङ्गलको ध्वनिरूपको घरको नाच्तै नाच्तै जाओस्‌ सुखी सुसीतारा देखा परून्‌, फाटोस्‌ घना बादल दुःखकोबाटुला : चन्द्रमा बोलून्‌, कोठाभित्र पतिव्रताडुन्दिराको ।

भयो बाजे म खुस्दिनँ, म खुल्दिनँ,नमार्नोस्‌ लोभ देखाई पापीलाई असम्भवबैकृण्ठको । जहाँ नीचा जातका झारपात छन्‌,बास्ना नआउने फूल नमीठो फल छन्‌ जहाँओर्ली ओर्ली उही जाओस्‌ नीचा शिर गरेर त्योआँखा तल लतारेर जसको दिल नीच छ!तिमी नीच भए लाखौँ लाखौं मानिस नीच छन्‌ !हुँदैन उच्च यो नीच अरू नीच भए पनि,इन्दिरा जसकी स्त्री छ त्यो उच्च पनि नीच छ,अझ नीच त-

यो पृथ्वी काँढाको झाङ हो, कुनैभाँचेको छैन खुट्टाको घाउले, अरुको कुरा !-

१००

ज्यादै होश गरी सुस्त हिंड्नेको पनि पैतलात्यसै छिया छिया हुन्छ, छिटो हिंड्नेहरू त झन्‌खुट्टा नै पाउँदैनन्‌ ती केही पर पुगेपछिकरोडौंमा करोडौंमा एउटा दुइटाबिझ्दैमा पहिला काँढा आकाशतिर हेर्दछन्‌देख्तछन्‌ उसलाई हाँसी हेरिरहेछ जोनहिँडी हात जोडेर रोई रोई फलाक्तछन्‌-“लामो डोरी खसालेर उतार परमेश्बर !'जो उत्रन्छ ' उतैलाई जगदीश उतार्दछ,तल गर्नेहरूलाई जगदीश्वर गाड्दछ,ह्वौं हाम्रो कर्मको कर्मी हामी नै; -नीच कर्मकोम प्रायश्चित्तमा जान्छु ।

बाजी के छ मुकुन्द, त्योबिर्स्यी ? घर गई आफ्नो प्रायश्चित्त तिमी गर,स्त्रीको चुँडेर फालेथ्यौी कलेजा जुन हातलेअब आफ्नो चुँडालेर सट्टा देक तिमी उहीहातले, सुखका कोश आफ्ना जति सबै तिमीबुझाक इन्दिरालाई, आमा, बाबु र देशकोसेवा गरेर आफूले जति दुःख दियौ अगितिनलाई सबै फिर्ता लेक, जाङ, महेश्वरमाफी देलान्‌ तिमीलाई ।

मलाई, माफ दिन्नँ म,तपाईलाइ थाहा छ मेरा पापहरू जति,त्योभन्दा अझ पापी छु म, माफी दिन सक्तिनँअबदेखि म रक्सी र चुरोट कहिल्यै पनिछुन्नँ, झूटो कुरा ज्यानै गए पनि म बोल्दिनँ,कुभलो म चिताउन्नै कसैको पनि, चोर्दिनँ,हिंसा गर्दिनँ, रोजिन्दा नुहाउँछु |“गीता पाठ गरी सुत्छु, स्वदेशी थुक ३७०० लासधैभरि, कहाँसम्मन्‌ छ र मेरो 2 ?

१०१

सधैंभरि, जहाँसम्मन्‌ आत्माधात म गर्दिनँअगाडि उसकै ।(डराई ठट्टाको लयले)

बाजी हामीमा कसले जित्यो ?हार्नेले ? सत्यता भन्ने त्यो टाढा कति कोस छ ?(ठट्टा छोडेर)तिमी त इन्दिराको पो धन हौ, मर्न पाउँछौँ ?तिम्री हुन्‌ इन्दिरा, मार उनीलाई गई बरु ।मैले स्वतन्त्रता पाएँ विषमा पौड्न, मर्न मपरतन्त्र बनुँ ? हुन्छ, एकचोटि म जाँच्तछुफेरि; त्यो जाँच आफैँले आफ्नै निर्णय भाग्यको

गर्ने ।अनि ?स्वयं आफ्नो बलि गर्ने अगिल्तिरदेवीकोके खुशी होलिन्‌ देवी ?संसार जान्दछजहाँ रगतको धारा खस्छ नित्य अदूट नै,पशुत्व पशुको घट्छ जुन दुर्बल नीच छ,रहन्छ बलियो उच्च मनुष्यत्व मनुष्यको ।स्वाद जान्दछ जिब्रो, यो हात मस्किन जान्दछबुद्धि जान्दछ सामग्री, खुक्री कादन जान्दछ,धर्म या पाप हो भन्ने कुरा आकाश जान्दछ,जसको मुटु चल्दैन पशु त्यो मर्न जान्दछ ।सब जान तिमी बाङ्गो क्रा, सोझो करामतरूपलाई सबै थाहा दिन जान्दछु (उठ्तछन्‌)

(उठेर भवदेवलाई समाती) पर्खनोस्‌पर्खने पछि पर्नेछ, सत्यानाश पुग्योभनेअगाडि दौडमा ।

मेरो आखिरी जाँच बाँकि छ

१०२

भव

अनि मात्र तपाईंको ठेगाना लाग्छ जीतको ।घुर्कीफुर्कीहरू स्वास्नीमान्छेको हातले सबैनझारीकन जाँदैन; मौका यो एउटा दिनोस्‌मलाई र उसैलाई ।

अनि के गर्दछौ ?

शिब

जस्तो नचाउँछन्‌ नाच्छु ।(बसेर) तिमी के के त गर्दछौ,गोहीको मुखमा भाँडा डोरी यो हातमा गरीथियो तानिरहेको जो झिकी न्वारानको बल,गोहीले च्वाट्ट छाडेर भाग्यो, त्यो हुत्तिदै लडोपच्चिल्तिर जता अर्को गहिरो पोखरी थियो,अवस्था उसकै ठीक हाम्रो पारिदियौ । पुना,यो सारा सपना तातो पानीसित मिसाउँदै ।(मुकुन्द बिस्तारै निस्कन्छ)

(सुस्तरी)

यो मान्छे ठीकको छैन यल्लाई एकलै नछोड्‌ ।(सुस्तरी)

मर्छु टा मुखले भन्छ गाह्रो पो हुन्छ मर्नु ट।त्यसो नभन्‌, कतै मर्नुपर्ला भनी डराउँदैइमशानमा लुकी आफ्नो प्यारो ज्यान बचाउँछलुते श्याल, कुनै गर्छन्‌ भ्रूणहत्या गनी “गतीआफ्नो अत्यन्त नै प्यारो नाकलाई बचाउन;परन्तु जब भत्किन्छ सहने ठाउँ भित्रको,जब कीरा परी स्याउँस्याउँ मगज सडदछ,जब आँखाहरूभित्र तातेका झीर घुस्तछन्‌,जब कानहरू भर्छुन्‌ कनसुत्ला पचासले,जब नाकहरू आफैँ कुहिएर गन्हाउँछन्‌,जन मासुसितै छाला फत्फती झर्न थाल्दछन्‌,जन नन्काउँदै देह छिन्दछन्‌ यी नसाहरू,

१०३

आगो लागेर छातीमा दशै द्वार खुला भईजब लप्काहरू निस्की सबै रउँ जलाउँछन्‌,अनि-अनि-

निरोगी बलवान्‌ पढ्ठो बुद्धिमान्‌ भरलोकको,यो जगद्भरको राम्रो यो जगद्भरको धनी,चक्रवर्ती छ जो सोही पनि केवल मृत्युकोशिकार बन्न चाहन्छ रोजी खोजी सदै सदैवाणलाई लखेटेर छाती थापी खुशी हुँदै ।

१०४

(निस्कन्छन्‌)

वृश्य २- उहीँसूपस्ति हुने बेला

रूपनारायणको सुत्नै कोठा । रूपनारायण र बूढा

बसिरहेका । घनमती र राजामती एउटा ढक्की-

बरिपरि बत्ती कातिरहेका । ब्राह्मणहरू सुग्री पाठसिध्याएर जलप्रसाव बाँडी निस्कन्छन्‌ ।

राजामती- (प्रसाद लाउँदै) परमेश्वर, काशीमा चाँडै डोरोबाटो लाइदेक ।

घनमती- तपाईंको एक घाम त भयो, होइन !

राजामती- एउटा जगन्नाथजीमा त गएँ नि ? अन्त भनेको अब त्यस्तै

हो, काशीमा गएर । बिसुक्क मर्न गए पुग्यो ।

कूपनारायण- किन मरण अन्त ?

राजामती- काशीमा गरे मुक्ति मिल्छ ।

रूपनारायण- उसो भए त त्यहाँ जतिसुकै पापको बजार खोले पनि भयो ।

बृढा- हो, भनन बाबू, मलाई सधैँ काशी लगिदे भनेर द्वाक द्वाकद्वाक गरिरहन्छे बूढी, म भन्छु ए, काशी आफ्नो

छ्‌्।

राजामती- मनमा के छैन, धर्म पनि यहीं छ, पाप पनि यहीं छ, मनकोपाप पखाल्तन त काशी जानुपन्यो कि ?

बूढा- पाप पखाल्दा धर्मसमेत पखालिन्छ- काशीमरणले पापपखालिन्छ, तर आफ्नो जन्मभूमि नेपालमा नमरेबापत, मर्ननचाहेबापत धर्म पखालिन्छ ।

ख्प- हाम्रा पूर्वजहरूले स्वास्नीमान्छेलाई हरेक पाठ पढाएका छन्‌-माता, पिता, पति, पुत्र, गुरु, देवता, धर्म, कर्म इत्यादिलाई

१०५

न्‌ढा-रूप-

चिन्ने बनाएका छन्‌ तर जन्मभूमिको पाठ पढाउँदा ज्यादा नैहेलचेक्स्याइ गरे । बह अरू केही नपढाएर खालि जन्मभूमिकास्तोत्र मात्र घोकाएका भए त्यहीँ माता, पिता, पति, धर्मइत्यादि सब झन्‌ स्पष्ट भएर चिन्हिन्थे ।

उनीहरू विशेष उदार बने, अनि जन्मभूमि नभनेर भारतभूमि,पुण्यभूमि भन्त लागे ।

अझ सजिलो त खालि भूमिमाता भने हुन्थ्यो, तर केवल नातालाउँदैमा कोही मित्र बन्दैन, अरिनल्लाई मेरो मित्र भनेरअङ्माल गर्न जानेलाई अगिनेले शत्रुलाई जस्तै पोलिदिन्छ,तसर्थ हामीलाई जो प्यारा पुत्र गन्दछन्‌ तिनै हाम्रा पूज्यमाता वा पिता हुन्‌, जो हामीलाई प्यारा प्रजा सम्झन्छन्‌ तिनैहाम्रा पूजनीय राजा हुन्‌, जो हाम्रा स्त्री, धन: लुदून आउनेबैरीहरूका हतियारको आँधीलाई छातीको बाँध बाँधेररोक्तछन्‌ तिनै हाम्रा बीर सिपाही हुन्‌, जो हामीलाईविदेशीहरूसित लडाउँदा नहानै आँखो दिन्छन्‌ तिनै हाम्राआदरणीय गुर्‌ हुन्‌, जो हाम्रो सुदिनमा हाँसो र दुर्दिनमा आँसुबन्दछन्‌ हाम्रा सहोदर भाइ हुन्‌, जो आफ्नो छातीकोतरी हामीलाई अन्नामृत चुसाइरहेकी छिन्‌ उनै हाम्रीआमा, दर्शनीया जन्मभूमि हुन्‌ ।

सुन, सुन, छूप के १७७० !

जुन काखमा हामी ) जुन काखमा हामी हुक्यौँ, त्यहीकाख के मर्ने बेलामा कामेको खुट्टाले कुल्चिन पनि लायककोछैन ? स्वर्गमा सबलाई ठाउँ छ । त्यसलाई छैन, जो बैगुनीछ; बैगुनी छ; बैगुनी छ ।

रूप, मर्ने बेलामा जसले जति अमूल्य खरानी मातृभूमिकोपाउमा चढाउन सक्यो उति खुशी भएर त्यसको खरानी0 ०५१ । तिनाथ आफ्नो निधारमा दल्नुहुन्छ, त्यो जल्योभने0७ १०० खप्परमा भिक्षा माग्नुहुन्छ, त्यो डुब्योभने त्यसैकोहाडले हिमालको सबभन्दा अग्लो शिखर कुच्याउनुहुन्छ, त्योखस्योभने ।

१०६

राजामती-

बूढा-राजामती-

बृढा-इन्दिरा-कपइन्दिरा-सरूप-इन्दिरा-क्प-डवन्बिरा-

साँच्ची नै मेरो मत फर्क्यो, (एक चिम्टी खरानी लिएर) योखरानी छोएर किरिया हालें, अब म धाम जाने कुरा उठाउँदिनँ,नेपालबाट सोझै स्वर्गधाम जाग्छु, अन्त कतै जान्ने ।गएर के हानि छ, फर्के त भइहाल्यो ।नाइँ, नाइँ, नाइँ, नाइँ, अहिलेको कुरा मेरो मनमा गडिसक्यो,आफ्नै आमाको अनुहार भूइँमा झलझली देख्न लागें, यहाँमरेंभने म अवश्य आमालाई भेद्नेछु, अन्त मरेँभने- नाइँनाइँ, अब म कतै निस्कने छोरी होइन ।मेरो पनि चार धाम जाने संकल्प थियो, अब सट्टामा चारनारायण घुम्छु ।यो त बेश हो, तर अन्तबाट धर्म बटुलेर 'यहाँ ल्याउनाले पनिकेही हानि छैन ।

ललामी अन्तबाट पाप मात्र बदुलेर ल्याउन सम्झौँ, पहाँफर्केपछि त्यसको प्रायश्चित्त गर्नुपर्छ । बाहिर गई ज्ञानपाइन्छ ॥८१५% करोडौं रुपियाँ खर्च गरे पनि पाइने वस्तुहोइन, स्फुरण हुने कुरा हो; हिँड्दा धर्म हुन्छभनूँभने डोले, ड्राइभर, घोडा, बयलहरूको टाउकोमाथि हाम्रोलात पर्दछ; परमेश्वरको दर्शन पाइन्छ भनूँभने मूर्ति त दूर्बीनमात्र ,हो, परमेश्वर हामीभित्रै छन्‌; उनलाई खोज्नहिड्नेहरूलेः भूल गरे, पलेटी कस्नेले नै पाए ।

(इन्दिराको प्रवेश)

आइपुगिछन; आज प्रसाद ला ।माइतबाट आयौ, नानी ?

सम्धी-सम्धिनीलाई भेटथौ !?

बा त बाहिर निस्कनुभएको रहेछ, भर्खर जस्तो फर्कनुभो ।भेटी त?

भेटेँ।

सम्घीले केरे?

बेशै छ ? भनेर सोध्नुहुन्थ्यो, बेशै छ भनें !

१०७

इन्दिरा-

रूप-

इन्दिरा-

रूप

इन्दिरा-

रूप-

इन्दिरा-

इन्दिरा-राजामती-इन्बिरा-

ख्प-

इन्बिरा-

रूप-

इन्दिरा-

इन्दिरा-राजामती-इन्दिरा-

बिमान-

रूप-

पुना-

सम्धिनीले नि?

किन चाँडचाँडै नआएकी भनेर त्यसै रुनुभयो ।

तिमीले के भन्यौ त?

टाढा छ, आउँछु भनें ।

अरू ?

खै अरू त- तपाईंलाई सञ्चो नभएको कस्तो भयो,भन्नुहुन्थ्यो; उस्तै हो भनेँ ।

अनि ?सासूलाई पनि दुवै जनाको सलाम छ रे ।अँ?

मामाकी छोरी- बहिनीको पनि बिहाको कुरा छिनिसके रे ।४ अस्ति छिने, नानीलाई मैले भनिनँ र?

अहँ ।

अरू मुकुन्दको कुरा भएन ?

कैले फर्कने रे?

के भन्यौ त ?

ठेगान छैन भनिदिएँ ।

(एकै छिनपछि) तिम्रो जुवाइँलाई कस्तो भएछ ?

निको भयो रे, बरु जुवाइँका भाइलाई सान्है छ रे ।उनलाई पनि कम भयो ?

खै कुन्नि ।(विमानको प्रवेश)

पुनाचा तल आएको छ।आउनू भन्न, जा झट्टै लिएर आ। (विमान निस्कन्छ)पुना यहाँ कताबाट आइपुग्यो । के अचम्म !

(बिमान र पुनाचाको प्रवेश)क्या हो पुना ! कताबाट आइस्‌ ? सञ्चै छ?विमान डाइले बोलाएर ल्यायो ।मलाई देखेर त पुना बेपत्तासित भागेर गएको लौ, बल्लबल्लचैल्याएर ल्याएँ ।

१०८

रूप- किन पुना, किन भागेको ?

पुना- भागेको ? किन भाग्ठ्यो !रूप- तँ यहाँ कताबाट आइपुगिस्‌ त !? बाजे खै !पुना- बाज्या ट पाल्पामा !

रूप- अनि तँ किन आइस्‌ ?पुना- म आएँ टचसै।रूप- बाजेलाई किन एक्लै छोडिस्‌ ?

पुना- बाज्या कटा गयो कटा !

रूप- कस्तो सिल्ली रहेछ, बाजे पाल्पा गए भनेको होइन ?

पुना- हो, टघो ट।

रूप- फेरि?

पुना- ट बाज्या कलकट्टा जानुभो, उटाबात पाल्पा जानुभो; अनिकटा गयो कटा।

बूढा- क चाहिँ आयो ?

पुना- (टाउको हल्लाएर) अँ।

रूप- बाजेलाई किन छोडिस्‌ भनेको एक्लै ?

पुना- आच्चे, जा भन्नुभो, आएँ ।रूप- मुकुन्द कहाँछ?

पुना- बाज्यासितै ।

रूप- बाजेसितै पाल्पा गयो र?पुना- आच्चे, बाजे पाल्पा गयो ।क्य मुकुन्द नि?

पुना- कुन्नि !

छ्प- कलकत्तामा त भेटिस्‌ कि?

पुना- भेतैँ क ट उही- यहाँ छैन ।रूप- फेरि कुन्नि भनेको केत?

पुना- कटा गयो कटा !रूप- क यहाँ नआउने रे ?पुना- काँ?

रूप- आफ्नो देश ।

१०९

पुना-रूप-पुना-

रूप-पुना-रूप-

पुना-सख्प-पुना

पुना-रूप-

पुता-रूप-पुना-रूपपुना-रूपबूढा-रूप-

घनमती-

कुन्नि म के जानूँ !

मुकुन्द 'के के भन्थ्यो ?

ञ ट के गर्छु अब- यहाँ खै, के के भन्ठ्यो कुन्नि- क्या हो,

क्याहो!

भन्‌, तँलाई घाहा छ ।

ठाहा छैन मलाई ।

(बर गएर) भन्‌, भन्‌, म मुकुन्दको जन्म दिने बाबु, उसको

कुरा लुकाउनु तँलाई के काम ! भन्‌, भन्‌ झट्टै ।

उट-मट-

अझ भन्दैतस्‌ ?

के?

मुकुन्द के गर्ने रै अब ?

क ट- अब- मलाई ठाहा छैन ।

छ तँलाई भन्‌, असत्ती, यति नभनी यताबाट जान पाउँदैनस्‌ ।(पुना लबेदाको फेरले आँसु पुछ्छ)

लौ भन्‌, नभनी सुखै पाउँदैनस्‌, (प्याकप्पाकती लाएर)

तँलाई भन्दैनस्‌ त ?

मलाई केही ठाहा छैन ।

होइन, मुकुन्दलाई भेटिस्‌ कि भेटिनस्‌ ?

मलाई ठाहा छैन ।

तँ बाजेसित कलकत्ता गएको त होस्‌ कि?

ठाहा छैन मलाई ।

कस्तो अधर्मी, बेइमान ।

भइहाल्यो बाबू, छोडिदेङ, यस्ता बेतालसित के कुरा गर्छौं !

(दाहा किटेर) जा, निक्ली, घस्की, जा !

(नेपथ्यमा) मर्‌, मर्‌ जा । (विमान निस्कन्छ)यसरी रिसाउनुभयो, अब भरे फेरि के हुने हो, घाँटी दुख्योभनेर खाँदै नखाने हो कि, कपाल दुध््यो भनेर सुत्तै नुसुत्ने होकि, छाती दुख्यो भनेर खाँदा पनि नखाने, सुत्ता पनि नसुत्ने- ।

११०

रूप-

रूप-

(रूपनारायणको फेरि प्रवेश)संसारमा धेरै यस्ता सीङ्‌ र पुच्छर नभएका दुई खुटे पशुहरूघाँस खानाको दु:खले मानिसको नाम चोरेर जन्मेका छन्‌ ।यो घुसघुसेलाई धेरै कुरा थाहा छ, बासी छाला चपाएजस्तैकुरा चपाएको हर्नोस्‌ न, कसो मैले त्यसको कपालले रोपाईंगरिनँ, हद अडेँ ।ज्ञान देउ, बाजेले लेखिहालेका छन्‌ नि, दोहो-्याउनु के काम,कुरा दोहो-याउँदा दु:खको अनुभव पनि दोहोरिन्छ, अनिजीवनको बाटो अल्मलिन्छ !खै, वरकै कुराको त पच्चीस रङ छ्‌, टाढाको क्राको झन्‌ केनिधो । भवदेवले मुकुन्दलाई त भेटे ? कुन्नि ! (बस्तछन्‌)धन, मेरो छातीको मालिस बाँकी छ ?होला अलिकति ।ल्याइराख है ।किन, छाती असजिलो भयो ?होइन, धेरै भयो नलाएको, आज लाउँ भनेर ।

(बिमानको फेरि प्रवेश)

दब्यो त्यो राँके भूत !तपाईंलाई नरिसाउनुहोस्‌, मेरो केही विराम छैन रे भनिदिनूभनेर गयो ।एकचोटि डाक्‌ त फेरि ।अरू त केही भनेन ।(कराएर) फेरि डाक्‌ भनेको तेरो सम्धीलाई !पर पुगिसक्यो होला, कतातिर गयो, तैपनि डाक्न जाउँ ?भडहाल्यो ।भो बाबू भो, त्यसबाट केही आउँदैन, को किन लिन गयो, कोकिन आएन, त्यसलाई के पत्ता, कीरा कितापको वारपारगर्दछ, तर एक अक्षर पनि बुझ्दैन, मुकुन्दको मुख हेप्यो आयो ।बिचरा मुकुन्दको मायाले पो रोएको होकि न ! कुराघुद्घुटी निल्न लाग्यो, छदाउँ भनेर एक्कासि हप्काइदिइहालेँ,

१११

बिमान-ख््प-विमान-

विमान-

रूप-विमान-सू्प-विमान-रू्प-विमान-

विमान-

घनमती-बूढा-

“बृढा-रूप-बूढा-

झन्‌ सातो गयो, नत्र एक दुईओटा कुरा त सुन्न पाइन्थ्यो । ।कराएर) जा त विमान, सोझो मुखले बोलाएर ले !पुनालाई ?हो, जातजा!अहिलेसम्म त नेटो काटिसम्यो !धत्‌, अघि नै डाकेको भए हुँदैनथ्यो । तँ यस्तै छस्‌ । अबभोलि भेटिस्‌ भने फकाएर ले हे?अन पनि पुनाले पाटनमा खुग्ने हाल्ला र ? उसको घर तशहरमा पो छ।तँ भोलि सबेरै शहरमा जा त !ङ ससुराली गएको रहेछभने ?कहाँ छ उसको ससुराली ?भक्तपुरमा ।उसो भए सरासर भक्तपुर जान !क ससुराली गएको रहेनछभने ?अल्सीको कुरा जैसीले जान्दैन, अब भोलि तैंले पुनलाई यहाँल्याउन सकिनस्‌भने, तेरै पैसा हालेर एक मोहरको तर्कारीकिनेर ल्याउनू, जा !ल्याउँला सकेसम्म, नसके के लाग्छ, मन्तर गरेर आउनेहोइन !

(निस्कन्छ)जाउं खान तल बगैँचामा ।किन नानी, बगैंचामा ?ए, मलाई वैद्यले सकेसम्म खुला हावामा बस्वू भनेको छ,नभन्दै आजकल ज्वर उनान्सय त पुग्छ सही, तर पैलेकोजस्तो पोल्नेओनेँ छैन, बरु हिजोदेखि-बाबू बाँच; बाँच्नाले नै ढीलो आउने सुखसित भेट हुन्छ ।सुख खोक्रो छ, दुःख मात्र खँदिलो छ ।होइन, होइन बाबू, सुख सूर्य हो, दुःख अन्धकार हो, सुखपरमात्मा हो, दुःख उनको नास्तित्व हो ।

११२

तर

तर-सर होइन, फेरि यो कुराले एक घण्टा खान्छ, तलै गएर

गर्नुभए पनि त हुन्छनि ।

कुन्नि; कोठाको परमात्मा बगैँचामा पनि त होलान्‌ ।(निस्कन्छन्‌)

११३

दृश्य ३ उहीँमध्यरातको केही अगाडि ।

इन्दिराको कोठा । झ्यालबाट कलिलो जूनछिरिरहेको । खोपामा टुकी बलिरहेको ।इन्दिरा मुख खोलिराखेको झूलभित्रसिरानी तकियामा राखेर भानुभक्तीय रामायणबाँचिरहेकी ।

इन्दिरा- (लय हालेर) ..,जिउनु घिक्‌ मर्नु निको मर्दछु ।

चुल्ठो लामु छ झुण्डिनाकत यहाँ डोरी त यै गर्दछु ॥कति लामो छ यो आयु, जति खर्च गरे पनिसकिदैन, म ज्यादा नै घनी छु, तर जीवननपूल छैन, यो जम्मा गरी मोल गयोभनेएक कौडीमा पनि । ओहो, हुने भएआयु बाँड्न म ऐले नै पुग्थे एक मशानमा,;मृत बालकलाई म दिई खर्च पठाउँदैहुँदो रहेछ के जस्तो मृत्युको सपना भनीआमाको काखमा पल्टी तोते बोली सुनाउन;मरेका स्त्रीहरूलाई आफ्नो घर पठाउँदैअझ सेवा गरी पूज्य पतिलाई रिझाउनमरेका पतिको हात पोते धागा चुरा दिईइन्तु चिन्तु भएकी स्त्रीलाई दिन पठाउँदै,आफ्ना आफ्ना सबै प्यारा मरेकालाइ खर्चले

११४

प्यारा प्यारीहरूलाई प्यारी प्यारीहरू दिईपन्छाई आयुको बोझ परी झैँ माथि उड्दयें ।(फेरि लय हालेर)यस्तो निश्चय सुर्गरीकन सिता झुण्डीन आँटिन्‌ जसै ।काम्‌ बित्ला भनि सानु बोलि झटपट्‌ बोल्या हनूमान्‌ तसै ॥(हाइ गरेर किताबमा चिनु लगाई बन्द गर्दछे)उनैको नामको नातासितै बाँचिरहन्छु म,नामै लोग्ने भयो मेरो, उसैसित म बोल्दछु,सुसार उसकै गर्छु, उल्लाई ढोग दिन्छु म,जूठो खान्छु उसैको म, समाती हात डुल्दछु,अङ्माल गरी राती उसैसित म सुत्तछुकहिले कहिले हाँसो आइहाल्योभने पनिहेरी हाँस्छु उसैलाई, मन यो आँसुले भरीअरूले उनको नाम उच्चारण गप्योभनेत्यहीँ मसित बोलेको उनले सुन्न पाउँछु,म मर्दिनँ, त्यसैले म- म मर्दिनँ ! म मर्दिनँ !(किताबलाई ढोगैर गन्क्याउँछे)बेला हिँडिरहेको छ, थामियो यो घडीभने,आई हल्लाइदै मेरो यो बन्द मुदु बिन्ति छ,नत्र के काम चल्तीको जीउँदौ लोकमा बसी ?(गङ्गावतरणको तसवीरलाई हात जोडी)सुखी हुन्छन्‌ भने रक्सी सधैँ पिइरहत्‌ उनीतर बिग्रोस्‌ कलेजा यो मेरो चाहिँ, म केवलयसैका निम्तिमा मात्रै खालि: बाँचरहँ यहाँ ।(पल्टेर भित्रबाट झूल कस्तछे)(झ्यालबाट खुक्री भिरेर मुकुन्दको प्रवेश)(सुस्तरी मनमा)हेला गर्छ कि गर्दैन परमेश्वर जान्दछ ।गम तेरो पोइ' यो बोली फुद्नुभन्दा अगाडि नैअगुल्टो लाजको ठाडै आई टम्म हुने गरी

११५

मुखभित्र बुजो हाल्छ । यो चुत्थो अनुहारलेआत्मादास बनी खाई भनाइ सब मूर्खकोहिं हिं गरेर बाँच्नाको को कामछर ? मुत्यु केपिता छैन यहाँ हाम्रो ? उल्टो संसार नै जबधिक्कार गर्छु, काखीमा राख्ली मृत्यु सुताउँछुथुम्धुम्याई कथा हाली 'निनि नानी' भनी भनी ।देख्यो दर्शनमा 'बाँच्ने इच्छा' सोपनहारलेस्वधर्म जीवको, 'इच्छा' नित्शे भन्दछ शक्तिको,चुक्तछन्‌ आत्महत्यामा बौलाहाको बिचारमायिनी, म 'सुखको इच्छा' भन्छु, त्यो सुख शान्ति हो,कोही जीवनमा पाङन्‌ म त्यो पाउँछु मृत्युमा ।(बिस्तारै गएर ढोकामा गजबार लाउँछत्यौ आवाजमा इन्दिरा झूल खोलेर हेर्दछे)(प्रकाशकरायौ कि गयो तिम्रो पोइको पनि इज्जततिम्रो पति । कुरा पैले नगरी हात हाल्दिनँ,नडराक ! (इन्दिरा अल बन्द गर्दछै)कराएर के गछ्र्धौ ? सब सोद्दछन्‌,म बात लाउने नै छु, सुन्छ पक्का मुकुन्दलेकेही पछि। तिमी डुन्छचौ सिन्धुभित्र निराशको,पर्नेछ निहुँको चिठ्ठा उसलाई (नरमसित) म बन्दछुतिम्रो हरेक इच्छाको खराउ । (कराएर)

मार्दछयौ तिमी

भक्तलाई ? (रवाफसित)बुझ्यौ, यस्तै जिद्दी गछौं भने अनि

जाला मुकुन्दको ज्यान !(झुल खोल्दछ, इन्दिरालाई त्यहाँनदेखी सिरक झिकेर बाहिर फ्याँक्तछ ।अनि झूल छिनाल्दछ । दुई हातमादुबै नाङ्गा खुकुरी लिएकी इन्दिरा झल-

११६

इन्दिरा-मुकुन्द-

इन्दिरा-मुकुन्द-

इन्दिरा-

इन्दिरा-

इन्दिरा-

पछिल्तिर देखिन्छै ।)उसको ज्यान को लिने !व्यर्थमा किन ल्यायौ ती खुकुरी मसितै थियो,लौ यो पनि तिमी लेञ, दाँतले च्याप(खुकुरी इन्बिरातिर फ्याँकिदिन्छ)

इन्दिरा,

अब के गर्दछौ ?

मार्छु ।

क्षमा गर, दया गर,हामफालेर मर्नेछु नत्र यो झ्यालबाट म ।जसरी सुस्तरी उक्ल्यौ, उसरी ओर्ल्ह सुस्तरी,अववा मुन्टिदै जा, वास्ता छैव मलाइ त्यो,जानु अवश्य नै पर्छ चाहे प्रेत भई हिंड।उसो भए तिमी आफैँ मलाई मार, रेट योप्रेमको बाँसुरी-घोक्रो सातै सुर झिकेर लौ,सुत्ने कोठा तिमी मेरो आलो रगतले लिप,कि फाल खुकुरी छाम मेरो छाती, यहाँ कतिझ्याली पिटीरहेको छ 'इन्दिरा, इन्दिरा' भनी ।(इन्दिरा भाग्न खोज्दछे, मुकुन्द छेक्तछ)जाक जाने भए सोझो मुखले, नत्र दु:खकोघना जङ्गलमा आजसम्मन्‌को क्रोध सल्किदैडढेलो लाग्न पुग्नेछ, ज्यानमारा हुनेछु म,

ज्यान जानेछ तिम्रो त ।

प्रेमिकाको अगिल्तिरडर सीमलको भूवा हुँदैन र । तिमी त्यसैजा, जा भन्छौ कलेजाको डोरी किन अलीकतिखुकुलो पार्दिनौ ? उल्टो तान्छघौ आ आ भनी भनीमेरो राम॥ यहाँ आई मार राबणलाइ योपछि त्याग बरु सीतालाई साथ बसी भनीयसरी बन्द कोठामा-

११७

मुकुन्द-

भव-

॥ 0

भव-

मुकुट

म खुल्दिनँ, म खुल्दिनँप्रायश्चित्त भयो, तिम्रो हातबाट म मर्दछु !(इन्बिरालाई समाल जान्छ, इन्दिराचिच्याएर दुवै हातको खुकुरीले हान्चछे ।मुकुन्व हात र टाउकोमा लाग्नाले ढल्दछ ।इन्दिरा दौडेर ढोकामा पुग्दछे ।)मान्यौ, खुशी भएँ, तिम्रो जय होस्‌ ! तर इन्दिरा,आधा काटेर राख्दैनन्‌ बलिदानीहरू पनि(छद्‌्पटाउँदै) अधकल्चो भएँ- एकचोटि फेरि वप्यौभनेमर्न पाउँदध्यो बाली, हुन्थ्यो शीतल देह यो-तमाम जीउमा डाहा भयो, मार, दया गरनहोक निष्ठुरी साह्रै । (इन्दिरा फेरि फर्केर आउँछे)

(नेपथ्यमा) हो है तिम्रो मुकुन्द त्यो,

इन्दिरा, इन्दिरा मर्ला खुकुरी खोस झट्ट नै।

(दिक्कले हाँसेर)

चिन्हिनौ अझ ! तिम्रो त्यो निर्दयी पति हो यही ।

(भ्बदेवको झ्यालबाट प्रवेश)

मुकुन्द उनीसित हेरेर मृत्कुराउँछ)

मुकुन्द, खुप भो । (ढौका खोली मटानमा निस्कन्छन्‌)

(नेपथ्यमा ढोका घचघच्याउँदै)

रूप, रूप हुस्सूहरू उठ ।घरमा बत्तिले आगौ लाग्न लाग्यो ! बरू अरूघरमा यो सुनी ताते ! मरिस्‌ आजै विमान तँ ?[नेपथ्यमा खलबल । इन्दिराका हातबाट खुकुरी खस्तछन्‌)सारा मुकुन्दका पाप मेरै हुन्‌, म मुकुन्द हुँ ।तिम्रो जाँच गरी धाकेँ, जति प्रश्न गरेँ उतितिम्रो उत्तरले झन्‌ झन्‌ बढायो प्रश्नको गतिजान्ने जाँच लिनेभन्दा पनि जाँच दिने भयो ।आफ्नो अयोग्यता आई आफैँलाई टुँगीरहपो,जँचेन, गर्नुबाहेक अर्को केही उपाय नै

११८

मर्न आएँ बहन €९:4०५ छ्यौ तिमी जहाँ-यो कोठामा, बिग्यो बन्दोबस्त यहाँ पनिघातकी छैन जस्तो छ यो घाउ, मर्न पाइनँ ।क्षमा । म कसरी मागूँ तिमी दिन्छौ कसो गरी?(इन्दिरा मूर्छा पर्दछे)(बलैसित हात टेकी उठाएर)ओहो, नरकमा सुद्धा खाली ठाउँ रहेनछपापी मुकुन्दको निति । मूढा ताक्छु म, बञ्चरोघुँडा ताक्तछ । धूवाँ छ या आँखै धमिलो भयो !(फेरि पल्टन्छ)(भबदेव, रूपनारायण, घनमतीको प्रवेश)भवदेव- अनि आखिरमा यस्तो भेटेँ ।रूपनारायण- कस्तो अचम्म त,आगौ चीसो भएजस्तो ननिभ्दैमा, मुकुन्द, तँसट्टा मेरो दिई आफ्नो हाडको मुटु फ्याँकिदे !(मुकुन्दको शिर काखमा राछ्तछन्‌ ।

घनमती पनि मुकुन्दलाई समात्नजान्छिन्‌)मुकुन्व- उता छ मुटु झुम्रोको ।रूपनारायण- धन, लौ के भएछ, केभएछ इन्दिरालाई ?- मूर्खा ।क्त पानी कहाँछ,खै ?

घनमती- त्यहाँ सिरानमा होला ।(भबदेव पानी ल्याइदिन्छन्‌,। घनमतीखास्टो भिजाएर इन्दिरालाई मुसार्दछिन्‌,रूपनारायण आफ्नो ओढ्नै च्यात्तछन्‌,भवदेव त्यसलै मुकुन्दका घाउहरू नाँध्छन्‌ ।)के गरेको मुकुन्द, यो ?मुकुन्- आमा, म भोलि भन्नेछु- कसरी चक्र यो घुम्यो,

११९

कसरी चक्रका दाँती मिले ती एक ठाउँमाकसरी काटियो हावा सारा तत्त्वहरू त्यहाँकतिचोटि मिली फेरि छ्रुट्टिए कसरी सबै;आज सुत्न दिनोस्‌ चाँडै ।

घनमती- भो, बा भो, चूप लाग त,जे होस्‌ अरू कुरा, आयौ कृष्ण झैं नन्दको घरबन्यौ माई जसोदाको मन आनन्दको घर ।

(इन्दिरा ब्यूँझन्छे)

तर घाउ कसो होला बाजे ?

भव- यो खालि खेलमाचिथरे झैं छ तङले दूधे बालकले ।

घनमती- तरचाँडै आए त हुन्थ्यो त्यो नाक ।

मुकुन्द- आमा, मलाइ योचोटले मार्न सक्तैन ।

रूपनारायणा- तर दुःख दियोभने ?

मुकुन्- बागुआमाहरूलाई जल्ले दुःख दियो यतित्यसलाई त यो घाउभन्दा मृत्यु छ लायक ।

रूप- जो बानु दुःखमा दुःखी हुन्छ यो पुत्रको, उतसजा तै जति खानेछस्‌ उति नै दण्ड भोग्दछ,त्यसैले तँ सधैँ मेरो शुभाशीर्वाद . पाउँछस्‌ ।फर्किस्‌ यो देशमा, भाग्यो मनको अनिकाल नैबितेको स्वप्नमा ।सुखलाई पिट्यो कैयनूचोटि व्यथैं सुनारलेढाल्यो लोहारले एकै चोटमा दुःखलाइ त।

भ्वदेव- मुकुन्दले मलाई पो झण्डैले वनबासमापठाएको !

रूपनारायण- तपाईंको क्रणमा यो घरै गडयो,जसरी गड्छ पृथ्वीमा फैलेर रूखको जरा,पूजा गरेर पृथ्वीको फूल नैवेद्यले रुख

१२०

मुक्ति पाउन चाहन्छ क्षणबाट, परन्तु त्योझन्‌ झन्‌ गड्दछ ।यस्तो परोपकारीको भाग्यको ईख गर्दछन्‌इन्द्रै पनि; उनीको छ एउटा स्वर्ग केवलयहाँ परोपकारीले हरेक उपकारमास्वर्ग पाउँछ ।हो मेरो कार्य यो उपकार त,तर कारण स्वर्गीय इन्दिराको सतीत्व हो ।आए लौ नाउ बा,(बिमान र नाकको प्रवेश)हेर्नोस्‌ ।कल्लाई के भयो यहाँ ?खुक्रीले यिनीलाई चोट लाग्यो ।(घाउ जाँच्ै) मुकुन्द हुन्‌ !यी यहाँ कहिले आए ? (बिमान पानीहरू ल्याउँछ)केही दिन भयो !किन ?यो चोट कसरी लाग्यो ? (औषधि लाउन शुरू गर्छलेखेको नै रहेछ त्योलिपि खप्परमा पारी खुकुरीलाइ लेखनीग्रन्यकर्ता बिष्याताले यिनको अगि जन्ममा,कुनै उद्योगले मेट्न सकेनन्‌ यस जन्ममा,अनि यो खुकुरीले नै खुर्के आखिरमा ! (नाक हाँस्तछ)अब

यो घाउलाइ के गर्ने ? गहिरो छकि ?

घाउयोम चाँडै नै निको पार्छु, धन्दा केही नमान्नुहोस्‌,मामूली चोट हो, फेरि भोलि हेर्न म आउँला,अहिले जान्छु, छन्‌ आफ्नै बिरामी घरमा पनि ।को बिरामी छ?

१२१

नाञ- बूढी नै, को हुन्थ्यो अः ।घनमती- केभयो?नाउ- के भो के, उसको आफ्नै आफ्नै फर्मायसी व्यथा,बूढीकोसित मिल्दैन ब्रहमाण्डभरको व्यधा-र्न्छे रुन्छ त्यतै फेरि हाँस्छै हाँस्छ उहाँपछि,'अय्या' भन्छे सधैं सोध्यो 'अय्या' भन्छे जवाफमा;“कहाँनेर दुख्यो ?' भन्छु बूढी औंला ठडचाउँछेढुहाको चाहिँ कहिले हातको कहिले, अनिदेखाउँछै फेरि आङ त्यो ठाउँमा जहाँउसको हात पुग्दैन- (निस्कन्छ)भव- अब हामीहरू पनिजाऔं तल कुरा गर्न, आरामी दिनुपर्दछ,आऔंला अहिले फेरि । लौ, विमान यता समा ।(बिमान, भवदेव, रूपनारायण-समेत भएर मुकुन्दलाईडोस्पाएर लगी इन्दिराकोओछ्यानमा पल्टाउँछन्‌)मुकुन्द, यो. बिछ्यौनामा केही छैन छ खालि यो,परन्तु यसमा जे छ, छैन त्यो विश्वमा कही ।रूप- बुहारी, बस लौ, निद्रा पार, बेचैन भो भन्योभने भन्न तिमी आउ; हामी बस्छौं उतातिर ।भूकम्प, आगलागी र आँधी हो, सुखको यही,भ्रोलि पो आउला बोली, आज मूर्छा छ शान्तिको ।(घनमतीसित) आङ । (रूपनारायण, भवदेव, विमान

धनमती- नानी ! तँलाई के दुखेको छ कपालमा ?मुकुन्- होकि होइनजस्तोछ!

घनमती- के खान्छस्‌ ?

मुकुन्द- आज खान्न म,

मैले खाइसकें आमा, अगि नै ।

१२२

सुकृत्द-इन्दिरा-

सुकुन्द-

नीद आउला !?आउला आउला जस्तो छ।(इन्दिराको फेरि प्रबेश)लौ; सुत म जान्छु है?(मुकुन्द टाउकोले हुन्छ भन्छ)(इन्दिरासित)यहाँ बस तिमी पानी यता राखन । (निस्कन्छिन्‌)इन्दिरा,पानी देउ ।दुखेको के कम भो? कि छ उत्तिकै !अगिभन्दा दुखेको पोछकि ?(खाटमनि अघिल्तिर बस्दछे)दुख्तैन इन्दिरा,पापी रगतले बग्ने बाटो पायो, बग्यो, अबकपाल सब काँढा नै झिकेको फूलको थुँगा

जस्तो छ हलुका ।

बिन्ती, नचिन्हैर भए पनियस्तो पाप गरेँ मैले के गर्छै अब !

बिन्ति छ,

नछेड यसरी, मेरो पापमा त क्षमा पनिमाग्नु नै पाप हो, आफैँ दे दिन हुने भए ।यो कुरा घाउले भन्छ, माफी दिन्छ कि लिन्छ, योपाक्यो बिग्न्यो भने मर्छु आफैँ चोट भएर ।

घाउ मेरो तिमी नै हो, पाकी दिक्क भयौभनेम बाँच्ने छैन, अहिल्चै तिमी शान्त रहघौभनेनिको भइसक्यो ।(एक छिनपछि)जून बत्तीको लाजले उताचियाएर रहेको छ, निभाक बृत्ति, त्यो तहाँ

१२३

इन्दिरा-

सुकुन्च-

इन्दिरा-

इन्विरा-

सुकुन्द-

इन्दिरा-

आओस्‌ निर्धक्क है। (इन्दिरा बत्ती निभाएरझ्याल पूरासित खोल्दछे)ओहो, जूनकीरीहरू तलतारा भइरहेका छन्‌ बगैंँचाभरि, हो, अनतारामाथि, पुग्यो हामी नीलो बैकुण्ठमसँगै;चन्द्रमा बिष्णु हुन्‌, हाम्रो कोठा उड्ने विमान हो।बिपना हो भने आजै मेरो रहर पूर्ण भो,सपना हो भने फेरि नब्युँझूँ यसबाट म !(आएर बसी मुकुन्दको कपाल मुसार्दछे)(इन्दिराको हात समातेर)जूनकीरीहरू आए हेर्‌; हेर यही पनिसानो चिराख बालेर खोज्दै आफ्ना प्रिया सती ।बत्ती बालेर छातीमा आँसुको तेलले कुनैभ्ैले झैं पतिपूजामा घुमी आरति गर्दछन्‌ ।आज के चन्द्रमालाई सञ्चो छैन र सूर्य नैपालो किक 42“ हुन्‌ कि, हेरन, नत्र योजून घाम लाग्थ्यो: तातो थप भए यहाँचराहरू सबै आफ्ना गुँड छोडी कराउँथे ।आरू जत्रा थिए तारा सम्झन्छु जतिसम्म म,ती आज कीप जत्रा छन्‌ के ती तिम्रो सहघारलेबढेका हुन्‌ ? ्‌थिए प्यारा ताराका दूर देशमा,फर्के होलान्‌ सबै आज, सारा दुईगुना बढे ।म एउटा कुरा माग्छु, दिनोस्‌ है, हुन्छ ?जत्ति छन्‌

लौ, उसो भए

पुतलीका पखेटा झैं भएर दुईतर्फका

पु हामी सँगै हिंड्ने कैले पनि नछुट्टिनेत?

करा मसित ती यावत्‌ तिम्रै हुन्‌ ।

१२४

मुकुन्द-

इन्दिरा-

हुन्छ, दुवैलाई मृत्युले पनि एउटैसम्झोस्‌, आयु सँगै जोडोस्‌ दुवैको अनिमात्र त्योलिन आगओोस्‌ यहाँ हामी बिहा सम्झी दुवै जनासोलाको शुद्ध जग्गेमा हाँस्तै बाजाहरूसितजाऔंला साथमा । बाँकी उत्रेका यी सुखी दिनबिताऔंला दुवै आत्मा टँसाई एक ठाउँमापछिको जन्मको निम्ति पनि, यो जन्मभूमिकोपवित्र पाउ दाबौंला काखमाखि सँगै बसीखेलौंला साथमा खेल सदुद्योग र उन्तति४५ गीत गाऔंला देशको सुरमा सँगै ।

[५

तिम्रो हर्षाश्चुगङ्गाले मेरो छाती भिज्यो, यहाँ,थियो डृदय ढुङ्गाको, शालिग्राम बन्यो अब ।पूजा गर्छु म त्यल्लाई दिनोस्‌ गर्न, म हातलेफूल लेख्खु तपाईंको आङमा, कुन फूल होचिन्नोस्‌ है, सुन्नुहोस्‌ पाठ कुराको स्तुति गर्दछुतपाईंकै, गयो रात आनन्दसित सुत्नुहोस्‌,आँखा चिम्लिन पाउन्‌ ती घाउले पनि ! ईश्वर,कस्ता दिन थियो कालो कुना झैं अन्धकारको !झोल्लिएका सबै मैला मेघ ती बीचमै दबे !कस्तो रात छ यो मध्य-दिन झैं सूर्यलोकको !आज श्ुङ्गार यस्तो छ चन्द्रमाको त भोलि झन्‌उत्तौला सूर्यको कस्तो होला ! हामीहरू पनिओछधघाई प्रेमको तन्ना टम्म नेपालमा कसीसेवाको पौडि खेलौंला पसीनामा दुवै पसी ।

(इन्दिरा खाटमा टाउको राख्तछे,

बुवै निवाउँछन्‌ ।

धेरै जुनकीरी चस्किरहन्छन्‌ ।)

झैँ इति झैँ

पर

बालकृष्ण समका केही नाटकहरू

अमित वासनाअमर सिंह

क मरेकी छैनतानसेनको झरीधुव

पुल्हादप्रेमपिण्डभीमसेनको अन्त्यमुटुको व्यथामोतीरामस्वास्नीमान्छे

मुद्दक : साझा प्रकाशनको छापाखाना, पुलचोक, ललितपुर ।

जय भुँडी (हास्यव्यङ्ग्य सङ्ग्रह)

2024-06-14T14:16:12Z

Nepalikitab8848: Created page with "फष्ठाप260 80: ७१0०ने७साझा शिक्षा ई-पाटी[०11-0011 110 ५५४५४४४,[१15101(919%90,01५४४/५४४,01€21121221,01 केही भन्नु हास्यव्यङ्गग्यतिर यो मेरो माहिलो सङ्ग्रह हो । यसको दाजु 'काउकृती'ले दुई वर्षमै दोस्रो जुनि लिने..."

फष्ठाप260 80:

७१0०ने७साझा शिक्षा ई-पाटी[०11-0011 110

५५४५४४४,[१15101(919%90,01५४४/५४४,01€21121221,01

केही भन्नु

हास्यव्यङ्गग्यतिर यो मेरो माहिलो सङ्ग्रह हो । यसको दाजु 'काउकृती'ले दुई वर्षमै दोस्रो जुनि लिने सौभाग्य पाएकोले पाठकसमक्ष यसलाई पनिसेवार्थ घचेद्ने रहर गरेको छु । सहोदरको नाताले 'काउकुती' र 'जय भुँडी'को अनुहार उस्तैउस्तै भए पनि दाजुभाइको स्वभावमा धेरै फरक पनि छ ।

यसअन्तर्गतका धेरैजसो निबन्धहरू पत्रपत्रिकामा छापिएका हुन्‌ तापनिकेही नयाँ परिवर्द्धन र संशोधनसहित पुस्तकहरूमा यो समग्र नै पाठकहरूलाईमेरो नयाँ कोसेली हो ।

अन्त्यमा, जुनजुन पत्रिकाबाट यी उद्धरण गरिए, तिनीप्रति आभार व्यक्तगर्नुको साथ्चै यसलाई प्रकाशमा ल्याउने विशेष आग्रह गर्ने रत्न पुस्तक भण्डारलाईपनि धन्यवाद दिनु छ ।

- लेखक

मपाईं

'तँ' को आदरार्थी 'तपाईं' भएजस्तै 'म' को आदरार्थी 'मपाई' हुन्छ ।त्यसैले सभ्य भाषामा 'तँ' को ठाउँ तपाईंले ओगटेपछि 'म' को ठाउँ 'मपाई' लेनलिनु किन ? 'म' लाई संस्कृत वैयाकरणहरूले उत्तम पुरुषको श्रेणीमा पुज्दैआएका छन्‌ भने अरू भाषामा पनि “म' को स्थान प्रथमै छ । त्यसैले हामीलेपनि बाह्रखरी पढ्दैदेखि 'म' लाई राम्रो 'म' भनी मान गर्दै आएका छौँ । जबसँगैको 'तँ' जाबोले पदोन्नति पाई 'तपाईं' भयो भने 'म' लाई पदोन्तति दिई“मपाईं' नगराउनु पच्चीसै आना पक्षपात हो, 'म' प्रतिको अन्याय हो । यसकारणअरूले “तपाईं' भने पनि नभने पनि हामीले आफूलाई 'मपाई' भन्नै पर्छ, योयुगको माग हो; 'मपाईं' को मन्तव्य यस्तै छ ।

“मपाईं' शब्द सुन्दा नयाँजस्तो लाग्छ । तर यसको भाव भाषाभन्दा जेठोर इतिहासभन्दा बूढो छ । किनभने मुख चलाउनुभन्दा पहिले मान्छेले 'म' कोमाया गर्न जान्यो, अरूलाई केही मान्नुभन्दा पहिले आफैँलाई सम्पूर्ण ठान्नथाल्यो । फलतः शक्ति बढ्ता हुनेले आफूलाई लायक वा नायक भनाई आत्मआदरखोजे, मपाई बने; बठ्याइँ बढ्ता हुनेले धर्मकर्ममा अक्कलझक्कल झिकीआफूलाई ईश्वरको नक्कल भनी 'म' को महत्ता दर्शाए, मपाईं बने ।

एक पटक ब्रह्मा र विष्णुमा तँ ठूलो कि म ठूलो भन्नेबारे गम्कागम्कीपरेछ, फैसलाको लागि दुवै महादेवकहाँ पुगेछन्‌ । देवमाथिका उपरदेव महादेव,उसै त तपाईंको धुरन्धर, झन्‌ त्यो मौका पाएका । हत्त न पत्त आफ्नोअनौठाको 'ज्योतिर्लिङ्ग' तेर्स्याउँदै भनेछन्‌- “लौ, एक जना उँधो जार, अर्कोउँभो । जो यसको फेद वा टुप्पो पत्तो लगाउँछ, त्यही ठूलो ।” मारेन के ?न्यायाधीश मानिसकेपछि आज्ञा नमानून्‌ कसरी ? ब्रहमा र विष्णु राणाकालीनलाठसाहेबका चाकरीवाल दौडेक्ैँ स्याँस्याँ गर्दै लागे तल-माथि । तर दुवैले

मपाई / ६१

लक्ष्य भेट्ठाएनन्‌ । कीर्ते साक्षी बकाएर भए पनि आफ्नी मपाईत्व जोगाउनेब्रह्माको षडयन्त्र पनि असफल भयो । अनि लँगौटी बाँध्दै महादेवले छाँटे-“देख्यौ, को ठूलो रहेछ ? मेरा अगाडि तिमीहरूको मपाईत्व ' दुवै उस्तै हौ, लौजाओ !”

यसरी ब्रह्मा-विष्णुका पालादेखि चलेको मपाईंलाई कसरी नयाँमान्नुहुन्छ ?

मपाईंत्व प्रदर्शित गर्ने यस्ता कथाहरू नौ मुरी पाइन्छन्‌ । पुराण पढ्नोस्‌,पण्डित भैटदनोस्‌ कि पादरी भेट्नोस्‌ मपाईकै चर्तिकला तपाईं सुन्नुहुन्छ । कृष्णहुन्‌ कि काइस्ट हुन्‌, सबैका कथामा मपाईंकै गाथा सुनिन्छ । जौ बूढो उहीबाटो हगुवा भनेझँ जसजसलाई दुनियाँले महापुरुष मान्दै आयो, ती सबैलेआफ्नो महाप्ुरुषत्व मपाईंबाटै सुरु गरेका त होइनन्‌ ! कुन्नि, मपाईंलाई तशङ्कै लाग्छ ।

अर्काको तपाईंत्व स्वीकार नगरेर 'म' कै महिमाको मादल बजाउनुमपाईं बन्नु हो । सभ्यताको जतिजति विकास हुँदै आयो, उतिउति मपाईंत्व-प्रवृत्ति पनि विष्णुमतीको मूला मौलाएभैँ मौलाउँदै आएको छ । त्यसैले प्रत्येकव्यक्ति आफूलाई हात्ती सम्झन्छ, अरूलाई बोका । अब समाज हात्तीहात्तीकोहो वा बोकैबोकाको हो कसले छुट्टयाइदिने ?

अर्को शब्दमा मपाईंत्व एक नशा हो, यसले लटठ्याएपछि कक्टेल पार्टीकाश्रीमान्‌हरूझैँ सब मपाईंहरू एकअर्काका बीच ठक्कर खान र चर्किन थाल्दछन्‌ ।सम्झनुभएन ? राम र रावणको मपाईंत्व बजारिएर लङ्का डढ्यो, भीमरदुर्योधनको मपाईंत्व चर्केर कुरुक्षेत्र बन्यो । यस्तै मपाईं मपाईंको चर्काचर्कीमाहिरोशिमामा एटम बम पड्क्यो, त जर्मनी खडगीज्यूकहाँको बनेल बन्यो ।

हिरण्यकशिपुदेखि हिटलरसम्म, अलेक्जेन्डरदेखि एडवर्डसम्म, बाबरदेखिबबरसम्म कसले आफूलाई मपाईं भनेन ? तर के गर्नु ! सबै मपाईँ ठोक्किए-बरालिने पोइको खाटमूनि गुन्डाका मुन्डा टाउका जुझेकैँ । फलस्वरूप नौरङ्गीक्रान्ति भए, सङ्घर्ष भए, युद्ध र महायुद्हरू भए, आखिर बलियाहरूको मपाईझन्‌ पाक्यो, चतुरहरूको मपाई झन्‌ चर्क्यो । दव्ने मपाईको इतिहास माटोमामिल्यो, जितुवा मपाईको महिमा चितुवाझैँ उप्र्यो, त्यसैले रामायण लेखियो,रावणायण लेखिएन, '“चन्द्रमयूख' देखियो, 'देवमयूख' देखिएन ।

मपाईंको त यस्तै खस्रा क्रा गर्ने बानी छ । नास्तिक भनून्‌ वा नाकठाडाभनून्‌, मपाईलाई पनि आफ्नो महान्‌ मपाईंत्वमा पूरा विश्वास छ । वास्तवमा

६६ / भैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

मपाईं बन्नु आत्म-आदर खोज्ने मानवीय मनस्थितिको मोटो विशेषता हो ।आफ जस्तै बामपुड्के भए पनि अरूलाई होच्याइदिन पाए हातले नछोईकनधर्को लामो पार्ने 'बीरबल मेथड्‌ अफू डेभलपमेन्ट' सफल भइरहन्छ । त्यसैलेहोला खुश्चेभले मरिसकेका स्तालिनको जरैसम्म जुँघा उखेलेर मपाईं बने ।त्यसैले त जुनसुकै गल्लीमा भेटिने जोसुकै मान्छेसित सोध्नोस्‌- सब चोरसब लोफर, सब आवारा, सब नामर्द, सद्दे भन्नु उही मात्र, जो तपाईसँगहाँकिरहेको हुन्छ ।

प्रत्येक पसले भन्छ- म अरूजस्तो ठगाहा होइन, प्रत्येक कर्मचारीछाँट्छ- म अरूजस्तो कामचोर र घूसखोर होइन, प्रत्येक युवती नखरा पार्छे-म अरूजस्तो छँडुली होइन, प्रत्येक युवक धक्कु लगाउँछ- म अरूजस्तो नामर्दहोइन, प्रत्येक कवि-कलाकार फुल्छ- म अरूजस्तो बकमफुसे होइन । प्रत्येकनेता गुड्डी हाँम्छ- म अरूजस्तो भ्यासझुस लिडर होइन । ओहो ! जसकाअगाडि उभिए पनि उही मपाईँजनित थुकका छिटा मुखमा पर्नुसिवाय केहीछैन । हुँदाहुँदा गल्लीको लुते कुक्रले कुइँकुइँ गरेको सुन्दा पनि म अरूजस्तोभुस्याहा होइन भनी फुइँ छोडेको त होइन ? भन्ने शङ्का लाग्छ मपाईलाई ।

शङ्का मात्रै होइन, कुकुरको मपाईं झन्‌ मापाको हुन्छ । फोहोर खानेजात भएर के गर्नु, जुनसुकै देवीदेवताको स्थानतिर हेर्नोस्‌- वरिपरि झुम्मिइरहेकाहुन्छन्‌ उनै । मोटरमा गुड्नेदेखि रकेटमा उड्नेसम्म सौभाग्य पाएको कुक्रजस्तोसुकै लुते, लुखुरे, लिँडे, तिल्के, टाटे, रागेपाटे, झिल्के, भ्याउरे भए पनिआफूलाई बेलाइती नै सम्झन्छ । त्यसैले त मान्छे जहाँ पूजा गर्छन्‌ कुकरत्यहाँ जिभ्रो लतपताइदिन्छ, मान्छे जहाँ ढोग दिन्छन्‌, कुकुर त्यहाँ तुर्क्याइदिन्छ ।कसले नदेखेको छ र ? एक चौटा मासुको निम्ति अथवा एउटी माली ककुर्तीकोनिम्ति कुक्रहरूको मपाईं कसरी चर्किन्छ ? कसरी उनीहरू दाँत ङिच्च्याएरएकअर्कासित लुछाचुँडी गर्छन्‌ र कति चाँडै मित्र शत्रु हुन्छन्‌, अनि मपाईंकोधुमर्के झन्डा पिँधतिर झुन्डघाएर एकै दिन भए पनि, एकैछिन भए पनि,कुक्रतिहार मनाउँछन्‌, माला लाउँछन्‌ । जब मपाईंत्व चुर्लिंदा माछापुछेकोचुचुरोमा पुग्छ अनि कार्तिके डाँगाझँ उनीहरू जसको पाए पनि घोडा चढ्नखोज्छन्‌, जसलाई पाए पनि टोक्न थाल्छन्‌ ।

अनि सबैतिरबाट घुस्सा खान्छन्‌, कुइँकुइँ गर्दै फेरि बिरालासित मित्रताबाँध्न थाल्छन्‌ । त्यसैले त कहिलेकाहीँ राजनीतिमा कुकुर-बिरालाको पनिसंयुक्त मोर्चा भएको देख्न पाइन्छ ।

मपाई / ६७

मपाई- न धार्मिक दृष्टिले पाप हो, न कानुती दृष्टिले अपराध । मागेरखानेदेखि मात्तिएर खानेसम्म सबैलाई आफ्नो महिमा गाउने मौलिक अधिकारछ । त्यसैले त अचेल जसले आडदेखि टाङसम्म रङ्गीचङ्गी प्वाँख जडेरआफ्नो महत्ता दर्शाउन सक्छ त्यो महान्‌ हुन्छ । कामले नसके कुराले, दिमागलेनभ्याए सुराले, जसरी भए पनि आफ्नो महत्ता बढाउनुपर्छ, अनि स्वास्नीले नुनकिन्न पठाउँदा “नुनभन्दा त चुन सेतो रे'छ, बूढी" भन्दै चुनको पोको गौजीमाहालेर आउने भलादमीले पनि चतुर चन्द्रको उपाधि पाउन सक्छ । युगमपाईंको हो । त्यसैले युगअनुसारको आवाज हुनुपर्छ, आफ्नो सहनी आफैँलेगर्नुपर्छ- अरू कसले गरिदिन्छ ।

हाम्रा साहित्यिकहरूले पनि यो कुरा छर्लङ्ग बुझेका छन्‌ । त्यसैलेकोही आफूलाई शेलीको सालो ठान्छन्‌ त कोही मिल्टनको मामा । कुनै पनिसभासम्मेलन वा समारोहमा जानोस्‌- कर्केछड्के हावभावका साथ मञ्चमाउभिनेचाहिँ कवि वा वक्ता सुनाइरहेको हुन्छ- मपाईं-महिमा । सुन्नेहरूचाहिँखासखास खुसखुस गर्दै सुनाउनेलाई तीन कौडीमा पनि नगनी आफआफ्नामहत्त्वको महिमा गाइरहेका हुन्छन्‌ । यसै क्रममा सम्मेलन सिद्धिन्छ । अरूलेलेखेको पनि पढिदिङँ, अरूले बोलेको पनि सुनिदिउँ, अरू पनि तपाईं हुन्‌भन्ने प्रवृत्ति कसैमा छैन । किनभने यो “नामकरण' को बेला हो, कामकरणकोहोइन ।

मपाईं धेरै थरीका हुन्छन्‌ । कसैलाई उपाधि-मपाईंले छोएको भोलिपल्टैदेखिउनीहरू शङ्का गर्न थाल्छन्‌- के दुनियाँमा मजत्तिको पढैया र बढैया अर्कोकोही होला त ? कसैलाई पगरी-मपाईं लागेको हुन्छ, ओहदामा पुर्नेवित्तिकैउनीहरूका आँखाले सबैलाई हल्कारा देख्छ । त्यस्तै, कोही जहानियाँ-मपाईंहुन्छन्‌ त कोही घरानियाँ-मपाईं । कसैलाई मोहनी-मपाईँले सताएको हुन्छ ।बाटाघाटामा, अड्डाअदालतमा, कार्यालयमा वा विद्यालय, महाविद्यालयमा जतिपनि युवती देखिन्छन्‌ सबैका आँखा उनीहरू आफैँपट्टि फर्केको देख्छन्‌ रसाथीहरूसँग फुइँ छाड्छन्‌- मलाई देख्नासाथ सबै युवती मोहित हुन्छन्‌ किनहोला ? तर युवतीले उसको गालाको चाउरी हेरेका हुन्‌ वा गलाको गाँडहेरेका हुन्‌ उसलाई सुइँकै हँदैन । यस्तै कोही चुइयाँ-मपाईं हुन्छन्‌ जो पेट मार्नुतै आफ्नो पुरुषार्थ सम्झन्छन्‌, कोही फुइयाँ-मपाईं हुन्छन्‌, घर बन्धकी राखीपार्टी जमाउँछन्‌ । यस्तै कोही हुन्छन्‌ टपर्दुइयाँ-मपाईं, उनीहरूलाई एकै थोकमामात्रै मपाईत्व प्रदर्शित गरेर हुँदैन । चढ्नेमा रिक्सादेखि रकेटसम्म, पढ्नेमा

दृव ” भैरब अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

पित्तासको कथादेखि प्याराडाइज लँस्टसम्म, चिन्नैमा चोरदेखि चर्चिलसम्म,किन्नेमा रिबनदेखि रेडियोसम्म इत्यादि सबैतिर उत्तिकै महत्ता प्रदर्शन गर्नुटपर्टुइयाँ-मपाईंको मूलभूत विशेषता हो ।

मपाईँ त छँदै छन्‌, अझ त्यस्ताको मपाई रमाइलो हुन्छ, जसलाईकसैले झुक्किएर पनि तपाईं भनिदिँदैन । बिचराहरू आफ्नो महत्ता देखाउनटोपीको चुच्चोदेखि जुत्ताको टुप्पोसम्म भझिलिक्क पार्दै दिनदिनभर मूल सडकचक्कर मार्छन्‌ । सिउन लागेको सूचीकार देखे पनि, पिउन लागेको जँडयाहादेखे पनि 'हलो' भन्दै हात मिलाउँछन्‌ । एक-दुईवटा फिल्मी गीत गुनगुनाएरउसको ध्यान तान्न खोज्छन्‌ । जब कसैले पनि वास्ता गरिदिँदैन, घरमा गएरस्वास्नीलाई हकार्छन्‌- “बुझिस्‌, मलाई दुनियाँले कत्रो सन्मान गर्छ, तर तैँजैरी मात्र मेरो महत्ता बुभिदनस्‌ बाबै !” यस्ता पुङ न पुच्छरका मपाईंहरू जत्तिधेरै भए मपाईंलाई चाहिँ उत्ति रमाइलो लाग्छ । किनभने भेट हुनासाध “ओहोतपाईंजस्तो" भनिएपछि कमसेकम भोजन वा सिनेमाको निम्तो पाइहालिन्छ ।कोही यस्ता अभागी पनि हुन्छन्‌ ख्वाउँदा-प्याउँदा पनि प्रशंसा पाउँदैनन्‌ ।त्यस्ताको मपाईँ यस्तरी बटारिन्छन्‌ कि अर्थ न बर्थ धोक्रो फुलाएर तीन धोक्रोरिस मनमा कोची मनमनै आफ्नो प्रशंसा गर्न थाल्छन्‌ ।

सबै तँजस्तै छुसी हुन्‌ त !- भन्नुहोला तपाईंहरू, त अचेल तपाईंनिम्ठो भए मपाईं झन्‌ झुसी ! नपत्याए तपाईं नै भन्नोस्‌, यो सिङ्गो लेखपनि एउटा मपाईंत्व-प्रदर्शन नै न हो ?

सिंहनाद

मपाई / ६९

चन्द्रलोक कसको ?

उहिलेका क्रा खुइलिहाले, कोही सुन्दैन । अहिलेका कुरा सबैलाई थाहाछ, सुनाउनै पर्दैन । त्यसैले म कुरा भिक्तै छु- एक्काइसौँ शताब्दीकोउत्तरार्धतिरको, जुन बेला चन्द्रलोकको जग्गा वितरण गर्नेबारे संयुक्त मुलुक-सङ्घमा दिनहुँ बहस हुन्थ्यो । आकाशमा चील घुमेझैँ घुमिरहने टेलस्टार, घर-घरमा चलचित्रभँ झलमलाइरहने टेलिभिजन इत्यादिले गर्दा कहाँ के भइरहेछ,कसले के भने इत्यादि थाहा पाउन कत्ति गाह्रो थिएन । भोजपुरको खबरकान्तिपुरमा आइपुग्न महिना दिन लाग्ने वर्तमान अवस्थाका हामीलाई यो कुरासुन्दा अचम्म लाग्छ । तर, त्यतिखेर हावामा जेटको स्टेसन बनाउने र हाबैद्वारापेटको भोक मार्ने व्यवस्था हुनहुन आँटिसकेको थियो । “यो के हावा बिग्रेकोकुरा गच्यो" भनी तपाईंहरू अकमकिनुहोला, तर वास्तवमा यो हो इतिहासमानयाँ प्रयोग ।

इस्वी सन्‌ १९२० को डिसेम्बर महिना थियो, तारिखचाहिँ मैले बिसे,चन्द्रलोकको जग्गा आबाद गर्न जाने भनी धेरैजसो मुलुकका बलिया -बाङ्गानेताहरू जेनेभामा जम्मा भएका थिए । संयुक्त मुलुकसङ्गघको सूचना थियो-“त्यहीँबाट अन्तग्रृहयामी जेटद्वारा सबैले चन्द्रलोक जानुपर्छ । अनि 1५[0011910पारामा एगागाडनगा अर्थात्‌ चन्द्रलोक विभाजन आयोगले तयार पारेकोनापनक्साबमोजिम आआफ्नो भागमा आआफ्नो झन्डा गाड्नुपर्छ ।”

संयुक्त मुलुकसङ्घको बनोट अहिलेको संयुक्त राष्ट्रसङ्घजस्तै थियोतापनि त्यति बेला भिटो पाउने दुई मुलुक मात्र थिए । सङ्घको अफिस थियोभर्खरै आबाद गरिएको सहारा नगरमा, जसलाई भूगोलमा एउटा नयाँ प्रयोगभनिदिए हुन्छ ।

म नब्बे पुगी हब्बे न कब्बे भैसकेको थिएँ, तैपनि उडिरहेको टेलस्टार

७9 ” भैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

जेनेभाको दृश्य सबै रिले गरिरहेको थियो, मेरा नातिनीबुहारीहरू सञ्जयलेधृतराष्ट्रलाई महाभारत सुनाएफ्ैँ भ्यालमा बसेर मलाई बेलीबिस्तार लगाउँदैथिए ।

जेनेभामा साँच्ची एउटा अभूतपूर्व मेला लागेको थियो । नलागोस्‌ पनिकिन ! हजारौँ पटक यही सहरमा हजार थरी सम्मेलन भए, सहरभरिका घरथर्किए, भुइँ र भित्ता चर्किए, न निरस्त्रीकरण हुन सकेको थियो न विश्व-शान्ति । त्यसैले चन्द्रलोकको यात्रा यहीँबाट सुरु हुनुलाई जेनेभाले आफ्नो ठूलोगौरव र सफलता सम्झेको थियो ।

अन्तर्ग्रहयामी जेट दुइटा मात्र थिए, एउटा अमेरिकन, एउटा रसियन ।हुन त त्यस बेला सबैभन्दा जोधाहा र जुधाहा मुलुक थिए लन्डन र पेकिडङ,तैपनि विज्ञानका क्रामा रूस र अमेरिकाको नाम जाज्बल्य छँदै थियो ।अहिलेका केनेडी र खुश्चेभझँ त्यति बेला लवूलेस र च्याङ्बो नै त्यस्ताव्यक्तित्व थिए, जसको एक झोकमा पृथ्वीको दैनिक गति बटारिन सक्थ्यो ।अन्तर्राष्ट्रिय एकता भन्दाभन्दै अङ्ग्रेजको राज्य फेरि कहिल्यै घाम नअस्ताउनेस्थितिमा पुगिसकेको थियो । उता पेकिङ भनिरहेको थियो- परापूर्वकालमाचीनका राजा चूयान दर लोत्सेले राज्य गरेकाले मूनल्यान्डको नाम चन्द्रलोकरहेको हो । त्यसकारण चन्द्रलोकको प्रभुसत्ता चिनियाँ सन्तानकै हातमा रहनुपर्छ । चन्द्रलोकको प्रशासनका लागि ह्लासाको एउटा ध्याङमा खडा भैसकेकोथियो- गवर्नमेन्ट अफ्‌ मूनल्यान्ड क्वीनल्यान्ड रिपब्लिक । प्रभुसत्ता आफूलेलिए तापनि चन्द्रलोकको जग्गा वितरण गर्न क मन्जुर थियो । चीन भनेरतपाईंहरू हाम्रो अहिलेको शान्तिप्रिय छिमेकी राष्ट्रलाई सम्झनुहोला नि, उसबेलाका पेकिङेहरू अर्कै किसिमका थिए बुभ्नुभएन के ? बुझे बुभ्नोस्‌ नबुझेनबुभ्नोस्‌, यो थियो- अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा नयाँ प्रयोग ।

अँ, यता प्रबन्ध हुँदै थियो, उता अमेरिकन जेट पाइलटले मौका छोप्नुबृद्धिमानी हौ भन्ने ठान्यो । सायद रूसीले पनि उही सम्भ्यो होला । परस्परसिडौरी खेल्दाखेल्दै आफआफैँ सिड फुक्लेर ठुटे भएका साँढेहरू (रूस रअमेरिका) बाहिर नुन खाएका कुखुराजस्तै अलि झोक्राएका भए तापनि भित्रअनौठा सपना देखिरहन्थे । त्यसैले भाग लाउने भन्दाभन्दै फुत्त बाँद्वरले लड्डुउडाएभैँ जेटहरू भुर्रे उडिहाले ।

“ए बितायो बा !” भन्दै एउटी पेकिडे युवती र एउटी लन्डने युवती हत्तन पत्त एकोटा जेटको पुच्छरमा झुन्डिन पुगे । सायद उनीहरूको मनमा

चन्द्रलोक कसको ? ” ७१

चढ्यो होला चन्द्रलोकमा पुग्नेबित्तिकै जेट ल्यान्ड गरुन्जेलमै प्यारासुटबाटउत्रेर आफ्नो झन्डा गाडिहाल्नुपर्छ । लन्डने युवतीको चतुन्याइँ बुझी हत्त नपत्त उसको खुट्टा समाउन पुग्यो थाइल्यान्डको युवक, अनि देख्तादेख्तै पहिलेकापश्चिमाभिमुख देशका प्रतिनिधिहरू पनि क उसको खुट्टामा, क उसकोखुट्टामा हत्त न पत्त झुन्डिन पुगिहाले । यता पेकिङे युवतीको खुट्टा पक्रन पुग्योक्यबाली ठिटो । त्यसपछि क्रमैसँग पहिलेका पोल्यान्ड, चेकोस्लाभ, हङ्गेरी रअल्बानिया आदि पनि त्यसै गरी झुन्डिए । फसाद पत्यो पहिलेका तटस्थ हौँभन्नेहरूलाई । उडूँ आफ्नो जेट छैन, नउडूँ मन मान्दैन । तटस्थको केहीअस्तित्व भएको बेलामा त एउटा न एउटा लोभले मै हुँ भन्ने तटस्थहरू शक्तिगुटको पाउ दाब्न पुग्छन्‌ भने त्यतिखेर त को तटस्थ, को अतटस्थ आखिरउड्न नपाउनेमा परे मुलुकसङ्घका सेक्रेटरी मिस्टर तन्याङतुरुङ ।

म कोठामा पल्टिरहेको थिएँ । मेरी कान्छी नातिनीबुहारी फलानो योफलानो क भन्दै टेलिस्टार र टेलिभिजनको प्लेटमा मलाई चिनाइरहेकी थिई ।टेरलिनको हाफपैन्ट र नाइलनको फ्रक लगाएकी मेरी नातिनीनुहारी गालाचाउरिएर पनि छाला टिमिक्क परेकी देखिन्थी । सम्पूर्ण पारदर्शक आवरणमासुरक्षित उसको छाती र तिघ्राको सुडौलपनले हामी जोसुकैको अङ्गमा पनिघरीघरी अन्तरइन्द्रियगामी जेट उडाइदिन्थ्यो । हुन त व्यक्तिव्यक्तिको यौनस्वतन्त्रतामा हाडनाताले पर्खाल लाउनु उसको वैयक्तिक मौलिक अधिकारहनन गर्नु हो भन्ने तत्कालीन जाग्रत्‌ समाजको एक मत थियो, तापनि मयिनताकको रूढिवादी बूढो भएकोले त्यति प्रगतिशील हुन सकेको थिइनँ ।

“यी सबै भएपछि चन्द्रलोकमा कसको चाहिँ प्रमुख सत्ता कायम होलात ?” मैले नातिनीबुहारीसित सोधेँ ।

म अलि कान नसुन्ने भएकोले माउथ स्पीकरद्वारा उसले विश्लेषणगरी- “मेरो विचारमा महायुद्धपछिको जर्मनीजस्तै तानातान र खोसाखोस तहोला नि !” उसको कुरा मलाई पनि ठीकै लाग्यो र प्वाक्क भनिहालेँ- “अबतेस्रो महायुद्धको कारण र क्षेत्र चन्द्रलोक त हुन आउने होइन ? तै अहिलेसम्मसत्रोटा युद्ध भइसके पनि महायुद्ध त हुन सकेको छैन !"

कुरा गर्दागर्दै लामालामा पुच्छर गाँसेका चङ्गाझैँ अकास्सिरहेका जेटहरूबादलपारि पुग्न लागिसकेछन्‌ । दुवैतिरबाट चर्काचर्की नारा लागेका थिए ।एउटा लाम भन्थ्यो- चन्द्रलोक कसको ? साम्यवादीको । अर्को लाम भन्थ्यो-चन्द्रलोक कसको ? समाजवादीको । एउटै लाममा पनि कोही जनवादीका

७२ « भैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

भन्थे त कोही गणवादीको, कोही सुधारवादीको भन्थे त कोही उदारवादीको ।अलिहेका सम्पूर्ण ताराहरू मानौं पुनः जाग्रत्‌ भइरहेका थिए चन्द्रलोककायात्रीहरूमा । यता विश्व मुलुकसङ्घका सेक्रेटरी मिस्टर तन्याङतुरुङ ट्रृष्ट्रीशिपकाउन्सिलको बैठकमा भन्दै थिए- “चन्द्रलोकको संरक्षण मुलुकसङ्घअन्तर्गतहुनुपर्छ ।” अफिसका मेच-टेबुलहरू मात्र मौन रहेर उनको भनाइमा सम्मतिजनाउँथे । अरू भन्थे- “काग कराउँदै गर्छ पिना सुक्तै गर्छ ।”

हामी हेर्दै र सुन्दै थियौँ, घुमिरहेको टेलस्टारको मद्दृतले- आफ्नै कोठाकोटेलिभिजन र रेडियोमा । उसले उसको खुट्टा, उसले उसको खुट्टामा बलैसँगसमातेर तन्द्रङ्ग झुन्डिँदै अकास्सिरहेका ताँतीमा जोस र उत्तेजना बढ्दैगइरहेको थियो । दुइटै जेटहरू आआफ्ना मान्छेमय पुच्छर झुन्डयाएर समानान्तररेखाबाटै उडिरहेका थिए । सम्मुख-सम्मुख परेकाले सबभन्दा माथिको पेकिङेयुवतीले कानै खाने गरी कराई- चन्द्रलोक कसको : पेकिङको ।” उसको योफुर्ती देखेर लन्डने युवतीको तालुदेखि पैतालासम्म तातेर आयो । “यी यत्रो तहो चाइनाको !” भनी हत्त न पत्त लोप्पा ख्वाउन हात झिक्ती भएकी जेटमाझुन्डिएको लाम खन्द्रचामखुन्द्रम ।

यसरी आफ्नो प्रतिस्पर्धी म खन्द्रामखुन्द्रम भएको देखेर पल्लोज्ञेटमा झुन्डिने पेकिडे युवतीलगायत सबैलाई खितितित्त हाँसो उठ्यो । हर्षकोआवेशमा 'हा ! !' गर्दै हात ठटाउन खोजेको उनीहरू पनि चर्ल्यामचुर्लुम्म ।

पुच्छरमा झुन्डिएका गहौँगह्रौँ तानहरू एक्कासि भवाट्ट छुट्टिँदा जेटहरूहत्त हत्तिए । एकअर्कामा डघाङ्ग -बजारिन पुगे । त्यसै वेला झिमिक्क के होझिल्केको थियो टेलिस्टारको बत्ती भ्याप्प निभ्यो । अनि के भयो म भन्नसक्तिनँ । दिमागमा भने अफ्गै त्यो झल्का आउँदै छ- चन्द्रलोककसको ?.. रस्साको । चन्द्रलोक कसको ?... अमेरिकाको... यो पनि मेरो स्मरणशक्तिको नयाँ प्रयोग होइन त ?

मुकुट माघ २०१९, ह्नैकन्तला

000

चन्त्रलोक कसको ? “ ७३

लाहुरेको पात्रासंस्मरण

एक त आफ्नो जातै बीर, दोस्रो वीरबहादुरको झनाति, तेस्रो नामै मेरोवीरबल पाँडे- अब म कत्रो वीर हुँला भन्नै पर्दैन ! त्यसमाथि पनि नेपालकोनाइ्टैबाट जन्मेको कान्तिपुरेकाजी भनेपछि त कुरै खलास । त्यसैले त, बीरधाराकोकलकल जल वीरगन्जे ताप्केमा उमालेर सुर्क्याइदिएपछि कहिलेकाहीँ भोजन रसोजन, मेरो भोक त स्वयं भकुरिएर भागिहाल्छ । आखिर भुँडी भर्नुसम्मै त हो,बल र तागत भन्ने बस्तु त बाबुबाजेको नामैदेखि टाँसिएर आएको छँदै छ नि !कत्राकत्रा युद्ध, महायुद्धमा वीरता देखाउन सक्नेको सन्तान, एक बटुको खोलेपियोस्‌ वा हाफ प्लेट छोलेद, नर जिओस्‌, यति मामुली कुरामा केकोखोजीनिती ? अझै मेरो वीरतामीध विश्वास छैन भने हेर्न आउनुहोला, बाजेलेबर्माको लडाइँमा वीरगति प्राप्त गरी कमाएको वीरचक्र अलिहेसम्म चुहलोमाथिकोदलिनमा घुसारेको छँदै छ ।

त्यसैले त हो, रोग लागेको बेलामा पनि सौभाग्य मिले बीर अस्पतालैपुग्न पाइन्छ जहाँ औषधिले रङ्गाएको उही वीरधाराको निर्मल जल कैयौँवीरहरूले प्रत्येक दिन सित्तैमा सुर्क्याउन पाउँछन्‌, जसमध्ये म पनि एक हुँ ।तर मेरा कुनैकुनै साथी यस्ता निर्दोष छन्‌, वीरको अस्पताल पुग्न छाडेररोगाएको एक महिना नहुँदै डाक्टर-पूजा गर्न थाल्छन्‌ । यो कुरा मलाई पटक्कैमन पर्दैन र म भन्छु- नामर्दको ओखती पो नमर्दै हुन्छ त, मर्दको ओखती मर्दाभोलिपल्टसम्म गरे हुन्छ बाबै ! कतिपय साहित्यकार, कलाकार आदिले समेतअवलम्बन गरेको या सिद्धान्त आफूले छाड्ने कसरी ? आखिर बेकार भए पनिम एउटा कार हुँ, लुरे भए पनि वीर जातिको आकार हुँ ।

आजको आर्थिक युगमा, आर्थिकै दृष्टिले हेर्ने हो भने पनि मेरो सिद्धान्तरामवाण जस्ता छ । 'मर्देका दसोटी हुन्छन्‌' भन्ने हाम्रो लौकिक आदर्शमुताविक

उड « भैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

एउटा भालेलाई दसोटीसम्म पोथी गुटमुटयाउने लाइसेन्स समाजले दिएकैछ । यो विख्यात मर्देताको फलस्वरूप च्ह्लैपिच्छे खोलिएका पुत्रपृत्री प्रोडक्सन'बहुपत्नी लिमिटेड' का शाखाहरूबाट धडाधड उत्पादन हुने साराका सारालेभोक लाग्नेबित्तिकै खान र रोग लाग्नेबित्तिकै उपचार गराउन थाले भनेभोलिदेखि आकाशतिर फर्केर फुलौरा बर्सलान्‌ कि भनी आँ५५ मुख बाउननपर्ला भन्ने के ग्यारन्टी ? वीर भएकोले इलमउद्योगकी पीर गर्नापट्टि लागिएनत, कि दाउरे बन, कि लाउरे बनकै जम्वामर्दी संस्कारमा हु्कियो अहिलेसम्म !अनि भन्नोस्‌ मैले झैँ रोग, भोकलाई स्वातन्त्र्य नदिने हो भने आखिर पोखरा-भर्ती केन्द्रजस्तै लमजुड-भर्ती केन्द्रसमेत खोल्नुपच्यो भने !

लौ, म कुरो गर्न लागेको त सोझै हो, तर अतिथि इन्जिनियरहरूलेबनाइदिएको बाटाघाटाको नक्साझैँ दसतिर टेढिएर लम्किन गएकोमा माफराख्नुहोला । मुख्य कुरो के भने, यत्रो वीर भएर पनि अहिलेसम्म गोडामा एकजोर लाहुरे जुर्राफ पर्न सकेको छैन । हुन त नामको लागि एउटा कामगर्नुभन्दा नामको लागि सत्रोटालाई सलाम गर्नु आजको सभ्यता हो, तर एक,बारको चोलामा 'झोला बोकेर लाह्रै नगई के मर्नु जस्तो लागेर आयो ।तन्नेरीमा लाहुर नपस्ने र बुढ्याइँम" काशी नबस्ने नेपाली गति पर्दैन भन्छन्‌ ।हुन पनि वीरको छाउरो भएपछि फ्याउरोझँ के आफ्नै घरका लुते धन्धामालाग्नु त । ,ल, कुरो त फेरि मन्त्रीज्याको भाषणझैँ उही पो दोहोरियो । आखिर जतिभूमिका भट्टयाए पनि म जान लागेको थिएँ लाहुर, त्यसैले इस्टकोटको टाँकलगाएर खुकुरीबाल टोपी छड्के पारेँ, अलिअलि सामलतुमलको 'फोला भिरेँ,हिँडे । तपाईंलाई के ढाँटौँ कुरा ! जति ढाँट्ने साहुलाई नै ढाँटी गोजीमाजमाएको थिएँ- गोडा सोरेक रुपियाँ । त्यही पनि साट्सुट गर्दा ठ्याम्मै भयोदसुको नोट । पैसा मात्रै भनेर हुन्छ, देशी पैसा, हामीकहाँबाट मसिना चामलफ्िकाउने पैसा, हाम्रो पैसा उताबाट उसिना चामल बेसाउने पैसा ! जे होस्‌,आफूलाई चाहिएको थियो नयाँ ठाउँमा जान नयाँ पैसा । आखिर पुग्नुसम्मलाईत हो, लाहुर पुग्नेबित्तिकै त वीर नेपाली आएको भनेपछि नोटको माला लिएरस्वागत गरिहाल्छन्‌ । त्यसैले आनेकाने कुरा नहेरी कालधाराबाट म लुसुक्कनिस्केर पुगिहालेँ सुनधारा ।

“ओहो ! वीरबलबाबू कता नि ?” बसमा उक्लनेबित्तिकै सुनियो एउटाबूढी-स्वर । यसो हेर्छु त आफ्नै भंक्तिनी बज्यै । दुई-तिनोटी तरुनीको माझमा

लाहुरेको यात्रासत्मरण “ ७१

बसेर रामनामी टाउकामा राखेर रुद्राक्ष घुमाइरहेकी । “म त लाहरतिर, आमैकतानि?”

मैले सोधि नसक्तै बृढी थोते मुख नचाउँदै भन्न थालिन्‌- “कहाँ हुन्थ्यो,उनै विश्वनाथ बाबाको पाउमा त हो नि ? यी नानीहरूले पनि कहाँ साह्रैसास्ती पाएछन्‌, सवै अनाथको बाबा विश्वनाथ भनेर उतै लिएर हिँडेकी ।एउटीलाई सासूले नसहेर छुट्टी, अर्कीको पोइ लाहर.. ।” बूढी परी लाउँदै थिइन्‌,बीचैबाट अर्का एउटा भलादमीले प्वाक्क भन्यो- "कुरो राम्रो, विश्वनाथबाबालाई सधैँ भेटी मात्र कति चढाउनु त, कहिलेकाहीँ केटी पनि चढाइदिनैपर्छु । यसबाट एकतिर चेलीबेटीको उद्धार हुन्छ, अर्कोतिर आफ्नो दालरोटीकोसमस्यै टर्छ ।” भलादमीले यो कस्तो क्रा गरेका हन्‌, म त लक्क न बक्क भैजिल्लिदै थिएँ, बूढी आमै भने जिस्क्याइएको जँडयाहाभैँ पाखुरा खैँचेर सराप्नथालिन्‌- “तीर्थ जान लागेका मेरा छोरीबेटीसँग आँखा जुधाउने तँ लुठालाईपख्लास्‌ !” वास्तवमा त्यो बिचरो भलादमीले आँखा जुधाएकै थिएन है, नभएकोकुरा भन्नु पाप लाग्छ, तर बूढी किनकिन त्यसै रन्किन्‌ र मसित भन्न थालिन्‌-“हेर्नोस्‌ न बाबू, के मैले यी केटीहरूलाई भागीरथीमा वगाइदिउँला त ?”भलादमीले भने- “भागीरधीर र त केही थिएन, माझीले उतार्थ्यो, तरचचार पाथी चनामा मोलाउला भन्ने पो डर त ।” यो औडेखौडे कुरा के हो,मैले भने आधुनिक साहित्यजस्तै सबै बुझेर पनि केही बुझ्न सकिनँ ।

'असार-साउनको माटो, बाइरोडको बाटो ।' ड्राइभर रमले रन्न, ट्रकयात्रुले टन्न । अब चाहिया के र : एकछिन त थचाराथचार धक्कमधक्कालेनिकै स्वाद चखाएको थियो, तर जतिजति टक उँभोउँभो लांग्दै गयो, उतिउतिआफ्नो हंस भने उँधोउँधो हुँदै गयो । तैपनि वीरको यात्रा वीरताकै माफिकहुन्छ भन्दै बूढीका चेलीबेटीलाई म आश्वासन दिँदै थिएँ- तीर्थ जानेलाई केकोडर ? बाँचे बाराणसी, मरे अमरावती । तर, नढाँटीकन भनूँ भने आफूलाईचाहिँ सन्देहै थियो । बाँचे त म लाहुर पुग्छुपुग्छु, मरे कहाँ पुग्छु : स्वर्ग किनरक ! स्वगौं पुग्न त अमरावती इन्स्योरेन्स कम्पनीका एजेन्ट-बाजेहरूलाईखीर खुवाएकै छैन । जे होस्‌, वीरजातिको सन्तान भएकोले बाबुबाजेलेकमाइदिएको नामकै भरमा चित्रगुप्तले कमसेकम सेकेन्ड क्लास सिट त कसोनदेलान्‌ '

म आफ्नै सोचाइमा एकस्र थिएँ, पछाडिबाट कोट्याउँदै एक जनासाहूजीले भने “तपाईं लाहर जाने भए त्यतातिर रायोको सागको माग विचार

७६ / भैरव अर्यालका हात्यव्यङ्ग्य

गर्नुहोला है ! नभए एजेन्ट बनेर प्रचार गरे कमिसन पनि दिउँला । मेरोव्यापार चानचुने छैन बुभ्नुभो, यसपालि मात्रै पाँच हजारको साग निकासीभयो ।” आफ्नो मूल राष्ट्रिय तरकारी पनि विदेश निकासी गर्ने साहूको करासुन्दा मेरो भने साह्रै चित्त दुख्यो र भनिहालेँ- “बिहानबेलुका अरू थोक केहीनपाए पनि डुकुको झोलसित ढिँडो पुकुपुक्‌ निल्न सकिन्थ्यो, त्यही डुकु पनिनिकासी गरिदिएपछि त तरकारी मात्रै होइन, भोलिदेखि तिहुनकै समस्या तपर्दैन ?” साहले बीचैमा कुरा काद्तै भने- “तिहुनको समस्या झन्‌ टर्छ ।गहिरिएर हेर्नोस्‌ त, यताबाट सागका मुठा पठायो, उताबाट सब्जीको ' डिब्बाभिकायो । मीठोको ठाउँमा मीठो, छिटोको ठाउँमा छिटो, कुरा बुभ्नुभएन ?यस्तै हुन्छ चत्रहरूको व्यापार !” साहुको कुरा मलाई मनासिबै लाग्यो ।आजको जमानामा पनि उहाँको झिलिमिली रेडिमेड 'सब्जी' खान छाडेरदुकुचामा पखालेको डुक्चा को केलाइरहोस्‌ । सरकारी काममा होस्‌ कितरकारी खानमा होस्‌, सबैतिर छिटोछरितोपनको आवश्यकता छ आज, आधुनिकसभ्यता भनेकै यही न हो!

साहूजीसित कुरा गर्दागर्दै आफू त सातघुम्तीमा हाराबारा तोरी गर्दैघुम्न पुगिसकिएछ । भक्तिनी बुढिया रामराम भन्दै थिइन्‌, तर ड्राइभर हरामपरेकोले ट्रक झन्‌झन्‌ वेगसित घुम्न थाल्यो । घच्चाघच्ची गर्दागर्दै लागेछक्यार चौधरीज्यूलाई ! कालोकालो अनुहारलाई रिसले झन्‌ कालो पार्दै झपारिहाले-“पहाडिया लोग मूर्ख होते है । सडक बनवा दी है हम लोगौं ने, घच्चा देते हैंहमेँ ही । जरा सन्मान के कायदे सीखो ।” आफूले त पक्की भाषा जानेको भएपो बुभनु ! पक्की बात गर्न पनि कि लाहरे हुनुपर्छ कि जोगी हुनुपर्छ यहाँ ।तैपनि शिष्टतापूर्वक चौधरीज्यूलाई भनेँ- “बाटोमा कहिलेकाहीँ घच्चा लाग्छहजुर ! नरिसाउनोस्‌ ।” चितुवाका जस्ता आँखा एक पटक तरेर उनकी श्रीमतीलेभनिन्‌- “आइन्दा ऐसा मत करना, कहाँ जा रहे हो ? हमारे यहाँ नौकरबैठेगा ?” यो कुराले भने मलाई यस्तरी रनक छुटायो कि फट्कारेर भनिदिएँ-“म त लाहुर पस्न लागेको पो त, तिमीकहाँ नोकर बस्छु ?” “बैठोगे तो तुम्हेँहम दरबान भी बना देगे” भनी चौधीरनी भाउजू आँखा नचाउँदै थिइन्‌, मफरक्क फर्केर पुगेँ अर्कै छेउमा ।

प्राणबायु अपानबायु दुवै समान भएकाले ट्रकभित्र सास फेर्न पनिमुस्किल परिरहेको थियो । घुइँचोले कुन कसको सीट हो, कोको कहाँनिर छन्‌पत्तै भएन, मानौँ संसार-सागर त्यहीँ थियो । त्यसैले मलाई लागिरहेको थियो-

लाहुरेको यात्रासंस्मरणा ? ७७

लाहुरबाट फर्किंदा त म यो भद्रगोलमा के बस्थेँ, त्यति बेला आफूसित रुपियाँकोब्याग हुन्छ, स्वास्नीलाई ल्याइदिएका लुगागहना हुन्छन्‌- केके हुन्छन्‌ केके !सम्झेर के साध्य ! देश भनेको देशै हो, धन हुने बाबूसाहेबहरूको राख्न जानेठाउँ पनि उहीँ, नहुनेहरूको कमाउन जाने ठाउँ पनि उहीँ । दाजुभाइसितझगडा परे झिटीभझाम्टा जिम्मा दिने पनि उतै, बाबुआमाले गाली गरे पाखुराखैँचन पाइने पनि उतैबाट । कस्तो बिचित्र ठाउँ होला त त्यो !

मैले गम्दागम्दै ट्रक त पुगिसकेछ रक्सोल । उत्रनेबित्तिकै विभिन्न थरीउर्दीपोसाक लाएकाहरूले “बाबूजी, इधरउधर” भन्दै मलाई छोपिहाले । वीरनेपाली भनेपछि स्वागतार्थी पनि कतिकति आएका ए ! मैले नेप्टै भए पनिआफ्नो नाक फर्सीजस्तो पारी फूलाएँ । तर फसादचाहिँ के पन्यो भने सबैलेतानेपछि जाने कतातिर ? ससुराली भिन्न भएको साल सोह्7सरादको श्राद्धमागएको जुवाइँलाई जस्तो अप्ठ्यारो पन्यो आफूलाई त । “क्याहो ए वीरबलभान्जा ! तिमी पनि यहाँ ?” त्यहीँ नजिकबाट आफ्ना मामाको स्वरले मलाई'झसङ्ग पारिदियो । “ओहो, मामा तिमी पनि यहाँ ?” मामालाई भम्टँदै मैलेपनि सोधिहालेँ- “उता लाहुर गएको भन्थे- यहीँ हो कि क्या हो लाहुर ?”मलाई आफूले तानिरहेको रिक्सामा बस्नै अनुरोध गर्दै मामाले भने- “तिमीअलि सोझा छौ भान्जा ' नेपालीको निम्ति डाँडो काट्यो कि लाहुर ! तिमीकता नि ?” मैले चकित भावमा जबाफ दिएँ- “म पनि लाहुरतिर लागेको !”“लाहर त लाहुर, तिमी साँच्चीकै लाहुर पुग्न आँटेछौ, पोकोपन्तरो खोइ ?”यताउति हेरेर झपादै मामाले भने । नभन्दै पोकोपन्तरो त अर्कै स्वागतार्थीलेअघि नै लगिसकेछ- अब कहाँ कसलाई समाउन जाने त लौ !

“फ्यँकिदेक त्यो टोपीसोपी, यता टोपीको दर्शन पाएपछि पोको मात्रैहोइन पोकोवालालाई बोकोभैँ घिच्च्याएर बेचिदिन बेर छैन बाबै !” मामाकोयो व्याख्यान मैले केही पनि बुझिनँ । तैपनि टोपी फुकालेर रिक्सामा बसेँ ।मामा सोध्दै गए- “अब के गर्छौं त ? रिक्सै चलाउँछौ भने, मामाभानिजकोकांमक्रो मिलिहाल्यो । होइन, म त नोकरी नै गर्छु भन्छौ भने कुनै होटलमाबेरा खाली छ कि बुभनुपर्ला ।” मामाको यस प्रश्नले मलाई छक्क पान्योरसोधेँ- "के साँच्चै लाहुर यही हो मामा ?” मामाले मुस्कुराउँदै जबाफ दिए-“भनिहालेँ नि, हाम्रो निम्ति डाँडो काट्यो कि सबतिर लाहुर । रक्सोलमा रिक्साचलार बा दरभङ्गामा दरबानी गर, मलायामा बुट ठोक कि मणिकर्णिकामामुर्दा बोक, घर गएपछि कमसेकम पाइजामा नफाटुन्जेल तिमी लाहरे भइहाल्छ ।"

उद “ भ्ैरब अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

मामाका यी मार्मिक क्राले म त छानाबाट खसेजस्तै भइहालेँ, निधारमाचिटचिट पसिना आयो, नाक-मुख खङ्ग्रङ्ग सुकेर रिक्सैमा घोप्टो परौँला भन्नेडर लाग्न थाल्यो । “के यही हो त लाहुर- हजारौँ नेपालीले आउने गरेकोलाहुर ? वीरजातिले पुरुषार्थ देखाउने लाहुर ?” मैले अत्तासिँदै सोधेँ आफ्नालाहुरै मामासँग । मामाले च्याँठिएर जबाफ दिए- “के तिम्रो हाम्रो बीरताखलङ्गामा लड्ने नेपालीको वीरता हो र ? त्यसो भए त तिमीलाई देशकोमाया हुन्थ्यो, उतै घोट्टिन्थ्यौ, उतै बाँच्थ्यौ । तर तिम्रो वीरता, त्यो 'गुर्खा' कोवीरता, जसले देशमा एउटा काम गर्नुभन्दा विदेशमा सत्रोटालाई सलामगर्नुलाई पुरुषार्थ ठान्यो, आफ्नो पसिना दिनुभन्दा अरूको निम्ति रगत दिनजान्यो । तिमी त्यो कँवर-कुलको कमानमा दीक्षित नेपाली जसले तन्नेरीकोतन, तरुनीको मन सबको दरभाउ बसायो, धन कमायो, कैयौँ ब्याङ्क जमायो ।कुरो बुभ्यौ ?” तर सत्यसत्य मैले कुरो बुझिनँ । मैले मामाको कुरा बुझिनँ ।तर मनको भित्री भागमा चाहिँ के लाग्यो भने- घरबाट ल्यएको पोकोपन्तरोमात्रै नहराएको भए पनि म ठाडै खुट्टाले फर्कन्थेँ घर । तर, अब परियो यताआफू अलपत्र, जहान उता अलपत्र, जो भएको भझिटीझाम्टा पर्न गयो साहकोसत्र ! जे होस्‌, हामी वीरको साथै उदार पनि त हौँ, दुई-चार जना हामीजस्तास्वदेशीहरू हराएर के भो, कैयौँ 'देशी' हरू नक्कली मयूरभैँ भित्रिदै पनि तछन्‌ के नि ! तर जति सम्झाए पनि मनचाहिँ बिग्य्रोबिग्य्रो, लाहुर बस्नै मानेनर फर्के घरैतिर । त्यसैले, हेर्नोस्‌, कहाँ लाहुरे बन्न गएको मान्छे अहिलेसम्मदाउरे बनेर भ्याउरे गाउँदै छु ।

वैशाख, २०२१ गोकर्णरचना

लाहुरेको यात्रा संस्मरण / ७९

नेता नम्बर एक सय एक

दन्त्यकथामा आकाशबाट फुलौरा बर्सेझैँ अन्त्यकथामा एकताकापातालबाट नेता बर्सन्थे । काला, गोरा, ध्वाँसे, छिर्निरे, फ्याँते, फोक्से, चुच्चे,नेप्टे, भँगेरे, चमेरे- जस्तो नेता खोजे पनि त्यति बेला पाउन सकिन्थ्यो ।साँच्ची भनूँ भने तिनताक नुनमा कन्ट्रोल भए पनि नेतामा थिएन । पाटीमाबास नपाए पनि पार्टीमा त खास पाइन्थ्यो । त्यसैले म कुरा भिकम्तै छु त्यहीझालेमाले दशाब्दीको ।

म थिएँ त्यस बेला बेनामी अड्डाको बहीदार । अड्डा बेनामी भन्दैमा मआफू पनि बेनामी थिएँ भन्ने नसम्झनुहोला नि । खासखुसबहादुर खतिबडाभनेपछि सिंहदरबारदेखि लिएर कमिलाकुटीसम्म मलाई नचिन्ने कोही थिएन ।बाहिर छउन्जेल घुम्ने, भित्र छउन्जेल उभ्ने भएकोले कोही मलाई बहीदारकोसट्टा फुइँदार पनि भन्ने गर्थे । तर के गर्नु र ! प्रमोसन पाउने बेला भयो किआइपुग्थ्यो अर्कै जगरसेठ, कहिले नेतामार्का, कहिले नातामार्का ।

मलाई एक दिन झोकै चल्यो, दर्जाको पछाडि एउटा 'टर' नझुन्डिएकोजागिर के खानु ? किनभने जमान्तै 'टर' को छ हेर्नोस्‌ न- मिनिस्टर, डाइरेक्टर,इन्सपेक्टर, मास्टर, डाक्टर, एडिटर, अडिटर इत्यादि । पुलिस इन्सपेक्टर नपाएबस कन्डक्टर नै सही, एडिटर नपाए कम्पोजिटर नै सही, एउटा 'टर' तझुन्ड्याउनै पर्छ बा ! यो जाबो बहीदार सधैँको दिक्दार । यस्तै कुरा सोच्तैमकैमार्का बेसनको लड्डु खाएर चुइँचुइँ कराउने साइकिलरूपी छुचुन्द्रोमागणपति लम्केभैँ ढल्किदैढल्किदै हल्लिरहेको थिएँ ! नयाँसडकको मूल ढोकैमाप्रसिद्ध नेता कछुवाकान्त कार्की भेट भए । साइकिलबाट ओह्लदै नमस्कारपूर्वकमैले सोधेँ- “नेताजी कता ?”

“एउटा पार्टी छोडिहालियो । अर्को पार्टी खोलिसकिएको छैन । त्यसैले

4० ” भैरब अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

हालसाललाई नेताजी न यता न उता !” नेताजीले नाक मुसार्दै भने । अनिखल्तीबाट क्राइभेन चुरोट निकाल्दै गम्भीर मुद्रामा मलाई सम्झाए- “ तपाईंजस्तानौजवानले पनि बहीदारमा झुन्डिने हो ? आउनुहोस्‌ मेरो पार्टीमा काम गर्न ।सेक्रेटरी गराइदिन्छु । अहिलेलाई चिया-चुरोट चलाइदिउँला, चन्दा धेरै उठेपछिचप-चुस्कीको चमेना पनि गर्नुहोला ।” सेक्रेटरी, हँ ! 'टर' भन्दा पनि ठूलोटरी !! उनको क्रा सुन्नेबित्तिकै के खोज्छन्‌ काना ? आँखो भनेझैँ मलाईलाग्यो र झोला र झन्डा काँधमा हालेर हिँडे त्यहीँदेखि चन्दा उठाउने धन्दामा ।जोजो जेजे चाहन्छन्‌ त्यहीत्यही मिलाइदिन आशा देखाएपछि चन्दा झर्न कतिबेर ! हाम्रो घोषणापत्रमै लेखेको थियो-

“व्यापारीलाई दर, सुकुमवासीलाई घर, जागिर खानेलाई पोस्ट, खाजाखानेलाई टोस्ट, जोगीलाई जंक्सन, रोगीलाई इन्जेक्सन, पढ्नेलाई पास, खेल्नेलाईतास, गाइनेलाई भ्वाइलिन, आइमाईलाई नाइलिन; पुलिसलाई डन्डा, नेतालाईझन्डा; पन्डालाई भेटी, गुन्डालाई केटी इत्यादि ।”

तर के गर्नु- नेता थिए नम्बर वन, जति चन्दा उठाए पनि आफैँ.च्वाम्‌ । आखिरमा मएर मलाई जङ्बहादुरको पालाको एउटा जडाउरी कोटमाटारिदिए । चौटा खान गएको सम्धि झोलमा डुबेर मन्यो भनेभैँ म हिस्स बूढीहरिया दाँत भएँ । तर उद्योग गर्दै रहेपछि एकातिर नभए अर्कोतिर गल्फ भन्नेसम्झेर तुरुन्तै ज्वाइन गरेँ अर्को पार्टी ।

पार्टीको नाम त के हो कुन्नि, अङ्ग्रेजीमा थियो, तर नेताको नाम भनेरेशमवीर पाँडे हो ! नेतालाई भेटेकै दिन श्रीमती नेतीले मसित सुटुक्क भनिन्‌-“तपाई पहाडको मान्छे, एक टिन शुद्ध घिउ ल्याइदिनुहोस्‌ न, म उहाँ हजुरलाईभनेर अफिससेक्रेटरी गराइदिउँला ।" के गररँ-

“नेताना नेतीनां चैव वचन नैव लंघयेत्‌,

संसदीये प्रजातन्त्रै पार्टीनितैव ईश्वर: ।”

यही ठानी गएँ उही दिन काम्लोकुम्लो बोकेर देउपुरतिर । तै, घिउबोकेर आउँदै थिएँ, भाग्यमानीको भूतै कमारा भनेझैँ अर्को नेताले समाएरभने- “त्यो ठगसित किन लाग्छौ, बरु एक टिन घिउको अर्डर मै दिउँलातिमीलाई, मेरो पार्टीको सङ्गठन गर ।" कुरा मलाई ठीकै लाग्यो र थालेँउनैको पार्टीको लागि मान्छे फकाउन । माम पाएपछि काम गर्न को गाह्रोमान्छ ? कसैलाई कुराले फुलाएर, कसैलाई सुराले झुलाएर, कसैलाई झन्डालेलोभ्याएर, कसैलाई डन्डाले सोभ्याएर, कसैलाई खेती जोरिदिउँला भनेर,

नेता नम्बर एक सय एक / यप

कसैलाई केटी खोजिदिउँला भनेर, कसैलाई नुन पाउला भनेर, कसैलाई सुनलाउला भनेर इत्यादि गर्ने कृत्य गरी मेरा मनोमान खुसी राजीसाथ पार्टीकोसदस्यबुकमा सही गराएँ । यसको फलस्वरूप कैयौँ पटक जुलुस, भाषण,हडताल, पिकेटिङ गरियो । “जहाँसम्म हाम्रो अखिल नेपाल दुःखमोचन पार्टीकोसरकार हुँदैन, त्यहाँसम्म हाम्रो सङ्घर्ष जारी नै रहन्छ” भन्दै सभापति श्रीबकनबिलास बनियाँले नेपालचौरमा कुर्ले । शहीदको शपथ खाँदै उनले योपनि भने कि हाम्रो पार्टीको सरकार बनेको भोलिपल्ट नेपालको दुःखजतिकालमोचनमा लगी म बगाइदिन्छु ।

नभन्दै नेताले फुर्का हालेको दिन उनकी सालीले हीराका लुर्का पाइन्‌,मैलेसम्म एक तुर्का चिया पाएको थिएँ, मैले बनाएका सदस्यले एक कुड्काल्बाङ पनि पाएनन्‌ वा अरू जनताले भने भोलिपल्टदेखि कतै नेताका सालाको,कतै सालाको पनि सालाको मुड्का पाउन थाले । यो देखी मलाई साह्रै जङचल्यो र म पुगेँ अर्कै पार्टीमा ।

तर त्यो रहेछ गजब पार्टी । जानासाथ मेरो इन्टरभ्यु पो लिन थाल्यो !प्रश्नोत्तर यिनै थिए-

“हूलदङ्गामा तँ कति पटक पक्रिएको छस्‌ ?”

“छैन ।”

“हतियार चलाउन केके जान्दछस्‌ ?”

“जान्दिनँ ।”

“चोरी, रहजनी इत्यादिमा बात लागेको छ कि छैन ?”

“छैन ।"

“परेको बेलामा चर्पीको प्वालबाट भाग्न सक्छस्‌ कि सक्तैनस्‌ ?”

“सक्तिनँ” इत्यादि । अनि नेताले एउटा ठेलो पल्टाएर भन्यो-

“चोरीचकारी नगरी चतुन्याइँ हुन्न

दङ्गाफसाद नगरे इजतै रहन्न ।

सोझा र सज्जन कबै नलिनू दलैमा

पार्टी चलाउनु सधैँ छल औ बलैमा ।"

यो सुनेर म अक्क न बक्क परी फर्कै बरैतिर । तर पार्टीको नशाअफिमको भन्दा पनि कडा हुने रहेछ । बाबुआमा गाली गर्थे- पार्टीमा कदनुभन्दापाटीमा एउटा नाङ्ले पसल थाप्नु नि बाबू ? तर के भन्या यस्तो ? नेता हुनेमान्छेले नाङ्लाँ तिलौरी बेचेर बस्नु ? तिलौरीको सट्टा बरु स्वास्नीको तिलरी

५२ ” भैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

बेचुँला नि भनेजस्तो लाग्यो । अनि मैले धमाधम एकपछि अर्को, अर्कोपछिअर्को गर्दै भएजति पार्टी चहारेँ । दुई-चार वटाको नाम पनि सुनिहाल्नोस्‌-

(१) राष्ट्रिय छलछाम परिषद्‌ ।

(२) अराष्ट्रिय पेडाजुल्फी दल ।

(३) अन्तर्राष्ट्रिय खुर्पा पार्टी ।

(४) अराष्ट्रिय जम्बुक दल ।

(५) सुराष्ट्रिय कन्याखोज मण्डल ।

(६) कुराष्ट्रिय कुकर्म काउन्सिल इत्यादि ।

श्राद्ध गर्दा बिकरलाई घोप्टघाएको दुनो पनि पछि गएर पुरेतले सोभ्याउनलाउँछन्‌, तर मेरौ घोप्टिएको दुनो कतै पनि सोझिएन । एक सयवटा नेताकोसङ्गत गरेँ, जुत्ता बोके, आखिरमा आएर न यता न उता। त्यसैले 'फोकैशान्ति मैले पनि मावलीको मद्दतले एउटा पार्टी खोलेको छु, जसको नाम हो-अखिल नेपाल भस्याङभुसुङ दल' । जसले जे भने पनि आखिर म पनि एउटानेता भैहालेँ । अन्त्यमा, मेरो पार्टीमा काम गर्न चाहने कुनै कङ्गाली छ भनेबङ्गाली भाषामा एउटा दरखास्त लेखी बतासे हुलाकमा खसालिदिनुहोलाअधवा जग खन्ने मुसा, घुरी खोस्रने बिरालाको सिङमा झुन्ड्याइदिए पनिहामीकहाँ आइपुग्छ । सो पनि नसके एउटा लाटोकोसेराको कानमा सुटुक्कभनी पठाए पनि हुन्छ । नोट गरी राख्नोस्‌- नेता नम्बर-एक सय एक ।

प्रहरी फागुन, १९६५ सन्‌ह्नैकन्तला

नेता नम्बर एक सय एक ” परे

महापुरुषको सङ्गत

'जब भयो राति, अनि बूढी ताती' भनेझैँ जब कालले पासो हाल्दैल्याउँछ, अनि मान्छेमा ज्ञानगुनको चासो लाग्दै आउँछ । पहिले सालीकाआसक्तहरू पछि कालीका भक्त हुन्छन्‌, पहिले खन्तीराजमा बदनामी कमाएकाहरूपछि सन्त महाराज भई रामनामी गुन्न थाल्छन्‌ । संस्कारै यस्तै छ । संसारैयस्तै छ । त्यसैले आफू पनि उस्तै । साठी नपुगुन्जेल पाठीको घिच्रो पनिनिमोठियो, लाटीको तिघ्रो पनि चिमोटियो । कसैको घाँटी अँठयाइयो त कसैकोगाँठी जिब्टधाइयो । कतै जोरै हात लम्काइयो त कतै सोह्दै भाइ झम्काइयो ।जब आँट मर्दै र दाँत झर्दै आयो, अनि बल्ल घट्टमा घाम लाग्यो- ए!महापुरुषको सङ्गत त गर्नै पर्ने ! मर्ने बेलामा बूढाबा' ले भनेका थिए- “अरूथोक नसके पनि महापुरुषको सङ्गत त गरैस्‌ है बाबू ! ज्ञानगुन पाइन्छ, स्वर्गजाइन्छ ।”

तर महापुरुष पाउने कहाँ ? यसै त देशको जनसङ्ख्यामा स्त्रीको भन्दापुरुषको सङ्ख्या कम छ । त्यसमा पनि लाहुरे भएर विदेशमै रत्तिएका, दाउरेभएर स्वदेशमै लत्तिएकाको के भाउ ? योबाहेक जति छन्‌ तिनमा पनि जमानाकोजाँतोमा सभ्यताको सातु पिन्दापिन्दै जिङ्ग्राएको भयाउरै छन्‌ । त्यसैले क्रैगर्ने हो भने यहाँ पूरापुरुषको भन्दा लघुपुरुषको सङ्ख्या धेरै होला । महापुरुषकोत कुरै छोड्‌ ।

तैपनि पहिल्यै हरेस खाएर त भएन । त्यसैले एक दिन बिहान टौबामाकौवा नबास्तै गौवाको बासी पानीले पूजा भूजा चामचुम पारेर निस्कैँ ममहापुरुषको सङ्गत गर्ने ।

हाम्रा भेगका लम्वरी पण्डित पनि त महापुरुबै हुन्‌ । उनका नामै मात्रहुँदा हुन्‌- १०६ । कुराकानी गर्दा प्रत्येक वाक्यमा 'जो छन्‌ सो' जोड्ने हँदा

द४ “ भैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

कोही उनलाई 'जो छन्‌ सो पण्डित' भन्थे । घिउ चिनीबिनाको खाना बोसीकोदाना' भन्ने उनको सिद्धान्त भएकोले कोही भन्थे उनलाई 'घिउ-चिनी बाजे ।'यस्तै, दाँत उछिट्टिएकोले केटाकेटीहरू 'दन्तुरे बा' भन्थे त खुट्टो अलि खोच्याउनेहुनाले ठिटाठिटीहरू भन्थे- 'खुन्तुरे बूढा । जजसले जे भने पनि उनी थिएधर्मशास्त्रका नम्बरी पण्डित । जरसाहेबका खोपीदेखि बाख्रे बूढीको झोप्रासम्मसबै उनका जजमान, सबैकहाँ उनको सम्मान, त्यसैले श्रीगणेशाय नम: मैलेपनि तोक उनकै दलान ।

बूढा जबाँमर्दै हुन्‌, त्यति सबेरै पुसको ठन्डीमा पनि मन्डी ओढेर चन्डीभटभटचाउँदै गोठमा भुसा काटिरहेका । मैले पाउलागी गरेपछि मन्डी फालेररामनामी बेह्विँदै चिप्लो स्वरमा सोधै- “कताबाट जो छन्‌ सो आइस्‌ त नानी !तीर्थबर्त जो छन्‌ सो त केही आँटिनस्‌ ?” मैले भनेँ- “मर्ने बेलामा केहीज्ञानगुन पाइन्छ कि भनेर हजुरजस्ता महापुरुषको सङ्गत खोज्दै हिँडेको बा !”बूढाले मलाई हप्काउँदै भने- “मने बेलामा त जो छन्‌ सो दसदान गर्नु,वृषोत्सर्ग गर्नु, सप्ताह लाउनु, शय्यादान गर्नु पो पर्छ त जाबा ! दानबिनाकोज्ञान जो छन्‌ सो मकैबिनाको घानजस्तै हुन्छ, बुझिस्‌ !” उनी मलाई नुझाउँदैथिए, नजिकै बाँधेको भैँसीले गोबर लतपतिएको पुच्छर हल्लाउँदै बूढाकोमूखैमा छयाप्प हानिदियो । हत्त न पत्त रामनामीले दाह्टी पुछै, अकस्मात्‌हाच्छिउँ आएर तमाखुका धूवाँले धैँस्याएका जुँघामा नागपुरे पालिस थोपरिदियो ।त्यही बेला एक जना गाहकी गोरु खोज्दै उनैको गोठभित्र आइपुग्यो । जुँघामुसार्दै बूढाले भने- “हिजो एक जना पिशाचकहाँ जो छन्‌ सो सत्यनारायणकोकथा भन्न गएको, अमिलो ट्वाँक दही जो छन्‌ सो खान दिएर रुघा' जो छन्‌सो लागिसक्यो ।"

गाहकीले यतिन्जेल गोरु हेरिसकेकोले मोलमोलाइ चल्न थाल्यो । बूढालेएकैचोटि कुरा सिद्धघाउन खोज्दै भने- “शास्त्र जो छन्‌ सो बाहुनले गाईगोरुजो छन्‌ सो नबेच्नु भन्ने लेखेको छ, त्यसैले ५० दिन्छौ भने लैजाक जो छन्‌सो नत्र म गोरु बेच्तिनँ ।” गाहकीले साह्रै बूढो भएकोले ४५ देखि दिन नसक्नेराय प्रकट गरेपछि बूढाले च्याँड्घिएर कुरा थपे- “अलि बूढो भए पनि जो छन्‌सो गुजाँतीको खच्चड हो ! कसो नानी ?" आफ्नो मुखतिर ताकेर सही मागेपछिमैले पनि बोल्नै पस्यो । भनिदिएँ- “यस्ता क्रषिजस्ता महापुरुषले पनि ५रुपियाँको निम्ति झूटो बोल्छन्‌ ? गोरु जातकै हो ।” गाहकी भन्दथ्यो- “योगोरुको पनि दाह्ठीजुँघा हुँदौ हौ ता बाजेजस्तै क्रषि देखिन्थ्यो होला ।" यो सुनी

महापुरुषको सङ्गत ८१

रन्किएर बूढा भैँसीलाई भुसा कोच्याउँदै उच्चा स्वरले चतुश्लोकी भागवत पाठगर्न थाले, मचाहिँ जुरुक्क उठेर हिँडे घरतिर । .

ढुङ्गो खोज्दा देउता मिलेभैँ सच्चा महापुरुष त आफ्नै पिँढीमा पोप्रकट भएका रहेछन्‌ । सोझो मनले चिताएपछि 'तँ चिता म पुच्याउँछु' भन्छरे दैवले, नत्र त पशुपतिपुरका स्वामी मेरो झुप्रामा कसरी प्रकट हुन्थे ।

उनका पनि नाम त थुप्रै थिए । सन्तान नभएका आइमाईलाई सन्तानहुने जन्तर बाँध्नमा प्रख्यात भएकोले धेरै उनलाई 'सन्तान गिरी' भन्थे । तरकोहीचाहिँ बाली उठाउन घरघर हिँड्ने हुँदा फटफटानन्द भन्थे त कोहीपार्टीप्रचारमा गाउँगाउँ चहार्ने हुँदा चटपटानन्द पनि भन्ने गर्थे । वास्तवमाउनको सम्कली नाम थियो- स्वामी सद्गुणानन्द षड्शास्त्रोपाध्याय । उनकोखान्की जग्गाको सानु टुक्रा आफूले पनि कमाएकाले आफ्नो त साक्खै तल्सिङपनि ।

महापुरुष प्रकट हुनाको कारण खोतल्दै थिएँ- उनले बालीको कुराझिकेर आफैँलाई हपार्न थाले बा ! आङमा गेरुवा रेशम, हातमा बेरुआ औँठीलगाएका महात्मालाई मैले तिर्नुपर्ने पौँच पाथी धानको त्यत्रो मोह ! तैपनि मैलेआफ्नो मनको बह फोएँ, ज्ञानको निम्ति रोएँ । अनि आफ्ना महापुरुषार्धहरूउनले मलाई निकै सुनाए । एउटा मोहीले दुई पाथी कोदो बुझाउन ल्याएकोथिएन रे, उनको पालो घरैमा गएर त्रिशूल चखाइदिएपछि थुरधुर कामेरभोलिपल्टै ल्याए रे । एक पटक सेठकहाँ उनले यस्तरी गीताको प्रवचन गरे रेकि त्यो प्रवचन सुन्दासुन्दै मुग्ध भएर एउटी आइमाई उनको काखैमा लड्नआइपुगी रे । यसबाहेक उनले कतिपल्ट आफ्नो हातमा आइसकेको मन्त्रीपदछोडेर जनताको सेवा गर्न 'गुठी-बिर्ता संवर्द्धन परिषद्‌' खोलेको र आगे सालजिल्ला पञ्चायतको चुनाव लडेर आफ्नो संस्थाको अधिवेशन गर्न आँटेको क्रापनि बताए । उनको पुरुषार्थ सबै सुनेपछि मैले पनि उनको संस्थामा सदस्यहुने भाका राखी दहीचिउरा ख्वाउँदै बालीको कुरा छल्न खोजेँ, तर हिँड्नेबेलामा उनले भने- "ज्ञान लेना है तो कल धान लेकै आइए, नहीं तोमोहीयानी मिलेगा दूसरेको ।”

यसरी दुईतिरबाट निराश भएपछि मैले निश्चय गरेँ- गोपी गुरुकै गोडाकिन नसमातूँ ! सक्कली महापुरुष उनी पो त ! राधाको झैँ सिउँदो, रुम्मिणीकोझैँ अलख, दुपीमा अत्तर, जुँघामा कलप, गलामा सिक्री, गालामा फाः, गुरुजीकोवैह्रन घोती र दोसल्ला । कलिमा जन्मेर मात्रै अलि लीला बढ्न सकेन, द्वापरमा

६६ 7 भैरव अयलिका हास्यव्यङ्ग्य

जन्मेका भए कृ्‌ष्णमाथिका उपरकृष्ण हुन्थे होलान्‌ हाम्रा गोपी गुरु ।

दरबारै भने हुने उनको 'कुटी' मा पुगेपछि आफू त वृन्दावनमा पसेकोमसोजस्तै अक्क न बक्क भएँ । अघिल्तिर कन्या साथमा सधवा, पछिल्तिरसयौँ बढी र विधवा राखेर गोपी गुरु सुनाउँदै रहेछन्‌- गोपिनीको चीरहरण ।मैले सम्झैं, एउटी आइमाई मान्ने हामी त पुरुष कहिन्छौँ भने यतिका आइमाईलेपत्याएका गोपी गुरुलाई महापुरुष नभन्ने को ? पुराण सकिएपछि गुरुकोचरणारविन्दमा आफ्नो अभागी पुर्पुरो टेकाउँदै मैले भनेँ- “म एउटा ज्ञानकोभोको महापुरुषको सङ्गत गर्ने धोको लिएर आएको छु हजुर ?” पुराणकाभेटीघाटी बटुलेर पोको पार्दै गुरुले भने- “लौ, सधैँ यहाँ आएर भक्तभक्तिनीकोसेवा गर्नू ।" गुरुको आज्ञा हुनासाथ एउटी भक्तिनीले मुज्याएको फरिया दिँदैमलाई भनिन्‌- “यति पछारेर ल्याइदिनोस्‌ त बूढा बा !” मलाई जङ चलिसकेकोथियो तैपनि सुनेको नसुन्यै गरेर चल्दिएँ ।

अनि मलाई लाग्यो- जसको धनधान्य, उही सर्वमान्य ।' जाउँ कालुसाहूकहाँ नै, क पनि त एउटा महापुरुबै हो ।

अस्तिसम्म नालुको जुत्ता लाएर आलु बेच्न जाने तालु खुइलिएको कालुसाहलाई अहिले ठालु भयो भन्दैमा महापुरुष कसरी भन्नु ? भन्ने तर्क पनिआउला, तर क लघुपुरुष हुँदो हो त लक्ष्मीले कसरी पत्याउँधिन्‌ ! स्वाँठ भएरअरूलाई लछार्ने भए पनि, ट्वाँट पिएर सडकमा पछारिने भए पनि क्याँट हुनेमान्छे महाजनै गनिन्छ । यसको क्याँट कताबाट कसरी बदलियो भन्नेतिरकिन सोचिरहूँ ? यसरी भित्रभित्रका कुरा खोतल्ने हो भने कसका केके देखिन्छकेके ।

घरमा पुग्नेबित्तिकै साहुजीले चुरोट टक्प्राउँदै सत्कार गरेर छोराछोरीलेवैसा उडाइदिए भन्ने दुःख पनि प्रकट गरे । अनि कुरैकुरामा आफ्ना कुराकोबासा खोल्न नपाउँदै उनले साउती गर्दै भने- "म चाहिने जो तपाईंकहाँआउँदै थिएँ, चाइने जो म बद्री दर्शन गर्न चाहिने जो जाने अठोट गरेको छु,चाहिने जो 'पशुपतिको जात्रा सिद्राको बेपार' भन्दछन्‌, चाहिने जो दुई-चारवटी केटीहरू पाए चाहिने जो लिएर जाँ भनेको, चाहिने जो अचेल उता(?) तिर केटीको भाउ चर्को छ भन्ने सुन्छु । चाहिने जो बाजेले यताउति दुइटीकेटीलाई चाहिने जौ नोकरी लाइदिन्छु भनेर ल्याइदिनुभए चाहिने जो, जोमिलेको आधाआधी गरौँला ।" साहका कुराले म छक्क परेँ । मेरा महापुरुषफेरि भन्दै गए- “चाहिने जो सोफो औँलाले घिउ आउँदैन, चाहिने जो यत्रो

महापुरुषको सङ्गत “ द७

श्वीसम्पत्ति चाहिने जो आलु बेचेर मात्र अथवा चाहिने जो कुटोकोदालो गरेरमात्र चाहिनै जो कमाएको ठान्नुभएको छ ! चाहिने जो लक्ष्मीको ध्यान गर्नेलेचाहिने जो मौकामा गाई पनि, मार्नुपर्छ, भाइ पनि मार्नुपर्छ । चाहिने जोबिरालीको घिउ बेचेर भए पनि बुहारीको जीउ बेचेर भए पनि चाहिने जोढुकुटी भर्नुपर्छ बाजे ! यस कालमा !”

साहका यी कुराले झन्‌ बिरक्त्याए मलाई । अनि सोचेँ- अब यस्ताथोत्राथोत्री केलाउन नलागूँ भाइ ! खोजौँ जमानाअनुसारको महापुरुष । यहीबिचारले रातभरि गम्दागम्दै महापुरुष ठहरिन गए मिस्टर ड्याहाल बौ ।

उनका बानु थिए गणपति दाहाल बाजे भनेपछि निष्ठाकर्ममा नेपालवर्णाएका । उनैका छोरा हिन्दुस्तान छउन्जेल दाहालबाब्‌ भनिन्थे, अहिले अमेरिकागएपछि 'मिस्टर ड्याहाल बौ' भएर फर्केछन्‌ ।

अमेरिकालाई उहिल्यैको नागलोक, अहिलेको कुबेरलोक भन्छन्‌ । त्यस्ताठाउँमा झन्डै दुई वर्ष पढेर आएकालाई महापुरुष नभने कसलाई भन्ने ?

म पुग्नेबित्तिकै उनकी छोरीले भनिन्‌- “डाडी ब्रेकफास्ट लिँदै हुनुहुन्छ,एकछिन वेट गर्नुपत्यो” तर उसले भनेको कुरो नबुझेर म सरासर माथिउक्लेँ । छोरो पूजाचौकामा बसेर बूढा बाबूले भागवत राख्ने खटियामा पूजासामाहाल्ने तामाको प्लेट राखेर सन्जे भन्दा पानी अचाउने आचमनीले चिकेन पुलाउखाँदै रहेछ । मलाई देख्नेबित्तिकै उसले पनि 'डचाडी ब्रेकफास्टमा, ममी बाधरुममा,तपाईं एकछिन वेट गर्नोस्‌” भन्यो । म जिल्लिदै थिएँ मिस्टर डघाहाल बौ 'आईसी' भन्दै ओर्ले । ससाना केटाकेटीलाई पनि अङ्ग्रेजीको राम्रो तालिम दिएकोमाम धन्यवाद प्रकट गर्दै थिएँ, उनले भने- “मेरो आइडिया छ, चिल्ड्रेनलाईचाइल्डहूडदेखि नै नेप्लीज ल्याङ्वेज बोल्नै नदिएर इङ्ग्लिस बोलाउँदै लानपाएपछि यिनको प्रोनाउन्सेसन्‌ करेक्ट हुन्थ्यो ।" सबै क्रा नबुझे पनि मैलेबीचबीचमा 'हजुर' भन्नचाहिँ छौडिनँ । त्यताबाट थाले उनले अमेरिकाकोवर्णन । सडक, पर्खाल, रेस्टुराँ, चियाको कपदेखि लिएर टेलिभिजन रटेलिस्टारसम्मको बर्न सिद्धघापछि दुःख प्रकट गर्दै उनले भने- “के गर्नु र !यहाँ एउटा हिटर र एउटा रेफ्रिजेटर पनि पाइन्न । नेपाल एउटा कन्डी नै हैनबुभनुभो ?” मैले ठाडो उत्तर दिएँ- “बुझेँ ।” अनि उनले नेपाललाई उन्नतिशीलगराउने हो भने यीयी योजना बनाउनुपर्छ भनी आर्यघाटमा बाँध बाँध्नेदेखिलिएर चाँगुको ढिस्काबाट रकेट उडाउनेसम्मका उनका योजना सुनाए । दुईघण्टा अमेरिका माहात्म्य, दुई घण्टा आफ्नो पुरुषार्थ, दुई घण्टा योजना, दुई

घय ” भैरब अर्यालका हात्यव्यङ्ग्य

घण्टा स्वदेश र संस्कृतिको निन्दोचर्चौ, दुई घण्टा अरू फाटफुट कुरा गरिसकेपछिउनले भने- “आई सी, तपाईं किन आउनुभएथ्यो सोध्नै बिर्सेछु ।” त्यही केलाउनकी नयाँ दुलहीले चिया ल्याइ्हालिन्‌, फेरि चल्यो दुलहीको परिचय । किनर कसरी ल्याइयो भन्ने विवेचना । उनी रहिछन्‌ इन्डो-अफ्रिकत केटी, पहिलेकता एयर होस्टेस थिइन्‌ रे, पछि पहिलो लभरले धोका दिएकोले कुन्निकुनचाहिँ धर्डक्लास होटेलमा बसिरहेकी । देशी दुलही भएकीले एउटा धम्मरधुसकोछोरो नाफा पनि आएको रहेछ उनलाई ।

यी सबै कुरा सुनेपछि आधुनिक महापुरुषको सङ्गत पनि ज्ञानगुनकैहुने रहेछ भन्ने ठानी आफ्नो कुरो नखोलीकन म फर्के । फर्कदै थिएँ, नयाँ-सडकमा हात समाउन आइपुगे चरिचुच्चे काजी । अघिअघि महापुरुष खोज्नमान्छे पशुपतितिर जान्थे, अचेल नयाँसडकमै जस्तो खोज्यो उस्तै मान्छेपाइन्छन्‌ । झन्‌ उनको त स्थायी अस्थायी दुवै ठेगाना नयाँसडक भनिदिएहुन्छ । ुचुच्चेचुच्चे अनुहारका चरिचुच्चे काजीलाई नचिन्ने मान्छे विरलै होलान्‌ ।उनी के हुन्‌ त भन्ने भन्दा के होइनन्‌ त भन्ने प्रश्न पहिले उठ्छ । नेताहोइनन्‌ भनूँ, कतिवटा पार्टीको .प्रचारमन्त्री चलाइसके, अभिनेता होइनन्‌ भनूँ,चारवटा नाटकमा विदूषकको पाठ खेल्ने उनै । कवि होइनन्‌ भनूँ, कवि-सम्मेलनमा उनकै डाँको ठूलो, विद्वान्‌ होइनन्‌ भनूँ, जुन बेला भेटे पनि उनीट्युसनमा जान लागेको भन्छन्‌ । यति मात्र होइन, नुझक्कडमा उनी यतिसम्मथिए कि, वदु टोलदेखि गुच्चा टोलसम्म कसकसका घरको हालत के छ, कस-कसको ल्याकत के छ, सबै उनलाई सधैँ कण्ठस्थ । बोलक्कड यति थिए किआफू बोल्न लागेपछि बिग्रेको रेडियोझैँ चार घण्टासम्म एकनास भटभटाइरहन्थे ।अब यस्तो बहुमुखी प्रतिभासम्पन्न मान्छे भेट्टाएपछि म अर्को महापुरुष खोज्नकहाँ गइरहुँ भन्ठानेर मैले भनेँ- “अहो काजी ! म तपाईंलाई खोज्दै हिँडेको ।”काजीले फुरुक्क परेर भने- “लौत,' उसो भए एक कप चिया ख्वाउनोस्‌ !”गङ्गाजलले सूर्यलाई अर्घ्य भनेझैँ महापुरुषलाई एक कप चिया को नख्वाउँदोहो!

रेस्टुराँमा पुगेपछि उनले चिया मात्र होइन चाउचाउ, चमचम, चप,चिकेन आदि चौध धोकको आर्डर गर्दै गफ छाँट्न थाले । आफ्नो साइकिलकोट्युब पड्केकोदेखि लिएर हिरोशिमामा अणुबम पड्केको गफसम्म छाँटेसकेपछिउनले भने- “तपाईंले किन भेट्न खोज्नुभएको हो कुन्नि, मलाई अहिले

महापुरुषको सङ्गत ? 4९

मन्त्रीकी छौरीलाई पढाउन जान बित्यो, कृपया भोलि यसै बेला यतैतिरभेट्नुहोला |” उनको चाला देखेर एकछिन त म जिल्लै परेँ, तर महापुरुषलाईएक पेट मजैसँग आफ्नो पैसाले खुवाउन पाएकोमा सन्तोष पनि लाग्यो । उनीहिँडेसकेकाले पैसासैसा तिरेर बाहिर निस्केको, 'साइकिल चोर, साइकिल चोर'भनी कराउँदै सबै दगुर्न थाले । एकछिनपछि हलमा पसेर हेरेको त आफ्नैमहापुरुष पो साइकिल चौरमा पक्रिएछन्‌ । एक पटक त माया पनि लाग्यो, तरके गर्नु, फुटपाथमा साइकिल अड्याएर किनमेल गर्न लागैकी एउटी महिलाकैसाइकिल उडाएछन्‌ चरिचुच्चे काजीले त । महापुरुष ठानेको मान्छेले कुदाउनैपरे पनि कमसेकम मर्दाना साइकिल त कुदाउनुपर्थ्यो, हेर विचित्रता भन्नेसम्झँदै आधारातमा घर पुगेँ । अघिपछि भएको भए त्यस बेलासम्म भातकृहाएबापत बूढी पन्यूँ लिएर झम्टन्थी होली, तर अहिले त महापुरुषकोसङ्गतमा लागेको उसलाई थाहै थियो ।

कहिलेकाहीँ जहानबाट पनि महान्‌ क्रा निस्कन्छन्‌ भन्थे, नभन्दै घरकीबूढीले एउटा जड कुरो झिकी- “महापुरुष खोज्न पनि लुखुरेले केटी खोजेझैँजहाँ पायो उहीँ लरखराएर हुन्छ ? पस्नुपर्छ सिंहदरबार ।” कुरा ठीकै हो । पढे-गुनेका र देखे-सुनेका जति बढुलिने ठाउँ सिंहदरबारबराबर अन्त कहाँ होलार ? फाईँफुट्टीराज मन्त्रीदेखि सुइँखुट्टीदास पालैसम्म उहीँ पाइन्छन्‌ । त्यसैलेहोला मर्न आँटेको स्याल पनि सिंहदरबारभित्र पस्न पायो भने एकछिनलाईसिंहै बनेर गर्जन्छ भनी अनुभवीहरू भन्छन्‌ । त्यस्तो ठाउँमा पुगेपछि महापुरुषपाइन्न कि भन्नु त स्वर्गमा देवता पाइयोनन्‌ कि भन्नुजस्तै असम्भव शङ्काहो । त्यसैले आनेकाने कौनै कुरा नहेरी भोलिपल्ट पसेँ उहीँ ।

पस्न त पसिहालेँ तर कताकता ! सर्दारसाहेबको दाह्रीमा पसेको जुम्राभैँघरी यता घरी उता गर्दागर्दै आधा दिन त्यसै बित्यो । अलकापुरीमा कुनदेवता, कुन जनता भनेझैँ सबै बडेबड्ेमानका टेबुलअगाडि राखी गजवकागणेशफ्ँ गजक्क परिरहेछन्‌, अब कुनचाहिँ महापुरुषलाई समात्ने हो! तैअजिङ्गरको आहारा दैबले पुच्याउँछ भनेझैँ एउटा कोठामा झुलुक्क देखिए“हुक्के सुब्बा ! हुन त उनी अहिले सुब्बा मात्र होइन, सुब्बाभन्दा माथिकाउपरसुब्बा भैसकेका थिए । तर उहिल्यै सिमसिमे मन्त्रीको पालामा उनकोहुक्का समातेर सेवा गरेबापत एकै पटक सुब्बाङ्गगी पाएकाले अझै उनलाईभन्थे हुक्के सुब्बा । हात मल्न र 'हस्‌' बोल्तमा उनको नाम चारभन्ज्याङभरिप्रख्यात थियो, त्यसैले आफ्ना लोकदेखि ससुराली लोकसम्म हक्के सुब्बा आए

९० / भैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

भनेपछि गरिबगुरुवा, राँडी, विधवा सबै थर्कमान हुन्थे । कमाइ पनि घागडान,जमाइ पनि घागडान भएका यस्ता साहेबलाई छाडेर अर्को महापुरुष कोखोजिरहोस्‌ भनी म पुगेँ उनकै अगाडि । तर कुर्सीकुर्सीमै तेसिएर स्वप्नलोकमापुगेका रहेछन्‌ । अफिसरजस्तालाई अफिसैमा निदाए भन्नु कसरी ? हुन सक्छमध्याह्नकालीन समाधिमा थिए हुनन्‌, महापुरुष न ठहरिए । त्यसैले समाधिमाबाधा पारिदिनु ठीक छैन भनी म ठडिएरै कुरिरहेँ, उनी तेर्सिएरै घुरिरहे, निकैबेरपछि आँखा माड्दै उतको समाधि टुट्यो । चुरोट टक्य्राउँदै मैले दर्शन गरेँ ।

उत्तले मलाई नचिनेका त होइनन्‌, तैपनि महापुरुषले जो पायो उसलाईकहाँ सम्झिराख्छन्‌ र ! सबै नाउँगाउँ सोधे, मैले नालीबेली लगाइदिएँ । आलपिनलेदाँतको लुई कोट्याउँदै उनी भन्न धाले- “कहाँ भन्नुहुन्छ तपाईंको मन्त्रचलाउने ल्याकत र हिम्मत भएको मान्छेलाई तपाईंको दर्जा परिरहेछ चानचुने ।त्यसैले तपाईंको काम गर्ने जाँगरै चल्दैन ।” त्यसपछि ०७ सालदेखि ०१६सालसम्म कुनकुन मन्त्रीले उनलाई कस्तोकस्तो स्याबासी दिए भन्ने बेलीवृत्तान्तसुनाउँदै साहेबले फेरि भने- “के गर्नु, तपाईको जागिर सरकारी भए पनितपाईंको समस्या छ तरकारीको, आफूले तपाईंको नमीठो खाइएन । अचेल तझन्‌ काउलीसाउली भए दुई मुढीको जाउली रुच्छ, साग भए तपाईंको भागबस्न पनि मन लाग्दैन ।” यो भूमिका छाँटिसकेपछि उनले भने- “तपाईंकोघिउ अलिकति किन्न पाए हुन्थ्यो...।" उनी भन्दै थिए चारको घण्टी लाग्यो, दुवैजना उठ्यौँ, त्यताबाट ढोकामा नआइपुग्दै एउटा पिउनले आएर उनलाईचिठी टक्ग्रायो । चिट्ठी हेर्नेबित्तिकै बिचरा कालोनीलो मुख लगाएर डडङ्रङ्गलिडे बरन्डामै । पछि पो थाहा पाइयो... तहबिलको पैसा मासेर तबेला बनाएबापतउनलाई भ्रष्टाचारको पुर्जी आएको रहेछ ।

दरबार पसे पनि घरबार बसे पनि फसादको दशा उत्तिकै । त्यतिकामहापुरुष भेट्वाउँदा पनि चित्त बुझाउन नसक्ता मलाई एक दिन भवाट्ट लाग्यो...म स्वयं पनि त एउटा महापुरुष हुँ, नभए महापुरुषको यो धुइँधुइँती खोज किनचल्थ्यो ? अनि मन बल्ल शान्त भयो । यहाँदेखि बिहान उठ्नेबित्तिकै यी प्रसिद्धआउ महापुरुषहरूको मैले पाठ गर्ने गरेको छु । तपाईंहरूले पनि नबिर्सनुहोला ।

सिंहनाद पौष ०२०, गोकर्ण

महापुरुषको सङ्गत / ९१

जय भुँडी

व्यास बाजेले अठार पुराण लेखे, तर सबभन्दा जरुरी एउटा पुराणचाहिँलेख्न भुसुक्कै बिर्सेछन्‌ । वेदव्यासको युगमा बिर्सेको कुरो आज वेदनाशकोयुगमा तैँले कसरी सम्भिस्‌ ? भन्नुहोला, मलाई पनि हिजै मात्र आफ्नी बूढीआमाले भट्ट सम्झाइदिइन्‌ । साथै यस पुराणको माहात्म्य पनि मैले उनैबाटदृष्टान्तसहित बुझ्ने मौका पाएकोले अरू पुराणको प्रारम्भमा 'शारदायै नमः'भनेजस्तै पुराणको सुरुमा म भन्दछु- बूढी आमायै नम: ।

परलोकका निम्ति होइन, यसै लोकको निम्ति नसुनी नहुने र परोपकारकोनिमित्त होइन, आत्मोपकारको निमित्त नबुझी नहुने यो सर्वकालीन, सर्बदेशीयर सर्वधर्मीय पुराणको नाम हो- 'भुँडीपुराण ।' भुँडी विश्वको सर्वोच्च देवीहुन्‌, जसलाई मान्छेले मात्र होइन, देवाधिदेव महादेबले पनि मान्नुपरेको थियो ।हेरिल्याएको खण्डमा कृष्ण हुन्‌ कि क्राइष्ट हुन्‌, बुद्ध हुन्‌ कि कन्फ्युसियस हुन्‌सबै देवात्माहरू भुँडीबाट मर्त्यलोकमा अवरोहण गरेका हुन्‌ । महर्षि हुन्‌ किमार्क्स हुन्‌, सन्त हुन्‌ कि सार्त्र हुन्‌, सबै दार्शनिकहरू भुँडीमै निर्मित भएर देखापरेका हुन्‌ । वाल्मीकि हुन्‌ कि होमर हुन्‌, टाल्सटाय हुन्‌ कि टैगोर हुन्‌, दाँतेहुन्‌ कि देवकोटा हुन्‌, सम हुन्‌ कि शेक्सपियर हुन्‌ प्रत्येक कविको जन्मभुँडीबाटै भएको हो । अलेक्जेन्डर हुन्‌ कि चङ्गोज खाँ हुन्‌, लिङ्कन हुन्‌ किलेनिन हुन्‌, नेपोलियन हुन्‌ कि जङ्गबहादुर हुन्‌, बिस्मार्क हुन्‌ कि पृथ्वीनारायणशाह हुन्‌, सबै नेताहरूको उद्गमस्थल भुँडी हो । त्यसैले भुँडी जीवनकीनिर्मात्री र विश्वकी अध्िष्ठात्री हुन्‌, जसको पूजाआजा गर्नु प्राणी मात्रको प्रमुखकर्तव्य हो ।

भुँडीको पूजाविधि देख्नलाई त्यति 'झन्झटिया छैन, किनभने हाम्रा अरूदेवदेवीलाई जस्तो चन्दन, अबिर, सिन्दूर, फूल इत्यादिको भुँडीदेवीलाई जरुरत

₹२ ४ भैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

छैन । उनलाई त केवल जल र नैबेद्य भए पुग्छ । तर जल र नैवेद्यका प्रकारर मात्राहरूचाहिँ विवेचना गर्न लाग्यो भने भुँडीपूजाजस्तो अप्ठचारो न भीमसेनपूजा हुन्छ, न भगवतीपूजा । जल मात्र कति थरी चाहिन्छन्‌ कति थरी- चिसो,तातो, सेतो, रातो, चिल्लो, खल्लो, नुनिलो, गुलियो, अमिलो, धमिलो इत्यादि ।अझ नैवेद्य त के कति र कस्तो भनी बयान गरेर साध्य छैन । त्यस कारण,यसबारे पूरा जान्ने इच्छा छ भने बरु कुनै नैवेद्यविशेषज्ञले लेखेको भुँडीपूजापद्धतिपढ्नुहोला अथवा कुनै भुँडीवालकी बूढीसित सोध्नु भए पनि हुन्छ । यो पुराणमात यति मात्र जनाइन्छ कि भुँडीदेवीलाई नैवेद्य चाहिन्छ । नैवेद्यको अभावमा वाकमीमा, नैवेद्यको हेलचेक्य्राइँमा वा लापर्बाहीमा भुँडी रिसाइहाल्छिन्‌ । शङ्कररिसाउँदा संसार संहार हुन्छ भनी व्यास बाजे भन्थे भने शङ्करको पनि साक्खैआमा पर्ने महामाता भुँडी रिसाउँदा के होला के नहोला, आफैँ कल्पना गर्नसक्नुहुन्छ । विश्वामित्रजस्ता नैष्ठिकलाई कुकुरको मासु कोच्याएको क्रादेखिलिएर विश्वका कैयौँ नेता र जेताको जुगमा क्रान्तिको आगो सल्काउँदै भुँडीदेवीलेमच्चाएका घम्साघम्सी र ध्वंसाध्वंसी कसलाई थाहा छैन र ! यसैले ज्ञानमाजति गढे पनि, विज्ञानमा जति बढे पनि, विद्या जति पढे पनि, बृद्धि जति जडेपनि आखिर सबै चुलिँदै गई 'ओं' बन्छ भनी क्रषिहरू भन्थे, तर मलाई लाग्छ-त्यो एउटा अक्षर “ओं' होइन 'आँ' बन्छ । यसकारण प्रत्येक बिहानै 'कुखुरी काँ'को साथै प्रत्येक घरका केटाकेटीहरू मुख बाइहाल्छन्‌- 'आ' ! अनि रातोरातोजल र मीठो पीठो जेजति पाइन्छ नैवेद्य चढाउँदै भुँडीपूजाको कार्यक्रम सुरुगर्नुपर्छ । घरमा होस्‌ कि होटलमा होस्‌, ब्यारेकमा होस्‌ कि होस्टेलमा होस्‌,ट्रेनमा होस्‌ कि प्लेनमा होस्‌, बाटैमा होस्‌ वा घाटैमा होस्‌, आखिर जहाँ भएपनि हातमुख जोर्दै सम्झनुपर्छ-

“नमो देव्यै पेट देव्यै सर्व देव्यै तथैव च ।

आन्द्रा आन्द्री समेतायै भुँडी देव्यै नमो नम: ॥”

भुँडीपूजाको यस कार्यक्रममा अलिकति बाधा पच्यो भने आफ्नो भुँडीरिसाउनुभन्दा पहिले घरकी बूढी रिसाउँछिन्‌ र घुर्की लाउँछिन्‌- तपाईंको तसिङ्गल भुँडी त हो नि । नभन्दै उनको भुँडी साह्रै चामत्कारिक हुन्छ । आखिरगनेर ल्याउँदा बूढाबूढीदेखि लिएर भुराभुरीसम्मका सिङ्गा भुँडी र बूढीकोभुँडीभित्रको भुँडीसमेत जोडी प्रत्येक घरमा सालाखाला साढे सातभन्दा कमभुँडी पाइन मुस्किल छ । अनि कतिको भुँडीपूजा कतिपल्ट गर्ने ? त्यसैलेकोहीकोही गुनासो गर्छन्‌- भुँडीपूजाको झन्झट नहुँदो हो त म केके न गर्थेँ ।

जय भुँडी : ९३

हो पनि, मान्छेलाई त्यो झन्झट नपरेको भए क सत्यवादी हुन्थ्यो, सदाचारीहुन्थ्यो, अणुबम बनाउने खर्चले समुद्र पर्थ्यो, आकाश उतार्थ्यो । तर मलाईलाग्छ- यी केबल धाकै मात्र हुन्‌, भुँडी नभएको भए मान्छे सृत्थ्यो- कुम्भकर्णसुतेक्नैँ । अनि जङ्गल जङ्गलै रहन्थ्यो, मान्छे जङ्गलभित्रै हुन्थ्यो ।

सबैलाई थाहै छ- भुँडी स्वयं परमेश्वरी भएकोले प्रत्येक प्राणीमाउनको अंश नभएको हुँदैन । अर्को शब्दमा प्रत्येक व्यक्ति भुँडीको एक अवतारहो । कसित सानो होस्‌ या ठूलो होस्‌ एउटा भुँडी हुन्छ । त्यसैले मान्छे उखानगर्छन्‌- जहाँ जान लागे पनि भुँडी सँगसँगै जान्छ । नभन्दै गोसाईंथान जानेयात्रु हुन्‌ वा अन्तरिक्षका यात्रु हुन्‌, सबैले सबभन्दा पहिले भुँडी जोहो गर्नैपर्छ । कोही राष्ट्रसङ्घीय काममा लागेको होस्‌ वा कोही मल सोहोर्न लागेकोहोस्‌ मुख्यतः सबैलाई भुँडीपूजाले नै प्रेरित गरिरहेको हुन्छ । गधाझैँ लादिनपरोस्‌ बा गाईभैँ दुहिन परोस्‌, कुक्रभैँ दैलैदैलो ढुक्नुपरोस्‌ वा लाटोकीसेरोभैँरातभरि जाग्राम बस्नुपरोस्‌, येनकेन प्रकारेण भुँडीपूजा गर्न सकिएन भनेघरबार सब पुरपार पारी कि रानीपोखरी ताक्नुपर्छ कि डाँडो काटनुपर्छ ।आखिर सत्य कुरो यही हो- 'येनकेन प्रकारेण उदर॑ परिपूरयेत्‌ ।' सबैले थाहापाएकै छन्‌- यही भुँडीपूजाको लागि हाम्रा कैयन्‌ पुर्खाले परचक्रीको दैलोकुरे । हुक्काको नलीदेखि बन्दुकको नालीसम्म बोके । अझै कैयौँ बुढिया रदुलही नानीहरू भुँडीको पूजासामा खोज्न निस्केका आफ्ना छोरा र दुलाहाहरूकोप्रतीक्षामा आँखा तान्दै छन्‌ ।

त्यसैले त भनेको, प्रत्येक प्राणीमा भुँडीदेवताको अंश हुन्छ । अर्कोशब्दमा प्रत्येक भुँडी मिलेर देश बा समाजको विशाल भुँडी बन्छ र बिशाल-बिशाल पनि जुद्दा भुँडीको विराद्‌ रूप बोध हुन्छ । उस्तै र उत्रै भए पनिप्रत्येक भुँडीको बेग्लै आयतन हुन्छ र नैवेद्य ग्रहणका तरिकाहरू विभिन्नकिसिमका हुन्छन्‌ ।

यस दृष्टिले हेर्ने हो भने भुँडीलाई मुख्यत: चार भागमा वर्गीकरण गर्नसकिन्छ ।

तिनमध्ये पहिला छ- हाँडीघोप्टे भुँडी । सकेसम्म अरू साराको भाग.आफ्नै भुँडीभित्र घोप्टचाएर दुनियाँमा भुँडीवादको सिद्धान्त लाग्‌ गर्न हाँडीघोप्टेभुँडी सबैँ हाँडीजस्तै मुख बाइरहेको हुन्छ । कर्म न कुकर्म, सर्म न बेसर्म, धर्मन अधर्म, कुनै कुराको छ्यानविचार नगर्ने हुनाले नैवेद्यका ठूलाठूला स्रोतहरूहाँडीघोप्टे भुँडीकै सामु घोप्टिन पुगेका छन्‌ ।

१४ / भैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

दोस्रो छ घ्याम्पे भँडी । जो हाँडीघोप्टे भुँडीभन्दा अलि सानो भए पनिस्वभावमा भने प्राय: उस्तैउस्तै हुन्छ । तेस्रौ हो- टाकतटुकन भुँडी । जसलाईतैवेद्य जुटाउन सत्रतिर दाह्वा डिच्च्याई टाकनटुकन नगरी हुँदैन । यिनकोअतिरिक्त अर्को छ- ठन्डाराम भुँडी जो प्राय: खोक्रै रहन्छ । हाँडीघोप्टे रघ्याम्पे भुँडीले खँगारेका यी ठन्डाराम भुँडीहरू यहाँ मात्र होइन, पृथ्वीकोभुँडीभरि 'ठाउँ न ठहर, धोको न रहर” भै भकुन्डिरहेका छन्‌ । कति वानरकोफौजझैं धपाइन्छन्‌ भने कति भेडाको भाउमा खरिदिन्छन्‌ पनि । भुँडीकोनैवेद्यको लोभले भुँडीवालका जुनसुकै सर्तमाथि नाकको टुप्पामा कालो दलेरल्याप्चे सही गर्नुपर्दा कति टाकनटुकन भुँडीहरूले हाँडीघोप्टे भुँडीझै हाउडेभुँडीमा पस्नुपरेथ्यो । यी कथाहरू सम्झेर सम्भिनसक्ना छन्‌ । एसिया, अफ्रिकाकाकैयौँ टाकनटुकन भुँडीहरूले अफ्नै पश्चिम फर्केर 'भवतिभवति गहुँ मे देहि'भनी प्रार्थना गर्न छुटेको छैन ।

सबलाई थाहा छ- बीसौँ शताब्दीको विराट्‌ भुँडीले सुरसाको मुखबनाएको छ । मान्छे हनुमान्‌झँ आकाशपाताल चहारेर कति नै ठूलो आङफुलाओस्‌ भुँडीको बढ्दो आयतनको अनुपातमा उसको शक्तिसामर्थ्य हात्तीकोमुखमा जीरा हुन्छ । कसलाई थाहा छैन र ! भुँडीकै लागि समुद्र तरेकाभारतीयहरू भुँडीकै भाग नपुगी लड्काबाट लर्काइँदै छन्‌ भने भुँडीकै पिरलोलेजुगजुगदेखि 'ब्रहमाको मुलुक' पसेका नेपालीहरू भुँडीकै समस्याले बर्माबाटफर्काइँदै छन्‌ । बु -

भुँडीपूजाका लागि मान्छेले के सोच्यो के सोचेन, के गतन्यो के गरेन,बयान गरी साध्य छैन । सुरुमा काँचा तरुल र भ्याकुरले भुँडीपूजा गर्ने मान्छेलेआज पृथ्वीको कुनै छेउलाई बाँझो रहन नदिई हलो चलाई नैवेद्य फलायो ।तर एकले अर्कोको अस्तित्व आवश्यक नठान्दा भुँडीभुँडी भक्राभक्र गर्नथाले । बलियो भुँडी घ्याम्पे भए, घ्याम्पाध्याम्पा जधै, कोही हाँडीघोप्टे हुन पुगेत धेरैजसो ठन्डाराम भै भकुन्डिए । आखिर अरबौँ ठन्डाराम भुँडीहरूले रुन्चेस्वरमा चिच्च्याउनुपन्यो । भुँडीपूजा हुन्छ भने सबैको हुनुपर्छ । फलस्वरूपमार्क्सले भुँडीपृजाको समान पद्धति सोचे, भुँडीवालहरूले उनलाई उडाए, तरआखिर कतिपय देशका ठन्डाराम भुँडीहरूको ध्यान त्यता नगराई छोडेन ।

यसैयसै गरी करोडौँ ठन्डाराम हाँडीहरूले भारतमा सर्वोदयको सपनादेखे भने लाखौँ ठन्डाराम हाँडीहरूको उचित पूजाको लागि नेपालले भूमि-सुधारको योजना लागू गर्न परिरहेछ । तैपनि हाँडीघोप्टै र घ्याम्पे हाँडीहरू

ज्ञय मुँडी / ९१

ड्यारङ्यार-डरङर गरी भर्सेलीबाट भाग्नुपरेका बिरालाझ्ैँ नाक बजाउँदै छन्‌ ।तर नैवेद्यको जोरजामका लागि कसिएका ९५ प्रतिशत भुँडीहरूको माझमातिहुँ खोज्न लागे भने उनीहरूको जुगानुजुगदेखि टन्किएको भुँडीले मादल रदमाहाभैँ बज्नुपर्ने कुरा स्वत: सिद्ध भइसकेको छ । कुराको जरो यही हो ।

मैले यो भुँडीपुराण पनि भुँडीदेवीकै उपासनाको लागि लेखेको हुँ । जुनदिन भूमिसुधारको महामेला सकिएर खोजेजस्तै गरी सबैले भुँडीपूजाको सौभाग्यपाउलान्‌, त्यसै दिन व्यास बाजेका अठार पुराणमा उन्नाइसौँ महापुराणकोरूपमा मेरो भुँडीपुराण कसो नजोडिएला त ?

जय भुँडी ।

९६ / भैरव अर्यालका हात्यब्यङ्ग्य

ब्रह्माको प्रयोगशालाबाट

उफ्‌, नवनिर्मित हिमालको चुचुरोमा घ्याच्च बसेर ब्रह्माजीले सुस्केराहाले । “कतै आकाश छोला जस्तो अग्लो, कतै पाताल छोला जस्तो गहिरो,कति मिहिनेतसाथ बनाएको पृथ्वी यस्तो औडे र खौडे :” जतिसुकै तानतुनगर्दा पनि पृथ्वीको तह मिल्न नसकेकोले ब्रहमाजी बाजेलाई साह्रै दिक्कलाग्यो । उनले सम्झे- आकाशको सतह मिलेको छ, पातालको मिलेको छ,तर उनैले बनाएको पृथ्वी मात्र यस्तो अबतारको भयो ।यो तह नमिलेको माटाको सतहमा अब म के सृष्टि गरुँ, तह मिलाउननसन्नेले नयाँ सृष्टि गर्ने किन खोज्नु भनी मलाई के मेरै रचनाले गिज्याओइनन्‌ ?”ब्रह्माजी आत्मग्लानिले द्ववित भए । एक फेरा फेरि सुय्य सुस्केरा हालेरमनमनै भने- “भैगो, तह त मिलेन, दह्रो त हुनुपर्थ्यो, बलियो त हुनुपर्थ्यो, एकझोक्का चल्यो भने जगदेखि धुरीसम्म थर्र काम्छ, अलि ठूलो कम्प भयो भनेचर्ल्यामचुर्लुम भएर फुट्न के बेर ! चरक्क चिरिएर फाट्न के बेर ! यो पृथ्वीनै यस्तो अग्लो-होचो छ भने यहाँ बस्नेहरूको गति कस्तो होला, पृथ्वी नैयस्तो लुलो छ भने यहाँ बाँच्नेहरूको गति कस्तो होला ।आफूले बनाएको घर बाङ्गोटिङ्गो र कमजोर देखेर खिन्न भएकोडकर्मीले क्रँ, आफ्नो चित्र बिग्रेर हताश भएको चित्रकारले झैँ अथवा आफ्नोआविष्कार खोजेजस्तो नहुँदा उदास भएको वैज्ञानिकले झैँ आफ्नो सिर्जनास्वरूपपृथ्वीलाई लक्ष्य गर्दै ब्रह्माजीले भने- “धिक्कार होस्‌ ।”तर निकैबेरपछि चुलीमा चलेको हिमाली हावाले बूढा ब्रह्माको विरक्तिएकोमन शान्त भएर आयो । आत्मशमन भयो । अनि उनलाई लाग्यो- “ठीक छ,यो पृथ्वी यस्तै होस्‌, तह नमिलेकै होस्‌, चुरो धरमराएकै होस्‌, तर म यस्तोप्राणी बनाउँछु जोसँग विवेक हुनेछ, बुद्धि हुनेछ र बर्कत हुनेछ । उसको नाम

ब्रहमाको प्रयोगशालाबाट ” ९७

राख्नेछु 'मान्छे' । अनि यो तह नमिलेको पृथ्वीलाई त्यही मान्छेले सम्म पार्नेछ,जग बलियो पार्नेछ, अनि यसैमा स्वर्गका सम्पन्नताले सिँगारेर मेरो सिर्जतात्मकधोको साकार गर्नेछ । हो, साँच्ची म मान्छे बनाउँछु- प्रबल र प्रबुद्ध शक्ति रसीपको समन्वय गरी म आफूभन्दा उम्दा उत्तराधिकारी मान्छे बनाउँछ ।”ब्रहमाजी आफ्ना सेता दाह्री मुसार्दै एक पटक मुस्क्राए, अनि जुरुक्क उठेरओर्लिए बँसीतिर ।

हिमालय पर्वतका वरपर घुमेर ब्रह्माजीले एक भारी सुन, एक भारीवञ्ज, एक भारी सिमलको भुवा इत्यादि धेरै थोक सरसामान जोडे । अब उनलेबनाउनु थियो मान्छे- उसले उनको तह नमिलेको पृथ्वीलाई सम्म पारीमिलाउन सकोस्‌, अनन्तअनन्तसम्म त्यही सतहमा सृष्टिको शृङ्खला शाश्वतराख्तै नेतृत्व दिन सकोस्‌ ।

सुनका लाप्सा पिद्तापिट्तै उनलाई शङ्का लाग्यो- 'मान्छै त बनाउनलागेँ, कथङ्कदाचित्‌ प्राण भर्न सकिएन भने ! बरु एउटा सानो परीक्षण गरीहेर " अनि त्यहीँ छरिएको धूलोधालो एक मुठी उठाएर उनले पानीमा मुछे ।त्यही हिलोमा एउटा छहरा काटकूट पारी जोर खुट्टा, जोर पखेटा र चुच्चासहितकोएउटा प्राणी बनाए । जीउभरि भुवा टाँसदुँस पारी सुन-तामा पगालेको 'फोलमाएक पटक रङ्गाइदिए । उनको रचना साँच्चै विचित्रको भयो । ब्रह्माजीआफैँलाई पनि हाँसो उठ्यो । तर अचम्म मान्नुपर्ने केही थिएन, किनभनेगमला बनाउनुभन्दा पहिले चक्र ठीक छ कि छैन भन्तेर जाँच्नलाई कमालेलेएउटा छन्द न बन्दको घैँटो बनाई हेरैजस्तै प्रयास थियो यो व्रह्माजीको ।त्यसैले त्यस जीवनको चुच्चो र पिँध दुवैतिरबाट उनले प्राण फुकिदिए ।फुक्ताफुक्तै पख्रेटा फटफटाउँदै जन्तु एक फेरा बेसरी चिच्च्यायो- “कुखुरीकाँ ।”

ब्रह्माजी मुसुक्क हाँसे, प्राणदान दिन सक्छु भन्ने कुरामा उनलाई पक्काविश्वास भयो ।

0 0 क ८ ३

हिमालयको एउटा गुफामा रहेको ब्रहमाजीको प्रयोगशाला आज खचाखचथियो । एकातिर वज्ज छाँटेर बनाइएका हात, खुट्टा, टाउको, ढाड, करङ इत्यादिसामानहरू एकअर्कोमा जोड्न हुने गरी बडा कलापूर्ण ढङ्गले काटेर थुप्प्राइएकाथिए, अर्कोतिर सुन पगाल्ते काम हुँदै थियो । एक्ला ब्रहमाजी कता हेरून्‌, कतानहेरून्‌ । सबभन्दा चम्किलो मणि छानेर आँखाको बान्की मिलाउँदै थिए उनी ।

& ८ बैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

सब सामान ठीक भयो । एकछिनपछि उनले जड्ने काम पनि थाले ।आफ्नै जस्तो चारैतिर चार मुख जडेपछि उनलाई लाग्यो- यत्रो तह नमिलेकोपृथ्वीलाई तह मिलाउनुपर्ने हुनाले हातगोडा पनि चचारकटै किन नराखिदिउँ ?

कहिल्यै नखिइने गरी बनेका बज्र पिजरमा सुनको मसल, मणिकाआँखा, पाराको गिदी र सिमलको भुवाको मुलायम दिल जडिसकेपछि उनलेसोचे- 'मेरो मान्छेलाई स्वर्गतिर उड्ने पखेटा पनि चाहिन्छ ।' नभन्दै मान्छेउनले चिताएजस्तै रूपमा बन्यो । खुसीले गद्गद हुँदै प्रत्येक अङ्गप्रत्यङ्गछामेर ब्रह्माले जाँचे, सबै तन्दुरुस्त । अहिले नै पखेटा फटफटाएर उड्लाजस्तो, अहिले नै गोडा सरसराएर हिँड्ला जस्तो, अनि अहिले नै जिभ्रो फट्कारेरबोल्ला जस्तो । कस्तो कालिगडी उनको, ब्रह्माजीले आफैँलाई एक चोटिधन्यबाद दिए ।

एकछिनपछि नवनिर्मित मान्छेको प्रतिमालाई गुफाको दैलामा ठड्याएरअङ्गअङ्गबाट उनले प्राण भरे । अब मान्छे पूरा भयो, ब्रह्माको धोको पूराभयो । उनलाई खुसीको सीमा रहेन । अब एक फेरा बोलाइ पनि हालूँ न भनीखुबै वात्सल्यपूर्ण स्वरमा उसतिर फर्केर ब्रह्माले बोलाए- “मान्छे बाबू ! एमान्छे बाबू !” तर मान्छे बोलेन । स्वर अझ ठूलो पार्दै उनी फेरि चिच्च्याए-“ओ मान्छे !!" तैपनि क बोलेन । ब्रह्माको निधारमा चिटचिट पसिना आयो ।हातखुट्टा पग्लिए । उनले बनाएको त्यति राम्रो मान्छे, त्यति बलियो मान्छेचुइँक्कसम्म बोलेन, हरे !

ब्रह्माको साहस एकै पटकमा किन सेलाउँथ्यो । भोलिपल्ट उनकाप्रयोगशालामा अर्को मूर्ति ठडियो । तर अघिल्लाको सुनको मसल थियो भने योथियो- त्रिमुखी । उस्तै भव्य, तब अलि हलुका मूर्तिलाई गुफाको आँगनमाउभ्याएर ब्रह्माले बोलाए- “मान्छे बाबू ! ओ मान्छे बाबू !” फेरि उसका तीनैमुखबाट कुनै आवाज निस्केन । दोस्रो प्रयोग पनि विफल हुँदा ब्रह्मा साह्रैहतासिए । आफ्नो प्रयोगशालामै आगो लगाएर जाँ तपस्या गर्न भन्ने 'फोकपनि उनलाई उठ्यो । घ्याच्च बसेर सुय्य सुस्केरा हालेपछि उनलाई लाग्यो-अब एक पटक इस्पातको पिंजरमा तामाको मसल राखेर प्रयोग गरी हेरै त !अबको पालिमा पखेटासखेटा पनि नजड्ने, मुख पनि अघिल्तिर र पछिल्तिरदुइटा मात्रै राखिदिने उनको ठहर भयो । सोहीबमोजिम भोलिपल्ट तेस्रोप्रयोगस्वरूप तामाको मान्छै ब्रहमाको अगाडि उभियो । उसै गरी ब्रह्माले प्राणभर्दै बोलाए- "मान्छे बाब्‌ ! ए मान्छे बाबू !” मान्छे अहिले पनि बोलेन !

ब्रह्माको प्रयोगशालाबाट ” ९९

“तै रिन तै रिन बूढी बाखी किन्‌"- यही कुखुराको सुलीको बनाई हेर्छुभनी ब्रह्माले रन्कँदै कुखुराको सुली थुपारे । सुनचाँदी गालेको अगेनाबाटअलिकति खरानी झिकेर त्यसैमा मुछै अनि मामुली काठको एउटा औडेखौडेअस्थिरपन्जर ठीकठाक पारेर त्यही मिस्कट हिलो थोपरथापर पारी अर्को मूर्तिठड्याए, एकाएक लल्याकलुलुक हुने हातखुट्टा, एकापट्टि मात्रै मुख, आङभरिझुस, टाउकोमा जगल्टा, मुख र आँखाको माझमा बडो चुच्चिएको नाक,साँच्चै मूर्ति अकबरी खालको भयो । छ्या: कस्तो विरूप मूर्ति, यस्तो पनिमान्छे होला ? एकतिरबाट सास भर्दै गयो अर्कोतिरबाट फुसुफुसु फुस्कलाजस्तो । कस्ताकस्ता बोलेनन्‌, अब यो भयाउ बोल्ला त ! ब्रह्माजीलाई आफ्नोचौथो प्रयोगदेखि साह्रै घृणा लाग्यो । जस्तो औडेखौडे पृथ्वी उस्तै औडेखौडेमान्छे : मिल्छ त मिल्छ नै, धन्य ब्रह्मे बूढा ! तेरो दाह्ठी पनि अब सिनित्तखौरेर यही मान्छेलाई बकस दिए भयो । उनी आफैँ आफैँलाई खिज्याउनथाले । कथड्कदाचित्‌ यो विकृत मूर्ति बोलिहाल्यो भने अर्को एउटा जोडा पनिबनाइदिन्छु र प्रजननको शक्ति दुवैलाई आधाआधा पारेर बाँडिदिन्छु । अनिझन्‌ रमाइलो हुन्छ । मान्छे छुसी सिङ्गो हुँदाहुँदै पनि आधा हुन्छ । त्यसो भएआफूलाई फेरि मान्छे बनाइरहने झमेला पनि पर्ने भएन- इत्यादि सोच्तैब्रह्माले त्यो कार्टुन मूर्तिमा प्राण भरे ।

बोल्ला भन्ने आशा त रौँजति पनि थिएन तैपनि विधि पुन्याइदिँदैमा केहोला त ! भनी कान्लामाथि टुसुक्क वसेर अचेलका धनी मानिसले नोकरलाईबोलाएझैँ बेवास्ताको स्वरमा बोलाइदिए- "ओ मान्छे भाते !”

ब्रह्माको आवाज खस्न नपाउँदै मुन्टो निहुराएर मूर्ति बोल्यो-

म्ज्य ।”

बाजेको दिमाग झोकले तिलमिलायो । उसले बोलेको आफ्नो उपहासगरेको जस्तो उनलाई लाग्यो । त्यसैले मान्छेले 'ज्यू' भन्नासाथ ब्रहमाजीलेझोकले भने- “मरेस्‌ मोरा !!"

अब भएन के ! उसै त कुखुराका सुली र खरानीले बनेको कार्टुन मूर्ति-मान्छे, त्यसमाथि मर्ने सराप पायो भने कता पृथ्वीको सतह मिलाइदेला भन्नेब्रहमाजीको सपना; कता यस्ता गाईजात्रे रचना ।

मगज सङड्केको बूढाभैँ ब्रह्माजी खितितिति हाँस्तै बेपत्ता भए । उनकोउपहासात्मक प्रयोग मान्छे एकपछि अर्को गर्दै त्यही औडेखौडे पृथ्वीमा जन्मन्छमर्छ; जन्मन्छ मर्छ ।

१०० ” धैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

नपत्याए कन्याई हेर्नोस्‌ प्रत्येक व्यक्तिको आङबाट एक प्रकारको छारोउड्दछ, जसमा कुखुराको सुली र खरानीको मिस्कट हुन्छ ।

देउराली (नेपाली लोककथामा आधारित)बैशाख २०२०, गोकर्ण

ब्रहमाको प्रयोगशालाबाट १०१

पख्नोस्‌

०७,

“पख्नोस्‌, एउटा लेख दिउँला ।”

'पख्नोस्‌'- उही चिरपरिचित शब्द ! उही पत्यारलाग्दो आश्वासन !उही झुलाएर फुलाउने बोक्रे बढत्व !!

तपाईंको कन्सिरी तातेर आयो होला, होइन ! तर, डर नमान्नुहोस्‌कन्सिरी जतिसुकै .ताते पनि तपाईंको जीउमा आगलागी भैहाल्ने छैन ।भियतनामका बौद्ध भिक्षुले झैँ तपाईंले ज्यूँदै डढेर मर्नुपर्ने छैन । किनभनेनेपालमा रक्तकाली प्रकट भैसकेकी छन्‌ ।

जे होस्‌ ल, आफ्नै कुरा गरूँ, धेरै पटक भैसक्यो, एउटा लेख तपाईंलेमसित माग्नुभएको, तर पटकैपिच्छे ,मैले 'पख्नोस्‌' भन्दै आएको छु, पर्खाएकोछु । सम्पादकजस्तो मान्छेले पनि जमिनदारकहाँ क्रण माग्न गएको जैरै काहिँलोभझैँपटकैपिच्छे लुत्रे कान लगाएर फर्कनुपर्दा जङ चल्नु स्वाभाविकै हो ।जङ्गिँदाजड्गिँदै जङ्गबहादुरै बने पनि के लाग्छ र ! अर्काको हातबाट कुनैकाम लिनु छ भने आफ्नो बाबु साक्षी राखेर तपाईंले पर्खनुपर्छ । चिल्लोशब्दमा तपाईंले धैर्य गर्नुपर्छ । अझ भनूँ भने झुल्नुपर्छ, धाउनुपर्छ- पर्खनुपर्छ ।सभ्य शिक्षितहरू चिल्ला शब्द प्रयोग गर्छन्‌, थाङ्ने, माग्नेहरू खसा शब्द,फरकचाहिँ यत्ति हो । आखिर पर्खन सबै पर्खन्छन्‌, सबै पर्खाउँछन्‌ ।

भनूँ भने, मान्छेले राम्ररी जानेका क्रिया नै पर्खनु र पर्खाउनु हो । यो केबकन्याइ छाँट्न लाग्यो भनी तपाईं जिल्लिनुहोला, तर पख्नोस्‌, तपाईं आफूमात्रै पर्खिरहेको नठान्नुहोस्‌, तपाईं अहिले जुन बेला मसित लेख पर्खिरहनुभएकोछ, यसै बेला यत्तिखेरै कहाँकहाँ, कोको, केके पर्खिरहेका होलान्‌ त ! लौमनमिटर घुमाउँदै जानोस्‌ ।,

यसै बेला यतिखेरै कपुरीकान्त कार्की कान्लामाथि बसेर माइत गएकी

१०२ / भैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

कार्किनीलाई पर्खदो हो । खस्याङखुसुङ खोलाका खबटानन्द खतिवडा खाटमाथिपल्टेर ख्वाडख्वाङ खोक्तै डाक्टर खुक्रीराम खत्रीलाई पखँदो हो । गाना सुन्नगाएकी गीतादेवी बेला नभैसकेकोले गजक्क परेर रेडियो भएनिर पर्खदी हो ।घटसिंह घले घट्टमा घैयाको प,ठा पिँध्न गएको, पालो नपाएर उँघीउँघी पखदोहो । जङ्गबहादुर डोलेसित लहस्सिएकी सुश्री नाकथोप्ली मैयाँ भन्याङमुनिङिच्च मुख लगाएर उसैलाई पर्खदी हो । चम्रेलबाबू चाक्सी किन्न पठाएकोचोर चतुरे चार घण्टा भैसक्यो आएन भनी पर्खंदा हुन्‌ । छत्रजङ्ग छातानहुनाले छत्रपाटीको छ्यापीपसलमा पानी रहला र हिँडुँला भनी पर्खदा हुन्‌ ।जरसाहेबकाँ जागिर माग्न गएको जगन्नाथ जैसीदेबलको छिँडीमा उनकोबाटो कुरी पर्खदो हो । झाडा लागेको झसवीरेकी बुहारी, झटपटसाथ टट्टीगएकी, भित्र अर्कै मानिस देखेर बाहिरैपट्टि पर्खदी हो । गोरुसिङ्गे 'अ' जस्तोलट्टक अचाको नाति सिद्रा बेच्न देउपाटन गएको वनकालीमा बाँदर देखेरफरक्क फर्की गौशालाको बस पखँदो हो । ल भन्नोस्‌, नाम, काम र ठामकोपछि नलागेर जबाफ दिनोस्‌ कै यी सब सम्भाव्य पर्खाइ होइनन्‌ ? नेपालकोमात्र कुरा नलिङँ भने मनमिटर अलि टाढाटाढा नै पुग्याइदिनोस्‌ ।

यस बेला यत्तिखेरै तानाबाना भिरेर ताइपेहमा जम्मा भएका तोर्मेसिपाहीहरू विपक्षीको तालुमा तारो हान्न पर्खदा हुन्‌ । थाइल्यान्ड पुगेकाथाकखोलाका थाक्सेहरू अमेरिकी सैनिकको अड्डामा थुनिएर रिहाइको आदेशपर्खदा हुन्‌ । दलाई लामाका दलालहरू दानापुरमा दाना सिद्धिएर देवताकोनाम बा दाम कमाउन देश फर्कने दाउ हेर्दै देवाधिदेबको दैलामा दण्डवत्‌गरीगरी परखँदा हुन्‌ । धक्कुबाजका धुरन्धर धम्मरधुसहरू पेरिसको धोके क्लबमासाफसित रक्सी धोकेर बाटबाटैमा ओछ्थान लाउन आआफ्ना जोडीको मन्जुरीपखँदा हुन्‌ ।

ल, अब कति भनूँ, नपुगेको भए फेरि मनमिटरलाई जताजता पर्छ,उतैउतै छोड्नोस्‌- यस बेला यतिखेरै पोल्यान्ड जान लागेका पाँडेजी पालमएयरपोर्टमा पासपोर्ट जँचाएर 'पाइप' पिउँदै प्लेन पर्खदा हुन्‌ । फर्सीजङ्गसुब्बा फैजावादको प्लेटफार्ममा फत्तेपुर जाने रेल पर्खंदा हुन्‌ । बाटुली बराल्नीलाहर गएको पोइ कहिले आइपुग्छ भनी पखँदी हो । भाटभटेनी बस्ने भुँडेकाजीभद्रेकालीनिर आफ्नी रखौटी पर्खंदो हो । मास्कोमा वैज्ञानिकहरू उडिरहेकोस्पुतनिक मरुभूमिमा खस्ने भो भनी आँखा तानेर पर्खिरहेका होलान्‌ ।

ओहो !! अब त मेरो एकोहोरो फतफताइ अति नै भयो । तपाईंलाई

पछ्नोस्‌ / १०३

कति भरको लाग्यो होला हकि ? तर साह्रै नै झर्को लागेको भए त एक सर्कोचुरोट तान्नोस्‌ । अनि तपाईं नै भन्नोस्‌ को पर्खेको छैन ? कहाँ पर्खाइ चल्दैन ?त्यसैले दार्शनिकहरू जति घोत्लिइरहन्‌, वैज्ञानिकहरू जति घोट्टिइरहन्‌ मलाईत लाग्छ- बाँच्नुको पर्याय नै पर्खनु हो । सोझै कुरा गर भने पनि हेर्नोस्‌, दसौँमहिना आमाको एकमाने भुँडीमा गुँडुल्किएर नपर्खी तपाईंले पृथ्वीदर्शनपाउनुभएन । दसौँ दिन कुनामा गुटमुटिएर नपर्खी तपाईंले सूर्यदर्शतको साइतफेला पार्नुभएन । यसरी नजन्मेदैखि पर्खदै आउनुभएको तपाईंले सायद किशोरभएपछि विद्यालयमा शिक्षकलाई कैयौँ दिन पर्खनुभयो होला । बैँस लागेपछिबाटाको छेडोमा, बारीको डिलमा, या बिग्रेको पाटीमा प्रतीक्षाका गीत गुनगुनाईदिनको बाह्रौँ घण्टा पर्खनुपत्यो होला- आफ्ना केटी साथीहरूको गुलियो भाकामा ।यसरी पर्खाइबाटै सुरु भएको तपाईं-हाम्रो जिन्दगी यता र उता, यसलाई रउसलाई पर्खदा आज कताबाट यहाँ आइपुगेको छ, तपाईं पर्खने र म पर्खाउनेहुनुपरिरहेको छ । मान्नोस्‌, मैले आज लेख दिएँ तर भोलिदेखि तपाईंको पत्रिकाकहिले निस्कने हो भनी मैले पर्खनुपर्छ । एकमहिने भनेको चार महिनामानिस्कने नेपाली पत्रिकाको बानी नजान्ने को छैन ? भनूँ, एक न एक दिनतपाईंको पत्रिका निस्किहाल्यो, तर भोलिपल्टदेखि पुरस्कार लिन आजआजभोलिभोलि भन्दाभन्दै कैयौँ दिन तपाईंले झुलाउनुहुन्छ, पर्खाउनुहुन्छ ।

आफू जुम्राजस्तो जुम्सो छ, अनि कामको सट्टा कुराले टार्न खोज्छ भनीतपाईं गिज्याउनुहोला । मुखिन्जेल नसके पनि पछाडि पक्कै उडाउनुहुन्छ । हुनपनि हो, म अचेल साह्टै जुम्सो भएको छु । बरु के तपाईं पत्याउनुहुन्छ ? योजुम्स्याइँको जन्मदाता पनि यस्तै जङचल्दा पर्खाइहरू हुन्‌ । साँच्चै भनूँ भनेमेरो दुनियाँ झन्‌ लम्स्याङलुम्सुडको छ । मेरो जमाना झन्‌ जम्स्याङजुम्सुङकोछ। मैले थाहा पाएदेखि म परखदो छु । काममा गएकी आमालाई, चाकरीमागएका बाबुलाई, पाठ दिने गुरुलाई, प्यार दिने आइमाईलाई, जागिर पाउनेआश्वासनलाई, तलब पाइने दिनलाई, ओखती गर्ने उपचारकलाई, बिदा दिनेनिर्देशकलाई, पैसा दिने मालिकलाई, लुगा सिउने दमाईलाई ।

यी सबै पर्खाइको पछिल्तिर मेरा सयौँ सपनाहरू पर्खिरहेछन्‌, इच्छा रआकाङ्क्षाहरू पर्खिरहेछन्‌ । म केही गरुँ, केही बनूँ, केही दिउँ भन्छु, तर योअसीमित डृष्टसिद्धको लागि यतै पर्खनुपर्छ, उतै पर्खनुपर्छ, यतै झुल्नुपर्छ, उतैधाउनुपर्छ, दोष कसलाई ? जब जमाना नै यस्तो जुम्सो छ कि जर्मन एकीकरणकोप्रश्न क्राक्रैमा पर्खिरहेछ । पैँसद्ठी करोडको चीनलाई एउटा साधारण सदस्यताको

१०४ ” भैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

लागि राष्ट्रसङ्घले पन्धौँ वर्षदेखि पर्खाइरहेछ । धेर कुरा किन ? सुरुदेखि सत्य,समता र शान्ति पर्खदै आएको मानिस आज झन्‌ विषमताको विषले बौलाहिरहेछ,झन्‌ अशान्त भइरहेछ । बुझ्नै सकिँदैन- आणविक हतियारमा प्रतिबन्ध लगाउनेकुरोमा किन सबैको लम्स्याङलुम्सुड हो, भौतिक उन्नति यति तीव्र भैसक्योतैपनि दुई गज र दुई गाँसको निम्ति जिन्दगीभर पर्खनुपर्ने । यो कस्तोजम्स्याङजुम्सुङ हो ।

अब तपाईं मात्रै पर्खनुपन्यो भनेर किन पट्टाउनुहुन्छ जब तपाईंलाईनपर्खी सुखै छैन । त्यसैले मान्नोस्‌- पर्खाइदेखि डराउने पलायनबादी हो,पामर र पानीमरुवा हो । जुन आदर्श आज म तपाईंका अगाडि छाँद्तै छु,भोलि तपाईं मेरा अगाडि छाँदनुहुन्छ । वास्तवमा तपाईं पनि पर्खन चाहनुहुन्न,म पनि पर्खन चाहन्नँ । हामी दुबै चाहन्छौँ एउरा त्यस्तो दुनियाँको सिर्जनागरौं जहाँ कसैले कसैलाई कुराले मात्र टार्न नसकोस्‌ ! झुल्याएर फुल्याउने,लर्काएर पर्खाउने यस्तो जालेमाले परम्परा नहोस्‌ । तर समस्या त उही नै हो-जतिसुकै बलियोसँग चाहे पनि हाम्रो यो चाहना चाहनेबित्तिकै पूरा हुँदैन,पर्खनुपर्छ । त्यसैले त म लस्याङ्लुसुङ गरेर भए पनि घरी यता धाउँछु, घरीउता धाउँछु, घरी यता हुन्छु, घरी उता हुन्छु, जम्स्याङजुम्सुङ गरेर भए पनिपर्खिरहेछु र तपाईँलाई पनि भन्दै छु- पर्खनदेखि पट्टाउनु पलायनवादिता हो ।

मेरो पर्खाइ-पुराण त अहिल्यै के सकिन्थ्यो र ! तर अब कतिबेर पर्खाकैँ,तपाईंकी श्रीमती (सम्पादक्नी) ज्यू घरमा तपाईंलाई पर्खिरहेकी होलिन्‌ । आउँदैगर्नुहोला, धाउँदै गर्नुहोला, पख्नोस्‌, कुन न कुनै दिन म पनि एउटा लेख लेख्नेप्रयास गरुँला, तपाईंको पत्रिकामा छाप्न दिउँला ।

लौ त, नमस्तै !

सिंहनाद कार्तिक २०, गोकर्ण

पख्नोस्‌ ” १०५

पशु- पशुपति र मान्छे

साँढेको नेतृत्वमा गएको पशुहरूको प्रतिनिधिमण्डलले एक दिन बिहानैपशुपतिको दक्खिन ढोका घचघच्यायो । पशुपतिले प्रसो हेरेका मात्र कै थिए,जुरो हल्लाउँदै प्रतिनिधिमण्डलको नेताले नम्रतासाथ भन्यो- “तपाईं पशुकापति भएर पनि हामी पशुहरूमाथि कुनै वास्ता गरिदिनुभएन । 'तपाईंलेपुलपुल्याइदिँदा आज मान्छेले गर्नुसम्म गरिसक्यो । रिसानी माफ हुन्छ भनेहामी समस्त पशुहरूको एउटै आवाज छ- मान्छे मात्तियो, मात्तियो तर पशुबिचरो आत्तियो ।”

यो मोरो पशुको जा.., 4, . पनि रङ्ग त ढङ्गको कचकच गर्नआउँछ भन्ने ठानी पशुपतिले झर्किएर सोधे- “आखिर तिमीहरूको समस्याक्या हो?”

साँब्चैले भन्यो- “हामी फाँटको फाँट मडिया मार्ने साँढेजातिलाईकान्जीहाउसभित्र थुनेर दुई मुठा परालमा बाँच भन्छ- आजको स्वतन्त्रताप्रियभनाउँदो मान्छे ।” साँढेको कुरामा संशोधन थप्तै गोरुले भन्यो- “होइनहजुर ! वास्तविक मर्कामा परेको पशु त अझ म पो छु । जमिन जोत्नेको हुन्छभनी नारा लाग्दछ तर जमिनको खास जोताहा मलाई मुखमा पेरुङ्गोबाँधिदिन्छ- आजको समाजवादी मान्छे ।” साँढे र गोरु आँखा पल्टाउँदै थिए,वानर उफ्रेर पशुपतिका अगाडि पुग्यो । उसले अर्जी गन्यो- “हामी विश्वकासमस्त वानरजाति घरबारहीन छौँ, तर हाम्रो यो समस्या हेरिदिँदैन- आजकोविश्वबन्धुत्वबादी मान्छै ।” यत्तिकैमा रौँडा र ग्राहको संयुक्त डाँको सुनियो-“हामीलाई जङ्गल र जलमा पनि चुपचाप बाँच्न दिँदैन- आजको शान्तिवादीमान्छे ।”

ओहो ! सुन्दासुन्दा पशुपतिको कानै टट्टायो । उनले च्याँट्टिएर भने- “यो

१०६ ” श्वैरव अर्यालका हास्यव्यङ्रय

सब तिमीहरूका बकबास हुन्‌ । मान्छेमाथि मेरो पूरापूरा पत्यार छ। ककहिल्यै पशुभैँ मात्तिँदैन, क उत्ताउल्याइँ जान्दैन ।” पशुपतिको कुरा काद्तैपशुराज सिंहले भन्यो- “होइन हजुर ! हामीसित चोखो बल छ, तर मान्छेसितबिटुलो बुद्धि छ, बुद्धिभित्र छल छ । त्यसैले मान्छे भस्मासुर भैसक्यो, आज रकआफूबाहेक कसैलाई पनि गन्दैन, स्वयं पशुपतिलाई पनि पशुले मात्र पत्याउनेपाषाण पो ठान्छ ।”पशुपतिजीले पशुहरूका कुरा सुनी दिक्क भएर सोधे- “त भन नआखिर तिमीहरू के चाहन्छौ ?” साखुल्ले भएर अघि सर्दै ब्वाँसोले भन्यो-“अरू हामी केही चाहँदैनौं हजुर ! यो मान्छेको जातलाई हाम्रो जिम्मालगाइदिनुपन्यो । यिनीहरूले तपाईंकै टाउको खान लागिसके ।” “व्यर्धै केकोफिक्री ? मात्तिएको मान्छेलाई हात्तीले तह लगाउँछ ।” दाद्वावाल हात्ती कड्क्यो ।तर पशुपतिको चित्त बुझेन । उनले भने- “मैले कत्रो दुःख गरी पाले-पोसेका,सिकाए-सधाएका मान्छे अब म पशुको जिम्मा दिँ ? स्पुतनिक युगबाट केफेरि म जङ्गली युग फर्काउँ ?- यो हुन सक्तैन । पशुभन्दा मान्छे कहिल्यैनजाती हुँदैन ।” बूढी गाईले नम्रतासाथ भनिन्‌- “हो हजुर ! मान्छेलाई अबतहमा राख्ने हो भने यसको जिः 2 पशुलाई नै दिनुपर्छ । मान्छेसित केवलआसक्ति बाँकी छ, शक्ति छैन, आक्रोश बाँकी छ, प्रेम छैन । आशङ्का बाँकीछ, विश्वास छैन ।” गाईको पनि यस्तो कुरा सुन्दा पशुपतिको मनमा अलिकतिचिसो पस्यो । पशुपतिले गम्भीरतासाथ सोधे- “आखिर तिमीहरूसित यसकोप्रमाण के छ त ? प्रमाणबिना अर्कालाई दोष लाउन पाइँदैन- बुभ्यौ ?”मुखामुख गर्दै पशुको प्रतिनिधिमण्डल चुप लाग्यो । अन्त्यमा बिदाइको सलामगर्दै गधाले भन्यो- “प्रमाण एक मात्र होइन, हामी हजारौँ लिएर आऔँला ।”बाहिर आएर पशुहरू मान्छेका करतुतका सबुद खोज्न थाले । कोही.पुस्तकालयतिर गए त कोही वाचनालयतिर, कोही वेधशालातिर गए त कोहीगए सैन्यशालातिर ।१ १ १एक दिन पशुपतिको प्राङ्गणमा पशुहरूको कचहरी थियो । स्पष्टीकरणदिन मान्छेको प्रतिनिधि पनि उपस्थित थियो । सयौँ हात्तीहरूले रासका रासपुस्तकहरू पशुपतिका अगाडि राख्तै भने- “मान्छेका दिमागको एउटा करतुतयही हो, जसको कारण आजको मान्छे बौलाएको छ ।" पशुपतिले एउटापुस्तक पल्टाएर सर्र पढे, पुस्तकमा कसरी अरूलाई उछिनेर आफू अघि बढ्ने,

प्शु- पशुपति र मान्छे / १०७

कसरी मान्छे फकाउने, कसरी छकाउने र कसरी बहकाउने इत्यादि कुराथियो । पशुपतिले आँखा अलि तरेर नजिकै बसिरहेको मान्छेलाई सोधे- "योक्या हो ?” मान्छेले फुर्तीसाथ जबाफ दियो- "यो पुस्तक हो- राजनीतिकोपुस्तक ।” पशुपतिले अर्को पुस्तक पल्टाएर, त्यसमा कसरी सम्पत्ति धेरै कमाउने,कसरी बचाउने इत्यादि कुरा थिए । मान्छेले बतायो- “यो अर्थशास्त्र ।"पशुपति पुस्तक टिप्तै गए, मान्छे भन्दै गयो- "यो व्यापारशास्त्र, यो आधुनिकदर्शन नित्सेको, यो मनोविज्ञान फ्रायडको, यो डार्बिनको थ्योरी, यो योगवाशिष्ठ,यो धम्मपद, यो बाइबिल, यो इजरा पौन्डको कबिता, यो क्यामुको कथा,यो.. ..",पशुपतिले जिभ्रो कादतै भने- “यी सब किन: ? किन यी सब ? पशुठीकै भन्छन्‌- बुझिस्‌ मान्छे ! तँ बौलाहा भइछस्‌, धेरै मात्रामा बहुलाइसकिछस्‌ ।अब लैजा यी सारा कसिङ्गर । ए वानर हो ! च्यातिदेओ यी सारा थाड्नाहरू ।”मान्छे जिल्ल पत्यो । युगानुयुगदेखि उसले गर्दै आएको चिन्तन, मनन, मन्धन,आविष्कारको सम्पूर्ण राशि पुस्तकप्रति पशुपतिको यत्रो कुदृष्टि । आखिर पशुपतिपशुकै पति रहेछन्‌- यिनलाई मान्छेको दिमाग कति गहिरो र व्यापक छ- केथाहा ?

यत्तिकैमा एक वधान तकुर बिराला र मुसाहरूले अखबारको ठेलीलगेर पशुपतिको समक्ष थुप्प्राए- त्ञाम्राज्यवादी अमेरिकाले भियतनामलाईध्वस्त पान्यो'- पशुपतिले अखबार एक-एक गरी पल्टाउँदै गए- 'बिस्तारवादीचीनले भियतनाममा खुट्टो घुमायो', 'मङ्गलग्रहको तस्बिर खिचियो', 'अल्जेरियामासैनिक विद्रोह, 'रूसको नयाँ राकेट, जोन्सन र देगालको भनाभन', 'जनकपुरचुरोट कारखानाको प्रगति', 'कलकत्तामा लाठीचार्ज', 'बलिंनमा गोलीहानाहान “यी सब के हुन्‌ ?” रातो मुख लगाउँदै पशुपतिले सोधे । “यीअखबार हुन्‌ हजुर ! दिनदिनका समाचार, विचार छापिने अखवार ।” पशुपति-“के यिनमा सब सत्यसत्य छापिन्छन्‌ :” “सत्य त सत्यै हुन्‌, तर आजकोमान्छेको अगाडि सत्य गणितजस्तो छैन । देशदेशका आफ्ना सत्य, दलदलमाआफ्ना सत्य ....।" मान्छेले ब्याख्या गच्यो, पशुपति रन्किए । अखबारहरूलाईधुजाधुजा पारेर पशुपतिले भने- “विग्रेछौ मान्छेहो ! तिमीहरू पक्का विग्रेछौ ।”

“अँ, यो के हो नि ?”- वाघभालुहरूले सकीनसकी बोकेर ल्याएकाहातहतियारतिर नियाल्दै पशुपतिले सौधै । चितुवाले भन्यो- “हामीलाई हिस्रकजन्तु भन्तेर हेलाँ गर्ने मान्छेले मान्छेमाथि नै प्रहार गर्न बनाएको यो बन्दुक, योतोप, यो क्षेप्यास्त्र, यो एटम बम... ।” "धिक्कार !!" पशुपतिले लामो सुस्केरा

१०८ “ भैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

हाल्दै मान्छेलाई धिक्कारे । सारा पशुहरूले कुनैले खुट्टा बजारेर, कुनैले सिङतिखारेर र कसैले जुरो हल्लाएर भने- “कसो भो !" मान्छेले अँध्यारो मुखलाएर स्पष्टीकरण दियो- “यी सब संहारको निम्ति होइन, सुरक्षाको निम्तिहामीले निर्माण गरेका हौँ, शक्तिसन्तुलनको लागि बनाएका छौँ........।”

“गाय्यौ सुरक्षा !” भनेर अझ रन्कँदै पशुपतिले पशुहरूपट्टि फर्केर भने-“लैजाओ, अब मलाई वास्ता छैन- यी मान्छेहरूको बुद्धि र बठ्याइँ पाएँभन्दैमा मात्तिने र पात्तिने यी उत्ताउलाहरूलाई अब तिमीहरू नै जे गर्छौंगर ।” यति भनेर पशुपतिले मान्छेलाई फेरि भने- “जा, तँ पशुको पछि लाग्‌-अब मलाई कसैको वास्ता छैन, म समाधिमा पसेँ ।”

“हाम्रो समाजमा त यसलाई ल्याउन हुन्न, यसले भित्रभित्र बम बनायोभने......... टि 2

“हो हो ल्याउन हुन्न, यसले पशुका छाउराछाउरीलाई पनि पुस्तकपत्रिका पढ्न सिकाएर बिगारिदियो भने..."

“केही पशुहरू कराए । तर लुरुक्क परेर मानिसले आफ्नो बचेखुचेको

मौलिकता पोली पशुका समक्ष आत्मसमर्पण गस्यो ।आषाढ, २०२२

सगुन . लायकुसाल

पशु- पशुपति र मान्छे १०९

अमरावती कान्तिपुरी नगरी

«यहाँ छउन्जेल कहिले डिद्ठा-विचारीसित बिन्ती बिसाउँदैमा बित्यो,कहिले उड्स-उपियाँको नाचगान हेरेर भ्यालखाना रुङ्दैमा बित्यो, कवितालेख्ने कत्रो घोको हुँदाहुँदै पनि मन फुकाएर मनग्गे ठेली लेख्नै पाइएन........।”

स्वर्ग पुगेकै दिन आदिकवि भानुभक्तले नन्दनवनस्थित उर्वशीपार्कमादुसुक्क बसेर अफसोचको एक सुस्केरा हाले । उर्वशीपार्कको रमिता बयानगरिनसक्नुको थियो । त्यसमाथि बिर्के टोपी र छड्के पछ्यौराले कसिएका' निकैपुखला भानुभक्तलाई त्यहाँ देखेर झुम्मिन आउने रम्भा र तिलोत्तमा आदिचपलाअबलाहरूको चनमते आँखा र छनमते कम्मर कसले हेरिदेओस्‌ ! त्यसैलेअपशोचको सुस्केरा हाल्नेबित्तिकै आदिकविले अर्को खुसीको सुसेली पनि छाडिहाले-

कतिको बनिता कतिको रमिताअब लेख्छु याहिँ बसी कविता ।

स्वर्गङ्गाको सिरसिर बताससित भानुभक्तको स्वरसितार पनि जबबग्न थालेको थियो त्यहाँ उपस्थित सारा यक्ष, अप्सराहरू सपेराको बाँसुरीमाझुमेका नागनागिनीझँ अधवा भनूँ, कृ्‌ष्णजीको मुरलीमा लद्टिएका गोपगोपनीझैँहेरेको हेन्यै भ्रृहाले । आशुकवि भानुभक्तलाई न मूड चाहियो, न कलम नै, त्यसदिनदेखि कविता रच्न थालेका, रच्तारच्तै कति शरद्‌ बिते, कति वसन्त बिते,उनलाई पत्तै भएन । धेरै वर्षपछि एक्कासि उनको मुखबाट निस्क्यो-

अमरावती कान्तिपुरी नगरी ।

अनि पो भानुभक्त आफ्नो काव्य-निद्राबाट झल्याँस्स ब्युँफझे । टक्कअडिएर पल्याकपुलुक हेर्न थाले । केही सम्झैजस्तो, केही खोजेजस्तो उनकोमुद्रा देख्ता सबै निकैबेर चकित भए । तर कविजीले आफैँ उठेर पर्छिल्तिरफर्की समूहलाई सोधे- “होइन, यहाँ कान्तिपुरीबाट आउने कोही छ ?”

११० “ भैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

कहिल्यै नसकिने अलका मार्क चुरोटको धूवाँ बुड्बुड्ती उडाउँदा पल्लोछेउमा पलेटी मारिरहेका मखिबुट्टे टोपीवाल भलादमीले जुरुक्क उठेर भने-“म पनि कान्तिपुरबाटै आएको तपाईंको चेलो हुँ । गुरुजी, मेरो नाम लक्ष्मीप्रसाददेवकोटा हो ।” भानुभक्तले दङ्ग परेर अँगालो मार्दै सोधिहाले- “त्यो मेरोप्यारो पुरी अचेल कस्तो छ हँ ?” चुरोटको लामो सर्को तान्दै देवकोटाजीलेभने- “तपाईंको पालाका भन्दा त कताकता सुन्दर छ । मैले आफ्नो 'मुनामदन'मा पनि मन फुकाएर प्रशंसा गरेको छु, साँच्चै रमणीय छ त्यो गुरुजीकोअलकापुरी । म आउँदै त त्यस्तो थियो भने मैले छाडेको पनि भैसक्यो पाँच-छ वर्ष ।"देवकोटाको कुरा सुन्दा भानुभक्तलाई तुरुन्त ओह्लिएर एक पटककान्तिपुरको सैर नगरी भएन भन्ने लाग्यो । तर जाने कसरी ? उनी बिलखबन्दमापरी गुनगुनाउन थाले-॥ कतिका दिन याहिँ बिते सुखले,कतिका कविता रचिए मुखले ।अब झल्झल भो म भुलैँ कसरी,अमरावति कान्तिपुरी नगरी ।रामायणकार भानुभक्त भानुका मात्र भक्त थिएनन्‌, रामभक्त पनि हुनेभ्ैहाले । रामभक्तिको प्रताप कति अलौकिक हुन्छ भन्ने कुरा त हनुमानकोचरित्रबाट प्रस्ट छँदै छ । जुन भक्तिको प्रतापले हनुमानूले त्यत्रो सागर उडेरतरिदिए, त्यत्रो लङ्का पुच्छरमा आगो लिएर जलाइदिए, त्यत्रो द्रोणाचल पर्वतहत्केलामा राखेर ल्याइदिए । त्यसै भक्तिको प्रतापले हाम्रा भानुभक्त पनिकसरीकसरी एक दिन दुप्लुक्क बालाज्यूमा उत्रन आइपुगेछन्‌ । १०० वर्षभन्दाअघि मरेको मान्छे यहाँ आउला भन्ने कसलाई विश्वास लाग्ला र ! तर कसैलेपत्याए पत्याङन्‌, नपत्याए नपत्याकन्‌ मैले भन्न खोजेको कुरा यत्ति हो- एकदिन आफ्नो प्यारो अलकापुरी हेर्न हाम्रा आदिकविजी आइपुगोछन्‌ काठमाडौँमा ।त, बालाज्यू बाइसधारा उद्यान देख्नेबित्तिकै उनी एकछिन त जिल्लारामैपरे, झन्डै यो त अमरावतीको अप्सराउद्यानजस्तै पो छ ए ! भानुभक्तलाईखपिनसक्नु खुसी लाग्यो र तुरुन्तै टोपी झिकेर एउटा बेन्चमा पल्टिए, पल्टिनु,के थियो कबिताको मूल फुटिहाल्यो-यति दिनपछि फेरी बल्ल बालाज्यु देख्याँ ।पृथिवितलभरीमा स्वर्ग हो जानि लेख्याँ ॥

अमरावती कान्तिप्री नगरी “ १११

तर नगिचै औद्योगिक क्षेत्र थियो । त्यहाँका नयाँनयाँ भवनबाट निस्केकाघार्रघुर्रै आवाज एवं धुवाँको मुस्लोले गर्दा उनको कविता पूरा हुन पाएन ।उनलाई के लाग्यो भने अप्सरा आएर यहाँ यस्तो रमणीय उद्यान बनाइसकेछन्‌,बिश्वकर्मा आएर त्यहाँ त्यत्रो औद्योगिक क्षेत्र खोलिसकैछन्‌, लम्फू त मै मात्ररहेछु- अहिलेसम्म आफूलाई अत्तोपत्तो थिएन । तर वीणा र हतौडा एउटैखटियामा सजाएजस्तो उद्यान र उद्यमस्थान एउटै ठाउँमा गाँसेको चाहिँउनलाई अलि चित्त बुझेन । तैपनि कान्तिपुर अब केबल प्राकृतिक क्रान्तिलेमात्र होइन औद्योगिक क्रान्तिले पनि अकैँ ढङ्गमा बदलिन लागेजस्तो भानुभक्तलेअनुभव गरे । त्यसैले उनको कविता पनि यस्तरी फुट्यो-कहिँ घर्घर ज्यावल-मेसिनको,कहिँ चिर्बिर गान्‌ रसिला चरिको ।हरियो गहुँ झुल्दछ फाँटभरी,अलकापुरि कान्तिपुरी नगरी ॥यत्तिकैमा केही युवायुवतीहरू जोडाजोडी मिली उद्यानभित्र पसेकालेकविता रच्तारच्तै भानुभक्तजीका आँखाचाहिँ ठ्याक्क युवतीको टाइट हिपतिरलाग्न पुगेछन्‌ । आमै ! यी केटीहरू नागकन्या त होइनन्‌ ! लवाइ र हिँडाइ तठ्याम्मै उस्तै छ बा, हेर्दै राम्ररी ! भानुभक्तको सम्पूर्ण ध्यान उनीहरूकै वक्र-भङ्गिमा र भाव-भङ्गिमातिर पुगेर अड्यो । युवकहरू पनि माथिमाधिफुकिफुकाउ तलतल कसिकसाउ देख्ता भानुभक्तजी झन्‌ दङ्ग परे । हुन तत्यहाँ अरू पनि बालक, बूढा, गृहिणी सब थिए, तर ठिटाठिटीको नृत्यलीलामाती त केबल आफैँजस्ता दर्शक मात्र । आखिर उनलाई के लाग्यो भने काठमाडौँकोठाउँ मात्रै आाँघुरिँदै गएको होइन, मान्छेको लवाइ पनि साँघुरिँदै काँचुली नैबनिसकेछ । रसिक भानुभक्तलाई यो परिवर्तन झन्‌ रोचक लाग्यो र कबितापनि फुटिहाल्यो-कटि कूच कसी हिँडन्या युवती,चलन्या पथमा नलजाइ रति ।सँगमा छ युबा-दल ओरिपरी,अमरावति कान्तिपुरी नगरी ।साँझ परिसकेकोले त्यहाँ धेरैबेर बस्ता आफ्नो कवितामा अश्लील दोषपर्ला भन्ने ठानी उनी जुरुक्क उठेर उद्यानबाहिर निस्के । साझा यातायातकोहरियो बस पनि ठ्याक्क त्यहीँ रोकिइरहेको रहेछ । सबै पसेको देखी उनी पनि

११२ / भैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

पसे त्यैमा । पस्न त पसे, तर बस्न भने घुइँचोले दिएन । “कान्तिपुरीमामान्छे पनि निकै बढेछन्‌ ए, यतिका मान्छै खान्छन्‌ पो के ?” -उनको दिमागमाअर्को प्रश्न रिङ्न आयो । तर त्यत्रो हलमूलमा प्रश्न के रिङ्न पाउँथ्यो, उत्तीआफैँलाई रन्न रिडाएर हत्त्याउँदै एउटी पुषतीको छेउमा पुन्याइदियो । उनकोकाखमा एउटा रहरलारदो कुकुर पनि थियो ।

नारीसित नारिएर बस्न भानुभक्तको नैतिकताले मानेको त होइन, तरघुइँचोमा एउटा सानो छेउ पाएकोले आपद्धर्म सम्झी उनी दुसुक्क बसिहाले ।तर बस्नेबित्तिकै उनलाई घुच्चा ख्बाउँदै युवतीले सातो खाइन्‌- “महिलादेख्तादेख्तै टाँस्सिन आउने नकचरो लुठो कहाँको !” भानुभक्त जिल्ल परे ।भर्खरै मात्र पार्कमा छिल्लिएर हिँडेकी आफ्नै आँखाले देख्ने भानुभक्तले अहिलेनगिच बस्ता मर्दले छुनै नहुने जस्लो गरी छाँटा पारेको सहन सकेनन्‌ रकाखको कुकुरलाई औँल्याउँदै उनले सोधिहाले-- "होइन, मैयाँकी त्यो कृक्रपनि महिला नै होकि ?”

“तँलाई के बास्ता !” भनी युबतीज्यू फेरि सातो खाँदै थिइन्‌, त्यसै बेलाबसले चाहिँ जञोल्टिङ खाइदियो । बसभरिका मान्छे माझीको पेरुङ्गाका माछाफ्षैँक उसको डँडाल्नोमा चढ्न पुग्यो त. क उसको भुँडीमा भकुन्डिन पुग्यो ।बिचरा भानुभक्तको चाहिँ बिर्के टोपी नै कता पुग्यो कता ! “धन्य परमात्मा !बाटोभन्दा ठूलो बस, बसभन्दा ठूलो थुप्रो बसभित्र बस्नेहरूको । त्यही पनिबस भन्नु मात्रै बस्न पाइने होइन, बरु उठीउठी यात्रा गर्नुपर्ने यस्तो वाहनकोनाम 'उठ्‌' नै राखेको भए ठीक हुन्थ्यो कि ?" भानुभक्तले एउटा बृढ्ोपाकोयात्रुसित प्रस्ताव राखे ।

उसले भन्यो- “यस्तै सिन्कीकोचाइ र रन्कीकुदाइले त कति नेपालीबाइरोडको बाटो स्वर गइसके, थाहा पाउनुभएन ?” लर स्वर्ग गएका भए तभानुभक्तले बाटामा भेट्नुपर्ने । सायद ट्रकसित गुजुल्टिएकाले बैकुण्ठकै ट्रङ्ककालआयो कि उनीहरूलाई । तर जेसुकै आओस्‌ आदिकविज्यूलाई चाहिँ कबिताआइहाल्यो-

पथ सात फुटे, बस नौ गजको,

सिट बीस भए भिड सौतकको ।छ त अन्त कतै सुबिधा यसरी ?अमराबति कान्तिपुरी नगरी ॥

अमराबती क्षान्तिप्री नगारी' / ११३

कविताको तेस्रो चरण मिल्दानमिल्दै बस आफ्नो स्टपमा आएर बसिहाल्यो ।ओर्लिएर यसो हेर्छन्‌ त भानुभक्त छक्कै । टुँडखेलवरिपरि बार, बीचबीचमालामपुच्छे बत्ती, सडकभरि बस, मोटर सिलिङमिलिङ, रङ्गीचङ्गी मान्छे तकति हुन्‌ कति ! अमरावती पुगेको दिन जसरी अलमलिएका थिए, अहिले पनिझन्डैझन्डै उस्तैजस्तै भो भानुभक्तलाई । एकछिन यताउति नियाले- फराकिलासडक, बसको ताँती, दुँडिखेलको झिलमिलाउँदो रूप देखेर मक्ख पर्दै कवितारच्ने सुरमा थिए ।

तर बीचैमा चार-पाँचवटा भुराभुरीहरू पिलपिलाउँदो मुख लगाउँदैभटमास किन्ने पैसा माग्न थालेकाले उनको मूड नै अफ्‌ भयो । यहीँ यतिकासेठसेठानीहरू छन्‌, यहीँ भटमास खाने पैसा माग्छन्‌- साँच्ची कान्तिपुर धनीभएको कि गरिन हुँदै गएको हो उनलाई छुट्टयाउन मुस्किल पन्यो, तैपनिकान्तिपुरै मुखमा कति कान्ति बढेछ भनी एक-एक गरी चियाउन थाले । छनता सबैका मुख सिँगारिएकै थिए, तर कसैका गोरिँदागोरिँदा हाड टल्कने सेता,कसैका नर्मिन्दानर्मिन्दा बासी जाईको फूलजस्ता नरम । आखिर उनले केठम्याए भने कान्तिपुरको कान्ति त निक्कै बढेछ, तर कान्तिपुरेको कान्ति भनेमामाघर जान थालेछ है ! यो गम्दा उनलाई यति खल्लो लागेर आयो किसुचीले समेत च्यापेर ल्यायो । त्यति रङ्गरमिताको भीडमा गर्ने कहाँ ? यताउतिहेरै कतै पत्तो लागेन ।

यतिका मान्छेमा सुची गर्नुपर्ने मान्छै मै मात्र रहेछु कि क्या हो, नत्रयस्तो जमघट हुने ठाउँमा एउटा शौचालय किन बन्दैनथ्यो ! भानुभक्त अकमक्कपरे । तर सहिनसक्नु भएकोले उनी सरासर लागे उत्तरतिर । सडककै छेउमालस्करै बसेका भुराभुरीलाई देख्ता यहाँ कसले के छेक्ने रहेछ र भन्ने उनलाईलाग्यो । तर सुची गरिसकेपछि पो उनी झल्याँस्स भए, त्यहीँनेर महात्माबुद्धको एउटा चैत्य रहेछ । नैष्ठिक भानुलाई आफू निष्ठाच्युत हुनुपरेकोमा खेदलाग्यो, तर लागेर के गर्ने ?

आखिर उनी पसे नयाँसडकतिर । नयाँसडक सडक मात्र नयाँ थिएनतडकभडक पनि नयैँ थियो । कान्तिपुरेको कान्तिविहीन मुहार पनि नयाँ-सडकमा त फुर्तिलो देख्ता उनलाई अलि सन्तोषै लाग्यो । तर त्यहाँ कान्तिपुरेमात्रै थिएनन्‌, रङ्गरङ्गका चेहरा र कद थिए त्यहाँ- राता, सेता, काला, नेप्टाचेप्टा, फ्रकवाल, दोचावाल, पोटवाल, मोटवाल, शान्तिदूत, धर्मदूत, सन्देशदूतकोको हुन्‌ कोको ! भानुभक्तको प्रतिभा उम्लेर आयो-

११४ ” भैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

पिसकोर यहीँ घुसखोर यहीँ,

नव-जोर पहीँ दिलचोर यहीँ ।

जति छन्‌ सब छन्‌ धनवानसरी,

अलकापुरि कान्तिपुरी नगरी ।

सबै थरीका बीच भानुभक्त पनि त एक बेग्लै थरी व्यक्तित्व थिए-नयाँसडकमा । सबै दूतका बीच उनी आफू काव्यदूत थिए स्वर्गका । यसैलेअरूको वास्ता गरिरहनुभन्दा दुई-चार जना कविलाई नै भेटेर बात मार्नआदिकविलाई मन लाग्यो ।तर भेट्ने कहाँ गएर कसलाई । उनी अन्योलमा परै । तैपनि नगिच्चैको

एक युवकलाई कोट्टयाउँदै उनले सोधे- “यहाँ कोको लेखक-कवि कहाँकहाँछन्‌ हँ ?” युवकले नाक नेठ्याएर जबाफ दियो- “पुराना कवि-लेखक अलिकतिएकेडेमीतिर साहित्यमा रिसरागबारे रिसर्च गर्दै छन्‌ भन्ने सुनेथेँ, नयाँ कवि-लेखकहरू प्राय: यतै वरपर छरिएका होलान्‌, तपाईं कसलाई खोज्नुहुन्छ ?एउटा बिलकुलै बफाउँदो नयाँ कबि.त म पनि हुँ !” भानुभक्तले नमस्ते गर्दैखुसी प्रकट गरे- "ओहो ! त्यसो भए त ढुङ्गो खोज्दा देउता मिलिहाल्यो नि !यहाँले कति वर्ष काव्यसाधना गर्नुभएको छ कुन्नि ?" युवकले चारमिनारकोबट्टा उघार्दै जबाफ दियो- “मैले लेख्न त यसैपालिदेखि थालेको हुँ, तर गोडासातेक लामालामा कविता लेखिसकैँ । एउटा ताजा कविता सुन्नुहुन्छ भनेसुनाइ पनि हालूँ ?” आदिकवि भानुभक्त आधुनिक कविको कविता सुन्नतरखराउँदै थिए, अर्को ठिटो आएर भन्न थाल्यो- "तँ पनि कविता लेख्ने ?ककितै सुन्नुहुन्छ भने मेरो सुन्नोस्‌ बाजे ! बिलकुलै आधुनिक- यही पीपलकोबोटको कबिता ।” “ओहो ! यहाँहरू सबै कवि हुनुहुँदो रहेछ, होइन यहाँ अरूकवि पनि छन्‌ ?” “अरू को छन्‌ र ?” भनी नयाँ कवि बताउँदै हुनुहुन्थ्यो,पत्रिका बेच्ने हकरले उहीँनेर आएर भन्यो- “एउटा कवि त म पनि छु हजुर ।”उसले भन्दाभन्दै पसलेले कुरा थप्यो- “यहाँ मिनिस्टरदेखि कम्पोजिटरसम्मसबै कवि ।" जे होस्‌, आदिकविलाई कविहरू बढेको सुन्दा खुसी नै लाग्यो ।यस्तै खुसीमा एक जना सज्जनले कबिजीलाई नजिकैको रेस्टुराँतिर डोच्याए ।उनी रेस्दुराँभत्र पस्न लागेको मात्र के थिए उनको बिर्के टोपीमा एउटा बडोमरेको मूसो फ्यात्त पर्न आयो । उनी जिल्ल परेर मास्तिर हेर्दै थिए- अर्कोभयालबाट एक थुप्रो फोहरफाहरका टाला मानौँ पुष्पवर्षा भएझैँ सडकमाबर्सिए । यो वर्षाले आफ्नो स्वागत गरेको हो कि विरोध गरेको हो उनलाई

अमरावती कान्तिपुरी नगरी ” १११

ठम्याउन घौधौ पत्यो ।रेस्टुराँभित्र एक छेउमा दुई-चार जना भात खाँदै थिए, अर्को छेउमा

दुई-चार जना जेरी जिप्ट्याउँदै थिए । अलि पर एउटा अँध्यारो कुनामा दुई-चार जना रम र मम भन्दै थिए ! त्यसैले यो भट्टी हो कि चियापसल हो किभोजनशाला हो- कविले केही बुभदै बुझेनन्‌ । उनको उत्सुकता शान्त गर्दैनगिचैका सज्जनले भने- “यस पसलको पहिलो विशेषता के भने शाकाहारी,मांसाहारी, दुरधाहारी र मद्याहारी जो जस्तो छ, यहाँ त्यस्तै खानेकुरा पाइन्छ ।दोस्रो विशेपता यहाँ जति पुरानोपुरानो खानेक्रा खोजे पनि तुरुन्त पाइन्छ ।”भानुभक्तले ठाने- “म पनि पुरानै मान्छे भएकोले यहाँ ल्याएको होला ।"यस्तैमा सिँगानको लत्को दौरातिर पुछतै एउटा मरन्च्याँसे केटाले खानेकुराकोरिकाबी टक्य्रायो । भानुभक्त भने कविताको धुनमा मस्त थिए-

मृत मृषिकको -बुटि झर्छ जहाँ,

हिँडदा डुलदा टुपि जल्छ जहाँ ।

कुतिको कलरब्‌ अझ ओरिपरी,

अमरावति कान्तिपुरी नगरी ।

नै 0 नै

यलियाभरि पस्कि भझिँगालु रस,

खटियाउपरै कुतिसाथ बस ।

खुब खाउ चपाउ पिङ सुमरी,

अलकापुरि कान्तिपुरी नगरी ।

ने? जै क

होटलबाट निस्केपछि भानुभक्तलाई ठूलो समस्या पच्यो- बासको । रात

परिहाल्यो, नयाँ कान्तिपुरीमा आफूले चिनेको काही छैन । पहिले त उनीसँगकासज्जनले आदरसाथ पसलमा - लगेर चिया खुबाएकोले उनैले घर लैजालान्‌भनी ढुक्कमा थिए, तर चिया खाइसकेपछि पो सज्जनको उद्देश्य उनले बुझे ।सज्जन रहेछन्‌ लाइफ्‌ इन्स्योरेन्स कम्पनीका एजेन्ट । उनलाई इन्स्योरेन्सगर्नोस्‌ भनेर निकै नुझाउँथै । तर भर्खर स्वर्गबाट ओर्लेका भानुभक्तलाईकहाँको लाइफ्‌ इन्स्योरेन्स । आखिर बल्लबल्ल सज्जनको पन्जाबाट फुत्केरभानुभक्तजी बास माग्ने तरखरमा हिँडे । घरैघरले बाटो नपाइने आजकोकान्तिपुरमा बासकै समस्या छ भन्ने उनलाई के थाहा थियो र एक-दुई गर्दैनयाँसडक गेटदेखि वसन्तपुरसम्म गोडा पन्ध्रेक घरमा उनले बास मागे एक

११६ / भैरव अर्यालका हास्यव्यड्ग्य

रातको लागि । तर कसैले छैन मात्र भनेर फर्काए त कसैले यतिका होटलहुँदाहँदै बास माग्न घरघर चहार्ने यो लबस्तरो बूढोलाई लगाइदेऔँ न कुकुरभनी पारे । कसैले उनलाई चोरको शङ्का गरे त कुनै लालबुझक्कडले यो“सी. आई. डी. हो, सी. आई. डी." पनि भने ! बाह्र बजुन्जेल खोज्दा पनि बासपाउन नसकेर भानुभक्तजी रङमडिंदै थिए बेसमयमा हिँडेको दोषमा उनलाईपुलिसले पक्रिदियो । स्वर्गबाट कान्तिपुर हेरुँ भनेर आएको बास नपाएका कुराबताएपछि पुलिसले निगाह गरेर भन्यो- “यो हावा खुस्केको पहाडिया रहेछ,भ्रैगो छोडिदिङँ ।” अनि पेटीतिर गएर बस्‌ भनी पुलिस हिँड्यो । भानुभक्तजीपेटीपेटी रानीपोखरीको डिलमा पुगेर रोकिए । रानीपोखरीको पालेले कड्केरसोध्यो- “हामफाल्ने सुर छ कि क्या हो ?” उनले नम्रतासाथ होइन भनेर योपनि बताए- बाँकी रात काट्ने कुनै ओतसोत पाइन्छ कि ? बूढो पालेलेभानुभक्तलाई पनि बूढो देखेर हो कि किन हो- उ... त्यो सालिकमा बस्नोस्‌न बाजे ! भनी भानुभक्तकै सालिक देखाइदियो । उनी गएर यसो हेर्छन्‌ तआफ्नै प्रतिमूर्ति । एकछिन दङदास भएर उनले आफ्नो सालिक टुलुटुलु हेरिरहे ।माला लगाइदिएको, सिन्दूर दलिदिएको- भव्य मूर्ति, उनी एक मन दङ्ग परे ।तर आप्नो बिहानदेखिको रित्तो पेट छाम्दा र यत्रो कान्तिपुरीमा एक रात बासनपाउँदा भने उनलाई ग्लानि पनि लाग्यो । सालिकनिर टुसुक्क बसेर पछ्यौराझिकेर ओढ्दै उनले गमे-

शव सालिक पृजित हुन्छ जहाँ,

सिँगुलै उभिँदा तर मिल्छ घृणा ।

दिलबार उदार कहाँ यसरी,

अमरावति कान्तिपुरी नगरी ॥

उनी गुनगुनाउँदै थिए, त्यहीँनेर पेटीमा एक डल्लो भई सुतेको एउटाकेटो उठेर भन्न लाग्यो- “दाजु ! तिम्रो पछ्यौराको एउटा छेउ मलाई पनिदेक न, साह्रै जाडो भयो ।” भानुभक्तले उसलाई बोलाएर जम्मै पछ्थौराओढाइदिए । जीउ तातेपछि केटाले भन्यो- “आज भानुजयन्ती, राति नौबजेसम्म सारा मान्छे यहीँ जम्मा भएर बेलाँ सुत्न पनि पाइएन । यो भानुभक्तकोसालिक भन्छन्‌ । त्यो भानुभक्त भन्ने कुनचाहिँ रैछ, हँ दाइ ? भानुभक्तलाईतिमीले पनि देखेनौ हकि ?”एकोहोरो फतफत गरिरहेको केटोले निकैबेर सही थापेको नसुन्दा मुन्टो

उठाउँदै भन्यो- “साँच्ची भानुभक्तलाई देखेनौ हकि तिमीले ?” तर केटाका

अमराबती कान्तिपुरी नगरी “ ११७

प्रश्नको जबाफ दिन भानुभक्त त्यहाँ थिएनन्‌, उसको अगाडि त जिल्ल परिरहेकोथियो भानुभक्तको सालिक मात्र । पर पर को भट्टयाउँदै जाँदै थियो-

एक्‌ दिन्‌ भानु त कान्तिपुर्‌ पुगिगया लोकको बुझूँ रीत्‌ भनी ।

साह्दै दङ्ग पन्या घुम्या वरिपरी मो भानुभक्तै भनी ॥

पाया हन्डर खूब कान्तिपुरमा चिन्दै नचिन्ने भया ।

आफ्नै सालिकमा कटाइ अलिबेर्‌ ति अन्तर्ध्यानै भया ॥

ध्वनि

११६ ४ भैरव अर्यालका हास्यव्यङ्ग्य

ताल (उपन्यास)

2024-06-14T14:15:29Z

Nepalikitab8848: Created page with "ताल उपन्यास) मूल लेखकयासुनारी कावाबाता।जापात) अनुवादकविजयकुमार रौनियारजापानी उपन्याच 101700ए147 (मिजुयी)को अङग्रेजी अतुवाद जपहजताका (३ लेक)बाट नेपालीमा अपुरित। प्रकाशकबिधाप्रथम सं..."

ताल

उपन्यास)

मूल लेखकयासुनारी कावाबाता।जापात)

अनुवादकविजयकुमार रौनियारजापानी उपन्याच 101700ए147 (मिजुयी)को अङग्रेजी अतुवाद

जपहजताका (३ लेक)बाट नेपालीमा अपुरित। प्रकाशकबिधाप्रथम संस्करण :प्रतिआवरणक्र क,नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठान मृत्य

1531 190.

नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठानकमलादी, काठमाडौँ

उपन्यास

२०६८

११००

बृहत्‌

प्रज्ञा-छापाखाना, प्रज्ञाभवन

कमलादी, काठमाडौँफोन नं. ४२२१२४२, ४२२१२द८३

रु. १०५।-978-9937-2-3466-5

कुलपतिको मन्तव्य

नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठान नेपालको सांस्कृतिक, भाषिक र धार्मिकविविधतालाई ध्यानमा राखी समग्र वाङ्मयको संरक्षण र संबर्धन गर्नाकानिम्ति सङ्गठित संस्था हो । नेपालका दर्शन, संस्कृति, भाषा, साहित्य,सङ्गीत, कला, नाट्य, सामाजिक शास्त्र आदिको अध्ययन-अनुसन्धानगराई तिनको प्राज्ञिक परम्परालाई सबल बनाउन २०१४ साल असार ९गते नेपाल एकेडेमी (पछि रायल नेपाल एकेडेमी र नेपाल राजकीय प्रज्ञाप्रतिष्ठान)को स्थापना भएको थियो। २०६२/०६३ सालकोजनआन्दोलनको सफलताबाट नेपालमा सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रकोस्थापना भयो र नेपाल भ्जज्ञा-प्रतिष्ठान नेपालका सबैजातिका भाषा,साहित्य, संस्कृति, दर्शन र समाजशास्त्रजस्ता वाङ्मयसँग सम्बन्धितप्रज्ञाको केन्द्र बन्यो । नेपाली वाङ्मयका यी प्रत्येक विषय र यिनकाविभिन्त विधामा अध्ययन-अनुसन्धान गराई प्रकाशनमा ल्याउनु, पुरानाज्ञानको संशोधन र विस्तारका साथै नयाँ ज्ञानको स्थापना गर्नु र नेपालकालोपोन्मुख जातिका भाषा, लिपि, संस्कृति, श्रुतिपरम्परा, जीवनपद्धति रसाहित्यको खोजी गरी तिनलाई जोगाउनु पनि यस प्रतिष्ठानको प्रमुखदायित्व हो । एक्काइसौँ शताव्दीको विश्वस्तरीय द्रुतवेगी ज्ञानप्रवाहबाटनेपाली प्राज्ञिक जगत्लाई र नेपालका नवीन प्राज्ञिक उपलब्धिबाटविश्वसमुदायलाई लाभान्वित तुल्याउने तर्फ पनि यो प्रतिष्ठान सजग छ।वास्तवमा नेपालका सम्पूर्ण क्षेत्रको प्राज्ञिक उन्नयन र स्‌जनात्मकसमृद्धिका निम्ति अग्रणी भूमिका खेल्दै राजधानी बाहिर पनि अनुकूलवातावरणको सिर्जना गरिदिनु यस प्जज्ञा-प्रतिष्ठानको दायित्व र कर्मक्षेत्रपनि हो ।

नेपालभित्र तथा नेपाल बाहिरको सिन्गो नेपाली प्राज्ञिक जगत्‌कासबै विद्वान्‌-विदुषी, य्रष्टा-द्रष्टा तथा प्रज्ञाकर्मीहरूको सद्भाव सहयोग,गोष्ठी, विचार-मन्थनमा सहकार्य र प्राज्ञिक वैचारिक आदान-प्रदानबाट नैनेपाली प्रज्ञा-जगत्‌ विश्वको ज्ञानलहरीसँग होस्टैमा हँसे गर्दै नेपालकाज्ञान-परम्पराको समुन्तयन गर्न र राष्ट्रिय गौरवको श्रीवृद्धिको कार्यमासमयोचित योगदान गर्न नेपाल प्जज्ञा-प्रतिष्ठान सफल हुनेछ भन्ने दृढविश्वास लिएको छु।

न्‌, ॥ कप १बैरागी काइँला

कुलपतिनेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठान

प्रकाशकीय

- नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठानका विधि काम, कर्तव्य र अधिकार एवम्‌

लक्ष्यमध्ये नेपाली भाषामा लेखिएका भाषा, साहित्य, संस्कृति,सामाजिक शास्त्र र दर्शनसम्बन्धी उत्कृष्ट कृतिहरूलाईअङ्ग्रेजीलगायतका अन्तर्राष्ट्रिय भाषामा अनुवाद गरी प्रकाशितगरेर विश्वबजारमा पुन्याउने र अन्तर्राष्ट्रिय विभिन्न भाषामालेखिएका उत्कृष्ट रचनात्मक कृतिलाई नेपाली भाषामा अनुवादगरी प्रकाशित गर्ने कार्य पनि पर्दछन्‌ । यस्तै अन्तर्भाषिकअनुवादमार्फत ज्ञान र कलाको अन्तर्देशीय आदानप्रदान गर्ने हेतुलेनेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठानअन्तर्गत विश्वसाहित्य र अनुवाद विभाग'गठन भई कार्यरत छ । वार्षिक कार्ययोजनाअन्तर्गत नै यो विभागलेजापानी आख्यानकार यासुनारी कावाबाताको (द लेक' नामकोउपन्यासलाई नेपाली भाषामा अनुवाद गराई यस ताल उपन्यासपाठकसामु प्रस्तुत गरेको छ ।

- आख्यानकार यासुनारी कावाबाता नेपाली पाठकका लागि नयाँ नामहोइन । यो अघि नै उनका “सहस्र-सारस' तथा 'हिमदेश' नामकादुई आख्यानहरू नेपाली भाषामा अनुवाद भई प्रकाशित भइसकेकाछन्‌ । नेपाली पाठकमा मात्र होइन आख्यानकार कावाबाता आफ्नाकालजयी आख्यानमार्फत अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा पनि राम्रैसँगपरिचित नाम रहेका छन्‌ । उनको यो प्रसिद्धि र उनका कलमकोचमत्कारलाई सराहना गर्दै यसपल्ट नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठानले उनको'द लेक' नामको अङ्ग्रेजी भाषामा अनूदित उपन्यासलाई 'ताल' कोरूपमा नेपाली भाषामा रूपान्तरण गराई प्रकाशमा ल्याएको छ।अन्तर्राष्ट्रिय जगत्‌मा ख्यातिप्राप्त कृतिलाई नेपाली भाषामारूपान्तरण गरी प्रकाशन गर्ने नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठानको पूर्वपरम्पराकैक्रममा यो कृति पनि पाठकसमक्ष आएको छ । पहिला अनूदित भई

प्रकाशित भएका कृतिहरू जस्तै यस कृतिले पनि नेपाली पाठककोरुचिलाई सम्बोधन गर्नेछ भन्ने अपेक्षा प्रज्ञा-प्रतिष्ठानको रहेको छ ।कुनै पनि भाषाको सृजनात्मक कृतिको अर्को भाषामा रूपान्तरणएवम्‌ अनुवाद गर्ने कार्य असाध्यै जटिल कार्य हो । एउटा भाषामालेखिएका सृजनात्मक कृतिभित्र रहेका ततभाषा बोल्ने जातिकासांस्कृतिक मूल्य, मान्यता, परम्परा एवम त्यस भाषाकोअभिव्यक्तिको बान्की र कला अन्तर्निहित रहने हुँदा त्यसलाईजस्ताको तस्तै रूपान्तरण गर्नु अनुवादकका लागि ठूलै चुनौतीपूर्णकाम हो । प्रस्तुत कृति मूल जापानी पाठबाट अङ्ग्रेजी भाषामारूपान्तरण भई त्यसबाट नेपाली भाषा अनुवाद गरिएको हो । यसरीआख्यानकारको अभिव्यक्तिले दुई भाषामा बसाइँ सर्दै यस रूपमाआउनुपर्दा मूल पाठका कति मौलिक कुराहरू हराए र कति आएत्यसको बेग्लै विवेचना आवश्यक पर्छ। यही अनूदित कृतिमादिइएको प्रा.डा. गोविन्दराज भट्टराईको मन्तव्यले लेखक, उनकोकृति एवम्‌ अनुवादक र उनको अनुवादकलाबारे विस्तृत विवरणप्रस्तुत गरेकाले तत्‌सम्बन्धमा पाठकलाई यथोचित सूचना प्रवाहगरेको हाम्रो ठम्याइ छ ।

यस कृतिका अनुवादक श्री विजय रौनियार नेपाली र मैथिलीभाषाका उदीयमान स्रष्टा एवम्‌ अनुवादक पनि हुन्‌ । उनीबाटअनूदित प्रस्तुत ताल उपन्यास प्रकाशन गर्ने दायित्व प्नज्ञा-प्रतिष्ठानलाई प्राप्त भएको छ । पाठकबाट प्राप्त हुने यो अनूदितकृतिबारेको प्रतिक्रियाले निश्चय पनि उनलाई अनुवाद कार्यमाअघि बढ्न अरू प्रेरित गर्ला र अरू पनि कृतिहरू प्रज्ञा-प्रतिष्ठानलेप्रकाशित गर्ने अवसर प्राप्त होला भन्ने अपेक्षा हामीले राखेका छौं ।अन्त्यमा नेपाल प्ज्ञा-प्रतिष्ठानको विश्वसाहित्य तथा अनुवाद'विभाग र यस कृतिका अनुवादक विजय रौनियारका कार्यकोसराहना गर्दै धन्यवादसहित यो मन्तव्य यहीँ टुङ्ग्याउँछु ।धन्यवाद ।

बी ७, दन त

(गङ्गाप्रसाद उप्रेती)उपकुलपतिनेपाल प्जज्ञाप्रतिष्ठान

मन्तव्य

देशको युगान्तकारी आन्दोलनपछि राजतन्त्र युगको समाप्ति रगणतन्त्र युगको उदय हुने महत्त्वपूर्ण घटना शृङ्खलाको कारण नेपालप्रज्ञा-प्रतिष्ठान केही समयका लागि नेतृत्वविहीन रह्यो, त्यो क्रासर्वविदितै छ। तर जब नेपाल राष्ट्रले नयाँ गणतान्त्रिक युगमा प्रवेशगप्यौ र नवीन प्राज्िक संस्कृतिको निर्माण गपम्यो, त्यससँगै एउटा नवीनविभागको पनि प्रादुर्भाव भयो- विश्वसाहित्य र अनुवाद बिभाग । हालदेशलाई जसरी समावेशी र नयाँ नेपाल बनाउनको लागि सबैलेलागिपर्नु परेको छ, त्यसरी नै नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठानको यस विभागलेपनि आफ्नो देशका सबै भाषाको साहित्यलाई एकआपसमा परिचयगराउनको लागि अनुवादको माध्यमबाट अगाडि बढिरहेको छ। यतिमात्र होइन वैश्विक स्तरमा पनि नेपालको साहित्यलाई विश्वमा रविश्वसाहित्यलाई नेपालमा पनि परिचित गराउने उद्देश्य बोकेको यसविभागले आफ्नो जिम्मेवारीअनुरूप आफ्ना कार्यलाई तीव्र गतिले अगाडिबढाएको छ।

सम्पूर्ण विश्वलाई एउटा कुटुम्बका रूपमा स्थापित गर्न रएकता-अभिन्नताको पावनसूत्रमा बाँध्नको दृष्टिबाट अनुवादको महत्त्वअसन्दिग्ध छ । प्रत्येक व्यक्तिका लागि विदेशको अनेक भाषाहरूमा दक्षहुनु सम्भव छैन । तसर्थ, विभिन्न देशहरूको भाषा-साहित्य, रीतिरिवाज,पर्व-उत्सव र विचार-सम्पदासित लाभान्वित हुनका लागि यदि विश्वकोकुनै एक भाषालाई खोज्दा त्यो भाषा 'अनुवाद' नै हो ।

आज अनुवादको भूमिका यो दृष्टिबाट अत्यधिक प्रासङ्गिकभइसकेको छ। जसरी तीव्रगतिको वाहन, तत्काल सञ्चरणका लागिसञ्चारमाध्यम, वैचारिक एवं बौद्धिक आधुनिकता आज आवश्यक रअनिवार्य भइसकेको छ । वास्तवमा “अनुवाद' मात्रै एक स्वतन्त्र विषयएवं महत्त्वपूर्ण विधाको रूपमा आफ्नो विशेष स्थान बनाइसकेको छैनबरु उसको व्यवस्थित तवरबाट उत्तरोत्तर विकास पनि हुँदै गइरहेकोछ। अनुवाद एउटा प्रविधि पनि छ, कला पनि छ, विज्ञान र शिल्प पनिछ। त्यसैले विश्वसभ्यताको विकासमा अनुवादको भूमिका सराहनीयरहेको छ।

यसैको फलस्वरूप ताल उपन्यास तपाईं सबैको सामुन्ने छ।जापानी लेखक यासुनारी कावाबाताको उपन्यास द लेकको अङ्ग्रेजीबाटनेपालीमा 'ताल' ले नाम अनुवाद भएको छ । नेपाली साहित्यमाअहिलेसम्म करिब एक सय उपन्यास विश्वसाहित्यबाट भित्र्याइएको छ ।

विश्वसाहित्यका यस्ता अमरकृतिहरूले हाम्रो नेपाली भाषा र साहित्यविस्तारमा तथा लेखक पाठकको बौद्धिक विकास, जिज्ञासा र चेतनामामहत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ ।जापानी साहित्यको विभिन्न विधाबाट नेपालीमा अनुवाद

गरिएको छ। यसै सिलसिलामा नेपालमा जापानी लेखक यासुनारीकावाबाता अत्यधिक प्रेमले पढ्ने लेखक हुन्‌ । उहाँको हिमदेश र सहस्र-सारस जस्ता कालजयी कृति नेपालीमा आइसकेका छन्‌ । सम्बत्‌ १5९९मा जन्मेका कावाबाताको जिन्दगी दुखले भरिएको छ । त्यसैले उहाँकोसाहित्यका पनि वेदना, पीडाको प्रभाव बढी परेको छ । सानै उमेरमाआफ्नो परिवारको सम्पूर्ण सदस्यको अवसान र द्वितीय विश्वयुद्धले ध्वस्तजापानको दुखले भरिएको कावाबाताको जीवन र साहित्यमा यसकोगम्भीर प्रभाव परेको छ। जीवनकालको अन्त्यसम्ममा कावाबाताडिप्रेसनको पनि सिकार भए र त्यही स्थितिमा १९७१ मा आत्महत्यागरेर उनले आफ्नो इहलीला समाप्त गरे ।

अन्तत: बीसौँ शताब्दीका महान्‌ सर्जकको कृति 'ताल'माअभूतपूर्व मोहनी छ । किताब सानो छ । यो एउटा पुरुषप्रधान उपन्यासहो, जसमा अपराध गर्ने घुमन्तेको कथा रहेको छ। यसको प्रमुखपात्रका नाम मोमोई गिम्पेई हो, जसको बाल्यकाल एउटा तालकावरिपरिको बस्तीमा बितेको हुन्छ । फ्ल्यासव्याकमा चलेको गिम्पेईकोकथा बाल्यकालको तालसँग जोडिन्छ । त्यो जीवनको अँध्यारो पक्ष छ।तालका अनेक अर्थ र प्रतीकार्थ छन्‌ । उसको बाबु पनि तालमै डुबेरमरेको थियो । ताल यसरी जीवनको प्रतीक हो साथै, तृष्णा, इच्छा रमृत्युको पनि। ताल उपन्यासको प्रमुख पात्र गिम्पेई वास्तविकजीवनलाई पछयाइरहेछ तर यसमाथि विजय प्राप्त गर्न सक्तैन त्यहीकुरा यस उपन्यासको मूल सार रहेको छ।

यसभित्र पसेर यो महान लेखकको लेखनीको जादु हेर्न पाइन्छ ।अनुवाद विभाग तपाईं सामुन्ने यसलाई पस्केर यो कुरामा विश्वस्त छकि, उसले तपाईं समक्ष एउटा अदभुत र रोचक साहित्य लाएको छ।यसलाई पढेर तपाईंहरूलाई एउटा बौद्धिक आनन्द र सन्तुष्टि मिल्नेछ रमलाई आशा छ र तपाईंहरू फेरि-फेरि यस्तै रोचक अन्य अनुदितकृतिहरू पढ्न रुचाउनुहुनेछ ।

अन्तमा अनुवादकर्ता विजय रौनियारलाई राम्रो अनुवादगर्नुभएकोमा धन्यवाद छ ।

प्राज्ञ डा. संजीता वर्मासदस्य, अनुवाद विभागनेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठान

अनुवादकीय

सुका शताब्दी नाघ्यो काठमाडौं खाडलमा भासिएको, जिन्दगी भने एकमोहर । जातिपेसाले वैश्य क्षत्री भए पनि न बेपार, न समरमा होमियो ।बरु लागियो पठनपाठनमा । अनि बियाँलिरहँदा धूलो टकटक्याइमा हातपच्यो किशोरावस्थामा मुग्लानका सहरहरूका रेलिमाई चढ्ने बेलाए.एच्‌.ह्विलरका काउन्टरबाट किनिएको सस्तो भारतीय संस्करणकोलेक, जापानीबाट अङ्ग्रेजीमा अनूदित । अनुवादकको मातृभाषा जापानीर दोस्रो अथवा तेस्रो भाषा अङ्ग्रेजी भएकाले र दुवै संसारको प्रत्यक्षअनुभव र साक्षात्कारले सजिलो भयो होला ।

तर पाँचौं भाषा अङ्ग्रेजी र चौथो भाषा नेपाली भएको म बजारियामैथिलभाषीलाई सारै सास्ती । तथापि गोविन्द सरले एकताका भन्नुभएअनुसार अनुवादको भारी बोकेर उक्लिएँ, एक डाड्सम्म त जोगाईपुग्याउँला भनेर । भौगोलिक कठिनाइको पनि कम तगारो थिएन ।समथरमा हुर्केबढेकालाई ढिस्का, थुम्का गर्दै हिमालै छिचोल्नुपरे हुँदैनकन्तबिजोक ? लडिएला, पछारिएला भन्ने कत्रो डर ! पैसा त कमाइएन,लागिएन पनि, तर थोरबहुत कमाएको अमूर्त नाम पनि धरापमा पर्नेत्रास ।

तैपनि थालेको, मनले खाएको काम गरिहाल्ने अठोटसाथ ताल अनुवादगरेँ मैले पहिलो पुस्तकाकारमा । प्रज्ञाको अनुवाद विभागको म्याडमसंजीताले कार्य दिनुभयो र गोविन्द सरले उचालेर महासागरको डिलमापुग्याइदिनुभयो । प्रज्ञाले त्यहीँ प्रतिष्ठापित हुन हौस्यायो, हैसे गत्यो मअकिञ्चनको होस्टैमा उठेँ। शेष पाठक, समालोचक, विज्ञरूपान्तरकारले परिमार्जन गर्न सल्लाहसुझाव दिनुहनेछ भन्ने विश्वासलिएको छु।

अस्तु !

विजयक्‌मार रौनियार

भूमिका

डा. गोविन्दराज भट्टराई

प्रज्ञाप्रतिष्ठानको अनुवाद तथा विश्वसाहित्य विभागअन्तर्गतकोपरियोजनामा भएको यस अनृदित ग्रन्थको अध्ययन र सम्पादन गरीत्यसमाथि भूमिका लेख्ने अवसर प्राप्त हुन्‌ एक स्‌योग ठान्दछु ।

तालको किनारामा उभिएर दुई शब्द

मेरा एक जना भाइ छन- विजयकुमार रौनियार । दाजुभाइ सँगैछौँ झन्डै तीन दशकदेखि । हामी दुवै अङ्ग्रेजी पढाइरहेछौँ त्रिभुवनविश्वविद्यालयमा । उनी पनि लेखिरहन्छन्‌, नेपालीमा अङ्ग्रेजीमा । बढीसाहित्य लेख्छन्‌ केही अन्य पनि । उनी मधुपर्कमा, गरिमामा, शारदामा,कान्तिपुर, काठमान्डू पोस्ट, राइजिङ नेपाल र अन्य छापामा पनिआइरहन्छन्‌ । विशेष गरी अनुवाद उनको रुचिको र क्षमताको क्षेत्र हो ।अङ्ग्रेजी -नेपालीमा द्रैभाषिक क्षमता भएकाहरूले अनुवादमा ठूलो योगदानगर्न सक्तछन्‌, तिनीहरूको धेरै खाँचो छ। मेरा भाइ तीमध्ये एक हुन्‌ ।अझ उनी ता मातृभाषा मैथिलीमा झन्‌ धारिला छन्‌ । कहाँ पाउनुतीनचार रङमा चल्ने थुँगा जस्तो मान्छे ?

नयाँ सिर्जना तयार भएपछि विजयले मलाई पठाउँछन्‌, सूचितगर्दछन्‌ । म पढ्छु, प्रशंसा गर्दछु । यतिकैमा एक दिन दुई वर्षअघि उनीताल लिएर आए । ताल भन्नु कि तलाउ भन्नु कि पोखरी भन्नु कि ? कुनबढी प्रिय लाग्छ म भन्न सक्तिनँ । पोखरी भन्दा मधेसमा त्यो पद अनौठोलाग्ला, ताल भन्दा पहाडमा, तलाउ भन्दा हिन्दीतिर घुस्छु कि जस्तोलाग्छ । यो अङ्ग्रेजी लेक ॥//८£) शब्दको अनुवाद ।

नेपाली साहित्यमा पुष्करशमशेर राणाले गरेको राइडर ह्यागार्डकोशिदेखि विजयले गरेको द लेक (ताल) सम्म आइपुग्दा झन्डै एक सयउपन्यास नेपालीमा आइसकेका देखिन्छन्‌ । यी ता विश्वसाहित्यबाटभित्र्याइएका अमर कृति हुन्‌ । यस्ता कृतिको हाम्रो साहित्य विस्तारमा,लेखक-पाठकको नवचेतना निर्माणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेको छ,रहनेछ ।

जापानी साहित्यबाट नाटक, कविता, उपन्यास र अन्य विधा-समेतनेपालीमा अनूदित भएको छ ।

तीमध्ये यासुनारी कावाबाता अत्यधिक प्रेमले पढिने लेखक हुन्‌ ।उनको हिमदेश र सहस्र सारस जस्ता कालजयी कृति नेपालीमा आइसकेका छन्‌ ।

आज कावाबाताको अर्को उपन्यास द लेक/तालमाथि परिचयात्मकभूमिका लेख्ने अवसर पाउँदा अधिक खुसी लागेको छ । म प्रस्तुत रचनामा

दुई कुरा राख्तछु- सर्वप्रथम, कावाबाताको परिचय र उनका उपन्यासमाद लेकको स्थान, दोस्रो कुरा द लेकको अनुवादमा विजयको कलम ।

यति गर्नुको कारण के हो भने अनुवाद गर्दा स्रोत-भाषा-लेखक-प्रकाशक अनि मूल कृतिसित सम्बद्ध सबै जानकारी पारदर्शी हुनुपर्दछ ।त्यसै गरी लक्ष्य भाषामा त्यसको स्थानबारे आवश्यक जानकारी पनिदिनुपर्दछ ।

महान्‌ साहित्यकार कावाबाता

कावाबाताका सिर्जना विश्वसाहित्यका साझा निधि हुन्‌ । तिनमाउनको जीवन र सिर्जनामा दोस्रो विश्वयुद्धले ध्वस्त जापानको दुखसुसाउँछ । उनको जीवन पनि दुखले घेरिएको थियो ।

संवत्‌ १5९९ मा जन्मेका कावाबाता दुई वर्षको उमेरमा टुहराभए । त्यसपछि बाजेबजैका जिम्मा लागे तर बज्यै पनि सातवर्षे नातिलाईछाडेर बितिन्‌ । उत्ती पन्ध्रवर्ष हुँदा बाजे बिते । यसरी सम्पूर्ण आफन्तजनगुमाएपछि कावाबातालाई यस संसार एक्लो भयो, उनी परित्यक्त भए रकेही समय मावलपट्टिका नातेदारसँग बसे । सोर वर्षको उमेरदेखि स्कुल-कलेज विश्वविद्यालयपट्टि लागे । उनी स्नातक पुग्दाखेरि अनेक पूर्ववर्तीलेखकबाट प्रभावित भइसकेका थिए । त्यसपछि समकालीन साथीहरूकोसमूह बनाएर उनी पढ्न, लेख्न र कृति प्रकाशन गर्न थाले ।

कावाबाताले सैन्य सेवाप्रति वितृष्णा प्रकट गरे, दोस्रो विश्वयुद्धप्रतिकुनै उत्साह देखाएनन्‌ । उनले भनेका छन्‌- सानैमा परिवारका सम्पूर्णसदस्यको अवसान भएपछि ती कुराको मेरो लेखनमा प्रभाव छ, त्यसभन्दापनि युद्धको अत्यन्तै गम्भीर प्रभाव परेको छ । अबउप्रान्त म केवलशोककाव्य लेख्न समर्थ हुनेछु ।

वास्तवमा उनले जीवनभरि चिन्ता र अवसादको झडका हानिरहे ।त्यसैकारणले उनले सधैँभरि मृत्युछाया, निराशा र असफलताका चित्रदेखिरहे, त्यही कुरा लेखे, त्यसमाथि यौनेच्छाको अतृप्ति भोगे, त्यही लेखे ।

कावाबाता आफ्नो समयका अग्रचेत थिए। उनी पश्चिमकाघनत्ववाद, अभिव्यसनावाद, दादावाद जस्ता समकालीन कला,आन्दोलनसित परिचित थिए । उनले नयाँ शक्तिले नयाँ कुरा लेखे, खासगरी कथा र उपन्यास ।

दोस्रो महायुद्ध सकिँदा पूरा भएको उनको स्नो कन्ट्री /हिमदेश उत्तरीजापानको दूरस्थ सहरमा रचित प्रेमकथा हो । धेरैले यसलाई कावाबाताकोमास्टरपिस ठहस्याएका छन्‌ । उनका अन्य कृति हुन- थाउजेन्ड क्रेन्ज,नेपालीमा सहस्र सारस, यो पनि दुर्भाग्यपूर्ण प्रेमको कथा हो, द हाउस अव्‌स्लिपिङ ब्युटिज्‌, ब्युटी एन्ड स्याडनेस्‌, र द ओल्ड क्यापिटल ।

उनको युद्भेतर सिर्जनामा थाउजेन्ड क्रेन्ज /सहस्र सारस र द साउन्डअव्‌ माउन्टेन / पर्वतको प्रतिध्वनि महत्त्वपूर्ण कृति हुन्‌ ।

थाउजेन्ड क्रेन्जमा जापानी संस्कृतिमा आधारित एउटाचियाउत्सवको पृष्ठभूमिमा लेखिएको र निराशाजनक प्रेमको कथा छ।यसको नायक आफ्नै स्वर्गीय पिताजीकी प्रेमिकातिर आकर्षित हुन्छ, पछित्यो नारीपात्र मरेपछि उसैकी छोरीतिर । तर छोरीले उसलाई छोडेरभाग्छे। यसको गम्भीर अर्थ छ- चियाउत्सवमा प्रयुक्त भाँडावर्तनचिरस्थायी छन्‌ परन्तु तिनमा संलग्न हुने मानव र तिनीहरूले प्रकट गरेकोप्रेम क्षणभङ्गुर । यस्ता प्रकारका गोप्य र व्याभिचारिक कुराका थिम,असम्भव प्रेमका थिम, आसन्न मृत्युका थिम उनीभित्र गाडिएका शक्ति हुन्‌ ।

द साउन्ड अव्‌ माउन्टेनमा पनि यही थिम पाइन्छ। यसउपन्यासको नायकको पनि आफ्ना सन्तानप्रति कुनै प्रेम छैन, आफ्नीपत्नीप्रति पनि कनै वासना-प्रेम छैन । यो बुढेसकालतिर ढल्केको पुरुषआफ्नै छोराबुहारीतिर आकर्षित हुन्छ । उसको त्यस नारीप्रतिको प्रेम अर्कोस्वर्गीय साथीको सम्झनाले प्रतिस्थापित हुन्छ । अन्त्यमा त्यो कथा त्यसैछोडिएको छ।

कावाबाताले आफ्ना अधिकांश कथा अपूरै छाडे कहिले तापाठकलाई रिस उठ्ने अवस्थामा- नटुङ्ग्याई । तर उनी जानीजानी त्यसोगर्दथे किनभने उनलाई लाग्छ- कथाको अन्त्यभन्दा घटनाको प्रस्तुतिशिल्प धेरै महत्त्वपूर्ण कुरा हुन्‌ ।

यसरी मानव दुख र अतृप्तिका लेखक कावाबाताको अन्त्यकालपनि दुखद रह्यो । उनले १९७२ मा आत्महत्या गरे । तर कतिले योसंयोगका कुरा मात्र हो भन्दछन्‌, यद्यपि आत्महत्या नै हो भन्ने तर्कबलिया छन्‌; सबैमा यही परेको छ, किनभने उनी बुढेसकालको पार्किन्सनबिमारले ग्रस्त थिए, उनलाई गलाउनेमा अनैतिक प्रेम सम्बन्ध पनि अर्कोकारक थियो । त्यसमाथि आफ्ना मित्र मिसिमाले आत्महत्या गरको सकपनि थपियो । तर उनले कुनै सुइसाइडल नोट छोडेनन्‌, इच्छापत्र छोडेनन्‌,ग्यास सुँघेर उनको अन्त्य भयो । यो कुरा रहस्यमयी भए तापनि एउटासङ्केत प्रस्ट छ- आफ्नो अभिन्न मित्र मिसिमाले १९७० मा आत्महत्यागरेपछि उनलाई अनेक दु:स्वप्नले छोप्न थाले । भन्छन- उनी झन्डै ३००रात लगातार तर्सिरहे, दु:स्वप्नले छोपिरहे । उनलाई खालि मिसिमाकोभूतले खेदिरह्यो । उनी अत्यन्तै डिप्रेस्ड मुडमा थिए र उनले आफ्नासाथीभाइलाई भन्थे अरे- कतै जाँदा प्लेन क्र्यास भइदिएर समाप्त हुन ।मर्न) पाए हुन्थ्यो ।

तालभित्र प्रवेशअब मात्रै म सम्बन्धित कृतिछेउ आउन चाहन्छु- आजको विश्लेष्यकृति द लेक/ताल। यो उपन्यास सानो छ १६० पृष्ठको । यो रेइको

सुकिमुराद्वारा अङ्ग्रेजीमा अनुदित र पाइपर बुक्सद्वारा प्रकाशित कृति हो ।यो जापानीबाट सीध्रै नेपालीमा आएको नभएर बीचमा अङ्ग्रेजी माध्यममापसेपछि मात्र नेपालीमा आएको द्वितीयक अनुवाद (सेकेन्डरी ट्रान्सलेसन)हो । धेरै कृति नेपालीमा यसै गरी आएका छन्‌ । कावाबाताका थाउजेन्डक्रेन्ज र स्नो कन्ट्री पनि यसै गरी आए । यद्यपि एउटा राम्रो संयोगको कुराके छ भने कावाबाता स्वयं सफल अनुवादक थिए र जापानी साहित्यलाईअङ्ग्रेजीमा पुच्याउन उनले ठूलो प्रयत्न गरेका थिए ।

द लेक/ताल एउटा लुकीछिपी अपराध गर्ने घुमन्तेको कथा हो ।घरबारविहीन मोमोई गिम्पेई यसको प्रमुख पात्र हो। यो अनेक अज्ञातअपराधको कारणले अपराधबाट उम्किन चाहने भगुवा हो । यसरी भाग्दाभेटिएका आइमाईको पछि लाग्नु उसको गहिरो मानसिक प्यास भनौँ किरोग भएको छ। उ ती नारीको सौन्दर्यप्रति हुरुक्क हुन्छ यद्यपि उसकासारा इच्छा अधुरै रहन्छन्‌ ।

द लेक/तालमा गिम्पेईको बाल्यकाल बितेको एउटा ताल भएकोसन्दर्भ बारम्बार आउँछ । त्यो जलाशय, वरिपरिको बस्ती, त्यसकोरहस्यात्मकता र सौन्दर्य अनि अगम्यतामा त्यो चल्दछ ।

गिम्पेईंको कथा फ्ल्यासब्याकमा छ । बाल्यकालको तालसँग त्योजोडिन्छ । जीवनको अँध्यारो पक्ष छ त्यहाँ । तालका अनेक अर्थ रप्रतीकार्थ छन्‌ । उसले तालका जस्ता आँखा गरेका युवतीको पिछा गर्छ,उसको बाबु पनि तालमै डुबेर मरेको थियो । ताल यसरी जीवनको प्रतीकहो, तृष्णाको, इच्छाको र मृत्युको पनि । गिम्पेई वास्तविक जीवनलाईपछ्ययाइरहेछ तर यसमाथि विजय प्राप्त गर्न सक्तैन । उसका कुरूप गोडा,संसारका सारा बदनामी खपेर हिँडेका गोडाले उसको व्यर्थ, सिसिफसकोकुदाइलाई सङ्केत गर्दछन्‌ । उसले अन्त्यमा एउटी वेश्यालाई काखकोनानीसँगै छोडेर भाग्छ, कताकति गिम्पेई दयापात्र पनि लाग्दछ । क एकसामान्य व्यक्ति हो, अति सामान्य । आफू कुरूप छु भन्ने हीनत्वबोध छ,नारीबाट उ प्रेम र स्नेह चाहन्छ र आफ्नो विश्वास तिनीहरूबाट बढाउनचाहन्छ। क कुरूप भएकैले बाँदरका जस्ता गोडाप्रति सदा चिन्तित छ ।यो एउटा उदास, भ्रष्ट र विकृत मनोग्रन्थिले युक्त स्कुलटिचरको व्यथा हो ।

कथाका अनेक प्रसङग स्मरणीय छन्‌- टकिस बाथमा स्नान, त्यहीकेटीसँगको आकर्षण, हिसाकोसँगको सम्बन्ध, ओन्दासँगको कथा,वेश्यासँगको कथा, जूनकीरी बल्ने रात, आरिताको जीवनी चित्र, युद्धअवशेषका चित्रहरू- तर कुनै कुराको पनि समाधान छैन, या सर्लक्क परेरअघि बढ्ने परम्परित कथा जस्तो छैन ।

द लेक/तालका अनेक व्याख्या छन्‌ । तालले सारा रहस्यनिलिदिन्छ- मानवमनले झैँ । मानवशरीर, जीवजन्तु तालमा डुबाइन्छ,मरेका र ज्युँदै पनि सारा चोरिएका सामान त्यहीँ फ्याँकिन्छ, हिंसा गर्ने

हतियार, अपराधी र अपराध त्यसैमा । वास्तवमा गिम्पेईको चरित्रभैँरहस्यमय त्यो ताल र अनेक अपराध लुकाउने मनमा तादात्म्य छ।

गिम्पेईको बाबुको सानैमा हत्या भएको थियो । त्यो अपराधी पत्तालागेन । गिम्पेई आफैँ त्यो तालको छेउछाउ ढुकिहेर्छ । ससानामा तालकाछेउ मामा घरमा कुकुरले टोकेर रक्ताम्मे पारेपछि, डिच्च दाँत निकालेकोमुसा पक्रेर त्यो तलाउमा फ्याँकेको सम्भझिन्छ । बाल्यकालको त्यो सम्झनारक्त, मृत्यु र तलाउले उसलाई आजीवन खेदिरहे । मावली बहिनीयायोईलाई उसले तलाउमा डुबाउने चाहना राखेको थियो । मिचिलाईमार्ने इच्छा राखेको थियो, अर्की युवती तामाकालाई विद्यालय जीवनदेखिपछ्याएर बरबादै गरेको थियो, ओन्दालाई मृत्युचित्र देखाएको थियो ।

कथा असम्बन्धित जस्तो छ तर प्रयोग गरिएको अतीतकोपृष्ठभूमिले गिम्पेईका बाल्यकालका कर्म र कुकर्मका झल्का, भत्केकोपारिवारिक स्थिति र आपराधिक मानसिकता ल्याइरहन्छ ।

उपन्यासमा त्यस्तो प्रबल घटना छैन- घटनाहरू छन्‌, रेखीयछैनन्‌, फ्ल्यासब्याकका झल्का, बाल्यकाल र अतीत, अपराध, अपराधचेतना, अन्धकार, अनैतिक, असुन्दर र भयप्रद अन्धकार, सौन्दर्य विनाशकोतिर्खा । फूलहरू टिप्ने, च्यात्ने, मार्ने, फ्याँक्ने रहस्यमय आपराधिक चेतना ।तर कति सुन्दर प्रस्तुति ।गिम्पेई लुकीछिपी अपराध गर्ने सधैँ कामातुर जस्तो युवतीहरूकोगुप्त सिकारी । उपन्यास खुल्दा गिम्पेई भागेर पुगेको नयाँ सहरमा स्नानगरिरहेको हुन्छ- एक युवतीको हातबाट वास्पस्तान, मसाज रसाफसफाइको आनन्दमा रमाइरहेको, सुगन्धित छ सारा । उसको मनघुमिरहन्छ- बाल्यकालमा उठेको यायोईप्रतिको कामना, हाईस्कुल टिचरहुँदा आफ्नै छात्रा हिसाकोलाई पछ्याएर दुख दिएको घडी, पन्त्रवर्षमाचीलाई चाहेको कल्पना... स्तानघरकी परीसँगका वाणी । यी साराव्यक्तिसँग जोडिएको भित्रभित्रै बुनिएको कथा छ मियाकोको- एउटीउदास, दुखी सुन्दरी जसले पैसाको लागि एउटा आरितानामक बूढालाईआफ्नो यौवन बेची । ती सुन्दरीको पैसा चोरेर अथवा तिनलाई पछ्याउनेहुँदा तिनको ब्याग हर्रिएर पैसासितै सडकमा झरेपछि त्यो टिपेर मोज गर्नक्धेको अपराधी गिम्पेई कुरूप छ, अपूर्ण छ, बाँदरका जस्ता खुट्टा छन्‌,नाङ्गो, घुमेको चाउरी परेका । त्यो देखाउन उसलाई सरम छ।

गिम्पेईका सारा बिचारहरू उसकै स्वभावका छन्‌- एक्लै,अँध्यारामा सिकारका पछि लाग्ने अपराधी । अँध्यारा कुनाकानी खोज्दै,'झोडी र भ्यास खोज्दै, पर्खाल, खाडी र निर्जन ठाउँतिर डुल्ने एक छाया ।

उपन्यासको भित्री कथाद लेक/तालमा कावाबाताले एउटा प्रयोगात्मक शैलीको उपयोगगरेका छन्‌ । यो शैली उनका अन्य उपन्यासमा पाइँदैन । एउटा अवस्थामा

हुँदाहुँदै विभ्रान्तिले छोप्छ, अर्को कथा आउँछ । पाठकलाई एउटा कथाभित्रअर्को पसेको हो अथवा गिम्पेईलाई यथार्थमा भ्रान्तिले छोपेको हो भन्नेकुरा छुट्टयाउन मुस्किल पर्दछ ।

यसमा एउटा अँध्यारो कथा छ- दोस्रो विश्वयुद्धपछिको विनाश रमानिसको पतित अवस्था, अँध्यारा गल्ली र निकृष्ट जीवन, खुलायौनव्यापार र उठ्न नसक्ने मानिसका नैतिक पराजयहरू । यस्ताविशेषताहरू कावाबाताका अन्य कृतिमा पनि पाइन्छ । यसमा बेलाबेलैअचानक बदलिने वर्णनहरू र त्यस्तै आकस्मिक अन्त्यहरू आइरहन्छन्‌ ।स्वाभाविक रूपले बग्ने कथा कमै छ । यो कथा गिम्पेईको जीवनचक्र हो ।त्यसो त सहस्र सारस पनि अधुरै मानिन्छ । कावाबाताको बानी थियो-एकपल्ट लेखिएको कथालाई निरन्तर चलाइरहने, बदलिरहने । त्यसैले होकि द लेक/ताल पनि अधुरोझैँ लाग्दछ, अपूर्णझैँ । एकपल्ट आएका मूलचरित्र अन्त्यमा फेरि फर्केर आउँदैनन्‌ ।

गिम्पेईको व्यवहार नै विपथगामी, अनिश्चित र अगम्य छ । एउटाउदाहरण छ- कथाको अन्त्यतिर फक एउटा खाल्डामा लुकिरहेको छ-आफूले प्रशंसा गरेकी युवती त्यो बाटो हिँडोस्‌ र त्यसको दर्शन गरौँलाभन्ने आशा गर्दछ। त्यसरी प्रतीक्षा गरिरहेका बेला ढुङ्गाको चेपबाटउग्नेको एउटा जङ्गली फूल टिपेर चपाउन थाल्छ । उसको जीवनै यस्ताविचित्रताको क्षणले भरिएको छ। उसको मस्तिष्कमा चल्नेअसम्बद्धताहरूलाई जोडन पनि कहिले ता मुस्किल पर्दछ । के थियो, केहुँदै छ, के हुनेछ भन्ने अनुमान गर्नै सकिँदैन । त्यसैले यथार्थ समय रकल्पित घटना, स्वैरकल्पना र स्वप्नवत्‌ दृश्यहरू, भ्रान्ति र झल्काहरूबारम्बार जोडिन्छन्‌ । त्यसैले कथाले बेलाबेलै बाटो बिराएजस्तो लाग्छ ।तर जे भए पनि बीसौँ शताब्दीका एक महान्‌ सर्जकको यस कृतिमाअद्भुत मोहनी छँदै छ । किताब सानो छ, यसभित्र पसेर कावाबाताकोलेखनीमा रहेको जादु हेर्न पाइन्छ, त्यो हेर्न लायक छ, अनुभूत गर्न लायकछ। त्यसो ता समालोचकहरूले कावाबाता बुभन सर्वप्रथम थाउजेन्डक्रेन्ज “सहस्र सारस र स्नो कन्ट्री /हिमदेशबाट प्रवेश गर्नु पनि भनेका छन्‌तापनि यति पृष्ठभूमि बुझिसकेपछि द लेक /तालभित्रै पस्ता पनि त्योआनन्द प्राप्त गर्न सकिन्छ भन्नेमा म विश्वस्त छु।

अनुवाद शिल्पभित्र प्रवेश

मैले धेरै समय लगाएर पढेँ, भाषिक रूपले हाम्रा पाठकलाई ध्यानराखेर पढेँ, अनुवादको धर्म सम्झेर पढेँ । सकेपछि अनुवादकलाई दिएँ।उनले अक्षरशः मेरो सल्लाहको पालना गरे । अनि परिमार्जन गरे । त्योपरिमार्जित प्रति फेरि पढेँ । केही शब्दोच्चारणको लागि जापान बसेरआउनुभएका भाषाविद प्रा. डा. माधवप्रसाद पोखरेलज्यूसँग सल्लाह लिएँ ।यो एक गम्भीर कार्य थियो ।

कति कुरा छुटछन्‌, कति कुरा अननुवादच हुन्छन्‌, कति कुरा धेरै वाथोरै भएर आउँछन्‌ । के गर्नु ? त्यसमा कुनै उपाय छैन । अनुवादकर्मकोप्रकृति नै त्यस्तै हुन्छ । भएसम्मको उपाय लगाएर हुन सको काम विजयलेगरेका छन्‌ । उनी नेपालका एक अत्यन्तै सफल अनुवादकमध्ये एकगनिनेछन्‌ । अनुवाद गर्दा अपनाइएका सबै उपायको बयान गरिसाध्य छैनतर एउटा कुरा प्रस्ट छ यो द्वितीयक अनुवाद भएकाले जापानी-नेपालीबीचका सांस्कृतिक भाषिक अन्तरहरू एकैचोटि अनुवादमा पस्नपाएनन्‌ । ती कुरा अङ्ग्रेजी आँखामा पसेर मात्र नेपालीमा आएकाले कतिकुरा फिल्टर भएको अथवा अनुकूलित भएको हुन सक्छ । केही पदहरूआए एनल्म ट्री, गिड्क्गो ट्री जसको 'इकोलोजी'को अन्तरले अनुवाद नहुनपनि सक्छ । मधेसमा हुने वनस्पति पहाडमा नभएभैँ हो । वनस्पति, वृक्ष,प्राणी, हरेक वस्तु स्थानपरक हुन सक्छन्‌ । हामीले त्यही राख्यौँ । एल्मट्वीलाई एक खालको वृक्ष भने पनि मौवा अथवा महुवाको रूख भने पनिअपूरो लाग्छ । कतिपय सांस्कृतिक अन्तरका कुरा छन्‌- चारम्याटकोकोठा, चियापर्व, जूनकीरी उत्सव... लगायत अनेक सामाजिक सांस्कृतिकव्यवहारका मान्यताका करा । त्यसको अनुभूतिको लागि जापानै पुग्नुपर्छ ।

याथ्लीट्स फुटलाई गोडाका औँलाका बीचको घाउ भनिएको छ,औँलाका कापको घाउ पनि होला- त्यस्तै कुनै शब्द नेपालीमा थिएन ।

अङ्ग्रेजीबाट यात्रा गर्दै नेपालीमा पुग्दा धेरै कुरा छुटेका हुन्छन्‌ ।सांस्कृतिक, धार्मिक, भाषिक, भौगोलिक, दार्शनिक अन्तरहरूले अनुवाद हुननसके तापनि जेजति रहन्छ त्यही नै अनुवाद हो। यो लाभ-हानिमिसिएको खेल हो । त्यसैले भनिन्छ- ९ 1176 5041700 15 0861 [479 51020 69810. भुस खाँदेर ठड्याइएको मृत चीलभन्दा जिउँदो भँगेरोनै उचित हुन्छ । यो एउटा जिउँदो भँगेरो हो, फुरफुर उड्न सक्छ ।

यसको प्रमुख उद्देश्य हो हाम्रा पाठकलाई एक महान्‌साहित्यकारको अमरक्‌तिमा प्रवेश गराउनु । सो कुरा इमानदारीपूर्वकसम्पन्न भएको छ, कुशलतापूर्वक, दक्षतापूर्वक । धेरै वर्षपछि जापानीसाहित्यबाट नेपालीमा आएको यस कृतिलाई अनेक स्वागत छ। म सफलअनुवादले दिने सन्तुष्टिको एक नमुना प्रस्तुत गर्न चाहन्छु

3417010 पाथ एड 1० ७ _6€777256 1 वावा गा एथा० 5०.वा पट) ८००४॥॥ 1००४ बं ॥० लाथा)) 010550775 बै गाडा ता एलशा०काग, एट एव कछ पाणाइथ्व गी) 220076 पट लाटा) 02७51००॥७ब हाथव, बाव 72,012 97ब102725 ११७७ 770/,0707 8017.आऔ"था 5०, ॥2 ८0107 १/॥०,001"€15 ॥७८०९124 1० गी छ पीर शाटलाग८गड, गरा 310 ११६७ गा वा) काचड ०" आए) बढि णाई ।०जवी)०॥०, 14 बब 1० बातजाला, 576 जब पीच जया 512 1002॥0 गा ट गाई 12 लाग) 910550175 ए 1 डुवाबशा 1१२२ ब

हटी जड, जप) 2605 जाट बा ००७ १2 ठा बदवाशव0915725 ०९॥०१, 512 ०15० गाथारँगाटव पी 312 1वब 522 02 जी3107 07 72 १०) 1० तटा510219 10006, 0048 पट 70७ 17611017 1017:१० ७श्री-००।०६ ९३३ बगाई ॥1€ 910550175 १ ७ लाटा) 00७५ पा[थ्व 172 1704. (74)

मियाकोले उतीहक्तलाई उएनो पार्कमा राति पैयुँका फूलहरू हेर्नसकूत्‌ भी त्यहाँको एज्टा चिनियाँ रेस्टुराँमा तिम्त्याई । पार्कमामातियहरूको घुइँचो थियो; पैयुँका छखहरू थकित ढेखिन्ये र फूल फुल्नेहाँगाहरूमा मुवा राग्रही पलाइसकेका थिएतत्‌ । तैपनि बिजुलीकोउज्यालोमा परेर फूलहरूको रङ गाढा एलाफी देखिन्थ्यो । स्वभावतयाशान्त भएर हो अथवा मियाकोलाई आदर गरेर हो माची कषेरै कुरागरिरहेकी थिइन । ज बिद्वात ब्युँझैँदा उदयको बारीया फूलेका पैआकर्षक देखिन्ये भनेर भनी । तिनका पत्रदलहरू तल झआाँटिएकाअजेलियाका भ्याङभरि चारैतिर छरिएका थिए । जले केइदुकेको घरआउँदै गर्दा बाटोमा अस्ताइरहेको दूर्य देखेको कुरा पति भनी / त्यो दूर्यवरम गरी उलिनेको अन्डाको पहेँलो भागझौँ खाडलबाहिर लहरै उभिएकापैयुँका फूलहरूमाफ तैरिरहेको थियो ।

अन्त्यमा, बिश्वसाहित्यबारेको ज्ञान अति आवश्यक भइरहेकोवर्तमान समयमा यो उत्कृष्ट अनुवादले हाम्रा पाठकको क्षितिज झन्‌फराकिलो पार्दै लानेछ भन्नेमा म विश्वस्त छु । नयाँ वर्षको यो अवसरमासम्पूर्ण नेपाली पाठकसमक्ष यो सुन्दर कोसेलीलाई पनि चिनाउन पाएकोमाम विशेष आनन्द प्रकट गर्दछु । यो सारा आनन्दको स्रोत ता विजय भाइनै हुन्‌ । उनैलाई विशेष बधाई छ । आशा छ, आउँदा दिनमा उनको अर्कोकृतिमाथि पनि यसै गरी भूमिका लेख्ने अवसर प्राप्त हुनेछ ।

सन्दर्भ

भट्टराई, गोविन्दराज. अनुवाद अध्ययन परिचय. काठमाडौँ, रत्न पुस्तक भण्डार,२०६४।

नल उत्तरआधुनिक विमर्श, काठमाडौँ: मोडर्न बुक्स, २०६४ ।

भेनुति, लरेन्स. द स्क्यान्डल्ज अव्‌ ट्रान्स्लेसन. रुटलेज, १९९९ ।

1290/90919, 7951141. 11€ 1,41९. 106: 71) 3001/5, 1.0.

(यासुनारी कावाबाता १८९९ मा जापानको ओसाकामा जन्मेका थिए।उनले थाउनेन्ड क्रेन्स स्नो कन्ट्री र याउन्ड अब्‌ द माउन्टेत्‌ लेकजस्ता उपन्यास लेख्नुका साथै अनुवादहरू पनि गरेका थिए । उनका प्रथमदुई कृतिहरू अङ्ग्रैजीका साथै नेपालीमा पनि अनुवाद भइसकेका छन्‌ ।यहाँ उनको उपन्यास लेकको रूपान्तरण गरिएको छ । अन्य उपन्यासमाभँ यस कथामा पनि उनले आधुनिक व्यक्तिको एकाकीपन, निराशा रयौनसम्बन्धमार्फत त्यसको शमन गर्ने प्रयासलाई मीठो पाराले प्रस्तृतगरेका छन्‌ । कावाबाताको जटिल आधुनिक जीवनप्रतिको बुझाइ रत्यसलाई सरल साहित्यिक सम्प्रेषण गर्ने कलालाई कदर गर्दै सन्‌ १९६८मा उनलाई नोबल पुरस्कारबाट सम्मानित पनि गरियो । साहित्यतर्फ उक्तपुरस्कार प्राप्त गर्ने उनी पहिलो जापानी हस्ताक्षर थिए । उनले १९७१ माआत्महत्या गरेर देहत्याग गरे ।)

गिम्पेई मोमोई कारुइजावामा पुग्दा गर्मी यामको आखिरीभइसकेको थियो । तर त्यहाँ शरद्‌ ग्रतुभझौँ भान हुन्थ्यो । उसलेफलाटिनको पतलुन किनेर पुरानो पतलुन फेप्यो । राति चिसौ बतासचल्नुका साथै कृहिरो लागेकाले उसले नयाँ स्वेटर र कमिज भिरेकोथियो । उसले नीलो बर्साती पनि किन्यो । तयारी पोसाकका लागिकारुइजावा राम्रो ठाउँ थियो । उसले एक जोडी आरामदायी जुत्तासमेतकिनेर पुरानोलाई पसलमै छाडिदियो । तर एउटा कपडामा पोका पारेकापुराना लुगा थिए, ती के गर्ने भन्ने उसलाई दोमन भयो । कुनै खालीघरमा मिल्काइदिँदा आगौँ गर्मी यामभन्दा पहिले भेटिन्नन्‌ । एउटागल्लीको बाटो घुम्दा उसले खाली छाडिएको बङ्गलाको भ्याल छाम्नपुगेछ । तर त्यहाँ काठ र कीला असरल्ले थिए । क भ्याल फोर्नचाहँदैनथ्यो । किनभने त्योचाहिँ गैरकानुनी काम हुन्थ्यो ।

पीडितले उसको अपराधबारे भन्न नसक्ने हुँदा गिम्पेईले आफूसाँच्चीकै प्रहरीद्वारा खोजिएको अपराधी हुँ कि भनी गम्यो। उसलेआफ्ना लुगाफाटा पुरानो बाकसमा खाँदैर हलुङ्गो महसुस गप्यो । पोकोपीँधमा खाँददै गर्दा उसले चिसो कागजको खप्याकखुरुक सुन्यो । कि तबिदा मान्नेहरू फोहोरी थिए, कि त रखवाली गर्ने अल्छी थियो ।किनभने कन्तुर खन्याइएको थिएन । बिर्को पनि राम्ररी लाग्दैनथ्यो । तरउसले वास्ता गरेन ।

करिब तीस पाइला हिँडेछि क मोडियो। उसले खालीबाकसनेर कहिरोमा सेता पुतलीको झुन्ड मडारिइरहेको देखेजस्तोठान्यो । क रोकिएर पुनः पाइला चाल्ने लाग्दा सेतो दृश्य उसकोटाउकार्माथ गुज्य्रो । त्यो माथि देवदारुका रूखहरूमा मधुरो, नीलोप्रकाश छर्दै अदृश्य भयो । रूखहरू बाटाका दुवैतिर लाम लागेभैँ ठिङ्गउभिएका थिए । तिनको अन्त्यमा झकिझकाउ प्रकाशले साजएकोघुमाउरो ढोका थियो । त्योचाहिँ टर्केली स्नानघरको मलद्वार थियो ।

बगैँचामा पस्ता गिम्पेईले आफ्नो हातले कपाल मुसाप्यो । उसकोकपाल चिटिक्क मिलेजस्तो थियो । वास्तवमा पत्ती (छुरा)ले आफैंमिलाएर कपाल काट्ने उसको कलादेखि सबै चकित थिए ।

त्यहाँकी सबैभन्दा लोर्काप्रय सुसारेले उसलाई स्नानकोठामाडोप्याएर लगी । ढोका ढप्काएर उसले आफ्नो ज्याकेट फुकाली । उसलेकम्मरमाथि ब्रा मात्र लाएकी थिई ।

मनन्क पै जबकि

केटीले उसको बर्साती खोल्न लाग्दा गिम्पेईं एकछिन अनकनाईहेप्यो तर अन्तत: उसबाट लुगा फुकालिन मान्यो । गिम्पेईको गोडातिरनिहुरेर केटीले उसका मोजा तानेर निकाली ।

गिम्पेई बास्नादार नुहाउने भाँडोमा पस्यो । टाइलको रडले गर्दापानी हारियै देखिन्थ्यो । अत्तरको गन्ध भने त्यात मीठो थिएन । तरशिनानो भन्ने सहरमा एकपछि अर्को सस्तो होटलमा लुकीछिपीघुमिसकेर्पछा उसलाई सो बास्ना फूलहरूको झैं लाग्न थाल्यो ।भाँडोबाट निस्केपछि केटीले उसलाई सर्वाङ्गि पखालिदिई । गिम्पेईकोखुट्टामा टुक्रक्क बसेर उसले आफ्ना कोमल औंलाले उसका गोडाकाऔँलाहरूबीच पानि धोइपखाली गर्रादई । उसले केटीको टाउकोनियाल्यो । उसको कपाल घाँटीको पछिल्लो भागभन्दा थोरै तलसम्मकाटिएको र आइमाईहरूले कपाल नुहाएर छाडदाझैँ सीधा र खुलाफिँजिएको थियो ।

“यहाँको कपाल धोइदिउँ ?”

हँ ? के गाहकहरूको कपाल पर्न धुने गर्छ्यौ र ?”

“हजुर, म यहाँको कपाल धोइदिन्छु ।”

एक्कासि आफ्नो कपाल कस्तो गनाउने होला भन्ठानेर गिम्पेई पछिसच्यो । कति भइसक्यो नधोएको । त्यसमा पनि पत्तीले मात्रै छौँटएको । तरसाबुनको फीँजमा कपाल रर्गडिएपछि टाउको अगाडिपट्टि निहुराएर रकृहिनाहरू घँँडामाथि टेकेर बस्ताखेरि गिम्पेईको डर हरायो ।

“थाहा छ तिम्रो स्वर मीठो छ भनेर ? ”

“स्वररे? ”

“हो। तिमीले बोल्न छाडे पनि तिम्रो स्वर मनमा बसिरहन्छ ।सधैँ त्यस्तो भइदिए पो हुन्थ्यो । लाग्छ, क्नै मीठो र नरम करा मेरोभित्री कान हुँदै मेरो मस्तिष्कको अन्तर्तहमा छिर्दै छ । साँच्चै, यसले तजस्तोसुकै खुँखार अपराधीलाई समेत भेडाभझौं सुधो बनाइदिन सक्छ ।”

“आच्चे ? मेरो स्वर त आत लज्जालु र केटी जस्तै छ ।”

“लज्जालु होइन नि । यो त ओधी मीठो छ । यसमा केही दुखदर केही नरमको साम्मश्चण छ । साथै यो ताजा र खुला छ । योचाहिँगायिकाको स्वरभन्दा फरक छ । के तिम्रो कसैसँग माया बसेको छ? ”

“अहँ छैन । बसेको भए राम्रो हुन्थ्यो ।”

“पख । तिमीले बोलिरहँदा मेरो टाउको बेसरी नमल । त्यसोगर्दा म तिम्रो स्वर राम्ररी सुन्न सक्तिनँ ।”

केटी थामिई ।

“यहाँले यति लजाइदिनुहुन्छ कि म बोल्नै सक्तिनँ,” उसले लाजमान्दै भनी ।

विक रे क्य

“देवदूतको जस्तो बोली हुने कसैलाई भेदुँला जस्तै कहिल्यैलागेको थिएन । फोनमा तिम्रो केही वचन सुन्न पाए पनि म त्यहीघन्किइरहने स्वर सुनेर बसिरहन्थेँ ।”

गिम्पेईका आँखामा झन्डै आँसु भरियो । केटीको बोलीले उसकोमनमा विशुद्ध हर्ष र न्यानो आनन्द भरिदियो । योचाहिँ शाश्वत नारीकोस्वर थियो कि सहृदयी आमाको ?

“तिम्रो घर कहाँ हो?”

केटीले जबाफ फर्काइन ।

“स्वर्गबाट आएकी हो ? ”

“ए, होइन । निइगाता हो मेरो घर ।”

“निइगाता ? निइगाता महानगर ? ”"

“होइन । यो यौटा सानु सहर हो ।”

स्तानघरकी केटीको स्वर मसिनो र नरम भइसकेको थियो, अबत्यो बिस्तारै कम्पित हुन थाल्यो ।

“अहा, त्यो हिमप्रदेश ... त्यसैले होला तिमी त्यात गोरी र सुन्दरदेखिएकी ।”

“अहँ । सुन्दर छुइनँ ।”

“हो, छ्यौ । तर तिम्रो स्वर खास किसिमको छ ।”

केटीले गिम्पेईको कपाल मिच्न सिद्धयाएपछि बाल्टीका बाल्टीतातो पानी खन्याएर त्यसलाई पखाली, उसको टाउको बडेमानकोतौलिया (रुमाल)ले बेरी त्यसलाई थपथपाउँदै सुकाई । उसले निकैपल्टकपाल पनि कोरिदिई ।

अनि केटीले गिम्पेईलाई कम्मरमा ठूलो रुमाल बाँधेर बाफस्तानगर्ने भाँडोमा बसाली । केटीले चारपाटे काठको बाकसका अगाडिकोपल्ला खोलेर उसलाई बिस्तारै भित्र घचेडी । बाकसको माथिल्लो भागमारहेको तखतामा उसको टाउको अड्चाउने ठाउँ थियो । अनि त्यो त्यहाँराम्ररी मिलिसकेरपछि उसले बाँकी ठाउँलाई एउटा ढकनीले छोपिदिई ।

“गिलोटिन (टाउको छिनाउने यन्त्र),” उसले मनमनै भन्यो आनिउसले विस्फारित आँखाले वरिपरि हेप्यो । प्वालमा फसेर उसले टाउकोदायाँबायाँ घुमायो । तर क डराएको कुराको केटीले वास्ता गरिन ।

“गाहकहरूले प्राय: त्यसो भन्ने गर्छन,” उसले भनी ।

गिम्पेईले ढोकादेखि भ्यालसम्म आँखा कदायो ।

“भ्याल लाइदिउँ ? ” केटी कतिर जाँदै थिई ।

“पर्दैन ।”

भ्याल खुला थियो । सायद बाफस्नानबाट निस्कने तातो हावालेकोठा भरियो । स्नानकोठाबाट निस्कने उज्यालोले बाहिर एल्मको

लननिछ रे पयविबि

रूखका हरिया पातहरू टाल्करहेका थिए । त्यो रूख भने अजङ्गकोथियो । त्यसैले यसको बाक्लो भयार्डभत्रसम्म उज्यालो छिर्नै पाएकोथिएन । गिम्पेईलाई लाग्यो-ती पातको अँध्यारोलाई चिर्दै कतैबाटपियानोको मधुरो आवाज आइरहेको होला । तर उक्त आवाजमा कुनैसङ्गीत थिएन । उसलाई विश्रम भएको हुन सक्छ ।

“के भयालबाहिर कुनै बगैँचा छ ? ”

“हजुर ।”

भ्यालपट्टि अर्धनग्न अवस्थामा मधुरो हरियो प्रकाश पर्दै गरेकीगोरी केटी भने अर्कै दूनियाँमा भएजस्ती थिई । गुलाफी टाइलओछ्याइएको भइँमा क खाली खुट्टा उभइएकी थिई । उसका गोडाहरूसाँच्ची नै तरुणावस्थाका प्रतीक थिए तर घुँडापछाडिका खाल्टामा भनेकाला दागहरू थिए ।

गिम्पेईलाई लामो स्नानकोठामा एक्लै बस्नुपरेमा खपिनसक्नु हुन्छहोला, प्वालको घेरा कसिएर उसलाई अठ्याउने हो कि भनेर आत्तियो,डरायो । आफ्नो सिटमुनि राप उठेको उसले महसुस गर्न सक्थ्यो ।उसको पिठचूँ तातो तखताभैँ लाग्ने वस्तुमा ढेसियो । वास्तवमा बाफलेगर्दा बाकसको तीनैतिर तातिएको थियो ।

“मैले यहाँ कतिबेर बस्नुपर्ने हो ?”

“सो कुरा यहाँमै भर पर्छु । तर मेरो विचारमा करिब दस मिनेटबस्नुपर्छ होला । सधै आउने गाहकीहरू त यसमा लगभग पन्ध्र मिनेटबस्छन्‌ ।”

उसले ढोकैनेरको लुगा राख्ने लकरमाथिको सानो घडीतर्फहेप्यो । चारपाँच मिनेट मात्रै भएको थियो । केटी नेर आई, उसकोनिधारमा एउटा चिसो, भिजेको रुमाल राखिदिई ।

“ए बुझैं । यसले रगत मगजमा ल्याइपुग्याउँछ ।”

सन्चो मान्दै उसले अब आफ्नो गम्भीर अनुहार मात्र काठकोबाकसबाहिर देखिँदा कस्तो उल्ल्‌ जस्तो लाग्दो हँ भनी कल्पना गर्नसक्थ्यो । उसले आफ्नो न्यानो छाती र पेट माडन खोज्यो । उसको जीउच्यापच्याप थियो । तर त्यो पसिना हो वा बाफ भनी ठम्याउन सकेन ।उसले आँखा चिम्म गय्यो ।

गाहकी बाफस्नानमा भएको बेलामा पनि केही काम गर्नुप्योभनी केटीले स्नान गर्ने सुगन्धित भाँडोबाट तातो पानी निकाली र भइँसफा गर्न थाली, त्यस बेला छ्यापछ्याप आवाज आयो । गिम्पेईलाईत्यो आवाज चट्टानमा ठोकिने छालहरूको जस्तो लाग्यो । चट्टानमा दुईसमुद्री चरा अर्धचन्द्राकार पख्रेटा फैँजाउँदै एकअर्काका चुच्चा ठुडाठुङगर्दै थिए । उसले आफ्नो जन्मठाउँको समुद्र झलझली सम्झियो ।

रनक्क जयय्लेर

“अब कति मिनेट बाँकी छ?”

“करिब सात मिनेट ।”

केटीले फेरि एउटा चिसो रुमाल ल्याएर गिम्पेईको निधारमाराखिदिई । एक्कासि आनन्दमयी चिसो महसुस गरेर उसले आफ्नोटाउको अगाडि हत्यायो ।

“आह ।”

“के भयो, हजुर ?”

सायद गिम्पेईलाई बाफको न्यानोले टाउको रिडायो कि भनेरउसले भझारिदिएको रुमाल केटीले टिपेर फेरि उसको निधारमा राखिदिँदैसमाइरही ।

“बाहिर निस्कनुहन्छ ?”

“अहँ । केही भएको छैन ।”

गिम्पेईलाई लहड चल्यो । उसले यस मीठो बोल्ने केटीलाईटोकियोमा कतै कारैकार गुड्ने बाटामा पछ्याइरहेको थियो । केहीबेर तउसले पेटीछेउ लामबद्ध गिडकगो रूखहरू मात्र हेर्न सक्यो। कपसिनाले निथ्रुक्के भइसकेको थियो । काठको बाकसमा टाउको बेसरीअँठयाइराखिएको हँदा घुम्न नसक्ने बुझेपछि उसले अप्ठेरो अनुहारलायो ।

केटी उसको छेउबाट हटी । क गिम्पेईको व्यवहारदेखि अलिचिन्तित जस्ती देखिई ।

“टाउको मात्र बाहिर निकालेको बेला हेर्दा मेरो उमेर कतिर्जतिदेखिन्छ ?” उसले सोध्यो । तर केटीचाहिँ अलर्मालएर कनै जबाफ दिनसकिन ।

“म लोग्नेमानिसहरूको उमेर भन्नै सक्तिनँ ।”

केटीले उसलाई नियालेर हेर्न चाहिन । गिम्पेईले आफू चौँतीसलागेको बताउने क्रै थिएन । उसले केटी अझ बीसमुनिकी होली भनीसोच्यो । उसका कुम, पेट तथा गोडाहरूले क अक्षत कमारी नै भएकोदेखाउँथे । उसका गालाहरू ताजा र गुलाफभौँ थिए । तिनमा लालीमात्र लगाइएको देखिन्थ्यो ।

“अब निस्कन पाए हुन्थ्यो ।”

गिम्पेईको स्वर शोकाकूल थियो । केटीले उसको गलानेरकोतखता हटाई । घाँटीमा झुन्डिएको रुमालको दुवै छेउ समाएर उसकोटाउकालाई अमूल्य वस्तुभै बिस्तारै तानी । आन उसको जीउभरिकोपसिना पुर्छिदिई । गिम्पेईको कम्मरमा ठूलो रुमाल बेरिएको थियो ।केटीले भित्तासँगै राखिएको गजगजे खाटर्माथ सेतो तन्ना ओछ्याएरउसलाई घोप्टो परेर सुत्न भनी । अनि कुमदेखि मालिस गर्न थाली ।

दिमनिछ भै, प्वल

गिम्पेईलाई मालिस भनेको मुडकीले हिर्काउनु र मल्नु मात्र नभईखाली हातले थपथपाउनु र धाप हान्नु पनि हो भन्ने क्रा थाहा थिएन ।ती मालिस गर्ने हत्केलाहरू ता अत्यन्तै कोमल, एउटी कन्याका थिएपरन्तु उसले पिठ्युँमा निरन्तर र मर्ने गरी धाप हानिरहेकी थिई । यसलेगर्दा गिम्पेईको श्वासप्रश्वास तीव्र हुन थाल्यो । उसले आफ्नै छोरालेमुडकीले सारा शक्ते लगाएर निधारमा हानेको र टाउको निहराउँदाहान्याहान्यै गरेको सम्झियो । कहिले होला त्यो ? ... तर अहिले यसफुच्चीका हातले बेसरी पृथ्वीको भित्ताले थिचएको चिहानमाथिहिर्काएको हिकयि थियो । भ्यालखानाका अँध्यारा भित्ताहरूले गिम्पेईलाईचारै दिशाबाट छोप्न थाले । उसको जीउबाट चिसो पसिना छुट्यो ।

“के तिमीले पाउडर ार्कदैँदै छ्यौ ?” उसले सोध्यो ।

“हजुर । यहाँलाई असजिलो भो ?”

“ए होइन,” गिम्पेईले हत्तारिँदै भन्यो। “मेरो फेरि पसिनाछुटिरहेछ, हेन त ? थाहा छ, तिम्रो बोली सुनेर पानि अर्साजलो मान्नुअपराध जस्तै हुनेछ ।”

केटी हठात्‌ मालिस गर्न रोकिई ।

“मैले तिम्रो स्वर सुनेपछि अर्थोक सबै हराएर जान्छ । म आलिकबहकिएजस्तो लाग्ला तर कुनै स्वरलाई पछ्याउन वा समाउन सकिन्न,कसो ? मलाई यो समय ता जीवनको प्रवाह जस्तो लाग्छ । अहँ,त्यस्तो हुनु पर्दैन । तिमीले चाहेको बेला आफ्नो मीठो स्वर प्रयोग गर्नसक्छ्यो तर अहिलेभैँ चुप लागेर बस्छु भन्यो भने तिमीलाई कसैलेबोल्न कर लाउन सक्तैन । वास्तवमा तिमीलाई एक्कासि आश्चर्य, रिसवा दुख पर्दा बोल्छ्यौ तर तिमीलाई नैसर्गिक स्वरमा बोल्ने नबोल्ने हकछ।"

स्तानघरकी केटी चुप लागेर गिम्पेईका नितम्ब तथा तिघ्रापर्छाडिमालिस गर्रिरही । उसले उसको गोडाको खाल्डादेखि ओँलासम्ममुडकीले थिच्तै रही ।

“उत्तानो पर्नोस्‌ त ।” केटीले यति मसिनो स्वरमा बोली किउसलाई सुन्न हम्मे नै पप्यो ।

“अब उत्तानो पर्नोस्‌ है ?”

“उत्तानो रे ? पिठ्यूँ फर्काएर पल्टिन भनेकी हो ?” गिम्पेईकम्मरमा बेरिएको रुमाल समाएरै पल्टियो । फूलहरूको सुवासभौँकेटीले निमेष मात्र कम्पनसाथ गरेको साउती उसको कानमा भरियो ।यो उसको जीउ घुमाएसँगै उसको पछि लाग्यो । उसका कानलेयसर्ञघ कहिल्यै त्यस्तो आनन्दको अनुभूति गरेका थिएनन्‌ ।

शदरमम्ट पि पयबिबि

सानो गद्दादार ओछ्यानमा ढेसिएर केटीले गिम्पेईका पाखुराहरूमिचिदिई । उसका स्तनहरू गिम्पेईको अनुहारभन्दा माथि थिए । उसकोब्रा राम्ररी कसिएजस्तो नलागे पनि उसको जीउको मासु सेतो कपडाकोछेउमा आलि कसिएको थियो । तर उसको जीउबाट उाछट्टिएका स्तनहरूअझ पररिपक्ठ भइनसकेका लाग्थे । उसको अनुहार आलि प्राचीनस्वरूपको गोलाकार थियो । उसको निधार त्यात चौडा थिएन । तरसायद उसको कपाल पर्छाडसम्म कोरिएको र रौँहरू बाहिरननिकालिएकाले निधार अग्लो देखिनुका साथै उसका ठूलठूला आँखाझन्‌ उज्याला (तेजिला) देखिन्थे । उसको घाँटी र कमबीचको मास्‌पोटिलो थिएन । साथै उसका माथिल्ला पाखुराहरू जवानीले भरिएका रगोला थिए । उसको छालाको चमकले आँखै तिर्मिराएकोले गिम्पेईलेआँखा चिम्म पाप्यो । केटीका आँखाका ढकनीपर्छाड उसले सिकर्मीलेकीला राख्ने खालको बाकस देख्यो । त्यसभरि रहेका साना कीलाहरूउज्यालोमा टाल्करहेका थिए । गिम्पेईले आँखा उघारेर छानामन्तिरकोपटाईतर्फ हेप्यो । त्यो सेतो थियो ।

“यस उमेरमै मेरो शरीर बृढो भएको लाग्दैन ? त्यसो हुनाकाकारण मैले भोगेको कठिन जीवन हो,” गिम्पेई फतफतायो । तर उसलेअझ पनि उमेर खोलेको थिएन ।

“थाहा छ, म चौँतीस वर्षको भएँ, बभ्यो ?”

“हो र ? यहाँ त्योभन्दा कम उमेरको देखिनुहुन्छ,” केटीले आफ्नोस्वरमा कुनै भाव नल्याई भनी । फक गिम्पेईको टाउकानेर उभिने गरीफर्केर भित्तासँगै रहेको पाखुरा मिच्न थाली ।

“मेरो गोडाका औँलाहरू लामा भइसकेका छन्‌, हे ?-ठीकबाँदरका भझौँ । ती चाउरी परिसकेका छन यर्द्याप म निकै डुल्ने गर्छुआफ्नो गोडाका औँलाहरू देखेर म सस्रैं तर्सन्छु । तर तिमीले आफ्नासुन्दर हातले तिनलाई छोयौ । मेरो मोजा फुकार्लिदँदा तिमीलाई दिक्कलागेन ?”

केटीले जबाफ फर्काइन ।

“म पनि जापानको समुद्री तटमा बस्ने मानिस हुँ । त्यहाँ कालाचट्टानले गर्दा बाटो खाल्डाडखुल्डुड छ। म चट्टानमा गोडाका लामाऔंला गाडदै नाङ्गो खुट्टा हिँड्ने गर्थे ।”

गिम्पेईले अर्धसत्य क्राहरू गर्थ्यो । आफ्ना गोडा क्रूप भएकालेगर्दा आफ्नो युवावस्थामा उसले कातिपल्ट झूटो बोलेको थियो । तरवास्तवमा औंला र गोलीगाँठाबीचको माथिल्लो भागसमेत कालो र खस्रोहुनुका साथै कापहरू चाउरी परेका र बाङ्गिएका औँलाहरू जता पनिमर्किने खालका थिए । केटीले मालिस गरिरहँदा उत्तानो परेको गिम्पेईले

लम्न्छ 8 लचक

आफ्नो गोडा हेर्न नसकेपछि हातहरू आँखाअगाडि ल्याई नियाल्नथाल्यो। केटीले गिम्पेईको स्तनभन्दा अलि माथि छातीदेखिपाखुरासम्मको मांसपेशी मालिस गर्दै थिई । गिम्पेईका हातहरू भनेगोडार्जात सारो भद्दा थिएनन्‌ ।

“जापानी समुद्री तटको कुन भागबाट आउनुभएको हो ?” केटीलेस्वाभाविक स्वरमा सोधी ।

“कुन भाग ...” गिम्पेईले अस्पष्ट स्वरमा बोल्यो। “आफूजन्मेको ठाउँबारे मलाई बोल्नै मन लाग्दैन । म फरक किसिमकोमानिस हुँ । हाल मेरो कुनै घर छैन ।”

केटीले गिम्पेईको जन्मस्थलबारे जान्ने खासै चासो लिइन र कुनेविशेष चाख लिएर सुनिरहेकी जस्ती थिइन । स्नानकोठामा कसरीउज्यालो पस्यो ! केटीको शरीरमा कुनै छाया परेको देखिँदैनथ्यो ।उसको छाती मसाज गर्दागर्दै केटीले आफ्ना स्तन अघिल्तिर हत्याई ।अनि गिम्पेईले हात कहाँ राख्ने मेसो नपाएर आँखा चिम्लियो । उसलेपाखुरा तन्काउँदा केटीलाई स्पर्श गर्न सक्थ्यो । उसलाई औंलाको टुप्पोलेमात्र पनि छुँदा थप्पड आउन सक्ने लाग्यो र साँच्ची नै थप्पड लागेरउ भझस्कयो । उसले एक्कासि आत्तिएर आँखा खोल्न खोज्दा परेला नैउघार्न सकेन । तिनमा निकै चोट लागेको थियो । उसलाई रुन मनलाग्यो तर थोप्पै आँसु आएन । मानौँ तातो सियोले घोचेभौँ आँखा दुख्न थाल्यो ।

गिम्पेईको मुखमा केटीको हत्केलाले नभई छालाको नीलो हातेझीलाले लागेको थियो । उसलाई त्यतिखेर हाते झोलाको सुइँको भएनतर चोट लागेपछि विचार गर्दा गोडानेर झोला परिरहेको पायो। सोझोला आफूलाई हान्नै भनेर हो कि आफूतिर त्यसै हुत्याइएको हो भनीठम्याउन सकेन । तर उसलाई हिर्काइएको हो भन्ने क्रा सत्य थियोकिनभने त्यतिखेरै उसको होस खुल्यो ।

गिम्पेई चिच्च्यायो र आफूलाई त्यो नहान्न आग्रह गर्न थाल्यो ।तत्काल उसले ती महिलालाई तिमीले आफ्नो हाते झोला भझाप्यौभन्यो । तर औषधीपसलको मोडबाट उता लागेर्पाछ महिलाको पाछिल्लोभाग गायब भयो । माझ बाटामा मानौं उसको अपराधको दुरुस्तप्रमाणको रूपमा खालि नीलो हाते झोला थियो। झोलाको खुलाभागबाट हजारहजार येनका नोटहरूको बिटो निस्केको थियो। तरपैसाको बिटोभन्दा पनि हाते झोला नै उसको अपराधको सबुदप्रमाणहुन सक्नेमा पहिले ध्यान तानियो । भागेर अनि हाते झोला छाडिदिएरमहिलाले मानौँ उसको कामलाई अपराध बनाइदिएको थियो । आत्तिएरक स्वतः ।यन्त्रचालित ढंगले) झोलासम्म पुग्यो । त्यो टिपेपछि मात्रहजारहजार येनको नोटको बिटो देखेर तीन छक्क पस्यो ।

लनक्न्क पा थयक्कि

पछिबाट उसलाई औषधीपसल नै विश्वम हो कि जस्तो लाग्नथाल्यो। कनै पनि पसल नहुने आवास क्षेत्रमा सानो, पुरानोओऔषधीपसल देखिनु आश्चर्यजनक थियो । तर सिसाका ढोकाबाहेकउसले नाम्लेकीराको ओखतीको प्रचार गर्ने साइनबोर्ड पनि देखेकोथियो । अझ अचम्म के भने आवास क्षेत्र सुरु हुने ठाउँ, कार गुड्नेबाटाको मोडमा आमुन्नेसामुन्ने प्राय: उस्तै दुइटा फलफूल पसलहरूथिए । दुवै पसलमा साना काठका बाकसमा पैयुँ र भइँएँसेल्‌ राखिएकाथिए । महिलालाई पछ्याउँदा गिम्पेईले उसलाई बाहेक केही देखेकोथिएन । अनि कसरी एक्कासि दुवै फलफूल पसलमा उसका आँखा पुगेत ? के उसले मोड सम्झिन खोजेको थियो किनभने त्यहाँबाटमहिलाको घरको बाटो देखिन्थ्यो : फलफूलका पसल त्यहाँ भएकैहुनुपर्छ किनभने अहिले पनि उसका आँखामा चट्ट मिलाएर राखिएकाभइँएँसेलु देखिन्थे । तैर्पन कार गुडने सडकको मोडमा एक मात्र पसलहुनुपर्ने हो। अनि त्यस बेर अलमलमा उसले दुवैतिर पसल भएकोभन्ठान्यो । उसले पछि फलफूल र औषधीपसलहरू साँच्चीकै थिए भनीहेर्ने इच्छालाई येनतेन दबायो । तर वस्तुतः बाटोसमेत सम्झिन गारोथियो । सोबारे उसले आफ्नो दिमागमा टोकियोको नक्सा खिचेर मात्रधमिलो तस्बिर बनाउन सक्यो । किनभने त्यतिखेर सबभन्दा महत्त्वपूर्णक्रो त्यो महिला कुन बाटो गई भन्ने नै थियो ।

“हो । महिलाले झोला फाल्नै खोजेकी थिइन होली,” केटीलेगिम्पेईको भूँडी मालिस गरिरहँदा क अनिच्छापूर्वक बरबरायो ।

चकित भएर उसले आँखा विस्फारित गप्यो तर केटीले थाहापाउनुअगावै फेरि चिम्लियो । आँखाको भावले केटीलाई नर्कको कुनेसैतानी चराको सम्झना गरायो होला । उसले एक महिलाको हातेझोलाबारे गुनगुनाएका भए पनि धन्य, फालिएको वस्तु वा सो फाल्नेव्यक्तिबारे केही बोलेको थिएन । उसले पेट एक्कासि बटारिन र फुल्नथालेको अनुभव गर्न थाल्यो ।

“काउकृती लागिरहेछ,” बहाना बनाउँदै गिम्पेईले बोल्यो,त्यसपछि केटीले मालिसको रगत सुस्त पारी । अब भने उसलाई साँच्चीकाउकृती लाग्यो । अनि उ बेसरी हाँस्न थाल्यो ।

ठीक त्यस बेरसम्म गिम्पेईको अडकल के थियो भने त्योमहिलाले झोलामा भएको पैसाका लागि उसले पछ्याएको भन्ठानेर सोफालेकी वा फाली हिर्काएकी थिई । अर्थात्‌ क यतिविध्न डराई किझोला छाडेर कूलेलम ठोकी । तर उसले झोला फाल्नै भनी चाहेकीथिइन होली । वास्तवमा उसले आफूले बोकेको सामानले हिर्काएरगिम्पेईलाई छेउतिर लडाउन चाहेकी थिई तर त्यो तीव्र गतिको क्षणमा

शदयब्ट २, पयबिहर

हातबाट झोला फुत्कियो । जेसुकै भएको किन नहोस्‌ गिम्पेई र त्योमहिला सायद अत्यन्तै र्नाजक भएकी थिए हुनन्‌, महिलाले सोघुमाउनासाथ गिम्पेईको मुखमा लाग्यो । आवासीय क्षेत्रमा उनीहरूप्रवेश गर्नासाथ उसले थाहै नपाई दूरी छौटयाएर महिलाको पिछा गर्नथाल्यो । के महिलाले क आफूर्नाजकै आइपुगेको चाल पाएर उसर्माथझोला हप्याउँदै भागेकी हो ?

उसको मनसाय लुट्नु थएन । झोलामा ्यर्तिवाधि पेसा होलाभन्ने कुरा न उसले शड्का गरेको थियो न विचार । अपराध सिद्ध गर्नेत्यस्तो प्रस्ट प्रमाण हटाउन भनी हाते झोला टिप्ता त्यसभित्र उसले दुईलाख येन फेला पारेको थियो । एकएक लाखका दुई करकरे ब्याङ्कनोटका बिटाहरू र पासबुक हुनुको अर्थ महिला ब्याङ्गबाटै फर्किरहेकीहुनुपर्ने हो। आफूलाई त्यहीँबाट पछ्याइएको लागेको हुन सक्छ।झीलामा ब्याङ्क नोटका दुई बिटाबाहेक एक हजार छ सय नगद येनमात्र थियो। पासबुक खोलेर हेर्दा महिलाले दुई लाख येननिकालिसकेपछि सत्ताइस हजार येन वा यस्तै रकम बाँकी मौज्दातरहेको पायो । महिलाले अधिकांश बचत रकम भिकिसकेकी थिई ।

गिम्पेईले पासबुकबाट थाहा पायो-महिलाको नाम मियाकोमिजुकी रहेछ। उसको पैसा लिने मनसाय नभई महिलाको अनौठोआकर्षणबाट मात्र तानिएको भए उसले पैसा र पासबुक निश्चय पानिफर्काइदिन्थ्यो। तर उसले ती सब फर्काउला भन्ने अपेक्षा गर्नरसकिँदैनथ्यो। उसले महिलालाई पछ्याएभैँ पैसाले दिमाग भएकोसजीव प्राणीसरह उसलाई पछ्याएको थियो । गिम्पेईले पैसा चोरेको योपहिलो घटना थियो । बरु उसले पैसा चोरेको नभई पैसा आफैँ आईजान नमानेको हो ।

उसले हाते झोला टिप्ता पैसा चोर्नेबाहेकको करा उसको मनमाआएन । उसले आफैँसित अपराधका प्रमाण रहेको थाहा पाएरज्याकेर्टाभत्र झोला लुकाउँदै गाडीहरू कुदिरहेको बाटोतर्फ लम्कयो ।तर कस्तो फसाद भने त्यो ओभरकोट लाउने मौसम थिएन। कनजिकको पसलमा छियो, एक टुक्रा चारकुने कपडा किन्यो र हातेझीलालाई त्यसमा बेरेर कुलेलम ठोक्यो ।

गिम्पेई एउटा घरको माथिल्लो तलाको कोठामा डेरा गरीबसिरहेको थियो । उसले सानो, माटाको अगेनुमा पासबुकका साथैमियाको मिजुकीको हाते रुमाल तथा अरू केही सामानहरू जलाइदियो !उसले पासब्‌ुकमा लेखिएको ठेगाना नाटपेको हुनाले त्यो सदाका लागिसमाप्त भयो । उसले पेसा फर्काउने करा पनि फेरि मनमा ल्याएन ।डढिरहेका पासबुक, हाते रुमाल तथा काइँयोले पिरो राग आउन

अन्ब्नि १0 «डक

थाल्यो । छालाको हाते झोला पानि डढाएको भए झन्‌ तीव्र दुर्गन्धउत्पन्न हने हुनाले गिम्पेईले त्यसको टुक्राटुक्रा पारी दिनको एकएकटुक्रा गरी जलाउन थाल्यो ! उसले बर्गालस, लाली तथा बट्टाका धातुदारभाग जस्ता नबल्ने वस्तुहरूलाई मध्यरातमा खाडलमा फालिदियो ।कसैले ती फेला पारिहाले पनि सामान्य ध्यान नतान्ने खालका वस्तुमापरिणत भएका थिए । लालीको रहलपहल बाहिर निकाल्न लाग्दा उसकाहात थर्र कामे ।

गिम्पेईले ध्यानपूर्वक रेडियो सुन्यो र पत्रपत्रिका पढ्यो । तरउसले दुई लाख येन तथा पासबुकसमेतको हातेझोला चोरी भएको कुनेसमाचार फेला पारेन ।

अँ मैले सोचेजस्तो महिलाले प्रहरीलाई कने खबर गरेकीछैन । उसलाई त्यसो गर्नबाट रोक्ने कुनै क्रा हुनुपर्छ,” गिम्पेईं मनमनैगुनगुनायो र भित्री मनको अँध्यारोमा कुनै मधुरो बत्ती एक्कासि बलेकोअनभव गय्यो । महिलाको भित्री मनमा गिम्पेईले पछ्याइरहेजस्तो सन्देहउत्पन्न भएकोले गर्दा सायद उसले त्यो महिलालाई पछ्याइरहेकोथियो । उनीहरू दुवै जना एउटै नारकीय संसारका बासिन्दा हुनुपर्छ ।सो क्रा उसले आफ्नै अनुभवबाट हेर्न सक्थ्यो । उसले मियाको मिजुकीआफू जस्तै हुन सक्ने क्रा सोचेर आनन्द मान्नुका साथै उसको ठेगानानटिपेकोमा सारै पछुतो मान्न थाल्यो ।

गिम्पेईद्वारा पछ्याइँदा मियाको साँच्ची नै डराएकी हुनुपर्छ तरउसलाई मेसै नहुने गरी मजाको आनन्द पनि आएकोवास्तवमा मानवसंसारमा एकतर्फी आनन्दको अनुभूति हुन सक्छ ? केअन्य कातिपय सुन्दर महिला सहरमा हुँदाहुँदै उसले मियाकोलाई नेपछ्याउने खास सोच बनाउनु लाग्‌ पदार्थको दुर्व्यसनीद्वारा साथीकोदुख बुझेजस्तो थिएन ?

उसले पछ्याएकी पहिली महिला हिसाको तामाकी वास्तवमात्यस्तै खालकी महिला थिई । त्यतिखेर क आलिक कम उमेरकी, मीठोस्वरकी धनी स्नानघरकी केटीभन्दा पनि कम उमेरकी, केटी मात्र थिई ।हिसाको मार्ध्यामक कक्षामा पढ्ने केटी र गिम्पेईकी चेली थिई । अनि तीदुईबीचको सम्बन्धबारे थाहा भएपछि उसलाई शिक्षक पदबाट निकालियो ।

गिम्पेईले केटीलाई उसको घरको बाहिरी द्वारसम्म पछ्याएकोथियो । तर प्रवेशद्वारको भव्यता देखेर चकित हुँदै त्यहीँ रोकिएकोथियो । ढुङ्गाको पर्खालमा रजाडित र फलामे डन्डीमा बेरिएको डिजाइनभएको ढोका खुला थियो । हिसाकोले फर्केर जालीबाट उसलाई हेरी ।

“सर” हिसाकोले गिम्पेईलाई बोलाई । केटीको पहेँलो अनुहारओधी उज्यालो हुन थाल्यो । गिम्पेईलाई आफ्ना गाला पानि धपक्कउज्यालो भएको महसुस भयो ।

शदमक्ट ११ ०३७

“ए, तामाकी मैया, तिम्रो घर यही हो ?” गिम्पेईले धोत्रै स्वरमाभन्यो ।“यहाँ केलाई आउनुभयो, सर ? हामीलाई भेट्न आउनुभा'को हो

एउटा शिक्षकले आफ्नी चेलीलाई लुक्ते उसको घरसम्म पिछागर्नुको कुनै सरल व्याख्या हुन सक्तैन । तर गिम्पेईले ढोकापारि हेरीघरको प्रशंसा गर्दै भन्यो : “हो । मलाई खुसी लागेको छ कि यस्तो राम्रोघर लडाइँताका जलाइएन । अचम्म छ।”

“हाम्रो घर त जलाइएको थियो । हामीले यो घर लडाइँपाछिकिनेका हौं ।”

“लडाइँपछि रे ? ... तिम्रा बुबा के गर्नुहुन्छ, तामाकी मैयाँ ?”

“हजुरको यहाँ कनै काम छ, सर ?” हिसाकोले जालीकोअर्कोपट्टिबाट गिम्पेईमाथि कडके नजर लाउँदै भनी ।

“हो, हो। वास्तवमा गोडाका औँलाबीच घाउ भएको छतामाकी मैयाँ, तिम्रा बुबासँग सो रोग निको पार्ने राम्रो औषधी छ रे ।”त्यसो भन्दा गिम्पेईले आफूले त्यत्रो भव्य प्रवेशद्वारको सामुन्ने आफ्नोछालाको रोगबारे किन क्रा निकालेको हँला भनेर आँसु भझारौँला जस्तोगप्यो । तर हिसाकोको नजरले उसलाई एकटक हेरिरह्यो ।

“गोडाका औँलाबीच घाउ भएको रे ?”

“हो, गोडाका औँलाबीचको घाउको ओखती । तिमीले स्कुलमाआफ्नी साथीसँग त्यो रोग निको पार्ने ओखतीबारे करा गरेकोसम्भझिन्छ्यौ?”

केटीका आँखाले क केही सम्झिन खोजेकी जस्तो बुझियो ।

“घाउ यति बिग्रेको छ कि म हिँड्न सक्तिनँ । कृपया आफ्नाबुबासँग सो ओखतीबारे सोधेर तिमी आइदिन सक्छ्यौ : म यहाँपर्खिरहन्छु ।”

केटी पश्चिमा शैलीको घर्रभत्र विलीन भएको यकिनभइसकेर्पाछा गिम्पेई भाग्न थाल्यो । उसलाई आफ्नै कुरूप खुट्टालेपछ्याइरहेको जस्तो लाग्यो ।

हिसाकोले आफूविरुद्ध परिवार वा स्कूलमा खबर गर्ली जस्तोलागेन तर गिम्पेईको टाउको निकै दुख्न थाल्यो, उसको आँखाको ढकनीबटारिन थाल्यो र त्यस रात क राम्ररी सृत्न पनि सकेन । जसोतसोनिद्रा लागे पनि क बेलाबेलामा झस्किरहन्थ्यो । ब्यँँझेको बेला हरेकपल्टउसले आफ्नो चिसो निधार छाम्थ्यो । अनि उसको टाउकाको पाछल्लोभागको विषाक्त अंश त्यहाँदेखि निधारमाथि हुँदै जाँदा टाउको रन्किनथाल्थ्यो ।

शनम्न्क ती रे त्यक्कि

हिसाकोको घरको ढोकादेखि भागेर नाजकको वेश्यालय क्षेत्रमाभौँतारिइरहँदा उसको टाउको दुख्न थालिसकेको थियो । उभिन नसकेरगिम्पेई व्यस्त सडकको बीचमा टाउको समाउँदै निहरिएर हिँड्यो ।टाउको दुख्नुका साथै रिँगटा पनि चल्न थालेको थियो । मानौं उपहारचिट्ठा जितेको घोषणा गर्ने घण्टी उसको टाउकामा बज्न थालेको थियो ।घण्टीले हडौँकँदै पछिर्पछ आइरहेको दमकलबारे पानि सचेत गरायो ।

“के गरेको ?” एक महिलाको घुँडाले गिम्पेईको कममा हल्कालाग्यो । फर्केर हेर्दा त्यो महिला लडाइँपछि वेश्यालय क्षेत्रमा प्राय:देखिने यौनव्यापार गर्ने केटीहरू झैं लागी ।

अझै बिसन्चो जस्तो लागेर गिम्पेई घिसारिँदै बटुवाहरू हिँड्नेबाटो काटी एउटा फूलमालाको पसलको भ्यालमा हेसिन पुग्यो । उसकोनिधार भ्यालको सिसामा ठोक्न पुग्यो ।

“तिमी मलाई पछ्याइरहेकी हो ?” गिम्पेईले महिलालाई सोध्यो ।

“मैले तपाईंलाई पछ्याएकी छु जस्तो ता लाग्दैन ।”

“मैले तिमीलाई पछ्याएको जस्तो पनि लागेको छैन, छ त ?”

“साँच्चै ।”

ती महिलाको जबाफ दोधारे थियो । “हो” उत्तर दिएको खण्डमाउसले अरू केही भन्थी होली । तर क रोकिएपछि अधीर भएर गिम्पेईलेसोध्यो : “मैले पछ्याएको होइन भने तिमीले पछ्याएकी हुनुपर्छ ।”

“जे भए पनि के फरक पर्छुर?) ”

महिलाको शरीर भ्यालमा प्रतिबिम्बित देखिन्थ्यो । क सिसाभन्दापर फूलहरूमाझ उभिइरहेकी जस्तो देखिन्थ्यो ।

“के गरिरहनुभएको, हँ ? उभिएर बस्नोस्‌, छिटो । मानिसहरूलेतपाईंलाई नै हेरिरहेका छन्‌ । केही भा'को हो ?”

“हो । मेरो गोडाका औँलाबीच घाउ भएको छ ।”

उही कुरा उसका मुखबाट निस्कँदा गिम्पेईलाई आफैँरमाथिआश्चर्य लाग्यो ।

“यो घाउ कातसारो दुख्छ भने म हिँडनै सक्तिनँ ।”

“तपाईं कस्तो रिसउठूतो मान्छे ! मलाई यहाँ हामी दुवै जना गईमोज गर्न सक्ने एउटा राम्रो ठाउँ भएको थाहा छ । तपाईंले जुत्तामोजाफुकाल्नुपर्छ ।”

“म अरूले ती हेरेको मन पराउन्नँ ।”

“म हेर्दिनँ । तपाईंका खुट्टा त कुनै हालतमा हेर्दिनँ ...”

“तिमीलाई सर्ला है, होस गर ।”

“यो सर्न सक्तैन ।” महिलाले गिम्पेईलाई उसको पाखुरा समाएरउचाली । “भो, आउनोस्‌ ।”

लनन्निक ती रे लकर

देब्रे हातले अझ निधार समाउँदै गिम्पेई फूलमा देखिने महिलाकोअनुहार नियाल्दै थियो । त्यतिखेरै सिसाभन्दा पर फूलहरूमाझ अर्कीमहिलाको अनुहार देखियो । फूलमाला बेच्ने साहुनी यिनै पो हुन्‌ किभनी गिम्पेई घोरियो । भ्यालको अर्कापट्टि रहेको सेतो लाहरे फूलकोगुच्छा लिन भनी दाहिने हात सिसातिर बढाएभझैँं गरी उभियो । पसलकीसाहुनीले उसलाई पातलो आँखीभौँ खुम्च्याउँदै हेरिन्‌ । ठूलो सिसाकोभ्यालमा हात अडकाएर पाखुरा काटिने डरले क महिलातर्फ ढल्कियो ।उसले येनतेन आफूलाई समाली ।

“अब नभाग्नोस्‌, है ?” भन्दै उसले एक्कासि जोडले छाती चिर्मोर्टिदेई ।

“ऐया !”

गिम्पेईको सास फिप्यो । हिसाकोको घरबाट भागेर आफू किनवेश्यालय क्षेत्रमा आएँ भन्ने कुरा राम्ररी बुभ्न सकेन । तर यसमहिलाले चिमोटिदिँदा उसको दिमागले बुभन थाल्यो । मानौँ कुनेतालछेउका पहाडबाट बग्ने मीठो बतासले उसलाई स्पर्श गर्दा जसरीउसले ताजा महसुस गप्यो । वसन्त यामको उत्तरार्धमा झैं चिसो बतासचल्ेजस्तो थियो । तैपनि हिउँले ढाकिएको ताल उसको आँखामा पच्यो-सायद तालर्जातकै ठूलो फलफूल पसलको भयालमा आफ्नो हातकाटिएला भन्ने डरले होला । उसको मावली गाउँ हुँदै बग्ने ताल थियोत्यो। तालको किनारमा एउटा सहर पानि थियो तर उसकोमावलीघरचाहिँ गाउँमा थियो ।

त्यो ताल कहिराले ढाकिएको थियो । अनि हिउँपारि डिलनेरकासबै क्रा अनन्त ठाढा भएजस्तो लाग्थे । गिम्पेईले आफ्नी मामाकी छोरीयायोईलाई झुक्म्याएर त्यो बरफमाथि हिँडाउन भनेर लग्यो किनभनेबालकै छुँदा उसलाई यायोईसँग रिस उठेर यसलाई सरापेको थियो ।उसको दृष्टतापूर्ण इच्छा के थियो भने खुट्टामनि रहेको बरफ भासिएरयायोई पानीमा डुबिजाओस्‌ । यायोई गिम्पेईभन्दा दुई वर्ष जेठी थिई तरक बढी छटटु थियो । क दस वर्षको हँदा उसको बुबाको आश्चर्यजनकमृत्यु भएको थियो । आमाले आफूलाई छाडी माइत फर्किने हो कि भन्नेत्रासले गिम्पेईले यायोईभन्दा बढी छटटू बन्ने प्रयास गर्नु आवश्यकैथियो । अर्कोतर्फ यायोई आफू वसन्तमा उदाउने सूर्यको न्यानो पाईहुर्केकी हँ भन्ने क्राको भान दिन्थी । अरू कारणमध्ये आमालाईनगुमाउने सायद यही गोप्य इच्छाले होला उसलाई पहिलो प्रेम,मामाकी यस छौोरीप्रति तानेको । बालकका रूपमा तालको ठेवैछेउयायोईसँग डुल्नु र पानीमा आफ्ना जोडी छाया हेर्नु सबैभन्दाआनन्ददायक लाग्थ्यो । डुल्दै तालमा हेर्दा लाग्थ्यो मानौँ आफ्ना छावसदासर्वदा पानीमा यसै गरी सँगसँगै हाँडरहनेछन्‌ ।

आदम पै ख्य्क्क

तर उसको खुसी धेरै टिकेन । चौधपन्ध्रकी भएपछि केटीलेगिम्पेईलाई बिर्सिएजस्तो भयो, क दुई वर्ष जेठी थिई र गिम्पेईविपरीर्तालङ्गी हो भन्ने बुझेकी थिई । साथै उसको बाबाको मृत्यर्पाछमावलीहरू बुबाका नातागोतालाई घृणा गर्न थाले । यायोईले उससँगचिसो व्यवहार गर्नुका साथै खुला रूपमा घृणा गर्थी । यसै बेला उसलेबरफ फुटेर यायोई भित्र त्यसमा डुबोस्‌ भनी चाहेको थियो । पछियायोईको नौसेनाका अधिकृतसँग बिहा भयो र गिम्पेईले क विधवाभएको क्रा थाहा पायो ।

फूलको पसलमा रहेको एकदम सफा खाले सिसाले गिम्पेईलाईतालमाथिको बरफको सम्झना गरायो ।

“तिमीले मलाई चिमोटने आँट कसरी गप्यौ ?” गिम्पेईले छातीमल्दै महिलालाई भन्यो । “तिमीले पक्कै घाउ बनाइदियो ।”

“घर फर्केपछि पत्नीलाई देखाउनोस्‌ ।”

“मेरो कुनै पत्नी छैन ।”

“त्यो सोचिएकै कूरा हो !”

“होइन, साँच्ची भनेको हो। म अविवाहित स्कूल शिक्षक हुँ,”गिम्पेईले शान्त भावले भन्यो ।

“अनि म अविवाहित स्कूल पढ्ने केटी हुँ," महिलाले जबाफ दिई ।

क निरर्थक क्रा गर्दै छे भन्ने बुझेर उसले महिलाकोअनुहारतर्फ हेर्न पनि चाहेको थिएन तर 'स्कले केटी' भनेको सुनेरउसको टाउको फेरि दुख्न थाल्यो ।

“के गोडाका ओँलाको घाउ दुखिरहेछ ? धेरै नहिँडनोस्‌ भनेकीमैले ..” महिलाले उसका गोडा नियाली ।

आफूले उसको घरको ढोकैसम्म पछ्याएझैं हिसाकोले आफूलाईपछ्याएकी भए र यस्ती महिलासँग फेला पारेकी भए के भन्थी होलीभनेर गिम्पेई गम्न थाल्यो । उसले भीडमा चारैतिर फनन आँखाकुदायो ! अघिल्लो ढोकाबाट लोप भएर हिसाको नफर्के पनि कम्तीमाक उसलाई अझ पनि आफ्नो हृदयमा पछ्याइरहेकी थिई भन्ने पक्काथियो !

भोलिपल्ट गिम्पेईले हिसाकोको जापानी भाषाको कक्षा लियो ।हिसाको कक्षाकोठाको ढोकामा पर्खिरहेकी थिई ।

“सर, ओखती,” उसले हरतारिँदै उसको खल्तीमा केही कुराछिराउँदै भनी ।

टाउको दुखेको हुनाले उसले कक्षाको तयारी गरेको थिएन । अनिअनिदो रातले गर्दा र थाकेको हुँदा उसले विद्यार्थीहरूलाई केही लेख्नेकाम दियो । एक जना केटाले हात उठायो ।

शकन्निक ती २. लकर

“सर, के म कुनै रोगबारे लेख्न सक्छु ?”

“हुन्छ, जे भए पनि हुन्छ ।”

“उदाहरणका लागि ... यस्तो नराम्रो विषयबारे बोल्न लागेकोमामाफी चाहन्छु ... गोडाका औंलाबीच हुने घाउबारे पनि लेख्न सक्छु ?”

एक्कासि ठूला खित्का छुट्यो । तर सबै जना त्यस केटालाई नैहेर्दै थिए । गिम्पेईतिर कसैले कुनै उत्सुकता लिएर हेर्दा पानि हेरेनन्‌ ।वास्तवमा उनीहरू उसर्माथ नभई केटामाथि हाँसिरहेका थिए ।

“मेरो विचारमा त्यो पनि हुन्छ । त्यो सूचनामूलक हुन सक्छकिनभने मलाई सोबारे केही पनि थाहा छैन,” गिम्पेईले त्यसो भन्दैहिसाकोको मेर्चतिर हेप्यो । विद्यार्थीहरू फेरि हाँस्न थाले तर त्यो हाँसोनै उसको अबोधपनाको पक्ष लिँदै थियो । टाउको निहुराएर लेखिरहेकीहिसाकोले कतिर हेरिन । तर उसका (हिसाकोका) कान राता भइसकेकाथए ।

हिसाकोले आफ्नो लेख देखाउन ल्याउँदा गिम्पेईले त्यसकोशीर्षक 'मेरा शिक्षकबारे आफ्ना विचारहरू भएको देख्यो । उसलाई सोलेख आफूबारे हुन सक्ने लाग्यो ।

“तामाकी मैयाँ, कक्षा सकेपछि बसिराख ल !” गिम्पेईलेहिसाकोलाई भन्यो । निमेष मात्र स्वीकृति जनाउँदै उसले आँखा उठाएरउसलाई हेरी । उसले (गम्पेईले) आफूलाई हेर्दै गरिएको महसुस गप्यो ।भ्यालसम्म पुगेर हिसाकोले केहीबेरसम्म खेलमैदानतिर हेरिरही ।सबै छात्रछात्राले आआफ्ना निबन्ध गुरुलाई बुझाइसकेपछि फकफर्केर आफ्नो मेचसम्म आइपुगी । ती लेखहरू मिलाएर राखिसकेर्पछगिम्पेई जुरुक्क उभियो । हलमा नपुगेसम्म उसले केही भनेन । हिसाकोकरिब दुई हातको फरकमा उसको पछिपछि आई ।

“ओखतीका लागि धन्यवाद ।” गिम्पेई फनक्क फर्कियो । “केतिमीले मेरो गोडाका औँलाबीच भएको घाउबारे कसैलाई सुनायो ?”

“कसैलाई सुनाइनौ ? ”

“अहँ । तर मैले ओन्दालाई चाहिँ सुनाएँ । क मेरी सबैभन्दामिल्ने साथी हो ।”

“ओन्दा मैयाँ । के तिमीले उसलाई सुनाइदियौ ? ...”

“ओन्दालाई मात्रै भनेँ ।”

“एकपल्ट कसैलाई भनिसकेर्पाछ अरू सबैलाई भनेसरह नै हो ।”

“होइन, त्यस्तो छैन । यो क्रा ओन्दा र मेरो बीच मात्र रहनेछ ।हामीले एकअर्कालाई हरेक कुरा भन्ने बाचा गरेका छौँ ।”

“तिमीहरूको घनिष्ठता त्यतिसम्म छ, हे ?”

0000)

“हजुर । मैले ओन्दासँग आफ्ना बुबाको छालाको रोगबारे क्रागरेको सुनेरै सो क्रा तपाईंले थाहा पाउनुभएको हो ।”

“हो र ? त्यसो भए ओन्दा मैयासँग तिमी कुनै कुरालुकाउँदिनौ ? अँ, यो सही होइन । राम्ररी सोच त । तिमीहरू दिनरातसँगै बसेर आफ्नो मनमा आएका बसै क्रा साटासाट गरे पनि द्ब थोकबताउनुचाहिँ सम्भव हुँदैन । उदाहरणका लागि कुनै राति आफूले देखेकोसपना भोलिपल्ट बिहानै बिर्सिएको क्रा लिऔँ । अनि सो कुरा ओन्दामैयाँलाई भन्न सक्तिनौ । सो सपना तिमीले फसँग छुट्टिएर उसलाईमार्न चाहेकोबारे पनि हुन सक्छ ।”

“मैले त्यस्ता सपना देखेकी छैन ।”

“जे होस्‌, आफूले सबै कुरा बाँडने खालको घनिष्ठ सम्बन्धमाविश्वास गर्नु एक बीभत्स कल्पना हो, केटीहरूले आफ्ना कमजोरीलुकाउने आवरण हो । पूर्ण सजगता स्वर्ग अथवा नर्कमा भए पनिमानवसंसारमा त्यो पाइँदैन । ओन्दा मैयाँबाट कुनै कूरा नलकाउनुकोअर्थ तिम्रो कुने अस्तित्व नहुनु हो, तिमीले आफ्नो जीवन आफैं नबाँच्नुहो । आफूप्रति पूर्ण इमानदार भएर मैले भनेको क्राप्रति विचार गर ।”

हिसाकोले भने गिम्पेईको तर्क बुभ्न सकिन अथवा फ किनआफूसँग त्यसरी क्रा गरिरहेको होला भन्ने अर्थ्याउन सकिन ।

“मैले मित्रतामा किन विश्वास गर्न हुन्न ?” उसले अन्तत:विरोध जनाई ।

“गोप्यताबिना मित्रता असम्भव छ । तीबिना मित्रता मात्र नभईअन्य कनै मानवीय संवेग बाँच्न सक्तैन ।”

“के ?” केटीले अफ्नै क्रा बुभ्न नसकेजस्ती थिई। “मओन्दासँग हरेक महत्त्वपूर्ण क्रा गर्छु ।”

“आश्चर्य छु तिमीले अति महत्त्वपूर्ण अथवा महत्त्वहीनक्राहरू, जस्तै समुद्री किनारमा रहेका बालुवाका कणबारे क्रा गर्छर्योभनेर पत्याउन गारो लाग्छ । तिम्रा बुबा र मलाई लागेको छालाकोरोगलाई काति महत्त्व दिन्छ्यौ थाहा छैन । तिमीले सो क्रालाई बीचमाकतै राख्छ्यौ, हगि ?”

गिम्पेईका शब्दहरू यात घोच्ने खालका थिए कि हिसाकोलाईकसैले हावामा झुन्डिरहेको अवस्थामा एक्कासि तल बजारिदिएजस्तोलाग्यो । उसको अनुहारको रङ उडेर गयो र क रोली जस्ती भई ।गिम्पेईले भने शान्त मुद्रामा, बुझाउने किसिमले कुरा गरिरह्यो ।

“कै तिमीले ओन्दालाई आफ्नो परिवारमा घट्ने सबै कुराबताउँछ्यौ ? तिमीले त्यस्ता कुरा भएर फकाउन बताउँछयौ जस्तोलाग्दैन । तिमी उसलाई आफ्ना बाबाको व्यापारिक गोप्यताबारै त

लनन्निक ती ७ लकर

भन्दिनौ नि ? पक्कै भान्दनौ, कसो ? संयोगवश तिमीले आज आफ्नोनिबन्धमा मेरो बारे लेखेकी रे'छ्यौ जस्तो लाग्छ । तर लेखमा भएकातिमीले ओन्दालाई नभनेका केही क्राहरू छैनन्‌ त ?”

हिसाकोले गिम्पेईलाई गहर्भरि छेडने आँखाले हेरी । फक चुपलागेर बसिरही ।

“तिम्रा बुबाले लडाइँ सकिएपछि कुन व्यवसायबाट ्यातविध्नसफलता प्राप्त गर्नुभयो भन्ने मलाई थाहा छैन । तर म तिम्री ओन्दाहोइन, तापनि तिमीले मलाई सोबारे कुनै बेला भन, म विस्तारमा सुन्नचाहन्छु ।”

गिम्पेईको स्वर सोचीसम्झी भनेको नलागे पनि उसकाशब्दहरूमा धम्की प्रस्ट घन्किन्थ्यो । त्यो घर उसका बुबाले लडाइँपाछिकिनेका भए उनले कुनै आपराधिक वा कालाबजारी जस्तो गैरकानुनीकाम गरेको शङ्का गर्नु स्वाभाविक हो । आफूले उसलाई पछ्याएकोक्रा नभन्देली भनेर जानाजानी गिम्पेईले उसका बुबाको क्रा झिक्यो ।

साथै आघल्लो साँझ आफूले सोचेको कुरा पान गिम्पेईलेसम्भझियो-हिसाकोले उसलाई भान्दने छैन । जे भएको भए पनि कआज उसको कक्षामा आएकी, उसलाई गोडाका औँलाबीच भएकोघाउको ओखती दिएकी र मेरा शिक्षकबारे आफ्ना विचारहरू भन्नेशीर्षकमा लेख लेखेकीले उसले डराउनुपर्ने कुने कारण नै थिएन ।

गिम्पेईको अचेतन मनले हिसाकोलाई पछ्याएको हुन सक्छ ।मानौँ उसको सौन्दर्यबाट आकर्षित भई रक्सीले मात्तिएर वा निद्रामाहिँडेर पछ्याएको होस्‌ । केटीले उसर्माथ जाद्‌ गरिसकेकी अर्थात्‌ टुनावा मोहिनी लाइसेकेकी थिई । साथै अघल्लो दिन पछ्याइएको क्रालेहिसाकोलाई आफ्नो आकर्षण शक्तिबारे चनाखो बनाउनुका साथै उसमापनि एक अदृश्य आनन्द भरिदिएको हनुपर्छ । जे होस, उसको मनमायसरी उत्सुकता जगाउने, त्यस रहस्यमयी केटीले निकै ठूलो तरङ्गउठाइदिएकी थिई ।

हिसाकोलाई धम्क्याएपछि क्रा सल्टियो भनेर गिम्पेईले केटीतिरदृष्टि लगाउँदा हलको छेउमा उाभएर नोबुको ओन्दाले उनीहरूलाईहेरिरहेकी देख्यो ।

“तिम्री साथी चिन्तित छे। क तिमीलाई पर्खिरहेकी छे नि।हेर ।” गिम्पेईले हिसाकोलाई जान दियो । अधिकांश केटीभौँ क कदेरओन्दानेर गइन, बरु टाउको मुन्ट्याएर हिँड्दै बिस्तारै उसको पर्छाडपुगी । तीनचार दिनपछि गिम्पेईले हिसाकोलाई धन्यवाद दियो ।

“त्यो ओखती -धेरै राम्रो छ। धन्यवाद । मलाई पूरै बिसेकभयो ।”

आ्व्न्करी 5 सक्न

“ए साँच्चै हो र ?” हिसाको हिस्सी परी । उसका गालामामनमोहक खाल्डाहरू परे ।

तर पछि गएर पहिलेजस्ती लजालु, आकर्षक हिसाको रहिन छ ।बरु उसको गिम्पेईसँग यस्तो सम्बन्ध बढ्यो कि ओन्दाले उसको विरुद्धपोल खोलिदिई । अन्त्यमा गिम्पेई स्कुलबाट निकालियो ।

स्तानघरकी सुसारेले कारुइजावाको टर्की स्तानघरमा उसकोपेटको मालिस गरिराख्ता गिम्पेईले यतिका वर्षपछि पनि हिसाकोकाबुबा भव्य पश्चिमा शैलीको घरमा गहिरो आरामकर्सीमा पल्टिएर घाउभएको गोडाको छाला कोट्टयाउँदै गरेको दृश्यबारे कल्पना गप्यो ।

“एहे ! ... गोडाका औँलाबीच घाउ भएको मानिसले कहिल्यैटर्की स्तान गर्नु हुँदैन क्यार । बाफले यसलाई खप्नै नसक्ने गरीचिलाउने बनाउँछ होला,” गिम्पेईले ठट्टा गर्दै हाँस्यो । “के गोडाकाऔँलाबीच घाउ भएको कुनै मानिस यहाँ पहिले आएको रहेछ ?”

केटीले गम्भीर भएर उसको क्राको जबाफ दिइरहेजस्ती थिइन ।

“हामी जस्ता मानिसलाई गोडाका औंलाबीच हुने घाउबारे केथाहा हन्छ र ? त्यस्तो घाउ नरम र आति नै स्याहारसुसार गरिएकागोडामा हुन्छ, होइन त ? मतलब यो जीवनको एक सत्य मात्र हो-कमलो गोडामा खस्रो घाउ सर्छु। बाँदरको जस्तो हाम्रो गोडामासारिदिँदा पनि कीटाण्‌ लाग्दैनन्‌ । छाला अति कडा र बाक्लो भइसकेकोहुन्छ।” बोल्ने क्रममा उसलाई केटीले ररर्गाडिदिँदा उसका फोहोरीपैतालामा गोरा औँला नरम र चिसो भई टाँसएको महसुस भयो ।

“गोडाका औंलाबीच हुने घाउ मेरो पनि छेउछाउ पर्ने छैन ।”

गिम्पेई गम्भीर भयो । सन्चो महसुस भइरहेका बेला उसले यस्तीसुन्दर स्नानघरकी केटीसँग किन छालासम्बन्धी रोगको क्रा झिक्योहोला ? के उसले साँच्ची सो क्रा निकाल्नुपर्ने थियो र ? उसले त्यसदिन हिसाकोसँग झूटो बोलेकोले होला ।

गिम्पेई हिसाकोको घरअगाडि उभियो र त्यस केटीसित गोडाकाऔँलाबीच भएको घाउका लाग कुनै ओखतीको नाम सोध्यो । तर त्योक्रा झूटो थियो र त्यतिकै चिप्लेर आएको थियो । त्यो झूट बोलेकोतीन वा चार दिनपछि घाउ निको भयो भनी हिसाकोलाई धन्यवाद दिँदाउसले दोस्रो झूट बोल्यो। उसको गोडाका औँलाबीच घाउ भएकैथिएन । उसले कक्षामा सोबारे केही थाहा छैन भन्दा साँचो क्रा गरेकोथियो । साथै हिसाकोले उसलाई दिएको औषधी फालिदिएको थियो ।अनि वेश्यावृत्ति क्षेत्रमा महिलालाई आफ्नो गोडाका औँलाबीच घाउ भईहिँड्नै नसक्नेजस्तो भएको छु भन्दा झूटको सिलसिला झन्‌ बालियो हुँदै

नबन १९ कक

गयो । झूटो कुरा एकपल्ट भनिसकेर्पाछ कहिल्यै हराउँदैन, बरु त्यसलेहामीलाई पछ्याइरहन्छ । गिम्पेईले आइमाईलाई पछ्याएभीँ उसलेबोलेका भझूटहरूले उसलाई पछ्याइरहेका थिए । सायद सो कुराअपराधको हकमा पनि लाग्‌ हुन्थ्यो । अपराध एकपल्ट गरेपछि त्यसलेउसलाई सो अपराध नदोहोच्याएसम्म पछ्याइरहन्छ । खराब बानीभनेका त्यस्तै हुन्छन्‌ । गिम्पेईले पहिलोपल्ट एउटी आइमाईलाईपछ्याएपछि दोस्रो, अनि अनेकौँलाई पछ्याउँदै गयो आइमाईलाईपछ्याउने बानी गोडाका औंलाबीच हुने घाउ जस्तै छुटतैन, योहराउँदैन, बरु फिँजिन्छ । एउटा बर्खामा भएको घाउ अस्थायी रूपमानिको हुन सक्छ तर सो घाउ फेरि अर्को बर्खामा पलाएर आउँछ ।

“हेर, मेरो गोडाका औँलाबीच घाउ भएको छैन । मलाई सोबारेकेही थाहा छैन,” गिम्पेईले आफैँलाई हकारेसरि सो कुरा प्याच्चनिकाल्यो । उसले किन आइमाईलाई पछ्याउँदा आउने आनन्दकोकुरालाई गोडाका औंलाबीच हुने घाउ जस्तो घिनलाग्दो क्रासँग दाँजेकोहोला ? के पहिलो झूटले उसलाई अर्को झूट बोल्न बाध्य गरेको हो ?

तर अहिले गिम्पेईको दिमागमा एक्कासि एउटा विचार फुप्यो,सायद बिग्रेको गोडाले गर्दा लाज लागेर उसले एक्कासि हिसाकोकोघरअगाडि सो कुरा निकालेको थियो कि ? यदि त्यसो हो भने केआइमाईलाई पछ्याउने उसको बानी यस खराबीसँग सम्बन्धित थियोकि ? किनभने पछ्याउने काम त गोडाले गर्थे । सो क्रा सोचेरउसलाई आश्चर्य लाग्यो। के उसको शरीरको कुनै खराब अङ्गलेसौन्दर्यको चाहना गरिरहेको थियो ? के खराब गोडाले सुन्दर महिलालाईपछ्याउने कुरा ईश्वरको योजनाअन्तर्गत पर्थ्यो ?

स्नानघरकी केटीले गिम्पेईतर्फ पिठयूँ फर्काएर उसको घुँडादेखितल गोडासम्म मालिस गर्रिदेई । यसो गर्दा उसका गोडा केटीकाआँखामुनि परे ।

“ल पुग्यो,” गिम्पेईले अलि अप्ठेरो मान्दै भन्यो । उसले आफ्नोगोडाका लामा औंलालाई कक्रक्क पार्दै खुम्च्यायो ।

अनि केटीले सुमधुर कर्णप्रय स्वरमा सोधी, “तपाईंका नडहरूपनि काट्ने होकि ?”

“नङ ? ... ए ! गोडाका नडहरू ... के तिमीले साँच्ची नैकाटिदिन्छद्यौ त ?” आफ्नो अप्ठेरोपन लुकाउन गिम्पेईले अगाडि भन्यो,“हो त, साँच्चै लामै भइसकेका रहेछन, हेन त ?"

केटीले आफ्नो हत्केलो उसको पेतालामाथि राख्तै हातले हल्कास्पर्श गर्दै बाँदरका भझौँ खुम्चिएको लाग्ने उसको गोडाका औँलाहरूतन्क्याइदिई । “अलि लामै भएका रहेछन्‌ ...”

लनम्क रेट लब

अनि उसले ध्यान दिएर सजिलोसँग गिम्पेईका नङ काट्दै गरी ।

“तिमीलाई यहाँ सघ्वैं भेटन पाउँदा रमाइलो लाग्छ,” गिम्पेईलेभन्न थाल्यो । उसले आफ्नो गोडाका औँलाहरू केटीको जिम्मामासुम्पिइसकेको थियो । “तिमीलाई जहिले भेटन चाहे पनि आउन सक्छु ।मलाई तिम्रो मालिसको आवश्यकता परेको बेला तिमीलाई फोन गर्नमिल्छ, होइन त ?”

“भइहाल्छ नि ।”

“तिमी यसो आकलभझुकल मात्र भेट हुने मानिस त हेन नि ।तिमी मेरा लागि नामठेगाना थाहा नभएको कुनै अपरिचित त होइनौनि? तिमी मेरा लागि त्यस्ता व्यक्त जस्तो होइनौ जसलाई मैले यससंसारमा गुमाउँछु र जसलाई नपछ्याएसम्म फेरि भेटिन्नन्‌ । सुन्दाअनौठो लाग्न सक्छ.”

उसले आफ्नो नराम्रो देखिने गोडा अहिले आफ्ना हातमा लिई त्यसकानड काटिरहेकी यस केटीलाई देखाएझैं यसअघ कहिल्यै पूरै देखाएको थिएन ।सो क्रा घोल्लँदै गर्दा उसका आँखामा खुसीका आँसु रसाए ।

“सुन्दा अनौठो लागे नि तिमीलाई साँचो कुरा भन्दै छु। केतिमीले कहिल्यै त्यस्तो अनुभव गरेकी छ्यौ बाटामा कुनैअपरिचितलाई भेट्ता हुने गहिरो पछुतोको अनुभूति गरेकी छ्यौ ? मैलेप्राय: त्यस्तो अनुभव गरेको छु । म मनमनै सोच्छु, 'कस्तो हिस्सी परेकोमानिस " अथवा "क्या राम्री आइमाई !" अथवा 'क जस्तो आकर्षकमानिस मैले कहिल्यै देखेको छुइनँ ।' त्यस्तो अनुभव बाटामा डुलिरहँदाअथवा सिनेमाहलमा कुनै अपर्रिचतसँगै बसरहँदा अथवा सङ्गीतकक्षबाट ओल्रदै गर्दा हुन्छ । तर एकपल्ट तिनीहरूले त्यो ठाउँ छोडेपछिम उनीहरूलाई सायद आफ्नो जुनीमा फेरि कहिल्यै भेर्टातनँ भन्ने कुराथाहा छ कोही टक्क अडिएर ठ्याप्पै अनजान मानिससँग तबोल्न सक्तैन नि, कसो ! सायद त्यही जीवन हो, तर त्यसो हुँदा मनिरास भएर मर्नेछु। कसोकसो मलाई रित्तिएको र खाली महसुसहुन्छ। म उनीहरूलाई पृथ्वीको अर्को छेउसम्म पछ्याउन चाहे पानिसक्तिनँ । त्यसरी कुनै मानिसलाई पछ्याउने एउटै उपाय हो उसलाईमारिदिन्‌ ।”

आफू बरालिएको भान गरी गिम्पेईले लामो सास फेप्यो । अनिउसले घुमाउरो पाराले अर्गाड भन्दै गयो, “वास्तवमा, म आलिकबढाइचढाइ गर्दै छु । सौभाग्यवश तिम्रो स्वर सुन्न मन लागेको बेलाफोन गर्न सक्छु । तर गाहकीहरूभन्दा फरक समस्या तिमीमा छ, होइनत ? तिमी कुने खास गाहकीलाई मन पराएर फक फेरि आओस्‌ भन्नेचाहना गर्न सक्छ्यौ । तर क आउने-नआउने वा कहिल्यै नआउने कुरा

लनम्न्ट २१ सकि

उसमा भर पर्छ । कहिलेकाहीँ नराम्रो लाग्दैन ? फेरि पनि मलाई त योअपरिहार्य लाग्छ ।”

केटीले गोडाका नडहरू काटतै गर्दा गिम्पेईले उसका कुमकापाता कोमल पिठ्युँपट्टि बिस्तारै चलायमान भएको हेरिरह्यो । कामसिद्धयाइसकेपछि पनि अझ पठयौूँ फर्काएरै केहीबेर रोकिई ।

“तपाईंका हातका नडहरू पनि काटने हो कि ?” सोध्दै कफनक्क फर्की । गिम्पेईले छातीमाथि पारेर हात हेप्यो ।

“तीचाहिँ गोडाका औंलार्जात लामा भएका रेै'नछन्‌ । त्यतिफोहोर पनि छैनन्‌ नि ।”

तर उसको बोलीमा अस्वीर्कातको आभास नपाएर केटीले उसकाऔँलाका नडहरू पनि काटिदिई ।

गिम्पेईले अनुमान गप्यो-स्तानघरकी केटीले यो मान्छेको मनमाकेही दृष्टता लुकेको छ भन्ने क्राको छनक पाई होली । आफूले भर्खरैबिसुद्धीमा बोलेको क्रा आफैँलाई समेत भयावह लाग्यो । के कसैलाईपछ्याउनुको अन्त्य हत्या गर्नु हो ? उसले मियाको मिजुकीको हातेझोला टिपेको मात्रै हो । उसलाई फेरि भेटने छाँट छैन । सायद बाटामाअपरिचितहरूसँग हुने छोटो जम्काभेटभन्दा धेरै फरक थिएन उक्त भेटपनि । क हिसाको तामाकीबाट पनि अलग्गिसकेको थियो र उसलाईभेटन पनि गारो थियो । उसले पछ्याएका आइमाईलाई अन्त्यैसम्मैपछ्याएको थिएन । हिसाको तथा मियाको दुवैलाई अब कहिल्यै नभेटनेगरी उसले यस लोकबाटै गुमाइसकेको हुन सक्छ ।

हिसाको र यायोईका अनुहार विचित्र भावका साथ अचानकउसका आँखाअर्गाड उभिए । गिम्पेईले तिनीहरूको अनुहार स्तानघरकीकेटीको अनुहारसँग दाँज्यो ।

“यस्तो स्याहार र ध्यान पुग्याएर पनि गाहकी नफर्के बित्यासपर्छ होला ।”

“ए होइन । किन हुन्थ्यो ? यो त कामै हो ।”

“त्यस्तो स्वरमा 'यो त कामै हो' भनेको सम्भिँदा अचम्मलाग्छ ।”

केटी अर्कातिर हेर्न थाली । गिम्पेईले लजाएभैँं गरी आँखाछोप्यो । खुम्चिएको आँखाले उसले केटीको सेतो ब्रा झल्लक हेस्यो ।

“ब्रा फुकाल,” गिम्पेईले एकपल्ट हिसाकोको व्रा समातेर भनेकोथियो । हिसाकोले मानिन । उसले ब्रालाई जोडले अठ्याउँदै अगाडितान्दा इलास्टिक चौँडयो । अलर्मालएर हिसाकोले आफ्ना स्तन उघारैरहन दिई टुलुटुलु ब्रा हेरिरही । गिम्पेईले ब्रा केहीबेर आफ्ना दायाँहातमा समाइराखेर एकापट्टि मिल्काइदियो ।

टन्न २२ सकि

उसले आँखा उघारेर नड काटतै गरेकी केटीको दायाँ हातलाईनियाल्यो । तिनताक हिसाको यस केटीभन्दा कात कान्छी थिई होली ?दुई वर्ष ? कि तीन वर्ष ? के हिसाको स्तानघरकी सुसारेझौँ गोरीभइसकेकी थिई ? गिम्पेईले कुरुमे कम्पनीको सूती कपडामा छापएकोगाढा नीलो बुट्टाको छापको गन्ध सुँघ्न सक्थ्यो । केटाकेटीमा उसलेलाउने गरेको किमोनो यसैबाट बनेको हुन्थ्यो तर त्यसको गन्धहिसाकोले स्कुलको पोसाकको रूपमा लाउने नीलो फनी कपडाकोस्कर्टको रङले गर्दा उठेर आउँथ्यो । आफ्ना गोडा स्कर्टमा घुसार्दै गर्दाहिसाको रुनुका साथै क पनि झन्डै रोएको थियो ।

गिम्पेईलाई आफ्नो सारा तागत नड काटिरहेका दाहिने हातकाऔँलाबाट निख्रेर झरेजस्तो अनुभव भयो । केटीले त्यो समाएर नडहरूकैँचीले मिलाएर काटिदिई । उसले एकपल्ट आफ्नो मावलीमा रहेकोतालको बरफमाथि यायोईसँग हातेमालो गर्दै हिँडराख्ता यही हातलुलिएको सम्भझियो ।

“के भो ?” भन्दै यायोई किनारमा फर्केकी थिई । गिम्पेईलेउसको हात बेसरी समाएको भए समेत बरफमूनि पुरिन्थी होली ।

यायोई र हिसाको आकलभुकल मात्रै भेटिने बटुवा जस्ता व्यक्तिथिएनन्‌ । उसलाई तिनीहरूका नाम र ठेगाना थाहा भएको मात्र होइन,त्यसभन्दा पर तिनीहरूसँग उसको सम्बन्ध्रै थियो अनि तिनीहरूलाईकुने बेला पनि भेटन सक्थ्यो। तैपनि उसले तिनीहरूलाईपछ्याइरहन्थ्यो र अन्तत: तिनीहरूबाट छुट्टिन बाध्य भयो ।

“कान के गरूँ ? सफा गर्दिऔैँ ?” केटीले सोधी ।

“कान रे ? कानमा के गर्ने र?”

“सफा गर्दिन्छु । जुरुक्क उठेर बस्नुस्‌ त ?”

गिम्पेई जुरुक्क उठेर गजगजे खाटमा बस्यो । उसलाई लाग्योकेटीले उसको कानको लोती बिस्तारै मली, त्यसपछि तत्कालै एउटाऔँला कानमा घुसारेर भित्र सुस्तरी घुमाई । बासी हावा बाहिरनिकालिएपछि गिम्पेईलाई कान हलुङ्गो भई ताजा सुवास भरिएकोअनुभूति भयो । उसले निरन्तर मीठो, कम्पनका स्वरहरू सुन्दै गर्दातिनका सुमधुर स्पन्दनहरू चारैतिर फिँजए । केटीले अर्का हातकाऔंलाले बिस्तारै गिम्पेईका कानभित्र स्पर्श गर्दै थिई ।

“के गरिरा'की ? सपनीभौैँ लागिरा'छ,” गिम्पेईले अनौठो आनन्दमान्दै भन्यो । साँच्ची फर्केर हेर्दा आफ्नै कान हेर्न सकेन । आन केटीलेआफ्नो बाहुला थोरै उसको अनुहारतर्फ घुमाउँदै फेरि कानमा घुसारेरबिस्तारै घुमाई ।

“मानौँ देवदूतले कानमा मायापूर्वक साउती गरिरहेथे । त्यहाँभित्रगुम्सिएका अन्य मानवीय स्वरहरू पानि सफा भइदिएर तिग्नै मात्र

शकम्निट रेरे सक्न

सुमधुर स्वर सुनेर बस्न पाए हुन्थ्यो। झूटा क्राहरू पनि हराएरजान्थे ...”

केटीले आफ्नो अर्धनग्न शरीर गिम्पेईको नाङ्गो शरीरछेउ ल्याउँदाभित्र स्वर्गीय सङ्गीत भरिएर आयो ।

«यहाँलाई मेरो सेवा मन पप्यो होला ।”

मालिस सक्सक्यो । गिम्पेई अझै बसरहँदा सुसारेले उसलाईमोजा लाउन सघाउनुका साथै उसको कमिजका टाँक लगाइदिई र जुत्तापहिराएर तुना बाँधिदिई । पेटी र टाई मात्र उसले आफैँ बाँध्यो ।चाहिँ स्नानघरबाहिर चिसो पिइरहँदा केटी उसको छेवैमा उभइरही ।

केटीले गिम्पेईलाई मुख्य द्वारसम्म डोच्याइदिई । रात छोपेकोबगैँचामा टेक्ता गिम्पेईले बडेमानको माक्राको जालो झलझली देख्यो ।त्यस जालोमा अन्य कीराफटयाडङग्रासँगै दुई वा तीनवटा सेता आँखाअल्झेका थिए । ती सुन्दर सेता घेराहरू तिनका नीला पखेटामा तथाआँखार्वारिपरि देखिन्थे । तिनले आफ्ना पखेटा चलमलाएका भए तीधागाका त्यान्द्राहरू चौँडन सक्थे । तर पखेटाहरू दोब्रिएकाले चराहरूत्यो जालोमा गुटमुटिएर अल्झिसकेका थिए । माक्रो भने बीचमा सेताआँखातर्फ पिठयूँ फर्काएर झुन्डिएको थियो । उसलाई चराका चुच्चाहरूनजिक पर्दा उसको शरीरमा ठुडेर छियाछिया पार्ला भन्ने डर थियो ।

गिम्पेईले अँध्यारो जङ्गलतर्फ आँखा कदायो । उसको मावलीकोतालको पल्लो किनारमा रात्रिको आगो धपक्क बलिरहेको थियो ।उसलाई आफू अँध्यारो पानीमा छाया पर्ने आगाका हप्काहरूतर्फरहस्यात्मक ढङ्गले वा नजानिँदो पाराले डोरिइरहेको भान भयो ।

लदन्छ रे कव्यके

मियाको मिजुकीले आफ्नो ह्यान्डब्याग र त्यसभित्र रहेको दुईहजार येन हराए तापनि प्रहरीमा गइन । वास्तवमा त्यो उसकोजीवनमा गम्भीर असर पार्ने धेरै ठूलो रकम थियो। तर आफ्नापरिस्थितिले गर्दा उसलाई रकम हराएको बारेमा उजुरी गर्न गारो भयो ।त्यसैले सायद गिम्पेईले शिन्शुसम्म पनि भाग्नु परेन होला । यर्द्यापचोरीभन्दा पनि रकमले गर्दा क भौँतारिन बाध्य भएजस्तो थियो ।

उसले पैसा लिएको क्रामा कुने शड्टका थिएन तर मियाकोलेआफ्नो ब्याग भझारेपछि उसैलाई बोलाउँदै गिम्पेईले पछ्याएको हुँदासायद उसले चोरी गरेको नहुन सक्छ। न मियाकोलाई आफूगिम्पेईद्वारा लुटिएको लाग्यो । उसैले आफ्नो ब्याग लगेको क्रा मानिन ।उसले बाटामाझ ब्याग हप्याउँदा त्यहाँ गिम्पेई मात्र थियो । त्यसैलेउसर्माथ शडका गर्नु निकै स्वाभाविक थियो । तर गिम्पेईले त्यो ब्यागटिपेको चाहिँ नदेखेकी हुँदा अरू कसैले टिपेको पनि हुन सक्छ ।

भित्र पस्नासाथै मियाकोले काम गर्नेलाई बोलाई ।

“साचिको ! ए साचिको ! मेरो ह्यान्डब्याग । ... मैले हराएँ।कृपया, गएर त्यो खोज त। त्यो क त्यहाँ औषधीपसलको सामुन्नेहुनुपर्छ । छिटो जाक ! कद ।!”

“हवस्‌ ।”

“तिमी तत्कालै गइनौ भने अरू कसैले लगिदेला ।”

मियाको लामो सास फेर्दै माथिल्लो तला उक्ली । अर्की काम गर्नेताचु पछिपछि आई ।

“मिस, हजुरको ह्यान्डब्याग हरायो भन्नुभा' ?”

ताचु भने साचिकोकी आमा थिई । उसले त्यस घरमा आफ्नीछोरीलाई सँगै काममा लाउनुभन्दा अघिदेखि नै काम गर्ने गर्थी । एउटीएक्ली आइमाईको सानो घरमा दुईदुई जना काम गर्ने चाहिने थिएन ।तर ताचुले घरको नैतिक अस्पष्टताको फाइदा उठाई नोकरभन्दामाथिको स्तरमा पुगिसकेकी थिई । कहिलेकाहीँ ताचुले मियाकोलाई'म्याम' र कहिलेकाहीँ 'मिस' भन्ने गर्थी । तर आरिता भन्ने बढो मानिसत्यो घरमा आउँदा ताचुले मियाकोलाई सस्रैं 'म्याम' भन्ने गर्थी ।

एक दिन मियाकोले नचाहँदानचाहँदै ताचुसँग मन फुकाउन खोजी ।

“थाहा छ, हामी क्योतोमा हुँदा म आफ्नी परिचारिकासँग एक्लैहुँदा मलाई 'मिस' भन्न रुचाउँथी। तर आरिता सँगै हुँदा म

लनम्निक रेश लकर

आरिताभन्दा धेरै कान्छी भए पनि उसले 'म्याम' भन्ने गर्थी । मलाई'मिस' भन्दा होच्याएजस्तो लागे पनि क मप्रति दया गरेझैं लाग्थ्यो ।उसले मलाई 'बिचरी' मान्धथी । तर त्यस कुराले मलाई खिन्नबनाउँथ्यो ।” त्यस क्राको ताचुले जबाफ दिई, “त्यसो भए म पनिहजुरलाई त्यसै गरी बोलाउँछु,” र त्यस बेलादेखि उसले ससघ्वैं त्यसै गरीबोलाउने गर्थी ।

“तर मिस॒, हजुरले बाटामा हिँड्दा आफ्नो ह्यान्डब्याग झारेरछाडिदिनुभएको क्रा अनौठै लाग्छ, होइन त ! हजुरले आफ्नो ब्याग मात्रबोक्नुभएको थियो, होइन त ? हजुरले अर्थोक केही बोक्नुभएको थिएन ।”

आफ्ना चिम्सा आँखा च्यातेर ताचुले मियाकोलाई हेरिरही ।

उसका आँखा विस्फारित नहुँदा पनि बाटुला देखिन्थे र तिनकोबाटुलोपनले ने तिनलाई सानो तथा चकित बनाउँथ्यो । काटीकुटीआफ्नी आमाझैँ देखिने साचिकोले आँखा च्यातेर हेर्दा ती सुन्दर देखिन्थे,तर ताचुका आँखा च्यातिँदा बाहिर निस्कन लागेझैँ देखिन्थे । ती कतैअशान्त र केही लुकाइरहेझैँं लाग्थे मानौं तिनको गहिराइमा केहीलुकेको होस्‌ । ती एकदम सफा, पहेँला खैरा थिए । त्यसले उसको भावकेही चिसो देखिन्थ्यो ।

उसको गोरो अनुहार पनि सानो र बाटुलो थियो । गर्दन बाक्लोथियो, स्तन ठूलठूला थिए । उसको भारी जीउ सानो गोडासम्म पुगेझैँथियो । उसकी छोरीका साना पाउ आति सुन्दर र मिलेका थिए । तरताचुका गोडा जीउको भारले थिचएभझैं थिए । आमाछोरी दुवै जनाहोचा थिए ।

उसको गर्दनको उठेका लुम्साले गर्दा ताचुलाई पर्छाडि टाउकोनिहुराउन गारो पार्थ्यो । त्यसैले उसले मियाकोलाई हेर्न आँखा उचालेरमास्तिर हेर्नुपर््यौ । यसले गर्दा मियाकोलाई ताचुले उसलाई छेड्ने गरीहेरिरहेकी हो कि भन्ने भान हुन्थ्यो ।

“मैले ब्याग खसालेको कुरा भनेँ नि,” मियाकोले कामगर्नेहरूलाई हप्काउने गरेको स्वरमा भनी । “त्यसको प्रमाणस्वरूप,मसँग मेरो ह्यान्डब्याग छैन । हेर !”

“तर मिस॒, तपाईंले सौ ब्याग ता उ त्यहाँ औषधीपसलकोसामुन्ने झारेको भन्नुभएको हेन ? तपाईंलाई त्यो हराएको ठाउँ थाहा छर त्यो छिमेकमै छ। त्यसो भए, त्यो कसरी हराउन सक्छ त ?ह्यान्डब्याग जस्तो सामान ...”

“मैले त्यो झारेँ त भन्दै छु ।”

“छाता जस्तो कुनै कुरा छाडेर आउनु त बुझिन्छ तर ब्यागहातबाट झार्नु भनेको ... माने, बाँदर त रूखबाट भझर्दैनन्‌ नि ।”

लदमन्छ रे कवबक

ताचुले रोचक ढङ्गले तुलना गरेकी थिई ।

“आफूले झारेको महसुस हुनासाथ तपाईंले टिप्न सक्नुहुन्थ्यो ।किन टिप्नुभएन त ?”

“हो म टिप्न सक्थेँ । के व्यर्थको क्रा गरेकी ! आफूले कुनै क्राझारेको बुभनासाथ त्यो साँच्ची नै हराएको भन्न सकिन्न नि !”

मियाकोलाई आफू माथि उकलेदेखि नै बाटामा लाउने लुगा लाएरैउभिरहेको क्रा महसुस भयो । लुगाहरू राख्ने पश्चिमा शैलीको दराज रजापानी शैलीका लुगाहरू राख्ने घर्रा त माथि साढे चार म्याटकोकोठामा थिए । मियाकोलाई आठ म्याटको कोठाछेउको कोठामा लुगाफेर्न सजिलो लाग्थ्यो । बढो आरिता त्यहाँ बस्न आउँदा उसले र बढोआरिताले त्यो आठ म्याटको कोठा प्रयोग गर्ने गर्थे । तर उसकालुगाहरू माथिल्ला तलामा हुनु भनेको भइँतलामा ताचुको विघ्नै प्रभावरहेको छर्लङ्गै हुन्थ्यो ।

“कृपया, तल गएर मेरा लागि एउटा चिसो रुमाल ल्याइदेक न ।त्यसलाई चिसो पानीमा निचोर । मलाई हल्का पसिना आइरहेछ ।”मियाकोले आफ्नो अन्रोधपछि ताचुले तलै बस्नुपर्ने सोची । त्यतिन्जेलउसले आफ्नो जीउको पासिना पुछ्न चाहन्थी ।

“हवस्‌ । के म रर्गाडिदिफँ ? म फ्रिजबाट बरफका टुक्रा राखेकोपानीको भाँडो ल्याउँछु ।”

“पर्दैन, धन्यवाद,” मियाकोले आँखा तर्दै भनी ।

ताचु तल भर्दै गर्दा सामुन्नेको ढोका उघ्रयो ।

“मैले ओऔषधीपसलको सामुन्नेदेखि गाडीको घुइँचो भएकोसडकमसम्म पूरै चहारिसकेँ, तर मालिक्नी हजुरको ह्यान्डब्याग कहीँ पनिथिएन,” साचिकोले भनी ।

“मलाई आश्चर्य लागेको छैन । माथि कुदेर जा र मालिक्नीलाईभन्‌ । के तैँले प्रहरीमा उजुर हालिस्‌ ?”

“हाम्ले उजुर हाल्नुपर्छ जस्तो लाग्छ र ?”

“तँ त्यति बिसुदढ्धी कसरी हुन सक्छेस्‌ ? अहिले गएर निवेदन दिइहाल्‌ ।”

“साचिको ! ए साचिको !” मियाकोले माथिल्लो तलाबाट डाकी ।“तिमीले सो क्रा रिपोर्ट गर्नु पर्दैन । ब्यागमा कुनै महत्त्वपूर्ण क्रो छैन ।”

साचिकोले जबाफ दिइन तर ताचु एउटा काठको किस्तीमाहाथमुख धुने भाँडो बोक्ते माथि उक्ली । मियाकोले आफ्नो स्कर्टफुकालेर कट्टुमा थिई ।

“म्याम, हजुरको पिठयूँ मलिदिकँ ?” ताचुले आत नै विनम्रभावमा सोधी ।

“पर्दैन, धन्यवाद ।”

अनिस रे लक

मियाको ताचुलाई आफूले निचारेर ल्याउन लाएकी रुमाललेआफैँ जीउ पुछ्न थाली । उसले तन्क्याएको गोडाबाट पुछ्न थालेर बूढीऔँलाहरूबीच सफा गरी । मियाकोले कच्याककचुक्क पारेर भइँमामिल्काइदिएको स्टाकड टिपेर राम्ररी पट्याएर राखी ।

“भो, तिमीले धन्दा मान्नु पर्दैन । म ती धोइहाल्छु नि,” भन्दैमियाकोले रुमाल ताचुतर्फ फाली ।

साचिको माथि उक्ली। उसले छेवैको साढे चार म्याटकोकोठाको ढोकानेर हात राखेर निकै निहरिँदै भनी, “म फर्किसकेँ । ब्यागत्यहाँ रहेनछ ।” क प्यारी तर थोरै जोकर जस्ती देखिन्थी ।

ताचुले कडाइका साथ आफ्नी छोरीलाई त्यस्ता विनम्र भावसिकाएकी थिई । तर आफूचाहिँ मियाकोप्रति ढुलमुले भाव देखाउँथी ।क परिस्थितिअनुसार कहिले निकै विनम्र हुन्थी भने कहिले अति रुखोपनअथवा चिसो मित्रता देखाउँथी । उसले साचिकोलाई बढो आरिता बाहिरजान लाग्दा उसको जुत्ताको तुना बाँधदिन सिकाएकी थिई । आरिताटाउको अथवा अनुहारको नसा निकै दुख्ने स्नायुरोगबाट ग्रस्त थियो ।साचिको उसको गोडामा निहरिरहेको बेला कहिलेकाहीँ क उसकोकुममा हात राखेर उभिन्थ्यो। मियाको उहिल्यैदेखि आरितालाईछोरीतर्फ तान्ने ताचुको योजनादेखि परिचित थिई । तर ताचुले नै सत्रवर्षीया छोरीलाई त्यस योजनामा लाएकी भन्ने कुरामा क अझ यकिनथिइन । ताचुले साचिकोलाई अत्तर लाउन लाउँथी । मियाकोले एकपल्टयसबारे खोजीनिती गर्दा ताचुले जबाफ दिई, “उसको जीउबाट निकैकडा गन्ध आउँछ ।”

“हजुरले साचिकोलाई थानामा गई रिपोर्ट गर्न किन भन्नुहुन्न ?”ताचुले बल गरी ।

“तिमी निकै जोड दिइरहेकी छ्यौ ।”

“तर त्यो हराउनु लाजमर्दो लाग्दैन यहाँलाई ? त्यसमा कातिपैसो थियो ?”

“त्यसमा फुट्टी पैसौ थिएन ।” मियाकोले आँखा चिम्म गरीतिनमाथि चिसो रुमाल राखी । क केहीबेर स्थिर बसी । उसको मुटुफेरि निकै ढुकढुक गर्न थाल्यो ।

मियाकोसँग दुइटा पासबुक थिए । एउटा ताचुको नाममा जम्मागर्न उसकै सल्लाहअनुसार बूढो आरिताबाट गोप्य राखिएको थियो ।अर्को उसको आफ्नै नाममा थियो र यसैबाट उसले दुई लाख येनभिकेकी थिई । उसले यसबारे ताचुलाई केही भनेकी थिइन । बढोआरिताले यसबारे सुनेर प्रश्नहरूको ताँती लाउन सक्नेछ । त्यसैले त्यातचाँडो कनै क्रा नखुस्काउन फ चनाखो थिई ।

लनन्निक रे थ्व

दुई लाख येन मियाकोले आफ्नो जवानी गुमाएको क्षतिपूर्तिस्वरूपथियो-फूलको त्यो शक्षाणक फक्राइ जुन उसले आधा मरिसकेको, फुलेकोबूढोलाई आफ्नो शरीर समर्पण गरेर खेर फालेकी थिई । त्यस पैसामामियाकोको आफ्नै रगत बगेको थियो । तर त्यो पैसा हराएको हो भनेएकै क्षणमा गयो र अब फसँग बाँकी केही रहेन । उसले सो करापत्याउनै सकिन । कसैले पैसा खर्चिदा सो रकम गइसक्ता पानिसम्झिन्छ । तर आफूले जोगाइरहेको पैसा हराउँदा जगेडा गरेकोसम्झना पनि तीतो हुन आउँछ ।

तैपनि मियाकोले पेसा हराउँदा क्षाणक रोमाञ्च-आनन्दानुभूतिमहसुस गरेको क्रा अस्वीकार गर्न सकिन । आफूलाई पछ्याउनेमानिसबाट डराएर भाग्नुसट्टा क एकातिर तर्केर एक्कासि उर्लेकोआनन्दलाई पन्छ्याउन सक्थी ।

वास्तवमा मियाकोलाई स्वयंले ह्यान्डब्याग नभझारेको क्रा थाहाथियो । ब्याग आफूलाई हिर्काउन प्रयोग गरिएको अथवा आफूर्माथफालिएको भनी गिम्पेईलाई थाहा नभएभैं मियाकोले पनि यकिनसाथसो ब्याग आफूले त्यो मानिसलाई हान्न प्रयोग गरेको अथवा त्यसमाथिफालिदिएको सम्झना गर्न सकिन । तर उसले पक्का पनि तीव्र रूपलेप्रतिक्रिया गरेकी थिई । उसको हात एक्कासि कक्रक्क परेर लट्टियो,अनि त्यो लट्टयाइ बाहला तथा छातीसम्म त्यसो सर्दैसरदैं पुग्यो । अन्तत:उसको सारा शरीर दुखद रोमाञ्चले कामिरहेको थियो । मानौँ त्योमानिसद्वारा पछ्याइरहँदा आफूभित्र ्सल्करहेको क्नै अस्पष्ट संवेदनाएक्कासि दन्किन लागेको थियो-झन्डै मानौँ बृढो आरिताको छायामागुमाएको आफ्नो जवानीले हठात्‌ पुनरुज्जीवित भई बदला लिएकोथियो। त्यो सही भए, दुई लाख येन बटुल्न लामा दिन रमहिनाहरूमा भोगेको सरमबापतको क्षतिपूर्ति मियाकोले त्यस घडीमाप्राप्त गरी र त्यसैले त्यो रकम सम्भवतः बित्यै गुमेको थिएन ।

तर त्यतिखेर दुई लाख येनको त्यस दुर्घटनासँग कुनै सम्बन्धथिएन । मियाकोले ह्यान्डब्यागले त्यो मानिसलाई हिर्काउँदा अथवामाथि हत्याइदिँदा पैसाबारे भुसुक्कै बिर्सिसकेकी थिई । ह्यान्डब्यागआफ्नो हातबाट कतिखेर खुस्कियो भन्ने क्राको चालसमेत पाइनउसले । साथै एक्कासि फर्केर भाग्न लाग्दा उसलाई ब्यागकोसम्झनासमेत भएन । यस अर्थमा आफैँले ब्याग झारिदिएकी हुँ भन्नेकरा गर्दा मियाको सत्य बोलिरहेकी थिई ! वास्तवमा त्यो मानिसलाईहिर्काउनुअघसम्म पनि उसले ब्याग र भित्र रहेको पैसा दुवै थोकबारेभुलिसकेकी थिई ! आफूलाई कुनै मानिसले पछ्याइरहेको कुरा उसमाथिउर्लदो छालसरि आइलाग्यो र त्यो छाल हराएर जाँदा ह्यान्डब्याग पनिहराइसकेको थियो ।

शकन्निक २९ ल्क्क्कि

आफ्नो घरको मूल ढोकामा प्रवेश गर्दा मियाकोलाई आनन्दलेआफ्नो शरीर कक्रक्क बनाइदिएको अनुभव भयो । त्यसैले क हतारिँदैलुसुक्क माथि उक्लेकी थिई ।

“म आफैँ लुगा फेर्न चाहन्छु । त्यसैले कृपया तल जार,”ताचुले आफ्ना घाँटी र बाहला पुर्छिदिएपछि मियाकोले उसलाई भनी ।

“हजुर स्नानकोठामा लगा फेर्नुभए हुन्छ नि ?” ताचुलेमियाकोलाई शड्कालु नजरले हेर्दै भनी ।

“म हिँडडुल गर्न चाहन्नँ ।”

“ए ! तर हजुरले औषधीपसलका अगाडि ... गाडीहरू गुड्नेबाटोबाट फर्कदा ब्याग हराउनुभएको यकिन छ? _ सायद म थानामागई सबै कुरा बुभन सक्छु ।”

“मलाई त्यो कहाँ हरायो सम्झना छैन ।”

“किन छैन ?”

“किनभने मलाई कसैले पछ्याउँदै थियो ...”

उत्तेजनाको सबै लक्षण मेटन पाउने गरी एक्लै बस्न चाहनेसुरमा मियाकोको जीज्रो नराम्रो गरी चिप्लियो ।

“फेरि ?” ताचुका बाटुला आँखा टवाल्ल परे ।

“हो, म तिमीलाई भन्छु,” मियाकोले जोड दिएर भनी । तरत्यसो भन्न नपाउँदै उसमा रहेको आनन्द उडेर गयो र फक रित्तोरचिसो अनुभव गर्न थाली ।

“के हजुर आज सीधा घर आउनुभयो ? अथवा हजुरले आफ्नोपछाडि एउटा मानिस तानेर ल्याउनुभयो ? त्यसैले हो हजुरलेह्यान्डब्याग हराउनुभएको ?”

ताचु अझ त्यहाँ बसिरहेकी साचिकोतर्फ फर्की ।

“साचिको, तँ यहाँ अझ केका लागि हल्लिरहेकी हँ ?”

साचिकोका आँखा चाकत देखिन्थे र एउटै खुट्टामा लडबडाएरजाँदा उसको अनुहार लाजले राताम्मे भयो ।

तर मियाकोलाई पहिले पनि लोग्नेमानिसहरूले पछ्याउने गरेकोक्रा साचिको जान्दथी । बढो आरितालाई पनि थाहा थियो । गिन्जाकोकेन्द्रमा मियाकोले बूढो मानिससँग साउती गरेकी थिई, “हेर्नोस्‌ ! मलाईकसैले पछ्याउँदै छ !”

“के रे!” बृढो मानिस फर्कन थाल्यो ।

“अहँ । नहेर्नोस्‌ ।”

“किन नहेर्ने ? तिमीलाई पछ्याएको क्रा कसरी थाहा भयो ?”

“ए, म हेर्न सक्छु । उ: नीलो खाले ह्याट लाएको अग्लो मानिसहो जो भर्खरै अर्को दिशाबाट गुज्रियो ।”

अनम्निक २0 स्कक्कि

“मैले ख्यालै गरिनँ । के उ गुज्रिन लाग्दा तिमीले कनै सड्केतगप्यौ र?”

“उल्लू करा नगर्नुहोस्‌ ! के मैले उसलाई एक साधारण बटुवा होअथवा मेरो जीवनमा कुनै भूमिका खेल्नै लागेको कोही हौ भनीसोध्नुपर्ने हो र?”

“के तिमी खुसी छ्यो ?”

“वास्तवमा म उसलाई सोध्न चाहन्छु । उसले मलाई कहाँसम्मपछ्याउनेछ भनी बाजी थापौँ । म तपाईंसँग बाजी लाउन चाहन्छु । तरम छडी लिएर हिँड्ने बूढो मानिससँग भएँ भने काम लाग्दैन । त्यसैलेतपाईं क त्यो दर्जी पसलमा गई उसलाई हेरिराख्नुहोस्‌ । क सडककोअन्त्य र पर्छाडसम्मै मलाई पछ्यायो भने मलाई गर्मीमा लाउने सेतोरडको सुट सिलाइदिनुपर्ला । तर प्रिय, मलाई सेतो समर सुटै चाहिन्छ,लिनेनचाहीँ होइन ।”

“तिमीले हाम्यौ भने नि? .. .”

“हेरुँ । त्यसो भए तपाईं सारा रात मेरो पाखुरामा आफ्नोटाउको अड्याएर सुत्न पाउनुहनेछ ।”

“तिमीले फर्केर उसलाई हेर्न अथवा कसँग बोल्न उपयुक्त हुनेछैन, बुभ्यो ।”

“त्यो ता पक्कै छ ।”

बढो आरिताले त्यो बाजी हार्न खोजेको थियो । उसले आफू हारेभने मियाकोले सारा रात आफ्नो पाखुरामा टाउको अड्याएर सुत्न दिनेआस राखेको थियो । तर भुसुक्क निदाइसकेपछि क अझ त्यहीँ हुनेअथवा नहुने कुरा जान्न त सकिन्न भनी सोच्ता क मनमनै उदासभएर हाँस्तै दर्जी पसलमा छिच्यो । उसले मियाको तथा उसलाईपछ्याउँदै गरेको मानिसलाई हेरिरहँदा आफूभित्र अनौठो जवानीप्रस्फुटन भएको महसुस ग्यो । त्यो ईर्ष्या भने थिएन । ईर्ष्या निषेधितथियो ।

घरमा आरिताले घरको रेखदेख गर्ने निहँमा एउटी सुन्दरी राखेकोथियो । क तीसमाझकी थिई, मियाकोभन्दा दस वर्ष जेठी । लगभगसत्तरीको बृढो आरिता यी दुई महिलाका पाखुरामा टाउको अड्याएर,तिनीद्वारा घाँटीमा सहारा दिएर र तिनका स्तन मुखमा चुसेर बस्ता यीदुई तरुणीहरूलाई आमाको रूपमा कल्पना गर्थ्यो । किनभने बढोमानिसले एउटी आमासँग मात्रै मनको शान्ति प्राप्त गर्न सक्थ्यो । उसलेमियाको र घर रेखदेख गर्ने महिला दुवैलाई एकअर्काका भूमिकाबारेसचेत गराइसकेको थियो । उसले मियाकोलाई दुवै जना डाहा गर्न थालेभने आफू रिसले आगो भई दुवैलाई चोट पुग्याउन सक्छु भनी तर्साएको

लनन्निक रे लकर

थियो अथवा त्यसले गर्दा क हृदयाघात भई मर्न सक्थ्यो । क आफ्नैबारे मात्र सोच्ने गरेझैं लाग्थ्यो तर वास्तवमा आरिता उत्पीडनसम्बन्धीस्नायुरोगबाट ग्रस्त थियो । मियाकोलाई उसको मुटु कमजोर रहेकोथाहा थियो किनभने उसले आरिताको छातीलाई आफ्ना नरम हातलेबेस्सरी थिच्ने गर्थी र उसले चाहेको बेला आफ्नो सुन्दर गाला उसकोछातीमा राखिदिने गर्थी । तर घर रेखदेख गर्ने उमेकोनामक महिलाईर्ष्याबाट पूर्णतया मुक्त भएजस्ती थिइन । लामो अनुभवबाट मियाकोलेके अडकल काटी भने आरिता उसकहाँ पुगेर राम्रो व्यवहार गर्दाउमेकोको ई्ष्याले गर्दा आफ्नै घरबाट धापएर आएको हुनुपर्छु ।मियाकोलाई जवानीले भरिपूर्ण उमेको एउटा बृढो मानिसप्रति त्यतिविध्नईर्ष्या गर्ली भन्ने क्रा लज्जास्पद लागेर मनमा निकै निराशा छायो ।

बृढ्ढो आरिताले प्राय: उमेकोलाई घरेलुपनको नमुनाको रूपमाप्रशंसा गरिरहने हँदा मियाको स्वयं असल केटी हुनुपर्ने अपेक्षा गरिएकोसोच्ने गर्थी । तर बूढो आरिताले दुवै महिलालाई आमातृुल्य छावमाचाहेको करा प्रस्ट थियो । उसकी आफ्नै आमाको आफू दुई वर्षको हुँदैपारपाचुके भइसकेको थियो र सट्टामा सौतेनी आमा आएकी थिई ।बढोले मियाकोलाई त्यो कथा कतिपल्ट भनिसकेको थियो ।

“तिमी अथवा उमेको जस्ती कुनै महिला झडकेली आमाकोरूपमा भए पनि मेरो स्याहार गर्न आएकी भए म कात खुसी हुन्थेँहोला ।” बृढो मियाकोको साथ ।सान्तिध्य)मा बच्चा जस्तै रमाउनेगर्थ्यो ।

“तपाईं भन्न सक्नुहुन्न । तपाईं मेरो सौतेला छोरो हुनुभएको भएम तपाईंमाथि कराउँथे । तपाईं भयङ्कर केटो भएको हनुपर्ने हो ।”

“म प्यारो बच्चो थिएँ ।”

“झडकेलो सन्तानको रूपमा पाएको दुर्व्यवहारको क्षतिपूर्ति-स्वरूप अहिले बुढेसकालमा असल आमा-अझ दुईदुईवटी आमा पाउनु-भएको छ । तपाईं भाग्यशाली हुनुहुँदो टह्ेछ्ल होइन त ?” मियाकोलेअलि व्यडग्य गर्दै भनी ।

“म साँच्चीकै भाग्यशाली रहेछु । सोका लाग म आभारी छु,”आरिताले जबाफ दियो ।

“वास्तवमा उसले 'म आभारी छु' कसरी भन्न सक्छ ?”मियाकोले मनमनै विचार गर्दा रिस उठेर आयो । तर उसले सत्तरीछेउपुग्न लागेको मिहिनेती बूढाको त्यस्तो व्यवहारबाट जीवनबारे केहीसिक्नुपर्छ भन्ने क्रा पनि नबुझी रहन सकिन ।

आरिताचाहिँ मियाकोले बिताउने निष्क्रिय जीवनप्रति अधीर हुनथालेजस्तो थियो । एक्लिएकी मियाकोसँग गर्नलायक कुनै काम थिएन ।

आनम्न्छ रे२ लक्क

फक आफ्नो जवानी र जाँगर एउटा बूढो मानिसका आगमनहरूकोनिरर्थक आसमा जीवन बिताएरै गुमाइरहेकी थिई । मियाकोलाई आफ्नीकाम गर्ने केटी ताच्‌ कसरी त्यात फुर्तिली रहन सकेकी होली भनीआश्चर्य लाग्थ्यो । उसैले मियाकोलाई बढाले ससथ्वैं भ्रमणमा लिएर जाँदाहोटलका बिलहरू फेर्ने सल्लाह दिएकी थिई । ताचुले मियाकोलाई सहीखर्चभन्दा बढीका बिलहरू बनाउन र पछि बाँकी रकम आफूले पाउनेव्यवस्था गर्न भनेकी थिई । तर मियाकोलाई त्यस्तो क्रा मिलाउनेहोटल भए पनि त्यस किसिमको हिनामिनाले आफूलाई दुखी तुल्याउनेभन्ने लाग्यो ।

“हजुरलाई त्यस्तो लाग्छ भने कम्तीमा उहाँले दिने बक्सिसबाटफाइदा उठाउन सक्नुहुन्छ । म्याम, हजुरले होटलको बिल जोडिएकोकोठामा तिर्न सक्नुहुन्छ । श्रीमान्‌ आरितालाई राम्रो बक्सिस तिर्नलगाउनुहोस्‌ । उहाँले पक्कै पनि अनुहार हेरेरै पानि धेरै बक्सिसदिनुहुनेछ । हजुर कोठामा जानुअघि उहाँले तीन हजार दिए भने एकहजार थुतिहाल्नुहोस्‌ र त्यो पेसा आफ्नो थैलीमा अथवा चोलीभित्रनभेटिने गरी राख्नुहोस्‌ ।”

“कस्तो गजबको विचार रहेछु ! मलाई तिमीमाथि आश्चर्यलाग्छ । र्काति लोभी र छुल्याही ...”

तर काम गर्ने महिलाको तलब हेरी त्यसलाई लोभ मात्र मान्नसकिन्न ।

“त्यो छुद्र क्रो होइन, बुभ्नुभयो । हज्रसँग हरेक सेन्टमाथिनजर राख्नुसिवाय भावष्यका लागि जगेडा राख्ने अरू कुनै उपाय छैन ।हामी जस्ता महिलाले दिनदिनै र महिनामहिनामा पैसा थुपार्नेपर्छ,”ताचुले जोड दिँदै भनी । “म्याम, म हजुरको पक्षमा छु। म कसरीहजुरको जवानी त्यो लोभी, रगतचुसाहा बृढोर्माथ खेर गइरहेको हेरेरबसिरहन सक्छु र ?”

आरिताले उनीहरूलाई भेटता ताचुले पसले केटीभझैँ उसलाईखुसी पार्न तत्कालै आफ्नो बोली फेरिहाल्थी । अहिले भर्खरै उसलेमियाकोसँग दृष्ट स्वरमा क्रा गर्दा मियाकोको मनमा एक्कासि चिसोपस्यो । तर वास्तवमा उसको स्वर वा शब्दले मियाकोलाई काम्न बाध्यपारेको थिएन, यो त मिहिनेत गरी जगेडा गर्न लाग्ने समयको दाँजोमासमयले उसको आफ्नै शारीरिक जवानीलाई द्रृतर्गातले बगाएर लगेकोमाउत्पन्न भएको चिसो निराशा थियो ।

मियाकोको पालनपोषण ताचुको भन्दा फरक ढङ्गले भएकोथियो । युद्धको अन्त्यसम्म मियाको विलासी वातावरणमा, गुलाफकोओछ्यान' भनिनेमा, हर्काइएकी थिई । त्यतिखेर होटलको बिलबाट

लनन्निक शेरे ल्क्क्कि

छुसछुस पैसा कमाउने कुरा विरलै सोच्न सकिन्थ्यो । मियाकोले ताचुकोविनाशकारी सल्लाहबाट उसकी नोकर्नीले भान्साबाट छुसछुस सामानचोरेको हुन सक्ने लख काटी ।

उसले ताचुलाई रुघाखोकीका लागि ओखती लिन पठाउँदा पनिसाचिकोलाई सोही करा लिन पठाउँदा लाग्ने मोलभन्दा पाँचदस येनबढी पर्ने गर्थ्यौ । ताचुले यस्ता साना रकमहरू जम्मा गरेर काति पैसाजोगाउन सकेकी हो भनी मियाको साचिकोमार्फत जान्न इच्छुक थिईतर ताचुले आफ्नी छोरीलाई समेत कुनै पैसा दिएको सड्केतसम्म पानिनहुँदा उसले उसलाई आफ्नो पासबुक नदेखाएको हुन सक्छ । मियाकोलेयी स-साना ठगीहरूलाई हल्का ढङ्गले लिए पानि कामलाझैं छुसछुसजोगाउने भनी ताचुको सल्लाहलाई बेवास्ता गर्न गारो भयो । ताचुकोजीवन स्वस्थताको रूपमा र मियाकोको जीवन रोगको रूपमा लिनर्साकन्छ । मियाकोको जवानी र सौन्दर्य बित्थामा गुमिरहेको थियो भनेताचुले आफ्नो जीवनको निमेष पनि नगुमाई बाँचरहेकी थिई । ताचुलेयुद्धमा मारिएको आफ्नो लोग्नेले आफूलाई निकै सकस गराएको भनीसुन्दा मियाकोले उत्सुकतापूर्वक सोधी, “के उसले तिमीलाई रुन बाध्यपाप्यो ?”

“हो, हजुर ! म कराएँ र ! रोएर मेरा आँखा रातै नभएका रनसुनिएको कुनै दिनै बितेन । एकपल्ट उसले साचिकोर्माथ चिम्टाफाल्दा उसको घाँटीमा चोट लाग्यो । सानो खत अझ पानि त्यहाँ,उसको घाँटीपर्छाडि छ । हजुर हेर्न सक्नुहुन्छ । मेरो विचारमा त्यो खतसबैभन्दा बलियो प्रमाण हो ।”

“प्रमाण, केको ?”

“अँ, मिस, म कसरी बयान गरूँ ?”

“तिमी जस्तो पनि कुनै मानिसलाई सताउने भनेको सुन्दा तलोग्नेमानिसहरू खतरनाकै हुनुपर्छ,” मियाकोले सुधो भएको स्वाड पार्दैभनी ।

“हजुर, साँच्चै हो ! तर यसलाई अर्को तरिकालेत्यतिखेर त्यो कुरो फ्याउरोबाट सम्मोहित हुनु जस्तो थियो । म आफ्नोश्वीमानप्रति यात विमुग्ध थिएँ कि म अन्त कतै हेर्न सक्तिनथेँ । तरहामी त्यो सम्मोहनबाट एकपल्ट मुक्त भइसकेरपाछा सब थोक मिलेरआयो ।”

ताचुका शब्दले युद्धमा आफ्नो पहिलो प्रेम गुमाएकी केटीकासम्झनाहरू गराएको भान भयो ।

विलासितामा हुर्केकी मियाको पैसाप्रति अलिर्कात उदासीन थिई रअहिले दुई लाख येन उसका लागि ठूलो रकम भए पनि उसले त्यो

हि क हा

क्षतिबारे वास्ता गरिन । जे भए पनि मियाकोको परिवारले युद्धमा दुईलाख येनभन्दा निकै बढी नै गुमाइसकेको थियो । तर कुरो के थियो भनेयति रकम मिलाउन पानि फसँग अब कुनै उपाय थिएन । उसले के गर्नेभनी कनै उपाय फुरेन । किनभने उसले त्यो पैसा खास कामका लागिआफ्नै ब्याङ्क खाताबाट झिकेकी थिई । ठूलै रकम भएकाले त्यो पाइएररिपोर्ट भएमा पत्रपत्रिकामा सोबारे विज्ञापन हुन सक्छ र ह्यान्डब्यागमापासबुक भएकाले नामठेगाना हेर्न सकिन्छ र त्यो टिप्ने मानिसले ब्यागसीधा उसको घरमै ल्याइदिन अथवा प्रहरीले उसलाई सूचित गर्नसक्छ। मियाकोले तीनचार दिनसम्म सृक्ष्मतासाथ पत्रपत्रिका हेरी ।उसको नामठेगाना आफूलाई पछ्याउने मानिसलाई समेत थाहा भएकोभन्ने लाग्यो । वास्तवमा उसैले ब्याग चोरेको हो भनी फक घोत्ली ।होइन भने उसले त्यो टिपे वा नाटिपे पनि पक्कै आफूलाई अगाडिसम्मपछ्याइरहने थियो । सायद ब्यागले हिर्काइएपछि क आत्तिएर भागेकोहुन सक्छ ।

मियाकोले आरितालाई गिन्जामा गर्मी याममा लाउने सुटकोसामग्री किन्न लाएको लगभग एक सातार्पाछ नै आफ्नो ह्यान्डब्यागगुमाई । त्यस साता बढो मियाकोका घरमा आएन । ह्यान्डब्यागहराएको घटनाको दुई दिनपछि रातितिर भने क देखियो ।

“हामी तपाईंलाई फेरि भेट्न पाउँदा र्कात खुसी छौँ ।” ताचुलेउसलाई सहर्ष स्वागत गर्दै उसको भिजेको छाता लिई । “हजुर हिँडेरआउनुभएको हो ?”

“हो । मौसम डरलाग्दो छ। मेरो विचारमा अब वर्षा लाग्योक्यार ।”

“यसले हजुरको बेथा बल्झायो क्यार, हजुर ? ... साचिको ! एसाचिको !” ताचुले डाक्तै भनी, “छ नुहाउँदै छे ।” क बूढो मानिसकोजुत्ता फुकाल्न सघाउन भनी नाङ्गै खुट्टा सिकुवा (पोर्च।तिर झरी ।

“नुहाउने सामान तयार भए म न्यानिन चाहन्थेँ । आजभैँ चिसोर निकै ठिंहिराउने भएपछि ...”

“मलाई लाग्छ यसले हजुरलाई असर गर्छु।” उसका सानाचम्किला आँखामाथि रहेका साना आँखीभइँ सहानुभूतिमा बटारिए । “हरे,कस्तो बित्यास । हामीलाई हजुर आज राति आउने अपेक्षा नभएकालेसाचिको हजुरभन्दा पहिले नुहाउने कोठामा छिरी हालिछे। म केगरेँ ?”

“केही छैन ।”

“साचिको ! ए साचिको ! नुहाउने कोठाबाट भट्ट निस्किहाल है ।भइँ राम्ररी पुछ्न है ? सफा पारेस्‌_ चारैतिर राम्ररी सफा धोएस्‌_ ”

शलम्न्क रे ल्य्क्कि

ताचु कल्याडबल्याङ गर्दै हिँडी र नुहाउनका लागि चुलोमाथि कित्लीराखेर ग्यास बालेर मात्र फर्की ।

बूढो आरिता अफ्नै बर्सादी भिरेरै भइँमा खुट्टा तन्क्याएर मल्दै थियो ।

“हजुरलाई नुहाउने कोठामा हुँदा साचिकोले मलिदिए हुन्छ ?”

“मियाको खोइ ?”

“अँ, म्याडम समाचार सुन्न थिएटर जान्छु भन्दै हनुहुन्थ्यो । मेरोविचारमा उहाँ छिट्टै फर्कनुहुन्छु किनभने उहाँ समाचार सुन्न मात्रसिनेमाहल जानुभएको हो ।”

“मालिस गर्ने मानिस बोलाउन साकन्छ ?”

“हुन्छ, हजुर । यहाँको सधैं मालिस गर्ने महिलालाई बोलाउँ ! ...”ताचु उभिएर बृढाका लुगा लिन गई ।

“हजुर प्राय: नुहाउने कोठामा लुगा फेर्नुहुन्छ, होइन र ?” उसलेफर्केर सोधी । ताचुले एकपल्ट फेरि “साचिको !” भनेर डाकी, अनिभनी, “म अब मालिस गर्ने महिलालाई बोलाउन जाँदै छु ।”

“के साचिको निस्किसकी ?”

“हो, हजुर, क निस्किसकी .. साचिको !”

लगभग एक घन्टापछि मियाको घर आउँदा बृढो आरितामाथिल्लो तलाको सुत्ने कोठामा एक जना महिलासँग मालिस गराउँदैथियो ।

“मलाई दुख्तै छ,” उसले सानो स्वरमा भन्यो । “तिमी यस्तोवर्षामा किन बाहिर निस्क्यौ ? नुहाएपछि ताजा महसुस गर्नेछौ ।”

“हुन्छ ।”

मियाको थचक्क बसेर त्यसै दराजमा ढेसिई । उसले आरितालाईदेखेको हप्ता पुगेको थियो र आरिताको अनुहार खरानी रडको रनिन्याउरो भएजस्तो देखिन्थ्यो । उसका गाला र हातमा पहेँला कस्तादागहरू टडकारै देखिन्थे ।

“म समाचार हेर्न गएँ । म समाचार हेर्दा रोमाञ्चित हुन्छु । उताजाँदा म समाचार सुन्न छाडेर कपाल नुहाउन जान चाहेँ तर ब्युटीपार्लर बन्द भइसकेको थियो, त्यसैले ...” मियाकोले बूढो मानिसकोकपाल नियाली जुन भर्खरै धोएको जस्तो देखिन्थ्यो ।

“म तिम्रो कपालमा लाउने टनिक (दवाई) को गन्ध सुँघ्न सक्छु ।”

“साचिकोले निकै अत्तर लाउँछे, होइन त ?”

“मैले उसको जीउ निकै गनाउँछ भनी सुनेको छु ।”

तलको नुहाउने कोठामा गएर मियाकोले आफ्नो कपाल धोई । उसलेसाचिकोलाई बोलाएर सुक्खा रुमालले रगडेर कपाल पुछुन लगाई ।

ठकम्न्छ रेप ल्व्क्कि

“तिम्रो गोडा कत राम्रो !” मियाकोले आफ्ना कृहिनाहरू घुँडामाटेकाएर ठीक आफ्ना आँखाअगाडि रहेको साचकोका पेताला छुन भनीहात तन्क्याउँदै भनी । उसले आफ्ना नाङ्गा कुमर्माथबाट केटीका हातकोकम्पन महसुस गरी । सायद आफ्नी आमाको स्वभाव पाएकीसाचिकोका पनि औँलाहरू चलिरहने खालका थिए। तर उसलेमियाकोका सामानबाट चलाइएका लालीहरू, कासिङ्गरदानीमा फालिएका,भाँचएका काइँयाहरू अथवा कपालमा लाउने झरेका चिम्टीहरू मात्रैचोर्थी । केटीले उसको सौन्दर्यको प्रशंसा र डाहा गर्ने भएर त्यसो गरेकीभनी मियाकोलाई थाहा थियो ।

नुहाइसकेपछि मियाको सेतो भइँमा थिसल फूलको जस्तो बुट्टाभएको सूतीको किमोनोमाथि हल्का कोट भिरेर बृढो मानिसको गोडा मल्नथाली । उसको घरमा सरेपछि दिनहँ यस्तै गर्नुपर्ने हो कि भनी उ घोत्ली ।

“त्यो मालिस गर्ने महिला ठीक छै?”

“अहँ छैन । मकहाँ आउनेचाहिँ बढी असल-बढी अनुभवी रविवेकशील छे ।”

“कुनै महिला छे ?”

“हो ।”

घरको रेखदेख गर्ने उमेकोका लागि मालिस गर्नु पनि दैनिककाम नै होला भन्ने सोचेर मियाकोलाई दिक्क लाग्यो र उसका हातफत्रक्क गले । आरिताले उसको औँलो लिएर आफ्नो ढाडको पीँधमारहेको खाल्डोमा थिच्यो । मियाकोको औंलो पर्छिल्तर नृहियो ।

“मेरो विचारमा मेरा जस्ता लामा, सर्लक्क मिलेका औंला त्यातठीक हुन्नन्‌ ।”

“औँ ... सायद, त्यस्तो पक्कै होइन । तर एउटी युवा, मायालुकेटीका औँलाहरू त्यातकै ठीक हुन्छन्‌ ।”

मियाकोलाई एक थरी चिसोपन सर्दै आफ्नो ढाडसम्म पुगेकोअनुभव भयो र उसको औलो खाल्डोबाट चिप्लियो । बूढो मानिसलेउसको औंलो फेरि समायो ।

“साचिकोका जस्ता छोटा औँला बढी ठीक हुन्छन्‌ भन्ने लाग्दैन रतपाईंले साचिकोलाई थोरै अभ्यास गर्न दिनुहोस्‌ न ।”

बृढ्ढो मानिस मौन बस्यो । मियाकोलाई एक्कासि रादिगेकोयापिष्डमा बैतात को एउटा अनुच्छेदको सम्झना भयो । उसले

१ रेमन्ड रादिगे (१९०३-२३) अल्पायुमै बित्ने फ्रान्सेली उपन्यासकार तथाकवि । उनी दुईवटा उपन्यासका लागि प्रसिद्ध छन्‌-ढ डेभिल इन ढ फ्लेब्न रद काउन्ट अब्‌ आर्गेलब बल । उनी महान्‌ रिम्बोको प्रभावमा रेसिनका जस्तादुखान्त रच्ने व्यक्ति थिए ।

लदन्छ रे ल्व्क

फिलिम हेरिसकेर्पाछ त्यो उपन्यास पढेकी थिई । “म तिम्रो जीवन दुखीबनाउन चाहन्नँ । म रोइरहेको छु किनभने म तिम्रो निम्ति धेरै नै वृद्धभइसकेको छु !" मार्थेले भन्यो । प्रेमको यो अभिव्यक्त आफ्नोबालसुलभतामा महान्‌ थियो। मैले यसर्पाछ अनुभव गर्नुपरेकाभावावेगहरू एउटी उन्नाइसवर्षे केटीलाई आफू निकै उमेरकी भएँ भनीसोचेर रुँदै गरेको देख्ता उर्लने तीव्र भावनालाई पुन: बयान गर्नु कहिल्यैसम्भव हुन्नथ्यो ।” मार्थेको प्रेमी सोरवर्षे जोबनमा थियो । उन्नाइसकोउमेरमा मार्थे आफैँ पनि पच्चीसवर्षे मियाकोभन्दा तरुणी थिई, अनियस बूढी मानिसका हातमा आफ्नो स्वयंको जवानी द्रृतर्गातले क्षीणभइरहेको क्राप्रति सचेत मियाको उक्त अनुच्छेद पढेर निकै उद्विग्नथाई । आरिताले ससघ्रैं भन्ने गर्थ्यो कि मियाको आफ्नो उमेरभन्दा बढीतरुणी देखिन्थी र सो क्रो बढोका पूर्वाग्रही आँखामा मात्र सत्य लाग्नेनभई सबैले मियाकोलाई वार्स्तावकभन्दा बढी तरुणी भएकी ठान्थे । तरमियाकोले आफ्नो जवानीप्रति बृढाको लालायित आनन्दले उसलाईत्यसो भन्न बाध्य पारेको क्रो बुभ्न सक्थी । उसलाई के डर थियो भनेमियाकोका कलिला, तरुणावस्थाका गुणहरू हराउनेछन्‌ र एक दिनउसको शरीरको सुगठन समाप्त हुनेछ । सत्तरीछैउ पुगेको मानिसलेआफ्नी पच्चीसवर्षे प्रेमिकामा अझ लावण्य खोज्नु अनौठो र अनुचितथयो तर मियाको प्राय: बृढोको क्रा उधिन्न भुल्ने गर्थी र उसकोजाँगर देखेर आफू बढी तरुण भएको भए हुन्थ्यो भन्ने कामना गर्थी ।मियाकोको जवानीप्रति लालायित आरिता उसको मातत्वपूर्ण वात्सल्यकोपनि चाहना गर्थ्यो । सो पूरा गर्ने विचार राख्तानराख्तै मियाकोलाईकहिलेकाहीँ आफू साँच्ची नै आमातुल्य भएको भ्रम हुन्थ्यो ।

आरिता घोप्टिएर सुतिरहेको बेला मियाकोले आफ्ना बूढी औंलालेउसका काटहरू थिचिरहन्थी । मियाको आफ्ना स्तनहरू फुत्त बाहिरनिस्किने गरी थोरै अगाडि नुही ।

“मेरा चाकमा उभिने प्रयास गर्ने हो कि ?” आरिताले भन्यो ।“तिमीले तिनलाई बिस्तारै खुट्टाले थिचे हुन्न र ?”

“अहँ, म त्यसो गर्न चाहन्नँ ... साचिकोलाई त्यसो गर्न भन्छु।क होची छे र उसका गोडा साना भएकाले उसले राम्ररी थिच्छे ।”

“उ बच्ची छै । उसले लाज मान्ली ।”

“मलाई पनि लाज लाग्छ,” साचिको मार्थेभन्दा दुई वर्ष रमार्थेको प्रेमीभन्दा एक वर्ष कान्छी रहेको कुरा सोच्तै उसले भनी । तरत्यसले के फरक पार्छर ?

“तपाईं बाजी हारेकाले आउनु नभएको होइन त ?”

आनम्न्ट रेप थव्ककि

“ए, त्यो क्रो,” बूढोले फनक्क टाउको फर्काउने कछ्वा जस्तैआफ्नो टाउको फर्काएर भन्यो । “होइन, म ता सारै टाउको दुखेर पोनआएको ।”

“त्यसो भए तपाईंकहाँ मालिस गर्न आउने महिला बढी मन परेरहोला ।”

“अँ... हो कि क्या हो । औ, मैले बाजी हारेकाले तिमी मलाईआफ्नो पाखुरामा टाउको अड्याएर सुत्न दिन्नध्यौ ।”

“ए, केही छैन । म सुत्न दिन्छु ।”

आरिता बुढ्यौलीमा आफ्ना गोडा र तिघाको मालिस गराउनुअधवा उसका स्तनले आफ्नो मुख ढाक्न्‌ बढी उपयुक्त बसिबियाँलोभएकाले त्यहाँ आउने गरेको मियाकोलाई राम्ररी थाहा थियो । व्यस्तबृढाले मियाकोको घरमा बिताउने यी सन्तोषजनक समयलाई'कमाराको मृक्ति' भन्ने गर्थ्यो । ती शब्दले मियाकोलाई आफ्नै दासताकोझल्को दिन्थे ।

“सूतीको किमोनो लाए नुहाएपछि रुघाखोकी लाग्न सक्छ ।धन्यवाद, पुग्यो,” आरिताले कोल्टो फेर्दै भन्यो । उसले अपेक्षा गरेझैंआफूले पाखुराको तकिया बनाई सुत्न दिने क्रो प्रभावशाली रह्यो। कमालिस गर्दागर्दै थाकिसकेकी थिई ।

“जे होस्‌, नीलो ह्याट लाएको मानिसभझैं कसैले पछ्याउँदातिमीलाई कस्तो लाग्छ ?”

“आहा, धेरै मज्जा लाग्छ । त्यसमा उसको ह्याटको रडको कुनैमतलब छैन,” उसले जानाजानी फुरुङ्ग भएर बोली ।

“हो, मलाई लाग्छ तिमीलाई कुनै मानिसले पछ्याएसम्म त्यस(रङ)को कुने महत्त्व हुँदैन, तर . . .”

“अस्ति एउटा नौलो मानिसले मलाई छिमेकको औषधीपसलसम्मपछ्यायो र त्यस घटनामा मेरो ह्यान्डब्याग हरायो । म डराएकीथिएँ ।”

“के रे ? एक सातामा दुईदुई जनाले पछ्याएका ?”

मियाकोले आरितालाई आफ्नो पाखुरामा टाउको अड्याउन दिँदैसहमतिमा टाउको हल्लाई । बाहिर घुम्न जाँदा आफ्नो ह्यान्डब्यागहराएकोमा बूढालाई ताचुझैं कुने आश्चर्य लागेन । उसलाई अर्कोमानिसले पछ्याएकोमा औधी आश्चर्यजनक लागेर अरू क्राको शड्कैगर्न भुलेजस्तो थियो। उसको आश्चर्य भावले मियाकोको मनमाआनन्दको लहर पैदा गप्यो । आरिताले आफ्नो अनुहार उसका स्तनमागाडेर तिनका न्याना आकारलाई आफ्ना हातले आफ्नो निधारमा थिच्यो ।

“मेरो ।”

ठकम्न् २९ ल्व्क्कि

“हो, तपाईंको,” मियाकोले बच्चासरि झट्ट जबाफ दिई र बूढो,फुलेको कपाललाई नियाल्दै स्थिर पल्टिरहँदा उसका आँखामा आँसुटलपलाउन थाले । उसले बत्ती निभाई । अँध्यारोमा उसको ह्यान्डब्यागटिप्ने मानिसको तैरिरहेको अनुहार देखियो, त्यो अनुहार जुन उसलाईपछ्याउन निर्णय गरेलगत्तै रुन खोजेजस्तो थियो ।

“आत्था ...” क कराएको हुनु पर्छ । एकदमै नसुनिने भए पनिमियाकोलाई आफूले त्यो आवाज पक्कै सुनेजस्तो लाग्यो ।

र उसले आफ्नो मनको आँखाले त्यो मानिसलाई आफूतिर फर्केरहेर्न भनी रोकिएको देखी र झिमिक्क गर्दैमा उसको कपालको चमक,उसका कान तथा घाँटीनेरको अङ्गको चमकले त्यो मानिसलाई निकैदुखी तुल्यायो र मूर्च्छा पर्नुअगावे उसको हृदयबाट त्यो दबिएको क्रन्दननिस्कियो । उसलाई कराउँदै गरेको सुनेर मियाकोले फर्केर उसको दुखीअनुहारलाई हेरी र ठीक त्यातखेरै उसले आफूलाई पछ्याउने निर्णयगप्यो। क उदास देखिन्थ्यो, आफ्नै संसारमा डुबेझैँ । मियाकोलाईकभित्रको अँध्यारोपन फुत्केर आफूभित्र पसेको अनुभव भयो ।

मियाकोले सुरुमा एकपल्ट फर्केर हेरेकी मात्र थिई । उसले फेरियताउति हेरेकी थिइन । न उसले त्यो मानिसको अनुहारै सम्झिनसक्थी । उसले अझ पानि अँध्यारोमा आफ्ना आँस्‌ थाम्न प्रयास गर्दैगरेको उसको धामलो अनुहार तैरिरहेको देखी ।

“तिमी बदमास छ्यौ, हैन त ?” केहीबेरपछि आरिताफतफतायो । मियाकोले कुनै उत्तर दिइन, किनभने आँसुले गर्दा उसकोघाँटी अवरुद्ध थियो ।

“तिमी सैतान आइमाई हौ । त्यतिविध्न लोग्नेमानिसले पछ्याउनेकुरा सोचौं त ... के तिमीलाई आफैँसँग डर लाग्दैन ? तिमीभित्र कुनैसैतान (द्रात्मा) लुकेर बसेको हुनुपर्छ ।”

“ऐया !” मियाको कक्रक्क परी ।

एकपल्ट वसन्तको प्रारम्भमा आफ्ना स्तनहरू दुख्न थालेकोउसले सम्झी । उसले पहिलेको आफ्नै निश्चल नग्न शरीरलाई हेर्नसकेको अनुभव गरी । क उमेरभन्दा सानो देखिए पनि शारीरिक रूपलेउसले पूर्ण नारीत्व प्राप्त गरिसकेको अनुभव गरी ।

“तपाईं कति निष्ठुरी हुनुहँदो रहेछ ! यो तपाईंको न्युराल्जियालेगर्दा होला ।" उसको मन अन्तै बरालिइरहेको थियो । उसले कसरीएउटी सुशील केटी आफ्नो शरीर फेरिएसँगै निष्ठुरी हुन पुगेकी रहिछभनी घोरिइरहेकी थिई ।

“किन निष्ठुरी भनेकी ?” बृढो आरिताले सीधा जबाफ दियो ।'के कुने मानिसले तिमीलाई पछ्याउँदा रमाइलो लाग्छ ?”

0000)

“होइन, रमाइलो मान्दिनँ ।”

“तर तिमीले आनन्द महसुस गरेँ भनेको हैन ? सायद म जस्तोबृढो मानिसको संसर्गले तिमीलाई टर्रो र प्रतिशोध भावले भरिपूर्णबनाएकोले होला ।”

“केप्रति प्रतिशोधको भाव ?”

“मेरो विचारमा तिम्रो जीवन वा दर्भाग्यहरूको प्रतिशोध ।”

“म यसमा रमाउँछु कि रमाउँँदनँ तर कुरो त्यो त्यातिसजिलो छैन ।”

“अहँ, त्यो वास्तवमा सजिलो छैन । कसैको जीवनसँग बदलालिनु त्यति सजिलो छैन ।”

“के तपाईं म जस्ती तरुणीसँग लागेर आफ्नो जीवनप्रति बदला

“हुँ ?” बूढोलाई के बोलेँ जस्तो भयो तर भनिरह्यो । “अहँ, मैलेबदला लिन लागेको हैन । तिमीले त्यसै भन्ने जिक्री गर्छर्यो भने मेरोविचारमा बरु मर्माथ हमला गरी प्रतिशोध लिइँदै छ ।”

मियाको उसका कुरामा ध्यान दिइरहेकी थिइन । बृढालाई आफ्नोह्यान्डब्याग हराएको क्रा सुनाइसकेकीले त्यर्साभत्र ठूलै रकम रहेकोकुरा पनि उल्लेख गरिहालौंँला भन्ने सोचरहेकी थिई । आनि उसलेआफूलाई सोको क्षातपूर्ति गर्थ्यौ । तर दुई लाख येन निकै नै ठूलो रकमथियौ । उसले कति रकम माग्ने हो ? यर्द्याप त्यो रकम बुढाले ने दिएकोथियो । उसले सौ रकम आफूखुसी खर्चिन सक्थी किनभने त्यो उसकोजगेडा धन थियो । उसले आफ्नो भाइलाई विर्श्वावद्यालयमा भर्ना गर्नपैसा चाहियो भनेर त्यसका लागि बूढालाई ्साजलै “मलाई मद्दतगर्नोस्‌” भन्न सक्छे ।

उनीहरू केटाकेटी हुँदै पनि मानिसहरूले प्राय: क र उसकोभाइले लिङ्ग परिवर्तन गर्नुपरेको थियो भन्थे । तर आफू आरिताकी प्रेमी(रखौटी) भएदेखि सम्भवत: सबै आशा मेटिइसकेकाले मियाको अल्छी रकाँतर भएर आएकी थिई । उसले “कसैले रखौटीको सुन्दरताबढाइचढाइ गर्न सक्छ तर श्वीमतीमा त्यो हुनु वा नहुनुले फरक पार्दैन”भन्नेजस्ता उखान पढ्दा अँध्यारोले उसलाई गर्ल्याम्मै छोपेसरि भएरनिकै दुखी हुन्थी । उसको अनुहारमा रहेको गर्वानुभूति लोप भइसकेकोथियो । कुनै लोग्नेमानिसले उसलाई पछ्याउँदा त्यो गर्व भाव फेरिउर्लेर आउँथ्यो तर मानिसहरूले आफूलाई सौन्दर्यकै कारणले मात्रनपछ्याउने करा मियाकोलाई थाहा थियो । आरिताले भनेझैँ कभित्रनिस्कन बल गरिरहेको कुनै दृष्टात्मा हुनुपर्छ ।

“जे होस्‌, तिमी आगोसँग खेलिरहेकी छ्यौ,” बृढोले भन्यो ।“थाहा छ, लोग्नेमानिसहरूबाट त्याति विधि पछ्ययाइन्‌-सैतानलाईनिम्त्याउनुसरि हो ।”

ठदम्नङ १ ज्यन

“हजुर, हुन सक्छ,” मियाकोले बिस्तारै जबाफ दिई । “सायदलोग्नेमानिसहरूबीच सैतानहरूको जमातै बस्छन्‌ तर ती तिनीहरूभन्दाफरक हुनुपर्छ र सायद उनीहरूको आफ्नै फरक संसार हुँदो रहेछ ।”

“के यो तिम्रो व्यक्तिगत अनुभव बोलिरहेको हो ? तिमीले तमलाई तर्सायौ । तिमीले कुनै हानि पुग्याउन सक्छयौ । म भन्छु, तिमीसामान्य मृत्यु वरण गर्दैनौ है ।”

“मलाई हाम्रो परिवारका कुने केटीकेटीमाथि त्यस्तो घटना तघदने होइन भन्ने पीर लाग्छ । केटीझैँ सुशील मेरो सानो बारवर्षे भाइलेसमेत इच्छापत्र लेखिछाडेको छ ।”

“किन ? ”

“खालि एउटा सानो विषयलाई लिएर-उसको सबैभन्दा मिल्नेसाथीसरि आफू विश्वविद्यालय जान नपाउने हुँ कि भन्ने सोचेर मात्र ।सो घटना यसै वर्ष वसन्त याममा घट्यो । उसको साथी मिजुनो धनीपरिवारको हुनुका साथै प्रतिभाशाली पनि छ। उसले मेरो भाइलाईप्रवेश परीक्षामा सघाउने र जाँचमा उत्तर पनि लेखिदिनेसमेत बाचागप्यो । मेरो भाइ पनि स्कूलमा राम्रो छ तर क कात डरछेरुवा छ भनेउसलाई जाँचताका मूर्च्छा परुँला भन्ने लाग्यो र त्यस्तै भयो पनि । मेरोविचारमा जाँच उत्तीर्ण भएर पनि विश्वविद्यालयमा भर्ना हुन नपाउने हुँकि भन्ने पीरले क बढी आत्तिएको हन्‌पर्छ ।”

“तिमीले त्यो कुरो मलाई पहिले कहिल्यै भनिनौ ।”

“त्यो भन्नुमा मैले कुनै तुक देखिनँ ।”

एकछिन रोकिएर उ फेरि भन्न थाली ।

“उसको साथी मिजुनो चलाख र मिहिनेती दुवै भएकाले उसलाईकुनै समस्या भएन तर मेरी आमाले भाइको भर्नाका लागि पैसातिर्नुपत्यो । क दस पास गरेको खुसियाली मनाउन मैले उनीहरूलाईउएनोमा रात्रिभोजका लागि निम्त्याएँ र त्यसपछि हामी सबै जनाचिडियाखानामा राति पैयुँ फुलेको हेर्न गयौं अर्थात्‌ आफ्नो भाइ, मिजुनोर उसकी केटीसाथीसँग ।”

“होर?”

“मैले 'केटीसाथी' भने पनि क अझ पनि पन्ध्र वर्षकी मात्रै छे ।हामीले पैयुँका फूलहरू हेरेको चिडियाखानामा मलाई एक जनालेपछ्यायो। क आफ्नी श्रीमती र छोराछोरीसँगै थियो तर आश्चर्य,उसले उनीहरूलाई छाडेर मलाई पछ्याउन थाल्यो ।”

“तिमी त्यस्तो काम किन गर्छयौ ?” प्रस्टतया आरिता र्चाकत थियो ।

“म त्यस्तो गर्छु र ? ... मलाई मिजुनो र उसकी केटीसाथीप्रात पोईर्ष्या भयो र मलाई लाग्छ म उदास देखिन्थेँ, बस । यो मेरो दोष होइन ।”

लदमनिक रे कवविकि

“हो, यो तिम्रो दोष हो । तिमीलाई यसमा मज्जा लाग्छ, हेन ?”

“त्यो निकै कठोर शब्द हो । म तपाईंलाई विश्वास दिलाउँछु किमलाई त्यसमा कहिल्यै मज्जा लाग्दैन । मैले आफ्नो ह्यान्डब्यागहराएको दिन यति डराएकी थिएँ कि मैले ब्यागले त्यस मानिसलाईहिर्काएँ अथवा मैले सो ब्याग उसैरमाथि फालेको हुनुपर्छ । म यति खिन्नथिएँ कि कुन कुरा गरेँ भनी ्याकन छैन । त्यस ब्यागमा निकै पेसाथियो-कम्तीमा मेरा लागि त्यो ठूलै रकम थियो । म ब्याङ्क गएकी थिएँर आफ्नी आमालाई दिन भनी केही नगद झिकेकी थिएँ । उहाँलेभाइलाई विश्वविद्यालयमा भर्ना गराउन बुबाको साथीले दिनुभएको क्रणतिर्नुपर्ने थियो ।"

“त्यसमा काति पैसा थियो ?”

“एक लाख येन ।” मियाकोले जानाजानी आधा रकम भनेर सासथामैर बसी ।

“आम्मै । त्यो त निकै ठूलो रकम हो । त्यसो भए त्यो रकमकसैले चोरिदियो, हो ?”

मियाकोले अँध्यारोमा टाउको हल्लाई । आरिताले उसका कुमहरूहल्लिएको र मुटु ढुकढुक गरेको महसुस गर्न सक्थ्यो । तर मियाकोलेभने आधा मात्रै रकम गुमाएकीमा लज्जित हुनाका साथै डराएकी पनिथिई । बृढाका हातले उसलाई बिस्तारै सुमसुम्याए । मियाकोलाई बूढालेकम्तीमा आधा रकम दिने क्रा यकिन भए पनि क फेरि रुन थाली ।

“कराउनु पर्दैन । तर तिमीले त्यस्तो काम गर्दै गयो भने कुनेदिन तिमीमाथि ठूलो समस्या आइपर्नेछ। तिमीले आफूलाईलोग्नेमानिसहरू पछ्याउने गरेको भनी गर्ने क्रामा निकै विरोधाभासदेखिन्छ । बुभ्यो ?” आरिताले उसलाई बिस्तारै हकाप्यो ।

उ मियाकोको पाखुरामा शिर राखेर निदाए पनि मियाको भनेसुत्न सकिन । गर्मी यामको आरम्भमा पर्ने पानी परिरह्यो । क त्यहाँपल्टिरहँदा उसको मनमा कै आयो भने आरिता सुतेको अवस्थामाउसको घुराइ मात्र सुनेर कसैले उसको उमेरबारे अडकल्न सक्तैनथ्यो ।मियाकोले आफ्नो पाखुरा हटाई । त्यसपछि मियाकोले आफ्नो अर्कोहातले आरिताको टाउकाको लागि सिरानी लगाइदिई, आरिताले आफ्नोटाउको उचाले पानि ब्यूँझेन । उसले भर्खरै आरिताले प्रयोग गरेको शब्दर आफूछेउ सुतिरहेको यस बूढो नारीद्रोहीमा झल्कने विरोधाभासबारेसोची जसले आफूलाई पूर्णतया एउटी नारीप्रति समर्पित गरिदिएकोथियो । मियाकोका विचारले उसलाई आफैँप्रति घुणा जगाइदिए । उसलेनारीहरूलाई काति घृणा गर्थ्यो भनी कसैले नभनीकनै उसले थाहापाइसकेकी थिई । छ तीसपैँतीसको हँदै उसकी श्रीमतीले ई्ष्याको

लदस्न्क हरे जचक्लिर

आवेशमा आएर आत्महत्या गरेकी थिई । त्यस बेलादेखि एउटीमहिलाको ईष्याले उसको मनमा कति गहिरो डोब पारेको थियो भनेकनै महिलाले थोरै पानि ईर्ष्या देखाउँदा आरिता हजार माइल परउछिट्टिएर बस्थ्यो । या त गर्वले या निराशाले, मियाकोले कहिल्यै पनिआरिताप्रति ईर्ष्या गरिन । तर महिला भएकीले ईर्ष्यासम्बन्धी कुनैवाक्यांश फुत्किहाल्थ्यो र आरिताले यस्तो नमीठो अनुहार लाउँथ्यो किउसको ईर्ष्या जमेर निराशामा परिणत भइहाल्थ्यो । तर बढाले ईर्ष्याकोडरले मात्रै नारीहरूलाई घृणा गर्ने भनेको होइन जस्तो लाग्छ। नउमेरले गर्दा त्यसो गरेको हो । स्वभावैले नारीप्रति द्वेष राख्ने मानिसप्रतिकसरी कुनै आइमाई ईर्ष्या महसुस गर्न सक्थी भनी मियाकोलाईआश्चर्य लाग्थ्यो र उसले आफूलाई आफ्नै भावनाका लागि दृत्कार्थी ।तर उमेरको भिन्नताबारे सोच्ता आरिताले महिलाहरूलाई घृणा अथवामाया गर्ने क्रा सोच्नु उसलाई हास्यास्पद लाग्यो ।

मियाकोले आफ्नो भाइको साथी र उसकी प्रेमिकाबारे थोरैईष्यासाथ सम्झी । मिजुनोको माचीनामक एउटी केटी साथी भएकोक्रा उसले केइसुकेमार्फत सुनेकी थिई तर उसले पहिलोपल्ट त्यसकेटीलाई दस कक्षा पास गरेको खुसियाली मनाउँदा मात्र देखेकी थिई ।

“मैले कहिल्यै यस्तो निर्दोष सौन्दर्य देखेकी थिइनँ,” केइसुकेलेएकपल्ट भनेको थियो ।

“पन्ध्रकै उमेरमा प्रेमी पाउनु चाँडो भएन र ?” मियाकोलेजबाफ दिई अनि आफैँलाई सच्याउन गरेझैं थपी, “तर क्यालेन्डरवर्षको हिसाबले गन्दा कफ सत्र वर्षकी छे, होइन त ? अचेल पन्ध्रवर्षेकेटीहरूले प्रेमी बनाउन पाउने क्रा सोचौँ त ! ती कात भाग्यमानीहुन्‌ ! तर केइ, कुनै आइमाईमा हुने निश्छल सौन्दर्य भनेको के हो भन्नेकुरा तँ साँच्ची नै ब्‌भ्छस्‌ भन्ने लाग्छ ? मेरो विचारमा हेरेर मात्रै त्योबुझ्न सकिन्न जस्तो लाग्छ ।”

“ए हो, म बुभन सक्छु ।”

“तर त्यसमा के हुन्छ ? मलाई भन त ।”

“म त्यस्तो प्रश्नको जबाफ कसरी दिन सक्छु ?”

“तैँले सोचेको हुनाले मात्रै पनि क चोखो र मायालु देखिन्छे रे,हो?”

“मलाई यकिन छ तपाईंले उसलाई देखेपछि बभनुहुनेछ ।”

“महिलाहरू निष्ठुरी हुन्छन्‌, थाहा छ । उनीहरू तँ जस्तै नरमदिलका हुँदैनन्‌, केइ ।”

सायद उसले आफ्नी दिदीले भनेको कुरा सम्झेर होला मियाकोपहिलोपल्ट माचीलाई भेटता केइसुकेभन्दा उसको साथीचाहिँ आमाको

हि क ता

घर हेरी अप्ठेरो मानी लजाउँदै थियो । मियाकोले आफ्नो भाइकासाथीहरूलाई आफूकहाँ बोलाउन नमिल्ने हँदा उसले आमाको घरमातिनीहरूलाई भेटने व्यवस्था मिलाएकी थिई ।

“म उसलाई पनि मन पराउनेछु, केइ,” मियाकोले पछिल्लोकोठामा उसको नयाँ युनिफर्म लाउन सघाउँदै भाइलाई भनेकी थिई ।

“ए, ला ! मैले पहिले मोजा लाउनुपर्ने रहेछ ।” केइसुके भइँमाबस्यो । मियाको आफ्नो नीलो मुजा पारिएको स्कर्ट फिँजाएर उसकोसामुन्ने बसी ।

“मिजुनोलाई बधाई दिन नाबर्सिन्‌, है ? मैले उसलाई माचीलाईपनि सँगै ल्याउन भनेकी छु ।”

“हजुर, पक्कै भन्छु ।”

मियाकोलाई आफ्नो लज्जालु भाइप्रति दुख लाग्यो किनभने उसलेपनि माचीलाई मन पराएको शङ्का भयो मियाकोलाई ।

“मिजुनोको परिवारले उनीहरूबीचको मार्यापरतीको कडा विरोधगरेर माचीका आमाबाबुलाई पत्र लेखे रे, थाहा छ । उनीहरूले त्यस्तोअपमानजनक पत्र पाएर निकै मुरमुरिएका थिए भनी मैले सुनेँ । माचीआज लुकीछिपी आउँदै छे,” केइसुकेले उत्तेजित भएर भन्यो ।

माचीले छात्रा हुँदा लाउने गरेकी माझीहरूको जस्तो चोलीलाएकी थिई । उसले विश्वविद्यालयमा भर्ना पाएबापत केइसुकेलाईबधाई दिन भनी मीठो बास्ना आउने पहेँलो लहरे फूलको थुँगा ल्याएकीथिई। त्यो थुँगा केइसुकेको डेस्कमाथि एउटा सिसाको गमलामासजाइयो ।

मियाकोले उनीहरूलाई उएनो पार्कमा राति पेयुँका फूलहरू हेर्नसकून्‌ भनी त्यहाँको एउटा चिनियाँ रेस्टुराँमा निम्त्याई । पार्कमामानिसहरूको घुइँचो थियो, पैयुँका रूखहरू थाकत देखिन्थे र फूल फुल्नेहाँगाहरूमा मुना राम्ररी पलाइसकेका थिएनन्‌ । तैर्पान बिजुलीकोउज्यालोमा परेर फूलहरूको रङ गाढा गुलाफी देखिन्थ्यो। फकस्वभावतया शान्त भएर हो अथवा मियाकोलाई आदर गरेर हो माचीधेरै कुरा गरिरहेकी थिइन । क बिहान ब्यँझैदा उसको बारीमा फुलेकापैयुँहरू आकर्षक देखिन्थे भनेर भनी । तिनका पत्रदलहरू तल छाँटएकाअजेलियाका भ्याडर्भारि चारैतिर छारएका थिए । उसले केइसुकेको घरआउँदै गर्दा बाटामा अस्ताइरहेको सूर्य देखेको क्रा पानि भनी । त्यो सूर्यनरम गरी उसिनेको अन्डाको पहँलो भागभैँ खाडलबाहिर लहरैउभिएका पेयुँका फूलहरूमाझ तैरिरहेको थियो ।

उनीहरू कियोमिजु हलको छेउमा रहेका अँध्यारा, एकलासकाढुङ्गे खुर्डाकलाहरू भर्दै गर्दा मियाकोले माचीलाई भनी, “मलाई लाग्छ

हि

सायद म तीनचार वर्षकी हुँदी हँ ... म मेरो बाबा निको हुनुहोस्‌ भनीआफूले बनाएका कागजका सारसहरू यस हलमा झुन्ड्याउन आफ्नीआमासँग आएको सम्झन्छु ।”

माची मौन थिई तर खुडकिला झर्दै गर्दा मियाकोसँगै टक्कअडिएर कियोमिजु हलतर्फ हेरी ।

उनीहरूका अर्गाड रहेको सङ्ग्रहालय जाने बाटोमा निकै भीडभएकाले उनीहरू चिडियाखानातर्फ मोडिए। तोसो विहारनाजकठूलठूला ढुङ्गा छांपएको स्थानमा राँका बलेको देखेर उनीहरू त्यतैलागे । बाटाछेउ ढुङ्गाका लालाटिनहरू टर्चलाइटमा पार्श्वछाया(सिलुएत)सरी उभिएका थिए । साथै पेयुँका फूलहरूका लामा हाँगाहरूउनीहरूमाथि पुगिरहेका थिए। फूल हेर्न आउने मानिसहरूलारलाटनपछाडिको खाली ठाउँमा घेरा हाली बासिरहेका थिए । उनीहरूरक्सी पिइरहेका थिए र समूहका माझमा मैनबत्तीहरू बालिरहेका थिए ।

उनीहरूतर्फ कुनै जँडयाहा लडबडाउँदै आइरहेको बेला मिजुनोलेमाचीलाई आफ्नो पर्छाड लुकाएर रक्षा गर्थ्यौ । ती दुईभन्दा आलि पररहेको केइसुके उनीहरू र जँडचाहाबीच उभिएर दुवैलाई जोगाउनखोजेजस्तो गर्थ्यो । त्यो मानिसबाट जोगिन माचीले केइसुकेको कुमसमाउँदा मियाको केइसुके त्याति बहादुर भएको देखी चकित हुन्थी ।

टर्चहरूको उज्यालोमा माचीको रूपरड झन्‌ सुन्दर देखिन्थ्यो ।उसको अनुहार गम्भीर थियो, उसका ओठहरू कसिएका थिए र उसकागालाको रडले त्यो केटी मैनबत्तीको उज्यालोमा प्रार्थना गरिरहेकी हो किभन्ने लाग्थ्यो ।

“मियाको,” माचीले एक्कासि मियाकोको पर्छाड लुक्ते र कसँगटाँसँदै भनी ।

“के भयो ?”

“मेरो स्कुलकी साथी ... क त्यहाँ, आफ्नो बुबासँग । उनीहरूमेरो घरनजिकै बस्छन्‌ ।”

“तर तिमी किन लुकेकी ?” मियाकोले सोधी । उसले चारैतिरहेर्दै माचीको हात समाएर हिँडरही । उनीहरू दुवै जना महिला भएपनि मियाकोले माचीको हात छुँदा झन्डै खुसीले चिच्च्याई । कस्तोगजबको संवेदना भयो । उसले माचीको हात आफ्नो हातमा नरम रचिसो महसुस गरी । साथै युवतीको सौन्दर्यबाट निकै प्रभावित भई ।तर उसले याति मात्र भन्न सकी, “माची, तिमी खुसी देखिन्छयौ ।”

माचीले असहमतिमा टाउको हल्लाई ।

“ए, किन होइन ?” मियाकोले माचीको अनुहारमा र्चाकत भएरहेरी । उसका आँखाहरू टर्चलाइटमा टल्किरहेका थिए । “के तिमीलेकहिल्यै दुख जानेको हुन सक्छ ?”

000)

माची चुप लागेर आफ्नो हात तल झारी । मियाको आफू अन्यकेटीसँग हातेमालो गरेर हिँडेको कति वर्ष बित्यो भनी सोचिरहेकी थिई ।

उसले मिजुनोलाई पहिले पनि प्राय: भेटिरहेकी हुनाले त्यस रातउसको सारा ध्यान माचीमाथि केन्द्रित थियो र केटीलाई हेर्दै गर्दाउसको मनमा भयङ्कर गहिरो निराशा उर्लेर आयो जसले गर्दा आफूएक्लै र टाढ्वा जान पाए हुन्थ्यो भन्ने लाग्यो । उसले आइन्दा कतै जाँदाबाटो काटिरहेकी माचीलाई देखी भने एकपल्ट पछि फर्केर माचीकोटाढा जाँदै गरेको छावलाई नियालिरहौँला जस्तो लाग्यो। केमानिसहरूले मियाकोलाई उस्तै तर निकै बढी शक्तिशाली भावनालेगर्दा पछ्याइरहने हो ?

भान्सामा कुनै भाँडो झरेको अथवा ठोकिएको आवाज सुनेरमियाकोको अतीत-स्मरण भङ्ग भयो र क फेरि वर्तमानमा फर्की ।मुसाहरू फेरि आए होलान्‌ । उठेर भान्सामा जाने कि नजाने भनी कअनकनाइरही । त्यहाँ एकभन्दा बढी म्‌सा हुनुपर्छ - सायद तीनवटामुसा पनि हुन सक्छन्‌ । मियाकोले तिनीहरूका साना, सर्लक्क परेका,त्यस यामको वर्षामा रुझेका शरीरहरूको कल्पना गरी त्यस बेला कआफ्नै चिसो कपालर्माथ हात राखेर बिस्तारै चिसो महसुस गर्दैत्यसलाई थिचिरही ।

बूढो आरिताको छातीमा कुनै गरुङ्गो वस्तु भएझैँ घुम्यो। कनिकै डरलाग्दो गरी बटारिएर कक्रक्क पस्यो । मियाकोलाई लाग्योबूढाले फेरि क्नै सपना देख्तै छ र झर्किदै क अर्कापट्टि फर्की । बूढालाईप्राय: दुःस्वप्नले घेर्ने गर्थ्यो र मियाकोलाई यस्ता अवरोधहरूमा बानीपरिसकेको थियो । उसको घाँटी अँठयाउन लागेझैँ उसका कुमहरूतलमाथि गर्न थाले र उसले आफ पाखुराले कुने वस्तुलाई हटाउनखोज्दा मियाकोको घाँटीमा नराम्ररी लाग्यो। क बरबराइरह्यो ।मियाकोले उसलाई झकभक्याउनुपर्थ्यौ तर मियाकोको शरीर कक्रक्कपरेर अररिएको थियो र कभित्र हल्का क्र्र भाव जाग्यो ।

“आह, आह !” बूढाले सपनामा मियाकोको शरीर छाम्न भनीआफ्ना पाखुरा हल्लाउँदै करायो । कहिलेकाहीँ क मियाकोसँग टाँसिनपुग्दा नब्युँझीकनै शान्त भइहाल्थ्यो तर आज राति उसको आफ्नैबरबराहटले उसलाई ब्यँझन बाध्य तुल्यायो ।

“आह !” आफ्नो टाउको हल्लाएपाछि क थकित भावलेमियाकोनजिक टाँसन पुग्यो । मियाकोको शरीर बिस्तारै नरम भएरआयो । यस्तो पटकपटक हुने द्‌:स्वप्नमा अभ्यस्त भइसकेकी मियाकोलेएकपल्ट भनेसरि फेरि भन्न पनि चाहिन, “के तपाईंले डरलाग्दो सपनादेख्नुभयो ? तपाईं पिरोलिइरहनुभएको छ ।”

100)

तर बूढाले अर्साजलो पाराले सोध्यो, “के मैले केही भनेँ र?”

“अहँ, भन्नुभएन । प्रिय, तपाईं खालि एउटा नराम्रो सपना देख्तैहुनुहुन्थ्यो ।”

“ए ! के तिमी सारा रात ब्यूँझै थियौ ?”

“हजुर प्रिय, म ब्यौँझरहेकी थिएँ ।”

“साँच्ची हो ? धन्यवाद ।”

बृढाले मियाकोको पाखुरा आफ्नो गर्दनमुनि तानेर ल्यायो ।

“वर्षा याममा यो झन्‌ नराम्रो हुन्छ। त्यसले पनि सुत्ननसकिएको होला ।” उसले मानौं लाज्जत भएर भन्यो, “मलाई लाग्योमेरो बरबराहटले तिमीलाई ब्यँझायो ।”

“म सस्ैँ तपाईंका लागि ब्युँझन्छु, गहिरो निद्रामा भए पानि ।”

बढो आरिताको बरबराहट याति ठूलो थियो कि तल्लो तलामासुतिरहेकी साचिको पानि ब्यूँझिन पुगी ।

“आमा ! आमा ! मलाई डर लाग्यो ।” साचिको तर्सेर ताचुकोजीउमा टाँसिई । ताचुले उसको कुम समाएर पछाडि धकाली ।

“डराउनु पर्दैन । मालिक कराउनुभएको मात्रै हो। उहाँ पोडराउनुभएको हो, बुझिस्‌ । त्यसैले उहाँ कहिल्यै एक्लै सुत्न सक्नुहुन्न ।तँलाई थाहा छ उहाँले हाम्री मालिक्नीलाई भ्रमणहरूमा कसरी लानहुन्छर एकदमै मायापूर्वक व्यवहार गर्नुहुन्छ । उहाँ यसरी बिरामी नहुनुभएको भए, उहाँ जस्तो बूढा मानिसलाई स्वास्तीमानिसको आवश्यकतापर्दैनथ्यो होला। उहाँ खालि नराम्रा सपना देख्नुहुन्छ, र त्यसमाडराउनुपर्ने केही छैन ।”

000

एउटा भिरालो पाखामा छसात जना केटाकेटी कराउँदैउफ्रिरहेका थिए। तीमध्ये केही केटीहरू थिए र ती केटाकेटीकिन्डरगार्टन (नर्सरी स्कुल) बाट घर फर्किरहेजस्ता थिए । कसैकाहातमा लट्टी थिए भने नहुनेले पनि लट्टी लिइरहेजस्तो गरिरहेका थिए, रतिनीहरू सबै जना काप्रएर लट्टीमा बेस्सरी टेक्तै हौँडरहेका थिए ।उनीहरू यो सामूहिक गीत गाइरहेका थिए “बाजे, बजैको खुट्टा भाँचयो

बाजे, बजैको खुट्टा भाँचयो ...” उनीहरूले गाउने शब्द तिनै मात्रथिए । केही कारणवश आफ्ना बालसुलभ क्याकलापमा मस्त तीकेटाकेटी अनौठो ढङ्गले गम्भीर देखिन्थे र बिस्तारै तिनका हावभाव बढीअतिरञ्जित र हिंसक हुन थाले । एउटी केटी यसरी फनफनी घुमी किक लाड ने हाली ।

“ऐया ! आह ! आह !" त्यस केटीले एउटी बूढी आइमाईले भौँआफ्नो पिठयूँ रगड्न थाली । तर क उठेर फेरि सामूहिक गीत गाउनथाली, “बाजे, बजैको खुट्टा भाँचयो ...”

भीरको सिरानमा अग्लो किनार थियो जहाँ केही सल्लाहरू एक्लैनयाँ घाँसमा उभिएका थिए । रूखहरू अग्ला थिएनन्‌ र पुराना पर्दाअथवा सार्न मिल्ने ढोकाहरूमा देखिएका आकारका तिनका हाँगाबिँगावसन्त यामको साँझ आकाशमा लहलहराइरहेका थिए ।

केटाकेटी पाखामा माझमा हिँड्दै क्षितिजतर्फ लागे । उदण्डकृयाकलाप गरिरहेका तिनीहरूलाई बाटामा कुद्ने कारबाट क्नै खतराथिएन किनभने बाटामा कम सवारी थिए र वारिपरि हिँडने मानिस पानिकमै थिए । अझ पनि टोकियोर्वारपरिका आवासीय क्षेत्रहरूमा त्यस्ताठाउँ भेटन सकिन्थ्यो ।

तल भिरालाको फेदबाट एउटी एक्ली केटी एउटा कुक्र लिएरउँभो उक्लिरहेकी थिई । होइन-उसलाई पछ्याउँदै एक जना अरू पनिथियो, गिम्पेई मोमोई तर फ केटीमा चुर्लुम्मै डुबेकाले उसलाई पूर्णमानिस मान्ने क्रामा शङ्का थियो ।

उ बाटाको एकापट्टि पेटीमा लहरै उभिएका गिड्क्गो रूखकापातहरूको छहारीमा हिँडरहेकी थिई । अर्कातिर एक बडेमानको घरकोढुङ्गे पर्खाल ठिङ्ग उभिएको र पुरै भिरालो बाटोमा फिँजिएको थियो ।त्यसको सामुन्ने सडकभन्दा निकै टाढा युद्धपूर्वको एक सामन्तको महलउभिएको थियो । यसको ढुङ्गे पर्खाल सानो किल्लाको खाडलभैं गहिरो

र

खाल्डोमा निर्माण गरिएको थियो । त्यस भवनको पर्खालपछाडि सानोसल्लाघारीतर्फ एउटा ढिस्को बिस्तारै उठेको थियो । सल्लाका हाँगाहरूराम्ररी मिलाइएको क्रा अझ हेर्न सकिन्थ्यो । सल्लाघारीमाथि होचो,सेतो, खपडा छाएको पर्खाल देखिन्थ्यो । सडकछेउका गिडक्गो रूखहरूअग्ला थिए र तिनका पहिला साना पातहरू हाँगाबिँगालाई लुकाउनसक्नेजतिको बाक्ला थिएनन्‌ । अस्ताउन लागेको सूर्य पातहरूलाई छेडदैचम्किरहेको थियो र हरेक पातको लम्बाइ र मुख हेरी यसले पहेँलाअँध्यारा छायाहरू परिरहेका थिए । केटी भने ताजा हरियो प्रकाशमानुहाएकी देखिन्थी ।

उसले सेतो नी स्वेटर र खस्रो सूती जिन्स भिरेकी थिई ।जिन्स भने खुइलिएको र खैरो देखिन्थ्यो तर पुछारमा चर्हाकला राताधर्काहरू थिए । उसले आलि छोटो जिन्स लाएकी थिई र उसको गोरोछाला कपडाको जुत्तामाथि चियाइरहेको देखिन्थ्यो। उसको कपालपछाडि हलका गरी पोनीटेल (घोडाकोकेशसज्जा)को रूपमा बाँधएको थियो जसले उसको लामो र कोमलघाँटी छर्लङ्ग देखाइरहेको थियो । कक्रले डोरी तानिदिँदा उसका कुमहरूअगाडि तानिन्थे । गिम्पेई उसको सपनीभौँ सौन्दर्यमा डुबेको थियो ।राता धर्का र सेतो जुत्ताबीच देखिने छालाको रडले समेत उसकोहृदयलाई भारी बनाइदिएर उ मर्न अथवा उसलाई मार्न चाहेजस्तोअवस्थामा पुगेको थियो । उसले आफ्नो गाउँमा बस्ने यायोई र आफ्नीछात्रा हिसाको तामाकीलाई सम्झियो तर उनीहरूको यस केटीसँग कुनेतुलना हुन सक्तैनथ्यो । यायोई गोरी भए पानि उसको छालामा कुनैचमक थिएन । हिसाकोको छाला कालो र चम्कलो भए पानि उसको रडसफा थिएन । न त्यसमा यस केटीको छालाभौँ दिव्य सुवास थियो ।गिम्पेई भित्रभित्रै छियाछिया भएको, शोकाकूल महसुस गरिरहेको थियो ।छ न कहिल्यै यायोईसँग बाल्यकालमा खेल्ने गरेको केटो हुन सक्थ्यो नहिसाकोलाई माया गर्ने शिक्षक हुन सक्थ्यो । वसन्त यामको साँझकोसमय भए पनि गिम्पेईका ्थाकत आँखामा आँस्‌ बिझाउन लागेकोथियो, मानौं क चिसो बतासमा हाँडरहेझै थियो र ठीकको उकालोभीरमा पनि उसलाई सास फेर्न गारो थियो । घँडामुनि कमजोरी र लट्टपरेकाले क केटीलाई भेट्टाउन सकिरहेको थिएन । उसले अझसम्मत्यसको अनुहार हेर्न सकेको थिएन । क खालि सँगै हिँडेर भिरालाकोसिरानमा पुग्न र बात मार्न चाहन्थ्यो ... सायद, कुक्रबारे क्रा गर्नचाहन्थ्यो । अरू कनै उपाय थिएन र यो मौका पान मिल्ने हो-होइनगिम्पेईलाई भरोसा भएन ।

उसले आफ्नो खाली हात उचालेर यतार्उात हल्लायो । क एकत हिँड्दै गर्दा आफूसँग फतफत गर्ने बानीस्वरूप त्यसो गरिरहेको

० 0000 1

थियो, अर्को कुरा आफू सानो छँदा मृसाको तातो लास टिप्ताखेरि भएकोअनुभूति सम्झेर पनि त्यसो गरिरहेको थियो । त्यस मुसाका आँखाचकित भएर हेरिरहेका थिए भने मुखबाट रगत बगिरहेको थियो ।तालरनाजक यायोईको घरमा बस्ने सान्‌ सिकारी कुक्रले त्यस मुसालाईभान्सामा समातेको थियो । कक्रले त्यसलाई आफ्नो बड्गाराले च्यापेरके गर्ने भन्ने मेसो नपाई उभिरहेको थियो । त्यतिकैमा यायोईकी आमालेकुकरलाई केही भन्दै उसको टाउकामा हिर्काएपछि उसले मुसालाईबिस्तारै त्यहाँ झारिदियो । मुसो काठको भइँमा झरेपछि कुक्रत्यसमाथि झम्टिनै लाग्दा यायोईले कुक्रलाई आफ्ना पाखुरामा च्यापी ।

“अब, भयो ! स्याबास ! राम्रो कुक्र !” यायोईले त्यसलाईअँगालो हालेर गिम्पेईलाई मुसा लैजान भनी ।

उसले त्यसलाई तुरुन्तै टिप्यो र त्यसको मुखबाट एकदुई थोपारगत काठको भइँमा खसेको हेप्यो। यसको शरीरको न्यानोपनालेउसलाई कृतकत्यायो तर यसका आँखा शून्य र टवाल्ल हेरिरहेको हुँदापनि ती अझ पनि सुन्दर देखिन्थे ।

“छिटो, जा फालेर आफ !”

“कहाँ ?”

“तालमा फाले हुन्न र ?”

गिम्पेईले मुसालाई पुच्छरमा समातेर हल्लाउँदै तालको किनार-सम्म लगेर सकेसम्म टाढा र जोडले फालिदियो । अँध्यारो रातमा उसलेएकलासको, पानीमा छप्लाङ्ग गरेको आवाज सुन्यो र बर्तासँदै घरतर्फकददयो । यायोईले आफूलाई त्यस्तो काम गर्न लगाएकीमा उसलाईनराम्रो लाग्यो-जे भए पनि क बहिनी पर्ने, उसको ठूलो मामाकी छोरीमात्र थिई । त्यतिखेर क बारतेर वर्षको थियो र मुसाले लखेटतै गरेकोनराम्रो सपना देखेको थियो ।

आफ्नो जिन्दगीमा पहिलोपल्ट मुसा समातेपछि कुक्रले हरेकदिन भान्सामा कडा नजर राख्न थाल्यो मानौँ उसले आजसम्ममासिकेको एक मात्र कला यही थियो । कुक्रलाई कसैले जे भने पनिउसले 'मुसा' नै सुन्ने गर्थ्यो किनभने फ तत्कालै भान्सातर्फकदिहाल्थ्यो । त्यो नपाउँदा क कुनामा कुरेर बसिरहेको देखिन्थ्यो । तरज बिरालो थिएन नि । दराजबाट खम्बामाथि कद्दै गरेको मुसालाईहेरेर त्यो कुक्र बेस्सरी भुक्थ्यो । उसका आँखाको रङ फेरिएर आउँथ्यो,क बिरामी र विक्षिप्त देखिन थाल्थ्यो र गिम्पेईलाई त्यो जनावर रत्यसको ध्याउन्ना देखेर घणा लाग्न थाल्यो। उसले यायोईकोसिलाइबाकसबाट सियो र केही रातो धागो निकालेर त्यस कुक्रकोपातलो कानमा सियो घोचदिने मौका पर्खिरह्यो । उसले ठीक आफू

शदम्ब्छ ३१ बब

हिँड्नुअघि त्यो गर्नु सर्वोत्तम हने निर्क्योल गप्यो किनभने कुक्रकोकानमा सियो र रातो धागो झुन्डिएको देखेपछि घरका मानिसहरूलेनिकै हल्ला मच्चाउनेछन्‌ र यायोईले त्यसो गरेको हो भन्ठान्नेछन्‌ । तरगिम्पेईले त्यसको कानमा सियो छेडन खोज्दा कुक्र कराउँदै भाग्यो ।आफू विफल भएको बुझेर उसले सियो आफ्नो खल्तीमा लुकायो रघरतिर लाग्यो, यायोई र कुक्रको तस्बर कोप्यो, रातो धागाले अनेकठाउँमा सिलाएर आफ्नो डेस्कको घर्रामा राख्यो ।

गिम्पेईले म्‌सा समाउने क्‌क्रको सम्झनाको प्रसङ्ग जोडेर त्यसकेटीसँग क्रा गर्ने बहाना खोज्यो, उसले केटीले कक्र ल्याएको अथवात्यस्तै कुरा झिकेर पानि गफ चुदन चाह्यो तर उसलाई वास्तवमाकुक्रहरू मन पर्दैनथे र फसँग तीबारे गर्नलायक कुनै रोचक क्रा नैथिएन । जे होस्‌, आफू सारै नाजक गएमा त्यस केटीको कुक्रलेआफूलाई टोक्ने निश्चित थियो । तर त्यसैकारणले फ केटीसँगै हँडननसकेको भने थिएन ।

हिँड्दै गर्दा उसले निहरेर कुक्रको घाँटीबाट डोरी फुकाइदिई ।फुक्का भएपछि त्यो पश्‌ केटीभन्दा अगाडि कुदेर गयो आन पछाडिकुदेर आई गिम्पेईको गोडामा पुग्यो । त्यसले उसका जुत्ता सुँघ्नथाल्यो ।

“जा !” गिम्पेई कराउँदै पर्छिल्तर उफ्रयो ।

“फुक्‌ ! ए फुक्‌ !” केटीले कुक्रलाई बोलाई ।

“हे भगवान्‌ ! गुहार !”

'फुक्‌ !” उसले फेरि बोलाउँदा कुकुर कुदेर आयो ।

गिम्पेईको अनुहारको रङ उडिसकेको थियो ।

“छदा ! कस्तो डरलाग्दो !” गिम्पेई लडबडाएर थचक्क बस्यो ।उसले केटीको ध्यान तान्नका लागि जानाजानी बढी लडर्बडएकोदेखायो । तर उसको टाउको साँच्ची नै रिडाएकाले गर्दा आँखा चिम्मगप्यो । उसको मुटु निकै ढुकढुक गरिरहेको थियो र उसलाई बिसन्चोभएजस्तो भयो । हातमा निधार राखेर उसले थोरै आँखा उघाप्यो रकेटीलाई पर्छाड फर्केर नहेरीकनै भिरालोमाथि गइरहेको देख्यो र कृक्रभने फेरि डोरीमा बाँधएको थियो ।

उसलाई क्रोधयुक्त अपमानको तरङ्गले छोप्यो । उसलाई लाग्योसायद कुक्रलाई उसको कुरूप गोडाबारे थाहा भएरै उसका जुत्तासुँघेको थियो ।

“पख्लास्‌ । म यस कुक्रको कान पनि सिलाइदिन्छु,”फतफताउँदै फक भिरालोमाथि कदयो । तर केटीनजिक पुग्दानपुग्दैउसको रिसको पारो झरिसकेको थियो ।

लदमन्छ न रे क्वविकि

“माफ गर्नोस्‌, मिस !” उसले धोत्रे स्वरमा बोलायो ।

केटीले टाउको मात्र फर्काएर हेर्दा उसको पोनीटेल हल्लिएरघाँटीको घुचुक्क देखियो । गिम्पेईको पहँलो अनुहार बल्न थाल्यो ।

“कस्तो राम्रो कुक्र रे'छ, मिस । कुन जातिको कुक्र हो ?”

“जापानी शिबा।”

“यो कहाँबाट आएको हो ?”

“कोशुबाट ।”

“यो तपाईंको आफ्नै क्‌क्र हो, हैन त ? के तपाईं सस्रैं यसैसमयमा यसलाई घुमाउन लानुहुन्छ ?”

“हजुर ।”

“सधैँ यही बाटो ?”

केटीले जबाफ दिइन तर उसलाई गिम्पेईमाथि खासै शङ्कालागेन । उसले भिरालोमुनि फर्केर हेरेर केटीको घर कुनचाहिँ होलाभनी सोच्यो । उसलाई नयाँ पालुवामाझ शान्त र आनन्दमयी घरहरूहुनुपर्ने लाग्यो ।

“के तपाईंको क्क्रले मुसा समात्छ ?”

केटी त्यतिसारो हाँसिन ।

“बिरालाले पो मुसा समात्छन्‌, होइन र ? तर थाहा छ, कक्रलेपनि समात्छ । हाम्रो घरमा वर्षौ पहिले भएको एउटा कुक्र मुसासमात्न खप्पिस थियो ।”

केटीले गिम्पेईतिर हेर्दा पनि हेरिन ।

“तर क्‌क्रले समात्ने मुसा तिनीहरूले खाँदैनन्‌ क्यार ? ... मत्यातिखेर साने थिएँ र मलाई मुसा फालेर आउन घिन लाग्थ्यो ।”

गिम्पेईलाई त्यस्तो घतलाग्दो कथा सुनाउँदा आफैँमाथि आश्चर्यलाग्यो तैपनि मरेको मुसो उसको आँखैअर्गाडि झल्कियो । त्यसको मुखबाटरगत चुहिरहेको थियो र त्यसका सेता, कासएका दाँत प्रस्टै देखिन्थे ।

“कुकुर एक थरी सानु सिकारी जातको थियो । यसका पातलाधनुभौँ गोडा थिए जुन कामिरहन्थे । मलाई त्यो क्रा मन पर्दैनथ्यो ।संसारमा मानवर्जातिर्जातकै कृकरहरूका जाति हुन्छन्‌ रे, होइन त ?तिमीसँग डुल्न पाउने यो कुक्र कात भाग्यशाली रहेछ !” सायद उसलेभर्खरेको डरलाई बिर्सेर होला गिम्पेई कुक्रमाथि निहप्यो र यसको ढाडसुमसुम्याउनै लागेको थियो कि केटीले डोरीलाई छिटो गरी दायाँबाटदेब्रे हातमा सारेर कक्रलाई गिम्पेईभन्दा टाढा पुग्याई । आफ्नो अगाडिकुक्रको आकार घुमेको देखेर गिम्पेईले केटीको गोडामा झन्डै छाँदहालिसकेको थियो । तर कुनै अभद्र व्यवहार गरिहाल्नुअगावै त्यो केटीहरेक साँझ आफ्नो कुक्र लिएर गिड्क्गो रूखको छहारीमा हिँड्न आउने

लकन्निक भै रे ल्क्क्कि

र क भने नदीकिनारको सिरानमा कुनै गोप्य स्थानबाट उसलाईहेरिरहन पाउने क्राले उसको मनमा आशाको ज्योति बालिदियो । त्यसोगर्नु भनेको नयाँ घाँसमा नाङ्गै पल्टिनु जस्तो थियो, उसलाई त्यतिहाइसन्चो महसुस भएको थियो । हो, क केटीलाई नदीकिनारकोमाथिबाट हेरिरहनेछु र क ससघ्वैं भिरालोमा आफूतिर आइरहनेछिन्‌उसको खुसीको सीमा रहेन ।

“मलाई माफ गर्नुहोला । तर तपाईंको कुकुर सुन्दर छ र मलाईकक्रहरू मन पर्छ म मुसा समात्ने क्क्रहरूलाई मात्र सहनसक्तिनँ ।”

त्यसको कुनै प्रतिक्रिया भएन । नदीकिनारको मुनि पुगेर केटीआफ्नो कुक्रसँगै नयाँ घाँसमा उक्ली । ढिस्काको पारिपट्टि एक जनाछात्र देखियो । केटीलाई केटाको अभिवादन गर्न हात बढाएको देखेरगिम्पेईलाई आघात भयो । के फक कुक्रलाई डुलाउन लाने बहानामाकेटासँग भेट्तै थिई ? गिम्पेईले के देख्यो भने केटीका काला आँखारसाइरहेका र मायाले चम्करहेका थिए । एक्कासि त्यो क्रा थाहा पाएरउसको दिमाग सुन्न भयो र केटीका आँखा कालो तालसरि देखिए । कत्यसका चोखा आँखामा पौडिन, कालो तालमा नाङ्गै नुहाउन चाहन्थ्योतर क निकै निरास पनि भयो । क निरास भएर किनारसम्म हिँडेरगयो र आकाशमा टवाल्ल हेर्दै नयाँ घाँसमा पाल्टरह्यो ।

त्यो विद्यार्थी मिजुनो थियो, मियाकोको भाइको साथी र केटी भनेमाची थिई । यो घटना मियाकोले माची र मिजुनोलाई केटो स्कूल पासगरेको उपलक्ष्यमा खुसियाली मनाउन र राति उएनोमा पैयुँ फुलेको हेर्ननिम्त्याएको करिब दस दिनअघिको हो ।

मिजुनोलाई पनि माचीका काला आँखामा रसाएको उज्यालोसुन्दर लाग्यो । काला परेलाले तिनलाई पूरै ढाकेजस्तो देखिन्थे ।

“म बिहान पहिलो वस्तुको रूपमा तिमीले आफ्ना आँखाउघारेको हेर्न चाहन्छु,” मिजुनोले उसका आँखालाई प्रशंसापूर्वक हेर्दैभन्यो । उसलाई आफू तिनमै डुब्न थालेजस्तो लाग्यो । “तिमी ब्यँझँदाती कति सुन्दर देखिन्छन्‌ भन ।”

“मेरो विचारमा निदाउरा देखिन्छन्‌ ।”

“पक्का त्यस्ता देखिन्नन्‌ । माची, म ब्युँझनेबित्तिकैको क्षणमातिमीलाई नै हेर्न चाहन्छु ।”

माचीले टाउको हल्लाई ।

“स्कूलमा म कम्तीमा ब्यँझेको दुई घन्टापछि हेर्न पाउँछु ।”

“तिमीले सो क्रा पहिले पनि भनिसकेका छौ र म ब्यँँझँदा पनित्यही “दुई घन्टाको समयबारे' सोच्तछु ।”

00

“त्यसो भए त्यतिखेर तिम्रा आँखा निदाउरा देखिन्नन्‌ ?”

“मलाई थाहा छैन ।”

“कै जापान आश्चर्यजनक छैन ? माने तिमी जस्ता मायालु,काला आँखा भएका मानिसहरू पाउनु ?”

उसका काला आँखाले उसका ओठ र आँखीभौँको सौन्दर्यबढाउँथे । उसको कपाल पानि आँखाको रडसँग पौँठेजोरी खेल्दै टिलिक्कर्टाल्कएजस्तो थियो ।

“तिमी घरबाट हिँड्दा कुक्रलाई डुलाउन लगेको भनी भन्याछ्यौ ?” मिजुनोले सोध्यो ।

“अहँ, भनिनँ । तर मेरो साथमा कुक्र छ र मेरो लवाइबाट कुराबुझिन्छ ।"

“तिम्रो घरको यातिसारै नाजक भेटनु खतरापूर्ण हुँदैन र ?”

“म आफ्नो परिवारलाई ढाँटनु राम्रो मान्दिनँ । मैले कुक्रनल्याए, बाहिर जान पारउँँदन॑ँ। म जसोतसो उम्केर आए पानिउनीहरूले म कहाँ गएको भनी साजलै अडकल्न सक्छन्‌ किनभनेफर्किएपछि म लज्जित महसुस गर्नेछु । तर सायद मेरो भन्दा तिम्रोपरिवारले अनुमति दिन बढी इन्कार गर्ला जस्तो छ ।”

“त्यसबारे करा नगरौँ । हामी दुवै जना आआफ्नो घर फर्कनुपर्छतर हामी यहाँ भइन्जेल तिनीहरूलाई सम्झिनु व्यर्थ हुनेछ । मेरोविचारमा खालि कुक्रसँग निस्केकी हुनाले तिमी लामो समय यहाँ बस्नसक्तिनौ, कि कसो ?”

माचीले टाउको हल्लाई । ती दुई ताजा घाँसमा बसे र मिजुनोलेकुक्रलाई आफ्नो काखामा राख्यो ।

“अब त फुकुले पनि तिमीलाई चिन्न थालेको छ ।”

“कुक्रहरूले बोल्न सके उसले घरमा गएर कुरा लाउँथ्यो होलार हामी एकअर्कालाई कर्दाप भेटन सक्तैनथ्यौँ ।”

“भेट्न नसके पनि म कर्थे । जे होस्‌, मलाई यकिन के छ भनेसबै क्रा मिल्नेछ। मैले तिम्रो विरशश्ववद्यालयमा भर्ना हुने निधोगरिसकेकी छु। अनि फेरि हामी एकअर्कालाई 'दुई घन्टाको समयमा'भेटन सक्छौँ, होइन त ?”

दुई घन्टाको समयमा' ” मिजुनो फतफतायो ।“मेरो विचारमा हामी दुई घन्टा पर्खनै नपर्ने गरी व्यवस्था मिलाउनसक्छौँ ।”

“मेरी आमालाई हाम्रो भेटघाटको क्रा धेरै चाँडो भएजस्तोलाग्छ र त्यसैले हामीलाई विश्वास गर्नुहुन्न । तर मैले तिमीलाई चाँडोभेटन पाएकीमा खुसी छु । सारै सानी हुँदै तिमीलाई भेटन पाएकी भए

शरक्निक नश. ल्व्व्किक

पो हुन्थ्यो जस्तो कल्पना गर्दछु । मैले तिमीलाई प्रार्थामक विद्यालयमाभेटेकी भए जाति सानी भए पानि पक्कै तिमीलाई निकै चाहन्थेँ होला ।म सानी हँदी उनीहरूले मलाई बुई चढाएर यहाँ भिरालोसम्म बोकेरल्याउँथे र किनारमा खेल्न छाडिदिन्थे । तिमी सानु छँदा कहिल्यै यहाँआयौ र ?”

“अहँ, आइन त ।”

“साँच्ची आएनौ ! म प्रायः सोच्ने गर्छु कि म सानी हुँदीतिमीलाई यस भिरालोमा भेटेँ होली । सायद त्यसैले मैले तिमीलाईअहिले जाति नै माया गर्न थालेकी छु...”

“मलाई सानु छुँदा यहाँ आएको भए हुन्थ्यो भन्ने लाग्छ ।”

“म सानी हुँदी अपररिचतहरूले मलाई सारै प्यारी ठानेर उचालेरअँगालो हाल्थे । तिनताक मेरा आँखा झन्‌ ठूला र बाटुला थिए ।” माचीफर्केर मिजुनोलाई आफ्ना ठूला, काला आँखाले हेरी ।

“केही समयअघि मार्ध्यामक विद्यालयहरूले ठीक परीक्षासकेर्पाछको समारोह गरिरहेको बेला म कुक्रलाई डुलाउन लाँदै थिएँ ।यस भिरालाको फेदमा दायाँ फर्कदा एउटा खाडल आउँछ जहाँ डुङ्गाभाडामा पाइन्छ, तिमीलाई थाहा छु ? म त्यो बाटो हिँड्दै गर्दा मैलेत्यहाँ यस वर्ष पास गरेका जस्ता केटाकेटीहरूलाई देखेँ र उनीहरूहातमा पास गरेको प्रमाणपत्र मोडेर राखी डुङ्गामा बसिरहेका थिए ।मलाई उनीहरू यसरी समारोह मनाइरहेकोमा ईर्ष्या लाग्यो । केटीहरूहातमा प्रमाणपत्र बोकी डुङ्गाको रेलिडमा अढेस लाग्दै आफ्ना केटासाथीहरूलाई हेरिरहेका थिए । मैले प्रार्थामक विद्यालय छाड्ने बेलामातिमीलाई भेटेकी थिइनँ । मलाई लाग्छ त्यतिखेर तिम्रो अर्की ने केटीसाथी थिई क्यार ।”

“होइन । म कुनै केटीसँग बाहिर डुल्ने गर्दिनथेँ ।”

«हो र ? ...” माचीले आफ्नो टाउको यताउता ढल्काई । “थाहाछ, न्यानो हुनुअघ पानी जमेको खाडलमा निकै जङ्गली हाँस हुने गर्छन्‌र ढुङ्गाहरू त्यहाँबाट हिँड्छन्‌ । मलाई एकपल्ट हिउँमा बस्ने हाँस किपानीहाँस बढी चिसो हुन्छन्‌ भनी घोरिँदै गरेको सम्झना छ। मैलेसुनेकी थिएँ कि ती दिउँसो सिकार हुनबाट जोगिन यहाँ आउँथे रसाँझपख मूल पहाड र तालमा उडेर जान्थे ।”

“भलाई त्यो थाहा थिएन ।”

“मैले मई दिवसमा गाडीहरू गुड्ने बाटामा राता झन्डाफहराइरहेको देखेकी छु। बाटाछेउका गिड्क्गो रूखहरू सबैमा नयाँपालुवाहरू पलाएका थिए । पालुवाहरूमाझबाट सुन्तला जस्ता चहकिलाराता झन्डाहरू लामै बगेको देख्ता रमाइलो लाग्थ्यो ।”

आकम्निङ २९ लवब्लि

उनीहरू बसिरहेको स्थानभन्दा तलको खाडल साँझमा गल्फखेल्नेहरूका लागि अभ्यासस्थलका रूपमा भरिसकेको थियो । त्यहाँभन्दापर काला मूल भागहरू कालिला पातबीच आर्कीत बनाउँदै गरेकागिड्क्गो रूखहरू गाडी ओहोरदोहोर गर्ने बाटामा लहरै उभिएका थिए ।रूखहरूका माथि बेलुकीको क्षितिजमा गुलाफी कहिरोले घुम्टोओढाइदिँदै थियो। माचीले उसको काखामा रहेको कुक्रलाईसुमसुम्याउँदा मिजुनोले उसको हातलाई आफ्ना दुवै हातमा लिएरढाक्यो ।

“माची, म तिमीलाई पर्खिरहेको बेला कुने शान्त अकोर्डियनबाजाबाट निस्कने गीतको धुन मेरो मनमा आयो । म आँखा चिम्लेरपल्टिरहेको थिएँ ।"

“कस्तो खालको गीत ?”

“अँ, 'किमिगायो' भौ.”

“राष्ट्रिय गान ?” चकित भएर माची मिजुनोको नजिक टाँसिई ।“तर तिमी सेनामा भर्ती भएका त होइनौ ?”

“म त्यो गीत हरेक दिन ढिलो राति रेडियोमा सुन्ने गर्छु ।”

“त्यसो भए मैले तिमीलाई 'शुभरात्रि' भन्ने गरेको बेरमा सुन्छौहोला ।”

माचीले मिजुनोलाई गिम्पेईका बारेमा भनिन । वास्तवमा एकअपरिचित व्यक्तिले आफूसँग क्रा गरेको घटना पनि उसले बिर्सिसकेकीथिई । उसले राम्ररी हेरेकी भए गिम्पेईलाई नयाँ घाँसमा पल्टिरहेकोदेख्थी होली तैर्पान सायद उसलाई एकछिनअगावै आफूसँग बोलेकोमानिस भनी चिन्न सक्तिनथी होली । तर गिम्पेईले दुवैलाई नदेखिरहनसकेन । पल्टेको बेला उसको पिठ्यूँमा भइँको चिसो लाग्यो । यतिखेरमानिसहरू हिउँदबाट वसन्त यामको कोट फेर्ने क्रा सोच्ये तरगिम्पेईसँग कनै कोटै थिएन । उसले माची र मिजुनोलाई सामुन्ने हेर्नसकिने गरी कोल्टो फेच्यो । उसले उनीहरूको खुसीप्रति ईर्ष्या गर्नुभन्दाबढी त्यसलाई सराप्यो । उसले आफ्ना आँखा चिम्म गर्दा के देख्यो भनीती प्रेमीहरू बत्तिएर आगोका लप्काले खपलक्क निलेको र पछि यस्ताछालमा पुगे जसले उनीहरूलाई शीतलता प्रदान गर्न सक्तैनथे । उसलेत्यस परिकल्पनालाई उनीहरूको खुसीको अन्त्यको रूपमा देख्यो ।

“तिम्री आमा सुन्दर हुनुहुन्छ, होइन त, गिन-चान ?”

गिम्पेईले यायोईको स्वर सुन्यो । क तालको किनारमा ढकमक्कफुलेका पेयुँका रूखहरूमुनि केटीको छेउमा बसिरहेको थियो ।फूलहरूको छाया पानीमा देखिन्थ्यो भने चराहरू गाइरहेका थिए ।

“मलाई तिम्री आमा करा गर्नुहँदा उहाँको दाँत देखिएको मन पर्छ ।"”

लननिछ ३७ लचक

सायद यायोईलाई आफ्नो बुबा जस्तो करूप मानिससँग त्यतिराम्री आइमाईले कसरी बिहा गरी होलिन्‌ भन्ने क्रा सोचिरहेको थियो ।

“मेरो बुबाको तिम्री आमाबाहेक अरू कुनै भाइबहिनी छैन । उहाँप्रायः तिम्रो बुबा बितिसक्नुभएकाले तिम्री आमा तिमीलाई लिएर हाम्रोघर आउनुपर्छ भनी भन्नुहुन्छ ।”

“अहँ, म त्यो चाहन्नँ,” गिम्पेईले भन्यो र लाजले रातोपिरोभयो।

उसले त्यसो भनेको भए उसलाई मन परेन किनभने उसलाईआफ्नी आमा गुमाएकोमा डर लागेको थियो अथवा यायोईभौँ सोहीघरमा बस्न पाउने राम्रो भविष्यको कल्पनामा उसलाई लाज लाग्यो ।सायद दुइटै भयो ।

तिनताक गिम्पेईको घरपरिवारमा उसका बाजेबजै तथापारपाचुके भएकी जेठी फुपूका साथै उसकी आमा थिए । गिम्पेई दसवर्षको छँदै उसको बुबा तालमा डुबेर बितिसकेको थियो । उसकोबुबाको टाउकामा भएका चोटपटक देखेर मानिसहरूले उसलाई मारीलासलाई तालमा फालिदिएको अडकल निकालेका थिए । तर उसकाफोक्सामा पानी जमेकोले क डुबेको हुन सक्ने सम्भावना थियो । जेहोस्‌ उसको कसैसँग झगडा परेर त्यो मानिसले उसलाई तालमाधकालिदिएको हल्ला चलेको थियो । यायोईको परिवारले उसको बुबाकोमृत्युमा निकै क्षोभ प्रकट गप्यो किनभने उनीहरूको विचारमा उसलेआफूहरूलाई चोट पुग्याउन भनी आफैँलाई मारेको थियो-त्यो पानिअन्त नभई आफ्नै ससुरालीमा । दस वर्षको उमेरमा गिम्पेईले कोहीहत्यारा भए कहिल्यै छिप्न सक्तैन भन्ने अठोट गरेको थियो । मावलीजाँदा छ आफ्नो बुबाको लास फेला परेको ठाउँनजिकैको झाडीमालुकेर बटुवाहरूमाथि नजर राख्थ्यो। उसको तर्कना के थियो भनेहत्यारा कुनै अपराधबोध नगरी त्यस ठाउँबाट गुज्रन सक्ने छैन ।एकपल्ट एक जना मानिस एउटा गाई लिएर त्यहाँ आएको थियो रत्यस स्थलमा गाई उफ्रन थालेपछि गिम्पेई उत्तेजित भएर झन्डैनिसासिएको थियो । उसले त्यहाँको एक बुट्यानमा फुल्ने सेतो फूलआफूले टिपी घर लगेर कितापमा च्यापी आफ्नो बुबाको हत्यारासँगबदला लिने कसम खाने गरेको पनि सम्झियो ।

“मेरो बुबाको हत्या यस गाउँमा भएकाले मेरी आमा पनि फर्कनचाहनुहुन्न,” गिम्पेईले भन्यो ।

यायोई गिम्पेईको अनुहारमा मृत्युरूपी पहँलोपना देखेर चकित भई ।

यायोईले उसलाई हाल उसको बुबाको प्रेतात्मा तालकाकिनारमा भौतारिरहेको गाउँले हल्लाबारे कुरा गरेकी थिइन ।

आन्स्न् 25 थकक्कि

गाउँलेहरूले उसको मृत्यु भएको घटनास्थलनजिक पुग्ने व्यक्तिहरूलाईपदचापहरूले पछ्याउने गरेको दाबी गर्थे तर उनीहरूले फर्केर हेर्दापर्छाड कोही हुँदैनथ्यो । उनीहरूले कूलेलम ठोकपछि पदचाप कम हुन्थेकिनभने भूत भने उनीहरूका पछाडि कुद्न सक्तैनथ्यो ।

यायोईलाई पैयुँको रूखमा माथिल्ला हाँगाबाट तल्ला हाँगामाबिस्तारै झर्दै गरेको चरीको गीतले पनि भूतको पदचापको सम्झनादिलायो र उसले भनी, “घर जाऔँ, गिन-चान । तालमा छाया पर्नेफूलहरूले मलाई तर्साउँछन्‌ ।”

“ती तर्साउने खालका छैनन्‌ ।”

“तिमी तिनीहरूलाई राम्ररी हेर्दैनौ भनेर हो ।”

“तैपनि तिनीहरू सुन्दर छन्‌, हैन त ?”

यायोई उभिनासाथ गिम्पेईले उसको हात आफूतिर तान्योर कउसमाथि लडी ।

यायोई “गिन-चान !” भनी कराउँदै भागी । त्यसो गर्दा उसकोकिमोनोको स्कर्ट उघारियो । गिम्पेईले उसलाई पछ्यायो । क बेस्सरीसास फेर्दै रोकिई र गिम्पेईको कुम समाएर अँगालो हाली ।

“गिन-चान, तिमी आफ्नी आमासँग हामीकहाँ बस्न आफ न ।”

“अहँ, मलाई मन पर्दैन,” गिम्पेईले यायोईलाई आफ्ना पाखुरामाबेस्सरी कस्तै भन्यो र धुरुधुरु रोयो । यायोई र्चाकत भई, उसलाईहेरिरही ।

“तिम्री आमाले मेरा बुबालाई तिम्रो जस्तो घरमा कहिल्यै बाँच्ननसक्ने बताउनुभएको थियो,” यायोईले केहीबेरपछि भनी ।

यातिबेर मात्र गिम्पेईले यायोईलाई अँगालो हालेको थियो ।

उसकी आमा जन्मेको तालनेर रहेको यायोईको घर निकै सम्पन्नथियो र केही वर्षपछि मात्रै गिम्पेईकी आमा आफ्नो माइत फर्केपछि कटोकियोमा सङ्घर्षरत छात्रको रूपमा रहेको थियो । आनि गिम्पेईलाईआफ्नी आमाले कुनै नराम्रो घटनाले गर्दा अर्को जातिमा बिहा गर्नुपरेकोहोला भन्ने लाग्यो । क टोकियोमा रहँदा उसकी आमा क्षयरोगले मरी रआफूले पाउने थोरै खर्च पनि रोकियो । आन उसको हजुरबुबा बित्यो ।त्यसपछि गिम्पेईको परिवारमा एक जना फुपू र हजुरआमा मात्र जीवितरहे । उसले आफ्नी फुपूले पहिलो श्रीमानका तर्फबाट पाएकी छोरीलिएर आएकी छन्‌ भन्ने सुनेको थियो तर घरमा वर्षौदेखि चिठीनलेखेकाले फुपूले छोरीका लागि वर खोजेको वा नखोजेकोबारे उसलाईकेही थाहा भएन ।

गिम्पेईलाई माचीलाई पछ्याएर आएपछि नयाँ घाँसमा पल्टिनु रयायोईको गाउँको तालछेउ झाडीमा लक्नुमा खासै फरक लागेन ।

ठलम्न्ट र, २ लव्क्कि

उसको मनमा उस्तै उदासी छायो तर अब भने उसले बबाको हत्याकोबदला लिनेबारे गम्भीर रूपमा सोचिरहेको थिएन । कहीँ त्यो हत्याराभए पनि अहिलेसम्ममा छ बूढो भइसकेको होला । यदि कनै क्रूपबढाले उसलाई भेटेर आफूले हत्या गरेको तथ्यको साबिती बयान दियोभने के उसले आफ्नो आत्माबाट दृष्ट आत्मा निस्केर गएकोमा हल्कामहसुस गर्ला ? के आफ्नो पुन: योवन प्राप्त गरी त्यहाँ पल्टिरहेकायुवायुवतीभौँ बन्न सक्छ ? तालमा पर्ने जङ्गली पैयुँका फूलहरूको छायाउसको दिमाग पानि पस्यो । ताल भने विशाल ऐनार्सार देखिन्थ्यो ।त्यसको सतहमा कुने तरङ्ग थिएन । गिम्पेईले आँखा बन्द गरेर आफ्नीआमाको अनुहार झलझली सम्झियो ।

गिम्पेईले आँखा उघार्दा त्यस विद्यार्थीलाई एक्लै किनारमाउभिरहेको देख्यो । केटी र उसको कुक्रले त्यो ठाउँ छोडिसकेजस्तोलाग्थ्यो । गिम्पेई जुरुक्क उठ्यो । फक केटीलाई ओरालो झर्दै गरेकोदृश्य हेर्न छुटाउन चाहन्तथ्यो । गिड्क्गो रूखका पातहरूमा गोधलिछाइसकेको थियो र बाटो सुनसान भइसकेको भए पनि केटीले फर्केरहेरिन । कुक्र भन्दा अगाडि डोरी घिसार्दै घरतिर लाग्दै थियो । केटीसानो, छिटो चालले सुन्दर ढङ्गले हिँडिरहेकी थिई । भोलिपल्ट साँझ फेरिपनि त्यो केटी उही भिरालो बाटो आउँछे भनी गिम्पेईले सुसेली मार्दैमिजुनोतर्फ हिँड्न थाल्यो । मिजुनोले उसलाई चिनिसक्ता पनि कसुसेलिरह्यो ।

“मोज गरिरहेछौ, हेन त ?” गिम्पेईले भन्यो ।

मिजुनो अर्कातिर हेरिरह्यो ।

“खुब रमाइलो भइरहेछ सोधेको क्या ? सुनेनौ ?”

मिजुनोले गिम्पेईतर्फ आँखा फुकालेर हेप्यो ।

“त्यति नाचढ । आफ बसेर क्रा गरौं । मलाई खुसी मान्नेमानिसहरूसँग ईर्ष्या हुन्छ, बस त्यात ।”

मिजुनो फर्केर जान थाल्यो ।

“ए ! भाग्नु पर्दैन । आफ, करा गरौं भनेको होइन मैले ?”गिम्पेई करायो । मिजुनो फर्केर आयो ।

“म भागिरहेको छुइनँ । मैले तिमीलाई भन्नुपर्ने केही छैन ।”

“के भयो ? के तिमीलाई म ठग्न वा त्यस्तै केही कर्ममा लागेकोमान्छे जस्तो लाग्छ ? आफ, बसौँ ।”

मिजुनो उभिइरह्यो ।

“मलाई तिम्री केटी साथी गजबकी लागी ! मलाई थाहा छ,तिमीलाई त्यसो भनेको मन पर्दैन तर क साँच्चीकै राम्री छै, होइन त ?तिमी सारै खुसी हनुपर्ने हो !”

बन्छ पि0 बब

“के कुरा गरेको ?”

“म त कोही खुसी रहेको व्यक्त भए कसित क्रा गर्न चाहेकोमात्र हँ । साँचो भनूँ, क यति राम्री छे कि म उसलाई आज दिउँसोभरिपछ्दाइरहेको थिएँ । उसको तिमीसँग मिलन हुने थाहा पाएर छक्क परेँ ।”

मिजुनो चकित भएर गिम्पेईलाई हेप्यो तर पनि क आफ्नो बाटोलाग्यो ।

“ए, आज करा गरौँ,” गिम्पेईले तत्कालै पर्छाडिबाट मिजुनोकोकुममा हात राखेर भन्यो । मिजुनोले उसलाई बेस्सरी हत्त्याइदियो ।

“बेकुप !”

गिम्पेईं किनारबाट तल कालोपत्रे सडकसम्म बल्डयाड खायो,उसको दायाँ कुममा चोट लाग्न पुग्यो । एकछिनसम्म र क पलेटीकसेर बाटामा बसिरह्यो ओनि कुम समाएर उाभयो। फक माथिकोकिनारमा चढेर हेर्दा त्यहाँ उसलाई आक्रमण गर्ने व्यक्ति थिएन । त्यहाँपुगे्पछ सास फेर्न हप्याकहप्याक गर्दै र छातीमा भारी महसुस गर्दैगिम्पेई त्यसमा टाउको गाडेर थचक्क बस्यो ।

उसले केटी हिँडिसकेपछि त्यहाँ एक्लिएको विद्यार्थीसमक्ष गएरकिन बोले हुँला भनी बुभ्न सकेन । उ सुसेली खेल्दै केटानेर जाँदाउसको मनमा वास्तवमा कुनै दुर्भाव थिएन । सायद उसले केटीकोसौन्दर्यबारे सँग क्रा गर्न चाहेको मात्र थियो र यदि केटाले बढीध्यान दिएर क्रा सुनेको भए गिम्पेईले उसलाई अहिलेसम्म केटीकोसौन्दर्यबारे नजानेको क्रा बताइदिन्थ्यो होला । तर प्रस्टतया त्यसरीएक्कासि र नराम्रो पाराले बोल्नु उसकै मूर्खता थियो । “मोज गरिरहेछौ,हैन त ?” उसले त्यो क्रा अर्कै ढङ्गले गर्न सक्थ्यो होला । आफूक्याविधि कमजोर भइसकिएछ भन्ने कुरा थाहा पाएपछि गिम्पेईकोगहभरि आँसु भरिए । त्यस विद्यार्थीको एक धक्काले उसलाई तटमुनिलडाइदिएको क्रा सोच्नु पनि हरे शिव ! क एक हातले ताजा घाँससमाएर र अर्काले दुखिरहेको कुम मल्दै बसिरहँदा गोर्धालको गुलाफीटलक उसका खुम्चिएका आँखामा बिस्तारै पर्न गयो ।

त्यो केटी आफ्नो कुकर लिएर उही भिरालो बाटैबाटो फर्केरआउनु असम्भव थियो । क गिड्क्गो रूखको बाटो फेरि आउन सक्छेकिनभने त्यस विद्यार्थीले भोलिपल्ट नभएसम्म सँग सम्पर्क गर्न सक्नछैन । तर अब गिम्पेईले केटालाई रचिनसकेपछि केटो कहिल्यै त्योआरालोमा वा तटमा देखा पर्ने छैन । उसले व्यर्थमा तटर्वारपरि लुक्नेठाउँ खोज्यो । उसका आँखाअगाडि सेतो स्वेटर र रातो धर्का भएकोजिन्स भिरेकी केटीको छोव आयो । उसको मस्तिष्कमा गुलाफी आकाशछाएजस्तो भयो ।

लदम्ब्ट पिप कक

“हिसाको ! हिसाको !” क अवरुद्ध स्वरमा करायो । उसलेहिसाको तामाकीको नाम भनेर बोलायो ।

एकपल्ट क हिसाकोलाई भेटन भनी ट्याक्सी चढ्न लाग्दासहरको आकाश सूर्यास्त हनुभन्दा धेरै अघ-दिउँसो करिब तीन बजे-नैगुलाफी देखिन थालेको थियो । आफूछेउको बन्द भ्यालबाट हेर्दाआकाश नीलो रडमा राङ्गएको थियो भने गाडी चालकको तल भझारिएकोभ्यालबाट आकाश फरक रडको देखिन्थ्यो ।

“आकाश अलिक गुलाफी देखिन्न र ?” गिम्पेईले चालककोकमतर्फ ढल्केर सोधेको थियो ।

“त्यस्तै देखिन्छ ।”

चालकलाई त्यो कुन रडको हो भन्ने क्राले खासै फरक नपारेकोजस्तो लाग्थ्यो ।

“के त्यो गुलाफी देखिन्न र ? किन, आश्चर्य लाग्यो ? मेराआँखाले मात्र त्यस्तो देखेजस्तो लाग्यो, हो ?”

“होइन, तपाईंको आँखाको दोष होइन ।”

क अगाडि ढल्किँदा उसलाई चालकका पुराना कपडा ह्वास्स गनाए ।

त्यसपछि क ट्याक्सी चढ्दा दुई थरी संसार भएको करानसम्झी रहँदैनथ्यो : एउटा पहँलो छाँटको गुलाफी र अर्को पहेँलोछाँटको नीलो संसार । उसले आफ्नो भ्यालबाट हेर्ने गरेका क्राहरूसायद नीलो रडका थिए तर त्यसको उल्टो चालकले तल झारेकोभययालबाट हेर्ने गरेका क्राहरू अलि गुलाफी देखिएका होलान्‌ । त्योसामान्य व्याख्या थियो तर गिम्पेई कुन क्रामा कायल भयो भनेआकाश, पर्खालहरू, बाटाहरू र सडकछेउका रूखका मूल भागहरू पनिवास्तवमा यही अनौठो गुलाफी रडमा पोतिएका थिए । वसन्त तथापतझरका मौसममा कतिपय ट्याक्सीहरूमा चालकको भयाल खुलारहने र पछाडिका भयालहरू बन्द रहने गर्छुन्‌ र आफू जाने हरेकठाउँका लागि ट्याक्सी लान गिम्पेईको साधनले नभ्याए पनिहरेकपल्टका सवारी अथवा यात्राले उसको अनुभूतिमा थप बलपुग्याइरहेको हुन्छ ।

छ यो कुरा मानेर बस्यो कि चालकको संसार न्यानो गुलाफी रयात्रुको संसार चिसो नीलो हुन्छ र गिम्पेई एक यात्रु थियो । वास्तवमा,संसार सिसाबाट हेर्दा बढी सफा देखिन्छ, सायद हावामा उड्ने धृलोलेटोकियोको आकाश र सडकहरूलाई गुलाफी रङ प्रदान गरिरहेको थियो ।

आफ्ना कृहिनाको बलमा चालकको सिटपछाडि ढल्किएरगिम्पेईले आफ्नो गुलाफी संसारलाई नियाल्दै स्थिर वायुले प्रदान गर्नेन्यानोबाट दिक्क मान्थ्यो । क चालकर्माथ “ए !” भनी कराउँदै फझम्टन

नमम्छ पिर क्वक

चाहन्थ्यो । निस्सन्देह यो कनै कुराप्रति विद्रोह गर्ने अथवा त्यसलाईहुँकार्ने उसको इच्छाको प्रतीक थियो तर उसले चालकलाई अँठयाएकोभए मानिसहरूले उसलाई बौलाहा भन्ठान्थे । तैनि सहर र आकाशसामान्यतया दिउँसोको प्रकाश छँदै पानि हल्का गुलाफी देखिने हुँदागिम्पेईले आफ्नो डरलाग्दो अनुहार आफ्नो अगाडि अकस्मात ल्याउँदासमेत कुनै पनि चालक फदेखि त्रसित देखिँदैनथ्यो ।

वास्तवमा, गिम्पेईसँग डराउनुपर्ने कुनै कारण ने थिएन । उसलेयी पहेँला, गुलाफी र नीला देखिने विपरीत खाले संसारहरूलाईसर्वप्रथम हिसाकोलाई भेट्न जाँदा अनुभव गरेको थियो र क सघ्रैँ यसैगरी चालकको पर्छाड ढल्केर बस्ने गर्थ्यौ । चालकका पुराना लुगालेहिसाकोको नीलो फनी पोसाकको सम्झना गराउने त्यस पहिलोसमयपश्चात्‌ उसले ट्याक्सीमा सघ्वैं हिसाकोका बारेमा सोच्ने गर्थ्यो ।हरेक चालकसँगै उसको गन्ध आउँथ्यो, चालकले नयाँ लुगा भिरेका भएपनि फरक पर्दैनथ्यो ।

पहिलोपल्ट गुलाफी रङको आकाश फेला पारेको बेला गिम्पेईशिक्षक पदबाट निकालिएको थियो र हिसाकोले स्कूल फेरिसकेकी थिईजसले गर्दा उनीहरू लुकीछिपी भेट्न बाध्य भए । त्यसो हुनुअगावै पानियस्तो खतरा महसुस भएर उसले एकपल्ट हिसाकोसँग साउती गरेकोथियो, “यो कुरा मिस ओन्दालाई कहिल्यै नभन है । कहिल्यै होइन ! योहामी दुईबीचको गोप्य कुरा मात्र हो !” मानौं उनीहरू लुकीछिपी भेटनथालिसकेभैँ हिसाको लजाई ।

“यदि गोप्य क्रा कायम गर्न सके मीठो र आनन्ददायी हन्छ तरएकपल्ट पोल खुलिसकेर्पाछ बदलामा यसले हानि पुग्याउन सक्छ ।”

गालामा खाल्डा परेकी हिसाकोले आँखा उठाएर गिम्पेईलाईकड्के नजरले हेरी । उनीहरू कक्षाकोठाबाहिरको हलको एक कुनामाथिए । बाहिर एउटी केटी पात भ्याम्म भएको पेयुँको रूखको हाँगामामानौँ कनै फलामे डन्डीमा उफ्रेझै उफ्रेर फनन्न फर्की । त्यो हाँगायसरी हल्लियो कि पातहरूको आवाज हलका भयाल हुँदै भित्रैसम्मसुनियो ।

“प्रेमीहरूका अरू कुनै साथी हुँदैनन्‌ । ठयाप्पै कोही हुँदैन ! सृश्चीओन्दा पनि अहिले हाम्रो शत्रु-बाहिरी दुनियाँका आँखा र कान-भइसकी !”

“तर म उसलाई पक्कै आफ्नो क्रा भन्न सक्छु, होइन त ?”

“अहँ ! भन्न हुँदैन !” गिम्पेईं चनाखो भई यताउति हेस्यो ।

“सहानुभूति राखेर के बिग्रेको छ ? भनी उसले सोध्दा मलाईदिक्क लाग्छ । मलाई लाग्छ म यो कुरा गोप्य राख्न सक्तिनँ ।”

शलन्निट पिरे लकक्कि

“तिमीलाई कनै साथीको सहानुभूति किन चाहिन्छ र ?”गिम्पेईले कडकेर भन्यो ।

“म उसलाई भेटेपछि पक्का कराउन थाल्छु । हिजो घर फर्केपछिमेरा आँखा रोएर सुन्तिसकेका थिए र मैले तिनलाई पानीले पखाल्नेप्रयास गरेँ । गर्मी याममा त फ्रिजमा बरफका ढिक्काहरू हुन्छन्‌ र कुनेसमस्या हुँदैन तर ”

“निरर्थक क्रा नगर ।”

“तर म यो कुरा सहन सक्तिनँ ”

“हेर तिम्रा आँखा ।”

हिसाकोले केही नभनी आँखा उचाली। तर क उसलाईहेरिरहेकी थिइन । उसको हेराइले गिम्पेईले उसका आँखामा हेरोस्‌ भन्नेजनाउँथ्यो । तर केटीको शरीरप्रति सजग भएपछि क मौन भयो ।

हिसाकोसँगको सम्बन्ध यहाँसम्म पुग्नुअघि हिसाकोको परिवारबारेजानकारी लिन उसले नोबुको ओन्दालाई समाउने विचार गरेको थियो ।जे भए पनि हिसाकोले भनेकी थिई-म ओन्दालाई सबै कुरा बताउनेगर्छु । तर ओन्दामा यस्तो केही थियो जसले गर्दा क समक्ष पुग्नगारो मान्थ्यो । उसलाई हिसाकोबारे केही सोध्दा त्यसले आफ्नो मनमाभएको कुरा खुस्किने हो कि भन्ने डर थियो । ओन्दा असल छात्रा थिईतर निकै स्वतन्त्र खालकी थिई ।

एकपल्ट आफ्नो कक्षामा गिम्पेईले ठूलो स्वरमा युकिचीफुकजावालिखित य्रोबल रिलेसतसिप्स बिट्नित मेत यान्ड दुमित (पुरुषट महिलाबीच यामाजिक सम्बन्ध नामक पुस्तकबाट केही पाठ पढेकोथियो । उसले त्यहाँको हास्यात्मक पड्क्तिबाट सुरु गच्यो, “दुई सय गजअथवा बढीको दूरीपछि दम्पती सँगसँगै हिँडन सक्छन्‌ ।” अनि क पढ्दैगयो : “उदाहरणका लागि, अहिले पनि श्रीमान्‌ बाहिर जान लाग्दाजवान श्रीमतीले बिछोड मनाउने अथवा युवा श्रीमानले बिरामी पत्नीकोराम्रो स्याहार गर्ने क्रालाई सास्सस्राले अनुचित र अपमानजनकठान्नेजस्तो व्यर्थको पुरावशेष क्रा सुन्न सकिन्छ ।”

अधिकांश छात्राहरू गलल्ल हाँसे पनि ओन्दा हाँसिन ।

“मिस ओन्दा, तिमी हाँसरहेकी छैनौ त, कसो ?” गिम्पेईलेभन्यो । ओन्दाले जबाफ फर्काइन ।

“मिस ओन्दा, तिमीलाई यो क्रा हाँसउठतो लागेन ?”

“अहँ, लागेन ।”

“अचम्म छ तिमी अरूसँग किन मिल्न सक्तैनौ । तिमीले नमानेपनि उनीहरूले प्रस्टतया यसलाई रमाइलो मानिरहेका छन्‌ ।”

“म चाहन्नँ । मेरो विचारमा अरूसँग हाँस्नु नराम्रो होइन तरमैले मान्तकै लागि हाँस्नुपर्ने त छैन नि ?”

अनरम्न्क पिट सयक्लिर

“तिमी बित्यामा बहस गरिरहेकी छ्यौ,” गिम्पेईले िढिँदै भन्यो ।“मिस ओन्दाले यसलाई रमाइलो मानिन । के तिमीहरूलाई रमाइलोलाग्यो ?”

कक्षामा मौनता छायो । गिम्पेईले अगाडि भन्दै गयो, “उसलाईयी पाठहरू रमाइला लागेनन्‌ । युकिची फुक्जावाले ती १५९६ मा लेखेतर लडाइँ सकिसकेर्पाछ पनि पढ्दा मिस ओन्दालाई त्यसमा मज्जालागेन । साँच्ची, मलाई आलिक अनौठो लागिरहेको छ ।”

एक्कासि व्याख्या गर्दागर्दै गिम्पेईले झर्किएर भन्यो, “केतिमीहरूमध्ये कसैले मिस ओन्दालाई हाँसेको देखेका छौ ?”-सट्टामाउनीहरूले झन्‌ उल्किएर हाँस्तै जबाफ दिए :

“हजुर, मैले देखेकी छु ।”

“मैले पनि देखेकी छु ।”

“हजुर, क निकै हाँस्ने गर्छे ।”

पछि गिम्पेईलाई लाग्यो कि हिसाकोको व्यक्तित्वमा क्नै छिपेकोतत्वले ओन्दालाई तानेको थियो-उसमा सायद उही रहस्यात्मकआकर्षण थियो जसले गिम्पेईलाई उसलाई पछ्याउन र उसलाईगिम्पेईको पछ्याउने करा स्विकार्न बाध्य तुल्यायो । हिसाकोको नारीत्वमानौं अकस्मात्‌ बिजुलीको झडकाले झैं झकभझकाइदिएको थियो ।उसले गिम्पेईप्रति समर्पण गर्दा स्वयं गिम्पेई पनि कम्पित भयो र अन्यकेटीहरू पनि क जस्तै छन्‌ कि भनी घोत्लिंयो ।

हिसाकोलाई गिम्पेईको जीवनकी पहिली आइमाई भन्न साकन्छ ।उसकी चेली हँदाको समय, जुन बेला पनि उसले त्यसलाई माया गर्थ्यो,अहिले आएर उसको जीवनको आत सुखद भएजस्तो लाग्थ्यो । बुबाजीवित छँदै मामाकी छोरी यायोईसँगको बाल्यकालीन क्षाणक आवेगनिश्चय नै चोखो भाव भए पनि त्यसलाई मायाप्रेम भन्न सकिन्न ।

गिम्पेईले एक थरी समुद्री माछाबारे देखेको सपना कहिल्यै बिर्सनसकेन । क त्यातखेर नौ अथवा दस वर्षको थियो र उक्त सपनाबारेनिकै प्रशंसा पाएको थियो । उसले सपनीमा आफ्नो गाउँनाजककोसमुद्रमाथि ठूलो जहाजसरि विमान तैरिरहेको देख्यो। तल लगभगमसीभौँ काला छालहरू थिए । तर अझ नाजकबाट नियाल्दा त्यो एउटाबडेमानको समुद्री माछो भएको पाइयो । त्यो माछौ छालमाथि उफ्रेरआकाशमा उडेको थियो र लगत्तै अरू माछा पनि आए सबैतिरमाछाहरू छालमाथि उाफ्ररहेका थिए ।

“आहा ! कति ठूलो माछा !” गिम्पेई ब्यैँकझनुअघि कराएको थियो ।

“राम्रो सपना, गजबको सपना, गिम्पेई । यसको अर्थ हो तिमीसंसारमा माथि उठनेछौ,” मानिसहरूले उसलाई भने ।

ठ्म्न्ट पिर ल्व्क्कि

अघिल्लो दिन यायोईले उसलाई दिएकी तास्बरहरूको किताबमाएउटा विमानको चित्र थियो तर गिम्पेईले वास्तविक विमान कहिल्यैहेरेको थिएन र तिनताक त्यस्ता क्राहरू भए तार्पन अब ठूलठूलाहवाईजहाजहरू बनिसकेकाले ती सम्भवतः लोप भइसकेका छन ।गिम्पेईले देखेको विमान र माछासम्बन्धी सपना उसको अतीतको कुराभइसकेको थियो । उसले त्यस सपनालाई जीवनको सफलताभन्दायायोईसँग बिहा हुने शृभसाइतको रूपमा लिएको थियो। क सफलभएन । उच्चमार्ध्यामक विद्यालयमा जापानी भाषाको शिक्षकको पदमाकायमै रहेको त्यसको केही सम्भावना हुन्थ्यो । उसमा न विशाल समुद्रीमाछाभझौँ मानवताका छालबाट उम्कने शक्त थियो न फक अरूमानिसका टाउकार्माथ हावामा उड्न सक्ने मानिस नै थियो । उसकोभाग्यमा काला छालमा डुब्नु लेखिइसकेको थियो । हिसाकोका लागिउसको जीवनमा गोप्य भावहरू खेल्न थालेपछि खुसी एक क्षणका लागिआएको थियो । तर त्यसर्माथ दर्भाग्यको छाया त्यातकै चाँडो पर्न गयो ।ओन्दाको अभियोग गम्भीर थियो मानौँ गिम्पेईले भविष्यवाणी गरेभौँओन्दालाई बताइएको गोप्य क्राले वास्तवमा उनीहरूसँग बदला लिनथालेको थियो ।

कक्षामा घटेको त्यस घटनापछि गिम्पेईले हिसाकोतर्फ नहेर्नखोजेको थियो तर उसका आँखा आफ्नै पारामा ओन्दाको डेस्कतिरफर्केर जान्थे । उसले ओन्दालाई एकपल्ट स्कुलको खेलमैदानको कुनामाभेटन बोलाएर गोपनीयता कायम राख्न विनम्र पाराले आनि धम्क्याउँदैआग्रह गच्यो । तर उसले गिम्पेईलाई दोषी ठहराई । उसले त्यसो गर्नुकाकारण न्यायका लागि नभई फप्रतिको घुणा र उसको दोषसम्बन्धीप्रबल भावनाले गर्दा हो ।

“तपाईं नेतिकताविहीन हुनुहुन्छ,” ओन्दाले ठाडै भनी ।

“कुरा त्यसको विपरीत रहेछु । तिमीलाई र केवल तिमीलाईभनिएको गोप्यता खोल्नुजत्तिको अनैतिक काम के हुन सक्छ र ?तिमीभित्र कुने बिखालु कीरा, कुनै बिच्छी घस्रिरहेको हुनुपर्छ !”

“मैले कसैलाई गोप्य भनेकी छैन ।”

तर ओन्दाले लगत्तै प्राचार्य र हिसाकोका बुबालाई पत्र लेखी ।लेखक बेनामी थियो र पत्रहरूको अन्त्यमा 'बिच्छीका तर्फबाट' भन्नेवाक्यांश लेखिएको थियो ।

गिम्पेई हिसाकोलाई उसैले रोजेको ठाउँमा लुकीछिपी भेटन बाध्यभयो । हिसाकोले आफ्ना बुबाले युद्धपर्छाड किनेको भन्ने घर पहिलेकोकाँठमा थियो तर युद्धअघिको सहरभन्दा टाढाको आवास आगाले सखापपारिदिएको थियो र आंशिक रूपले भत्केको गिट्टी अथवा रोडा

लर्निङ पिप लल

(करङ्क्रिट)को पर्खाल मात्र ठाडइरहेको थियो । हिसाको गिम्पेईसँग यसैपर्खालपछाडि दुनियाँको नजरबाट सुर्राक्षत भेटन चाहन्थी । युद्धमा ध्वस्तभएको बहत्‌ आवासीय क्षेत्रमा अनेक घरहरू निर्माण भएका थिए ।त्यहाँ केही मात्र खाली, भत्केका जग्गाहरू थिए । त्यस्ता भग्नावशेषमाएकताका खतरनाक र अनौठो वातावरण भएको मानिए पनि अहिलेत्यस्तो वातावरण थिएन र सो स्थानबारे मानिसहरूले बिर्सिसकेकाथिए । त्यहाँ पलाएको अग्लो घाँसले दुवै क्रालाई ओझेल पारिसकेकोथियो । हिसाकोलाई त्यहाँ एक प्रकारको सुरक्षा भावको अनुभव भएकोहोला किनभने फ केवल एउटी स्कूले छात्रा मात्र थिई र उक्त स्थानमाएकताका उसको घर हुने गर्थ्यो ।

हिसाकोका लागि गिम्पेईलाई चिठी लेख्नु गारो थियो भने उसकालागि हिसाकोलाई चिठी पठाउन्‌ अथवा घर वा स्कूलमा फोन गर्नु पनिअसम्भव थियो। न उसले कसैलाई उसकहाँ चिठी लैजान नै भन्नसक्थ्यो र त्यसैले क हिसाकोसँग लगभग पूर्णतया सञ्चारविहीन भएकोथियो । तर हिसाको गिम्पेईले खाली जग्गाको पर्खार्लाभत्र चकले कोर्नेगरेका क्राहरू पढ्ने गर्थी । उनीहरूले अग्लो पर्खालको मुनि आफ्नासन्देश लेख्ने सल्लाह गरेका थिए । त्यहाँ घाँसले छोपिएको लेखाइ कसैलेहेर्न सक्तैनथ्यो । स्वाभाविक छ कि त्यहाँ कुनै जटिल क्रा लेख्नसकिँदैनथ्यो र उसले हिसाकोसँग भेट्न चाहने समय र दिन जनाउनेअङ्ग मात्र लेख्न सक्थ्यो । तैर्पान यसले गोप्य सूचनापाटीको कामगरिरहेको थियो र कहिलेकाहीँ गिम्पेई हिसाकोले लेखेको करा पढ्नत्यहाँ आउँथ्यो । हिसाकोलाई भेट्ने समय मिलेको खण्डमा उसले खाससन्देश पठाउने अथवा तार पठाउने गर्थी तर गिम्पेईले समय र दिनधेरै अगावै पर्खालमा लेख्नुपर्ने र हिसाकोले सहर्मात गरी लेखेको सन्देशहेर्नुपर्ने हुन्थ्यो । उसर्माथ कडा निगरानी हुने गर्थ्यो र राति विरलैघरबाहिर निस्कन पाउँथी ।

गिम्पेईले ट्याक्सीमा पहिलोपल्ट गुलाफी र नीलो गरी दुई संसारफेला पारेको दिन भएको उनीहरूको जम्काभेट हिसाकोले जुराइदिएकीथिई । क पर्खालसँगैको घाँसमा निहरेर पर्खिरहेकी थिई । उसलेहिसाकोलाई एकपल्ट भनेकी थिई, “यस पर्खालको अग्लाइ हेर्दा तिम्राबुबा निकै पुरानो विचारका र अभैत्री स्वभावका व्यक्ति हुनुहुन्थ्यो जस्तोछ। मेरो विचारमा यसमाथि काँचका टुक्राहरू र माथि फर्काइएकाकीलाहरू पनि थिए क्यार ।” यसका वरिपरि बनाइएका नयाँ एकतलेघरहरूबाट पर्खर्लिभत्र हेर्न सकिन्नथ्यो । सायद नयाँ शैलीले गर्दा होला,पश्चिमा शैलीको एक मात्र दुईतले घर यात होचो थियो कि दोस्रोतलाबाट पानि निहरेर हेर्दा बगँचाको एक तिहाइ भाग मात्र देखिन्नथ्यो ।यस क्राबाट सचेत रहेकी हिसाको पर्खालनेरको भागमा बसेकी थिई ।

लनस्न्क पि ज्च्क्लि

त्यहाँ कूनै ढोका थिएन । सायद त्यो ढोका काठको थियो र आगोमासखाप भइसकेको थियो होला । जग्गा बिक्रीमा नभएकाले गर्दा कोहीपनि उत्सुकतापूर्वक त्यहाँ आउने सम्भावना थिएन र गिम्पेई तथाहिसाको त्यहाँ दिउँसो तीन बजे पनि लुकीछिपी भेट्न सक्थे ।

“त्यसो भए तिमी स्कूलबाट घर फर्कदै छ्यो, हो ?” गिम्पेईउसको टाउकोमा आफो हात राखी टुक्रुक्क बसेर उसलाई आफूतिरतान्यो अनि केटीका पहेँला गाला आफ्ना हातले समायो ।

'थ्ेरैबेर भएको छैन । उनीहरू दिनहुँ मैले स्कुल छाडने समयबारेबुझिरहन्छन्‌ ।”

“थाहा छ ।”

“मैले टेल अफ हेइके (हेइकेको कशषासम्बन्धी एउटा लेक्चरकालागि बस्नुपर्छ भने पनि मेरो परिवारले मलाई जान दिन्नन्‌ ।”

“साँच्चै हो र ? के तिमीले पर्खेको निकैबेर भइसक्यो त ! तिम्रोगोडा निदाए होलान्‌ ।” गिम्पेईले उसलाई आफ्नो काखामा उचालेर राख्यो ।दिनको उज्यालोमा लाज मान्ने हिसाको त्यहाँबाट फेरि चिप्लेर तल बसी ।

“यो तपाईंका लागि हो...”

“के हो ? पैसा ? कहाँबाट ल्यायो ?”

“तपाईंका लागि चोरेर ल्याएकी,” हिसाकोले आँखामा चमकल्याउँदै भनी । “यसमा सत्ताइस हजार येन छ ।”

“तिम्रा बाको पैसा हो ?”

“मैले यो पैसा आमाको कोठामा भेट्वाएँ ।”

“मलाई यो पैसा चाहिँदैन । तिमी फर्काएर लैजा अन्यथा तिमीसमातिन्छयौ ।”

“उहाँहरूले मलाई समाए भने म घरमा आगो लाइदिन्छु । मलाईत्यसको वास्ता हुने छैन ।”

“पागल नबन । जाबो सत्ताइस हजार येनका लागि एक करोडमोल पर्ने घर कसले जलाउँछ र ?”

“आमाले बुबादेखि लुकाउनुभएजस्तो छ त्यसैले उहाँ यसबारेकुनै हल्ला मच्चाउनुहुन्न । थाहा छ, मैले यो निकै विचार गरेर मात्रैलिएँ । मलाई यो ल्याएको ठाउँमा फर्काएर राख्न बढी डर लाग्छ। मपक्का पनि काम्न थालेर स्मातिन्छु ।”

हिसाकोले गिम्पेईलाई चोरेर ल्याएको पैसा दिएको यो पहिलोपल्टथिएन । यसबारे उसले उचालेको थिएन, केटीले आफैँ त्यो कदमचालेकी थिई ।

“तर म आफैँलाई धान्न सक्छु । मेरो विर्श्वावद्यालय पढ्ने एकजना साथी छे जो आरितानामक कम्पनीका अध्यक्षकी सेक्रेटरी छे।कहिलेकाहीँ आरिताले मलाई अध्यक्षीय भाषण तयार गर्न लगाउँछन्‌ ।”

अनम्न्ट पिया ल्कक्कि

“आरिता ? उनको पहिलो नाम के हो ?”

“उनी औतोजी आरिता नाम गरेका एक बृढा मानिस हुन्‌ ।”

“हे परमेश्वर ! उनी मेरो नयाँ स्कुलको सञ्चालक समितिकाअध्यक्ष हन्‌ । मेरा बुबाले श्रीमान्‌ आरितालाई त्यस स्कूलमा सरुवा गर्नआग्रह गर्नुभएको थियो ।”

“ए,होर?”

“तपाईं सञ्चालक सामतिका अध्यक्षले दिने भाषणहरू लेख्तैहुनुहुन्छ तर मलाई भने थाहा थिएन !”

“त्यही नै जीवन हो, होइन त ?”

“हजुर, मलाई पानि त्यस्तै लाग्छ। थाहा छ, कहिलेकाहीँचहकिलो जून लागेका रातहरूमा जून हेरिरहँदा, मलाई लाग्छ तपाईपनि जून हेर्नुहुन्छ... र चिसो र बतास चलिरहेको बेला तपाईंएक्लैएक्ले आफ्नो अपार्टमेन्टमा रहनुहुँदा मलाई चिन्ता लागेर आउँछ ।”

“सेक्रेटरीले मलाई भनेअनुसार बृढा आरिता एक थरी भयलेग्रस्त छन्‌ । सेक्रेटरीले मलाई भाषणहरूमा 'श्वीमती' र 'बिहा' जस्ताशब्द सकेसम्म कम प्रयोग गर्न भनेकी छे । उसले कन्या स्कूलमा दिइनेभाषणमा यी शब्दहरू घुस्न सक्ने अपेक्षा गरेकी होली । के भाषण दिँदाअध्यक्ष स्नायुरोगी जस्ता देखिन्थे र ?”

“अहँ, मैले त्यस्तो ख्याल गरिनँ ।”

“मेरा विचारमा उनी देखिँदैनथे । सार्वजनिक कार्यक्रममा तत्यस्तो देखिन्नथे,” गिम्पेईले आफैं टाउको हल्लायो ।

“स्नायुरोगी । के भन्नुभएको ?”

“स्तायुरोगी पनि अनेक प्रकारका हुन्छन्‌ । हुन सक्छ हामी पनिस्तायुरोगी हौँ । बताएँ ?” गिम्पेईले भन्यो । हिसाकोका स्तन खोज्दैगिम्पेईले आँखा चिम्म गप्यो र उसको दिमागमा आफ्नो घरनजिककोगहुँको खेत आयो । किसानले प्रयोग गर्ने घोडामा पिठयूँ नाङ्गो पारेरबसेकी एउटी आइमाई गहुँको खेतसँगैको बाटोमा घोडा कृदाउँदै आई ।त्यस आइमाईले घाँटीमा अगाडि गाँठो परेको सेतो रुमाल बेरेकी थिई ।

“तिमी मेरो घाँटी निमाठेर मार्न सक्छौ ... म घर जान चाहन्नँ,”हिसाको कामुक स्वरमा फुसफुसाई । गिम्पेई आफ्नो एक हातकाऔँलाले उसको घाँटी अँठचाइरहेको पाएर र्चाकत भयो । उसले अर्कोहात उसको गला नाप्न प्रयोग गप्यो । त्यो नरम थियो, उसको औँलाकाटुप्पाले यसको वारपार घेरा बनाई छोए । गिम्पेईले पेसाको पोकोहिसाकोको लुगामा झाज्यो । केटीको भने स्तन तन्किएर क पछि सरी ।

“तिमी ज्ञानी बनेर पैसा घर लैजा ... मलाई डर छकि यस्तोकाम गर्ने हो भने तिमी अथवा म कुनै अपराध गर्न पुग्छौँ होला । के

आकम्न्क पि२, तमक्क

ओन्दाले मलाई अपराधी भएको दोष लगाइन ? उसले आफ्नो पत्रमामैले यात धेरै झूटो बोलेँ र मेरो चरित्र यति अन्धकारमय छ कि मैलेपक्कै पनि केही गम्भीर अपराध गरेको हनुपर्छु भनी लेखेकी छे।तिमीलाई थाहा भएन र ? तिमीले आजभोलि उसलाई भेटेकी छ्यौ ?

“अहँ, छैन । उसको कुनै चिठी पनि पाएकी छुइनँ । मलाई कमन पनि पर्दिन ।”

गिम्पेई केहीबेर शान्त रह्यो । हिसाकोले गिम्पेईलाई बस्नकालागि नाइलनको एक चारपाटे टुकडा ओछ्याइदिई। उसलेत्यसभित्रबाट भइँ चिसो भएको महसुस गप्यो । साथै चिसो घाँस तथाभझारपातको गन्ध पनि आइरहेको थियो ।

“मलाई तपाईंले फेरि पछ्याइदिए हुन्थ्यो । मलाई मेसै नदिईपछ्याउनुहोस्‌ । म स्कूलबाट फर्कदै गर्दा तपाईंबाट पिछा गरिएको मनपराउँछु । थाहा छ, मेरो नयाँ स्कुल पहिलेभन्दा टाढा छ ।”

“र तिमी मलाई त्यो भव्य ढोकाअगाडि पहिलोपल्ट देखेजस्तोगर्लेक, होइन त ? तिमी मलाई फलामे ढोकाको अर्को पट्टिबाट हेरेरलजाउनेछदौ !”

“होइन । म तपाईंलाई भित्र निम्त्याउनेछु ! मेरो घर यति ठूलोछ कि तपाईं भेटिनुहुन्न । म यसबारे विश्वस्त छु । मेरो कोठामा समेततपाईंलाई लुकाउन सक्नेर्जात ठाउँ छ ।”

गिम्पेईले आफूभित्र खुसीको लप्का उठेको महसुस गप्यो र छिट्टैने उसले केटीको योजनालाई व्यवहारमा त उताप्यो तर हिसाकोकोपरिवारले चाल पाइहाल्यो ।

त्यसपछि महिनौँ र वर्षौंसम्म क र हिसाकोबीच दूरी रहिरह्यो ।तैनि अहिले त्यस छात्रले उसलाई तालको किनारबाट तलधकालिदिएपछि गोर्धालको हल्का लालिमालाई हेर्दै पल्टिरहँदा उसकोमुखबाट हिसाकोकै नाम फुत्क्यो । “हिसाको, हिसाको,” क टीठलाग्दोस्वरमा करायो । अपार्टमेन्टमा फर्केपछि उसले आफ्ना कम र घुँडाकापाङ्ग्रामा चोट लागेर रातै भइसकेको पायो : क घसारिएको किनारकोपाखो उसको आफ्नो लम्बाइभन्दा झन्डै दोब्बर थियो ।

भोलिपल्ट साँझ गिम्पेईलाई गिड्क्गो रूख लहरै उभिएकोभिरालोमा त्यस केटीलाई फेरि हेर्न कृतकृती लाग्यो ! केटी भने उसकोपछ्याहटबाट ठ्याप्पै चिन्तित नभएजस्ती नै थिई, गिम्पेईले केटीलाईकसरी हानि पुग्याउन सक्छ र भनी दुखसाथ सोच्यो ! उसको दुखजङ्गली हाँस आकाशमा उडेपछिको दुख जस्तो थियो अथवासमयरूपी उज्यालो खोला बग्दै गएको हेर्दा उत्पन्न दुख जस्तो थियो ।उसको आफ्ने जीवन पानि भोलि अन्त्य हुन सक्छ र न यो केटी नैसदाका लागि सुन्दर रहिरहन सक्छे ।

अन्वव्क 90 ०

तर गिम्पेईले अघिल्लो दिन छात्रसँग कुरा गरेर चिनजानगरिसकेकाले फक न गिड्क्गो रूखमुनि भिरालामा भौँतारिन सक्थ्यो नकेटाले केटीलाई पर्खबस्ने किनारमा गई बस्न सक्थ्यो । त्यसैले उसलेरूखैरूख भएको पेटी र एक सामन्तको बङ्गलाको बीच रहेको खाडलमालुक्ने निर्णय गप्यो । यदि कुनै प्रहरीले उसलाई सोध्यो भने उसलेआफ्नो गोडामा चोट लागेको र आफू रक्सी खाएर खाडलमा लडेकोअथवा कुने गुन्डाद्वारा त्यसमा फालिएको भन्न सक्थ्यो । मात्तिएको भन्नुबढी सुर्रक्षत बुझिएकाले सास गनाओस्‌ भनी गिम्पेईले घरबाटहिँडनुअघि अलिकति पिएर बाटा लागेको थियो ।

गिम्पेईले अघिल्लै दिन खाडल हेरेको थियो र त्यो उसलाई गहिरोलाग्यो तर भित्र छिरेपछि उसले त्यो चौडा तर निकै ्गहरो नभएकोपायो । त्यसको दुवै छेउ एकदम पक्की पर्खाल थिए भने भइँ पानि ढुङ्गालेछाएको थियो । ढुङ्गाबीचका पिराहरूमा घाँस उम्रेको थियो र गत वर्षकाकृहिएका पातहरू भइँमा पत्रैपत्र बनेर र्साडरहेका थिए । सडकछेउकोपर्खालमा टाँसिएर बस्ने हो भने माथि भिरालोबाट आउनेहरूले उसलाईहेर्न सक्तेनथे । क त्यहाँ बीसतीस मिनेट लुकेर बसिरहँदा उसलाईपर्खालको कुनै ढुङ्गालाई किटिक्क टोक्ने इच्छा जागेर आयो ! उसलेढुङ्गाहरूका बीच एउटा बैजनी फूल फुलिरहेको देख्यो र घास्रएर आलनजिक पुगेपछि उसले आफ्नो मुख खोली दाँतले थोरै टोकेर निल्यो !त्यो निल्न गारो पप्यो र गिम्पेईले कष्टसाथ आफ्ना आँस्‌ थाम्ने प्रयासगप्यो ।

केटी भिरालाको फेदमा आफ्नो कक्रसँग देखा परी । आफ्नापाखुरा फिँजाएर र ढुङ्गाको छेउछेउ समाउँदै गिम्पेईले बिस्तारै टाउकोउचाल्यो । उसलाई पर्खाल भत्किने लागेजस्तो भयो, उसका हातकामिरहेका थिए भने मुटु ढुङ्गाहरूलाई ठोकेभैँ धडकिरहेको थियो ।

केटीले अघिल्लो दिन लाएकै सेतो स्वेटर भिरेकी थिई । तरउसले जिन्सको सट्टा गाढा रातो स्कर्ट लाएकी थिई र उसले लाएकाजुत्ता पनि पहिलेभन्दा राम्रा थिए । सेतो र रातो रड स्वच्छ हरियारूखहरूबीच लहराउँदै आए । क गिम्पेईको टाउकाको ठीक माथिआइपुग्दा उसको हात गिम्पेईका आँखाअर्गाड थियो । छालाको रड गोरोथियो भने उसका पाखुरा अझ धेरै कोमल । उसको आकर्षक चिउँडोनियाल्दै गिम्पेईले सराहनास्वरूप कराउँदै आँखा चिम्म गप्यो। अनिकेटालाई देखेर क बेस्सरी फतफतायो, “ओह, क आएछ ।”

त्यो विद्यार्थी किनारको सिरानमा केटीको पर्खाइमा थियो ।गिम्पेईले भिरालोभन्दा करिब आधाको दूरीमा रहेको खाल्डाको मुनिबाटहेरिरहँदा दुवै जना किनारैकिनार हाँडरहेका थिए । उनीहरू घुँडासम्मको

हे

अग्लो हरियो घाँसमाथि उडिरहेजस्ता देखिन्थे । गिम्पेईले साँझनपरुन्जेल केटी फर्कने बाटो पर्खिरह्यो । तर क ओरालो झरी । सायदत्यस विद्यार्थीले हिजो भेटेको अपरिचित व्यक्तिबारे भनेकाले उनीहरूत्यो बाटो पन्छिएर गएका थिए ।

त्यसदेखि गिम्पेई प्रायः गिड्क्गो रूखहरू भएको भिरालोमाभौँतारिरहनुका साथै घाँसे किनारमा घन्टौं हल्लरहन्थ्यो तर उसलेकेटीलाई भेटेन । उसको ्छावले उसलाई राति पनि झस्काउँथ्यो । नयाँपालुवाहरू छिट्टै नै गाढा हरियो भएर आए र काला नुहेका रूखहरूलेकालोपत्रे सडकमा पर्ने चन्द्रमाको उज्यालोर्माथ डरलाग्दा छायापारिरहेका थिए । उसले महासागरको कालोपनाबाट एक्कासि डराएरजापानी सागरको तटमा स्थित आफ्नो घरतर्फ क्लेलम ठोकेको दिनसम्झेर ल्यायो। उसले खाडलको पीँधमा बिरालाका बच्चाहरूम्याउँम्याउँ गरेको आवाज सुनेर रोकिई मुनि हेप्यो । उसले तिनलाईहेर्न सकेन तर भित्र केही चलमलाएको एउटा बाकस हल्का देखिन्थ्यो ।“यो ठाउँ बिरालाका बच्चाहरू फाल्न साँच्ची नै असल रहेछ,' उसलेमनमनै सोच्यो ।

कसैले भख्ैरै जन्मेका बिरालाका बच्चाहरूलाई बाकसमा राखीत्यहाँ छाडिदिएका थिए । ती कतिवटा थिए क्यार ? बिचरा भोकभोकैमर्ने भए। उसले बिरालाका बच्चाहरूप्रतिको सहानुभूतिमा तिनकोबिलौना सुन्न बसिरह्यो । तर बेलुका भएरपाछि त्यो केटी फेरि कहिल्यैओरालोमा देखिइन ।

जुन महिनाको सुरुतिर उसले भिरालोर्नाजकै खाडलमा जूनकीरीसमात्ने पार्टीको आयोजना हुनेबारे अखबारमा पढेको थियो । खाडलमैभाडाका लागि ढुङ्गाहरू अड्याइराखिएका थिए । उसले त्यहाँ आफ्नोकुक्र घुमाउन लगेकीले उसको घर नजिकै हुनुपर्छ ।

उसको मावलीमा रहेको ताल पनि जनकीरीका लागि प्रसिद्धथियो र गिम्पेईकी आमाले उसलाई ती जूनकीरी समात्न भनी लग्नेगर्थी । क ओछ्यानमा पुगेर जनकीरीहरूलाई झूलमा छाडिदिन्थ्यो ।यायोईले पानि त्यसै गर्थी । उघारै रहेको घ्यार्र खुल्ने ढोकाबाट उसलेअर्को कोठामा यायोईलाई आफ्नो झूर्लाभत्र कसले बढी जूनकीरीसमातेको हो भनी गन्दै गरेको हेर्न सक्थ्यो । जूनकीरीहरू फुतुफुत्‌उडिरहने हँदा यायोईलाई गन्न गारो पर्दथ्यो ।

“गिन-चान, ठग ! तिमी ससघ्रैं ठग्छौ !” यायोई उठेर कतिरमुडकी हल्लाई ।

उसले आफ्ना हातले झूललाई हिर्काउन लाग्दा त्यो हल्लिएरत्यहाँ बसिरहेका जनकीरीहरू चलमलाए, तर भझूलले केही नगर्ने हँदा

10

यायोई बढी उत्तेजित भएर मुडकी नचाउँदै बुरुक्कबुरुक्क उफ्रन थाली ।उसले सानो कस्सिएको पाखुरा भएको गर्मी याममा लाउने किमोनोलाएकी थिई भने उसको स्कर्ट घँँडामाथि गुजमुजिएको थियो जसले गर्दाझूलको तल्लो भाग गिम्पेईतर्फ अचम्मसँग फहराइरहेको थियो । यायोईटाउकोर्माथ नीलो झूल ओढेकी भूतनी जस्ती देखिन्थी ।

“अहिले मसँग तिमीभन्दा बढी जूनकीरीहरू छन्‌ ! पछाडि हेरत !” गिम्पेईले भनेपछि यायोई फनक्क फर्की ।

“वास्तवमा मसँग बढी जूनकीरीहरू छन्‌ !”

उसले पक्कै पनि गिम्पेईभन्दा बढी जूनकीरीहरू जम्मा पारेजस्तीथिई। झूल भझिलिर्कमालिक जल्ने उज्यालाको भारले यताउताहल्लिरहेको थियो ।

गिम्पेईले त्यस साँझ यायोईले लगाएकी किमोनोमा ठूलठूलाधर्काको छिर्का भएको क्रा अझ सम्भिरहेको थियो । तर गिम्पेईकोझूलमा बसेकी उसकी आमा के गर्दै थिई ? के उसले यायोईले त्यत्रोखलबली मच्चाएको भनी केही भनेकी थिई र ? र यायोईसँगै सुतेकीआमाले गिम्पेईकी आमालाई जान भनेकी थिइन र ? यायोईको भाइपनि उनीहरूसँग भएको हुनुपर्छ । तर उसले यायोईको उपर्स्थित रहेकोमात्र सम्झन सक्थ्यो ।

अहिले पनि बेलाबेलामा उसको मावलीर्नाजकको तालमाथि रातिबिजुली चम्केको झझल्को आउँथ्यो । सारा जमिन बिजुली चम्केका तीक्षाणक समयमा उज्यालो भएर आउँथ्यो र त्यसपछिको अँध्यारोमाकिनारमा जूनकीरीहरू देखा पर्थे । तिनको उर्पस्थिति त्यस झझल्कोकोसही अंश थियो होला तर उसलाई ती अनुबोध भएजस्तो शङ्कालाग्थ्यो किनभने बिजुली प्रायः जूनकीरी वरिपरि हुँदा गर्मी याममाचम्किने गर्दछ । उसले जूनकीरीहरूलाई मानिसहरूले तालमा फेलापारेका आफ स्वर्गीय बुबाको आत्मासँग मिलाउने कुनै प्रयास नगरेपनि तालबाट बिजुली हराउनासाथ एक्कासि छोप्ने अँध्यारो क्षणकिञ्चित्‌ अशुभ भएको महसुस गप्यो । उसलाई त्यो खालि झझल्कोभएको थाहा भए पानि राति आकाशले एक्कासि उज्यालो पारेको स्थिरदेखिने विशाल र गहिरो जलक्षेत्रलाई जहिले पनि हेर्दा क प्रकृतिकोविस्मयकारी रहस्य र समयको पीडाले र्थाचएको महसुस गर्थ्यो । मानौँबिजुली उसैमाथि चम्केर उसका वारेपरि हरेक कुरा प्रकाशमय भएकोहोस्‌ ।

हिसाकोसँगको पहिलो विस्मयकारी भेट उस्तै भएको थियो । कुनैबेला हठी र अनुभवहीन रहेकी क बर्दालसकेकी थिई । गिम्पेई पनि कएक्कासि कति ओधी प्रगतिशील भइसकेकीमा र्चाकत थियो र उसलाई

लदन्छ छरे लब

हिसाकोले आफ्ना आमाबुबाको घरमा डोप्याएर लग्दा र आफ सृत्नेकोठामा सुटुक्क लाँदा त्यस्तै कुनै भावना महसुस भयो ।

“यो त साँच्ची नै ठूलो घर रहेछ, हैन त ? कसैले नदेखीकनेकसरी निस्कुँला मलाई थाहा छैन ।”

“म तपाईंलाई बाटो देखाउँछु । तपाईं भ्याल हुँदै तल भर्नसक्नुहुन्छ ।”

“तर यो माथिल्लो तला होइन र ?” गिम्पेई अनकनायो ।

“म केही ओढ्नीहरू अथवा अर्थोकै जोडेर डोरी बनाइदिन्छु ।हेर्नोस्‌ ।”

“तिमीकहाँ कुने कुकर छ ? माफ गर, मलाई कुक्रहरू मनपर्दैनन्‌ ।”

“अहँ, हामीकहाँ कुनै कुक्र छैन ।”

क्रा गरिराख्नुसट्वा हिसाकोले फनक्क फर्केर चम्किला आँखालेगिम्पेईलाई हेरी । “थाहा छु म तपाईंसँग बिहा गर्न सक्तिनँ तरएकपल्टका लागि मात्र म तपाईंसँग आफ्नो कोठामा एक्लै बस्नचाहन्थेँ । मलाई यस्तो गोपनीयता, “घाँसमा लुक्ने काम' मन पर्दैन ।”

“वास्तवमा “घाँसमा लुक्ने काम' भन्ने अभिव्यक्तको शाब्दिकअर्थ हुन सक्छ तर आजभोलि प्राय: यसको अर्थ 'घाँसे मैदानमा' अथवा“चिहानमा' भन्ने हुन्छ ।”

“ए, हो र ?” हिसाको ध्यान दिएर सुनिरहेकी थिइन ।

“जे होस्‌, म अब जापानी भाषाको शिक्षक नरहेकाले त्यो सबलेकेही गर्दैन ।”

तर समस्या के थियो भने क विगतमा त्यस किसिमको शिक्षकरहिसकेको थियो । समाज अचम्मको छ भनी सोच्तै र एउटी स्कूलेछात्राको पश्चिमा शैलीको कोठाको भव्यता र अप्रत्याशितविलासिताबाट विभोर भई गिम्पेईलाई आफू भगुवा अपराधीभन्दा फरकनभएजस्तो भान भयो । उसले हिसाकोलाई उसको नयाँ स्कुलकोप्रवेशद्वारदेखि घरसम्म पछ्याएदेखि उसको मुड फेरिइसकेको थियो ।दोस्रोपल्टको यो पछयाइ अरू केही नभई एउटा खेल मात्र थियो जसमाहिसाकोलाई सबै नियम थाहा भएर पनि अनजान भएभौँ गरिरहेकीथिई । तैपनि उसले आफूप्रति उहिल्यै समर्पण गरिसकेकी भए पानिउसले त्यो योजनामा पहल गरेकीमा उसलाई खुसी लागेको थियो ।

“एक मिनेट पर्खनोस्‌,” हिसाकोले उसको हात दबाउँदै भनी ।“अहिले रातिको खाना खाने समय भएको छ ।”

उसले हिसाकोलाई आफूतिर तानेर म्वाइँ खायो । हिसाको लामोम्बाइँ खान चाहन्थी । त्यसैले उसले आफ्नो सारा भार गिम्पेईको

ककन 9४ ल्क्क्क

पाखुरामा अड्याई । उसले पनि हिसाकोलाई थाम्नुपर्दा बढी खुसीमहसुस गप्यो ।

“त्यतिन्जेल तपाईं के गर्न चाहनुहन्छ ?”

“अ ... तिम्रो आल्बम अथवा अरू केही छ?”

“अहँ, माफ गर्नुहोला, मेरो डायरी पानि छैन ।” हिसाको उसकाआँखामा हेर्दै टाउको हल्लाई ।

“तिमी कहिल्यै आफ्नो बाल्यकालबारे कूरा गर्दिनौ, होंग ? किनर ?”

“त्यो त्यति रमाइलो छैन ।”

हिसाको आफ्ना ओठ नपुछ्ठीकनै गई । उसले हिसाको आफ्नापरिवारसित डाइनिङ टेबुलमा बस्ता कस्ती देखिन्छे होली भनी सोच्यो ।भित्तामा रहेको खोप्पामाथि तानिएको पर्दापर्छाड गिम्पेईले हात धुनेसानो बेसिन भेट्यो । उसले सत्तर्क भई धारो खोलेर हातमुख धोयो अनिकुल्ला गच्यो । क आफ्ना गोडा धुन भनी मोजा पानि फुकाल्न चाहन्थ्योतर हिसाकोले मुख धुने बेसिनमै त्यसो गर्ने हिम्मत गरेन । जे होस्‌,धोएरै गोडा राम्रो देखिने त होइनन्‌, बरु ती कात नराम्रा छन्‌ भन्ने नैदेखाउनेछ ।

हिसाकोले स्यान्डवच बनाएर उसका लागि नल्याएकी भएउनीहरूको गोप्य भेटघाटबारे त्यो घरमा कहिल्यै थाहा हुँदैनथ्यो ।उसका लागि चाँदीको किस्तीमा कफी ल्याउनु पनि हेलचक्रचाइँ थियो ।तत्कालै उनीहरूले कसैले ढोका ढकढक्याएको सुने आन एक्कासि अठोटगरेझैं हिसाकोले भझर्केर भनी, “मुवा हो ?”

“हो ।”

“ढोका नखोल्नोस्‌ । मसँग एक जना भेटन आउनुभएको छ ।”

“को हनुहुन्छ र ?”

“मेरो शिक्षक हुनुहुन्छ,” हिसाकोले धक फुकाएर सानो तर सारोस्वरमा भनी । त्यस बेला गिम्पेई आनन्दातिरेकले उम्लँदै उभियो । त्यसबेला कसँग पिस्तोल भइदिएको भए उसले हिसाकोलाई पर्छाडिबाटसिद्धयाउँथ्यो होला । उसले उक्त दृश्यको कल्पना गप्यो : गोलीलेहिसाकोको छाती चिरेर ढोकापर्छाड उभिरहेकी उसकी आमालाईलाग्यो । ढोकाको वारिपारि उभिरहेका दुवै महिला पर्छाल्तर हत्तिए तरहिसाको आकर्षक रूपमा आफ्नो जीउलाई बड्ग्याउँदै फर्की र ढल्नैलाग्दा गिम्पेईको गोडा समात्न पुगी । उसको घाउबाट रगतको भेलबग्यो र गिम्पेईको गोडा हुँदै बगेर भित्री भागलाई निथ्रृक्कै भिजाइदियो ।एकै क्षणमा त्यो खस्रो, ध्वाँसे छाला गुलाफका पत्रसरि नरम र पवित्रभएर आयो भने उसका खुम्चिएका धनुषाकार अङ्गहरू सिपीभीँ चिल्लोभएर आए । हिसाकोको न्यानो रगतमा भिजेर उसका बाँदरका जत्रा

लनन्छ एन लचक

गोडाका बाङ्गा, खौँदिला र चाउरी परेका औँलाहरू पानि पुतलाका भौँनरम भएर आए । हिसाकोको जीउबाट मात्रै त्यतिविधि रगत कहिल्यैबग्न नसक्नुपर्ने भन्ने सोचले एक्कासि गिम्पेईलाई आफ्नो छातीमाभएको घाउको सम्झना दिलायो । उसलाई मूर्च्छा परुँला जस्तो भयोमानौँ क पञ्चरङ्गी बादलमा घेरिएको होस्‌ जसर्माथ चढेर आमिदा बुद्धसच्चा भक्तका आत्मा ग्रहण गर्न जान्छन्‌ । यो उत्कृष्ट स्वैरकल्पनानिमेषभर मात्र रह्यो ।

“मेरी छोरीको रगत तपाईंको गोडाको औंलामा भएको घाउमालाउन भनी स्कूल लगेको मलममा मिसिएको छ ।”

गिम्पेईले हिसाकोका बुबाको स्वर सुन्यो र लगत्तै कक्रक्क पप्यो ।तर उसलाई फेरि विभ्रम भएको थियो। उसको होस खुलेपछिशान्तिपूर्वक ढोकाअगाडि उभिएकी हिसाकोको छाव मात्र देखा पप्यो रउसको डर हरायो । अर्कापट्टि कुनै हल्लाखल्ला थिएन । उसलाई आफूलेढोकाबाट छोरीको कर्के नजरका अगाडि काम्दै गरेकी आमालाई हेर्नर्साकने लाग्यो, क क्खुरी थिई, सर्वाङ्ग नाङ्गै र उसका पखेटा आफ्नैचल्लाले उखेलिदिएको थियो ! उसका एक्ला पदचापहरू तल हलमाहराए ! सीधा ढोकैमा पुगेर हिसाकोले ढोका बेस्सरी लगाउँदै ह्यान्डलमाहात राखेकै अवस्थामा गिम्पेईतर्फ फर्की । ढोकाअघ उभरहँदा उसकागालामा आँसु चुहियो ।

अन्तत: उनीहरूले उसको बुबा कृददै आइरहेको सुने ।

“ऐ ! हिसाको, ढोका खोल ! खोलिहाल, है ?” उसको बुबालेह्यान्डल बजायो ।

“केही छैन, म तिम्रा बुबालाई भेट्छु,” गिम्पेईले भन्यो ।

“अहँ, म तपाईंले उहाँलाई भेटेको चाहन्न ।”

“किन चाहन्नौ ? म अरू केही गर्न सक्तिनँ ।”

“म तपाईंलाई बुबासँग भेटन दिन चाहन्नँ ।”

“म हिंसक काम गर्दिनँ । मसँग क्नै बन्दुक छैन ।”

“म चाहन्नँ । भ्यालबाट बाहिर गइदिनुस्‌ । कृपया !”

“भ्यालबाट ? हुन्छ। मेरो जस्ता गोडाले त्यसो गर्न साजलोहोला ।”

“जुत्ता लाएर खतरनाक हुनेछ ।”

“मैले जत्ता लाएको छैन ।”

हिसाकोले घर्राहरूबाट दुईतीनवटा ओढ्नी झिकेर तिनीहरूलाईगाँसी । बाहिर ढोकामा उसको बुबा झन्‌भझन्‌ मुरमुरिँदै थियो ।

“एकैछिनमा खोल्छु । कृपया एकछिन पर्खनोस्‌ । हामी दुवै जनाएकैचोटि आत्महत्या अथवा त्यस्तै कुनै अन्य काम गर्नेवाला छैनौँ ।”

शदमन्ट दि लचक

“के रे ? कस्तो डरलाग्दो क्रा गरेकी !”

तर ती शब्दले उसको बुबाको सातो लिएजस्तो थियो रकेहीबेरसम्म उनीहरूले ढोकाबाहरबाट कुनै आवाज सुनेनन्‌ ।

भयालबाहिर झुन्डिएको ओढ्नीहरूमाथि गिम्पेईको भार थाम्नखोज्दा हिसाको रोई । उसले ती ओढ्नीलाई दुवै हातमा बेरेकी थिई रगिम्पेईले तल सर्र झर्नुअगाडि आफ्नो नाकको टुप्पो हिसाकोका औंलामारर्गाडियो । उसले हिसाकोका औंलामा चुम्न चाहेको थियो तर तर्लातरहेर्दा उसका नाकले तिनमा स्पर्श गप्यो । हिसाको भने ढाड सोभ्याउँदैभ्यालमुनिको भित्तामा कृहिना टेकाएर बसी । भ्यालबाहिर झुन्डिरहेकोगिम्पेई माथि पुगेर आभार प्रकट गर्दै बिदाइको म्वाइँ खान असमर्थथियो तर उसको गोडा भइँमा परिसकेपछि उसले भावावेशमा दुईपल्टओढ्नीहरूलाई झटका दियो । दोस्रो झटकाको कुनै प्रतिक्रिया आएन रओढ्नीहरू उज्यालो भ्यालमुनि फरफराउँदै झरे ।

“के यी मेरा लागि हुन्‌ ?” उसले कराएर सोध्यो । “त्यसो भए मतिनलाई सदाका लागि आफूसँगै राख्नेछु ।”

एक हातमा ओढ्नीहरू हल्लाउँदै बरौँचैबगौँचा भएर गिम्पेईभाग्यो । भट्ट पर्छाड फर्केर हेर्दा उसले हिसाको र अर्को आकृति-सायदउसको बुबा-लाई आफू उम्केर आएको भ्यालछेउ उभिइरहेको देख्यो ।उसको बुबा ठूलो स्वरमा कराउन सकिरहेझैँ थिएन । यता गिम्पेई भव्यफलामे गेटबाट बाँदरभौँ उफ्रयो ।

उसले सोच्यो-त्यात सब भइसकेर्पाछ के हिसाकोको अहिले बिहाभइसकेछ होला ?

त्यस दिनदेखि गिम्पेईले हिसाकोलाई एकपल्ट मात्र भेटेको थियो ।वास्तवमा क हिसाकोले “घाँसमा लुकेको' भनी वर्णन गरेको ठाउँ-युद्धमा ध्वस्त उसको परिवारको पुरानो घर-मा प्राय: जाने गर्थ्यौ तरत्यहाँ उसले न हिसाकोलाई घाँसमा घ्रिरहेको भेट्यो न कर्ड्क्रिटपर्खालको भित्री भागमा कनै सन्देश लेखिएको पायो । तैर्पान उसलेकहिल्यै आस मारेन र बेलाबेलामा त्यस स्थानमा गइरहन्थ्यो । यहाँसम्मकि घाँस ओइलेर हिउँले ढाकिने जाडो याममा पनि त्यहाँ गइरहन्थ्यो ।अनि एक दिन वसन्त याममा उसले त्यहाँ ताजा हारियो घाँसमाफझफहिसाकोलाई बसेको देखेर छक्क पप्यो ।

क नोबुको ओन्दासँग थिई । पहिले त गिम्पेईको मुटु हिसाकोसायद कहिलेकाहीँ उसलाई भेट्ने आसमा आएकी, तर भेटन नपाएकीहोली भन्ने सोचेर उफ्रयो ! तर हिसाकोको अनुहारमा देखिने आश्चर्यभावले भन्थ्यो-उसले गिम्पेईको ठ्याप्पै अपेक्षा गरेकी थिइन र त्यहाँउसले ओन्दालाई भेटने चाँजोपाँजो मात्र मिलाएकी थिई । तर यतिका

रिबन 9७ लचक

मानिसहरूमा ओन्दा नै किन ? त्यो पनि उनीहरूको पुरानो गोप्यस्थानमा ? जे होस्‌, उसले गिम्पेईसँग विश्वासघात गरेकी थिई । गिम्पेईआफूले बोल्ने कुरामा चनाखो रहन चाह्यो ।

“सर !” हिसाको बोली ।

“सर !” ओन्दाले मानौं उसलाई नियन्त्रणमा राख्नका लागि ठूलोस्वरमा त्यसै गरी बोली ।

“के तिमी अहिले पनि यस्तो खाले मानिससँग हिँडडुल गर्छ्यौ,तामाकी मैया ?” गिम्पेईले आफ्नो चिउँडो ओन्दातर्फ उचाल्यो । दुवैकेटी पातलो चारक्ने नाइलनको पिरामा बसेका थिए ।

“श्रीमान्‌ मोमोई, हिसाको आज आफ्नो स्कूलको ग्ग्राज्एसनसमारोहमा गएकी थिई,” ओन्दाले गिम्पेईलाई ठूलठूला आँखाले हेर्दै भनी ।

“ए ! उसको ग्ग्राज्एसन समारोहमा. मलाई थाहा भएन ।”उसले आफूले चाहेभन्दा बढी ने बोलिसकेको थियो ।

“म त्यस दिनदेखि स्कूल गएकी छैन,” हिसाकोले विनयशीलभएर बोली ।

हिसाकोका शब्दले उसको हृदयलाई छोए तर ओन्दाको नचाहिँदोउपर्स्थितले हो अथवा आफ्नो पुरानो शिक्षक पदबाट निरास भएर मात्रहो, उसले अप्रत्याशित रूपमा भन्यो, “तर त्यसो भएको हो भने तिमीलेकसरी ग्ग्राजुएट गर्न पाउँछयौ ?

“उसले पक्कै पाउँछे । बोर्ड अध्यक्षले उसको सिफारिस गरेकाहुन्‌ ।” उक्त जबाफ ओन्दाबाट आयो । उसले हिसाकोको भलो वाकभलो के चिताएकी हो प्रस्ट भएन ।

“हेर, ओन्दा मैयाँ, तिमी चलाख केटी छ्यौ भन्ने मलाई थाहा छतर बीचमा प्याच्च बोल्न छाड है ?” गिम्पेईले भन्यो । “के बोर्डअध्यक्षले समारोहमा भाषण गरे ?” उसले हिसाकोलाई सोध्यो ।

“हजुर ।”

“थाहा छ, आजकल म बूढो आरिताका भाषण कोर्दिनँ । मलाईलाग्छ, आजको भाषण पहिलाभन्दा फरक थियो होला ।”

“भाषण छोटो थियो ।"

“के क्रा गरिरहेकी ?” ओन्दाले क्रा काटी । “मलाई लाग्थ्योतिमीहरू एक्कासि भेट्ता पानि एकअर्कासँग यसभन्दा बढी कुरागर्नेछ्यौ ।”

“तिमीले हामीलाई एक्लै छाडिदिए हामी लामै करा गर्छौं । तरतिमी जस्ती जासुसले सुनिरहेको बेला होइन । तिमीले तामाकी मैयाँलाईकेही भन्नु छ भने चाँडो भनिहाल ।”

फन्िच्निक 0८ न्कक्कि

“म जासुस होइन । मैले तामाकी मैयाँलाई तपाईंको नराम्रोप्रभावबाट जोगाउन खोजेकी मात्र हुँ । मेरै पत्रले उसलाई स्कूल फेर्नसघायो र क नयाँ स्क्ल नगए पनि कम्तीमा तपाईंको बिखालुउर्पस्थतिबाट उम्केकी थिई । मलाई तामाकी मैयाँ निकै मन पर्छै रतपाईंले मलाई जे गर्न खोजे अथवा गरे पनि म प्रतिकार गर्नेछु । जेहोस्‌, उसले तपाईंलाई घृणा गर्छै ।"

“म तिमीलाई के गरुँ ? तिमी यहाँबाट तुरुन्तै निस्केनौ भनेतिमीलाई हानि हुन सक्छ ।”

“म तामाकी मैयाँलाई छाडदिनँ । मैले नै कसँग यहाँ भेटने कुरामिलाएकी हुँ । त्यसैले कृपया तपाईं नै जानुहोस्‌ ।”

“के तिमी संरक्षिका जस्ती हौ ?”

“म किन बन्नुपर्छ र ? तपाईं खतरा करा गर्नुहुन्छ ।” ओन्दालेएकातिर हेरेर भनी । “हिसाको, घर जाऔं। तिमी यस डरलाग्दोमानिसलाई घृणा गर्छयौ र उसलाई फेरि भेटन चाहन्नौ भनी भन्देक ।”

“पख ! मैले तामाकी मैयासँग तिमीले भनेअनुसार गर्नुपर्ने क्रासिद्घयाइसकेको छैन । त्यसैले तिमी जा ।” र उसले ओन्दाकोटाउकोमा विनम्र पाराले थपथपायो ।

“अचम्म छ,” ओन्दाले आफ्नो टाउको हल्लाउँदै भनी ।

“साँच्ची नै अचम्मलाग्दो छ । तिमीले पाछिल्लोपल्ट कहिले आफ्नोकपाल धोयौ ? यो गनाउन लाग्नुभन्दा अगावै केही गरिहाल्नुपर्छु । अरूकुनै मानिसले यस्तो कपाललाई छुने पानि छैन ।” ओन्दा मुरमुरिएजस्तैथिई । “हेर, सुन, तिमी भाग्छययौ कि भाग्दिनौ ? थाहा छ, मलाई कुनैमहिलालाई हिर्काउन अथवा लात हान्न आउँदैन ।”

“मलाई कसैले हिर्काउने अथवा लात हान्ने कुराको वास्ता छैन ।”

धेरै राम्रो ।” गिम्पेईले ओन्दाको नाडी समाएर तान्नै लाग्दाआफू हिसाकोतर्फ फर्केर भन्यो, “हुन्छ ?”

हिसाकोका आँखाले सहर्मात भाव देखाएजस्तो थियो त्यसैलेगिम्पेईले हौसिएर ओन्दालाई तान्यो ।

“हुँदैन ! पख्नोस्‌ ! के गर्न लाग्नुभएको हँ ?”

उसले गिम्पेईको हातमा टोक्न खोजी ।

“त्यसो भए तिमी मेरो सानो घिनलाग्दो हातमा म्वाइँ खानचाहन्छयौ ?”

“म तपाईंलाई टोकिदिन्छु,” ओन्दा कराई तर धम्क्याएजस्तै गरिन ।

उनीहरू भग्नावशेषको अर्कापट्टि उहिल्यै ढोका भए ठाउँमा पुग्दाओन्दा आफूतिर ध्यान नतानिने गरी सीधा उभिरहेकी थिई । तरगिम्पेईले उसको नाडी समाइरहेर एउटा खाली ट्याक्सीलाई बोलायो ।

आ्रव्न ७९ ल्कब

“हेर, यो केटी घरबाट भागेर आएकी छे र ओमोरी स्टेसनकोसामुन्ने यसको परिवारको कनै सदस्य यसलाई पर्खेर बसिरहेको छ। केतिमी गाडी कुदाएर यसलाई त्यहाँसम्म पुग्याइदिन्छौ ?” गिम्पेईलेकेटीलाई उचालेर पोको पार्दै ट्याक्सीमा राखदियो । उसले आफ्नोखल्तीबाट एक हजार येनको एउटा नोट झिकेर ड्राइभरको सिटमाफालिदियो । ट्याक्सी अगाडि गुड्न थाल्यो ।

फर्केर आउँदा उसले हिसाकोलाई अझ पनि पर्खालपछाडिनाइलनको पिरामाथि बसिरहेको पायो ।

“मैले क घरबाट भागेर आएकी भन्दै उसलाई ट्याक्सीमाहत्त्याइदिएँ । क ओमोरी गई । त्यसका लागि मैले एक हजार येनतिर्नुपच्यो ।”

“म पक्का भन्न सक्छु कि उसले त्यसको बदला फेरि मेरोपरिवारलाई चिठी लेखेर लिन्छे ।”

“बिच्छीको अर्को चिठी, हो ?”

“तर उसले नलेख्न पानि सक्छे । क विश्वविद्यालय जान चाहन्छेर क यहाँ मलाई पनि जाँ भनी फकाउन आएकी थिई । उसकोयोजना मेरो निजी शिक्षकसरह बन्नु रहेको छ जसले गर्दा मेरा बुबालेउसको कलेज फी बेहोर्नुहनेछ । उसको परिवार धेरै सम्पन्न छैन ।”

“के क साँच्ची ने त्यही कूरा छलफल गर्न तिमीलाई यहाँ भेटेकीहो?”

“हजुर । जनवरीदेखि नै उसले प्राय: मलाई चिठी लेख्तै भेटनभनिरहेकी थिई । तर उसलाई आफ्नो घरमा बोलाउन नचाहेर मैलेचिढी लेखी ग्ग्राजुएसन समारोहका लागि बाहिर आउन सक्ने कुरा भनेँ ।उसले मलाई स्कूलको ढोकामा भेटी र म जसरी भए पानि एकपल्ट फेरियहाँ आउन चाहन्थेँ ।”

“त्यस दिनदेखि म यहाँ रकातिपल्ट आएँ थाहा छैन ... एकपल्ट तबाक्लो हिउँले ढाकिएको बेला पनि आएँ...”

हिसाकोले सहर्मात जनाउन आफ्ना गालामा पर्ने प्याराखाल्डाहरू देखाउँदै टाउको हल्लाई । यस केटीलाई हेरेर उसकोगिम्पेईसँग प्रेम सम्बन्ध होला भनी कसले कल्पना गर्न सक्थ्यो होला ?उसको 'बिखालु उपर्स्थात' को केकस्ता असर केटीमा परेको देखिन्थेभनी गिम्पेई घौरियो ।

“तपाईं यहाँ आउनुभएको होला भनी म प्राय: सोच्ने गर्छु,”हिसाकोले भनी ।

“थाहा छ, बाटातिर हिउँ पग्लेको धेरै समयपछि पनि यहाँजमिरहेको थियो । मलाई लाग्छु पर्खाल अग्लो भएर होला । जे होस्‌,

अन्न 50 स्ककि

मानिसहरूले बाहिरबाट बेल्चाले यहाँको हिउँ निकाली फाले । ढोकाकोयतापट्टि हिउँको पहाडै खडा भएको थियो र त्यो पनि कसोकसो हाम्रोप्रेममा तगारो भई उभिएको थियो ... मलाई त्यसमुनि कुनै नानीपुरिएको होला जस्तो लाग्थ्यो ...”

आफूले गरिरहेका अनौठा र बेतुकका क्राहरूबाटर्चाकत भईगिम्पेई एक्कासि चुप लाग्यो । तर हिसाको गम्भीर भएर सहमतिमाटाउको हल्लाई । उसले छिटोछिटो विषय फेच्यो ।

“के तिमी ओन्दा मैयाँसँग विश्वविद्यालय जान लागेकी हौ ? केपढ्ने विचार छ ?”

“एउटी केटी विश्वविद्यालयमा जानुको धेरै अर्थ रहँदैन,”हिसाकोले निस्पृह भावले उत्तर दिई ।

“त्यस दिनका ओढ्नीहरू-तिमीलाई सम्झना छ ? मैले त्यसैदिनदेखि तिनलाई साँचेर राखेको छु। तिमीले ती ओढ्नी आफूलाईसम्झन भनी दिएकी हेन त ?”

“माफ गर्नोस्‌ ती मेरा हातबाट चिप्लेका मात्र थिए,” हिसाकोलेनिर्दोष भएर भनी ।

“के तिम्रा बुबाले तिमीलाई गाली गर्नुभयो ?”

“उहाँले मलाई एक्लै बाहिर जान दिनुहुन्न ।”

“तिमी स्कूल फर्केर कहिल्यै गइनौ भन्ने थाहा पाएको भए मराति तिम्रो भ्याल हुँदै माथि उक्लेर भेटन आउँथैँ ।”

“कहिलेकाहीँ म मध्यरातमा भ्यालमा उभिएर बाहिर बगैँचातिरहेर्दै टोलाउने गर्थे,” हिसाकोले जबाफ दिई । तर उसलाई बाहिर जाननिषेध गरिएको समयमा हिसाको फेरि निर्दोष भावले बस्ने गर्थी रउसका विचारहरूलाई गहिरिएर बुभ्न नसक्ने लागेर गिम्पेईको उत्साहचिसो भएर गयो । तैपनि ओन्दा बसेको नाइलनका चकटीको आधाभागमा गिम्पेई बस्ता हिसाकोले उसलाई पन्छाउन खोजी । उसलेकलरमा लेस र तुना भएको सुन्दर, नयाँ, नीलो पोसाक लाएकी थिई ।उसले त्यो पोसाक ग्ग्राजुएसन समारोहका लागि लाएकी थिई क्यार ।उसले अत्याधुनिक ढङ्गले शृङ्गार गरे तार्पान त्यो कति स्वाभाविकखालको थियो भने गिम्पेईले पत्ता लाउनै सकेन । उसले थोरै मात्र अत्तरछर्केकी थिई । गिम्पेईले उसको कमर्माथ बिस्तारै आफ्नो हात राख्यो ।

“हिँड कतै जाऔँ । सँगै-टाढा-भागेर जाऔँ । तालका एकान्ततटहरूमा ...”

“मैले तपाईंलाई फेरि नभेटने निधो गरेकी छु। म आजतपाईंलाई यहाँ देखेर प्रसन्न छु तर कृपया यसलाई हाम्रो अन्तिमभेटघाट बनाऔं ।” हिसाको शान्त र विनम्र भावमा बोली जसमा

हा

उसलाई तिरस्कार गरेको कुनै भाव थिएन । “तपाईंलाई नहेरी बाँच्नसकिनँ भने जे भए पनि मैले तपाईंलाई खोज्नेछु ।”

“तर म यस संसारको पीँधमै भासिन थालेँ नि...”

“म तपाईंलाई खोजी निकाल्नेछु-जमिनमुनिबाट भए पनि, उएनोस्टेसनमुनिका प्यासेजहरूबाट पनि ।”

“ल अब जाऔँ !”

“अहँ, अहिले होइन ।”

“किन होइन ?”

“मलाई चोट लागेको छ र मेरो मन अझ दुखिरहेछ । तर मलाईबिसेक भएको बेला पनि तपाईंको चाहना भएपछि म आउनेछु ।”

“मलाई लाग्छ ...”

गिम्पेईले गोडासम्मै चुलिएको महसुस गप्यो ।

“म बुभदछु । म तिमीलाई आफ्नो संसारमा घिस्याउन चाहन्नँ

तर मैले तिम्रो मनमा गाडेका क्राहरूलाई पक्कै बिर्सिदेक . तीखतरनाक हुन सक्छन्‌ । म सदा तिम्रो आभारी रहनेछु। म जुनीभरि,तिम्रो भन्दा एकदम फरक संसारमा, तिम्रो सम्झना गरिरहनेछु ।”

“मैले सकेँ भने तपाईंलाई भुल्ने प्रयास गर्नेछु ।”

“हो, त्यो राम्रो हुनेछ ।” गिम्पेईले सो क्रा बलपूर्वक भने पनिउसलाई एक थरी निराशाले घोचेर ल्यायो । “तर आज ...” उसकोस्वर लडबडायो ।

हिसाकोले अप्रत्याशित ढङ्गले सहर्मात जनाउँदै टाउको हल्लाई ।

ट्याक्सीमा क चुप लागिरही र शान्त भावले आँखा बेस्सरीचिम्म गरी बसिरही । उसका गालामा एक प्रकारको चमक देखा पस्यो ।

“तिम्रा आँखा खोल । तिनमा प्रेत बसेको छ, म बाजी थाप्नसक्छु ।”

हिसाकोले तत्कालै आँखा च्यातेर हेरी तर तिनलाई कुनै कुरालेसताइरहेको देखिएन ।

“ती कति उदास छन्‌, है ?” भन्दै उसले उसको परेला आफ्नाओठमाझ च्याप्यो । “तिमीलाई याद छु ?”

“हजुर, याद छ।” हिसाकोको साउतीको आवाज गिम्पेईकोकानमा खोक्रो, मधुरो गुनगुनको रूपमा गुन्जियो ।

त्यस दिनदेखि उसले त्यसलाई फेरि कहिल्यै भैटेन । क प्रायःत्यस भग्नावशेष स्थलमा भौँतारिरहन्थ्यो र एक दिन ढोकानेरकोक्षेत्रवरिपरि काठको बार लाएको, घाँस काटिएको र भइँ सम्म्याइएकोपायो । डेढ, सायद दुई, वर्षपछि एउटा सानो घर देखिने ठाउँमा निर्माणकार्य सुरु भयो । त्यो भने हिसाकोको बुबाका लागि होइन होला । उसले

लनन्निक पारे सकन

जग्गा बेचिसक्यो कि भनी गिम्पेईं घोरियो। क आँखा चिम्म गरेरसिकर्मीको रन्दाको एकोहोरो ताल सुन्दै उभिरत्यो ।

“बिदा,” उसले अनुपस्थित हिसाकोलाई भन्यो। उसलेहिसाकोलाई गरेको सम्झनाबाट नयाँ घरमा बस्न आउने मानिसहरूलाईखुसी तुल्याउने आशा गप्यो । रन्दाको आवाज आत सुखकर थियो ।

अन्ततः गिम्पेई एकताका 'घाँसमा लुकेको' भनिएको यसस्थानमा आउन छाड्यो । उक्त स्थान अर्को स्वामीमा हस्तान्तरणभएजस्तो थियो तर गिम्पेईले कुनै तरिकाबाट हिसाकोले बिहागरिसकेकी र क स्वयं त्यस घरमा सर्न लागेकी छे भन्ने क्रा थाहापाउन सकेन ।

लनन्नि परे थ्व्क्कि

“मलाई निश्चय छ क आउँछे,” गिम्पेईले मनमनै भन्यो ।भाडाका लागि डुङ्गाहरू राखिएको खाडलनेर जूनकीरी समात्न माचीआउने क्रामा उसलाई यति विश्वास थियो कि उसले अन्तत: त्यसलाईतेस्रोपल्ट भेट्यो ।

उक्त घटना झन्डै पाँच दिनसम्म चल्यो तर क त्यहाँ दिनहुँजान तयार भए पानि उसले हिसाको आउने एउटा रात किटानगरिसकेको छ । त्यसो भएको दुई दिनपछि समाचारपत्रले सोबारे लेखेकोश्ययो । त्यसैले सायद गिम्पेईको अन्तर्ज्ञानले मात्र उसलाई त्यो गर्नहौस्याएको थिएन किनभने केटीले पनि त्यो लेख पढेपछि त्यहाँ जानउत्साहित भएको हन्‌ पर्छ । गिम्पेईले खल्तीमा अखबार राखेर घरबाटहिँड्दा केटीलाई भेट्ने पूर्वकल्पनाले उसको मन फुरुङ्ग थियो । केटीकालामा, सुलुत्त परेका आँखाको गहनता बयान गर्ने पर्याप्त शब्दनभएजस्तो थियो र हिँड्दै जाँदा बूढी ओँला र चोर औंलाले छाम्दागिम्पेईले आफ्नै आँखार्वारपारि सानो, सुन्दर माछाको आकार फेलापाप्यो । स्वर्गबाट आउने सङ्गीतले उसका कान भर्न थाले ।गिम्पेईले मनमनै प्रशंसा गर्दै भन्यो, “अर्को जुनीमा म राम्रोगोडा लिएर जन्मिनेछु । तिमी अहिले जस्ती नै रहनेछ्यो र हामी सेतोब्यालेमा सँगै नाच गर्नेछौँ ।” केटीको लुगा शास्त्रीय ब्यालेमा लाइनेनिकै मोहोरी भएको सेतो स्कर्ट थियो जुन फनफन नाच्ने र फहराउनेगरिरहेको थियो ।

“छ राम्री छैन त ? र पक्कै पनि राम्रो परिवारकी छे।दुर्भाग्यवश त्यस्तो पूर्णता सोरसत्रको उमेरपछि भेटिन्न र क पनि केहीवर्षसम्म मात्रै त्यस्ती रहन्छ,” गिम्पेईले सोच्यो । तर उसको सौन्दर्यलाईकेले त्यात चोखो र लालिमायुक्त बनाइरहेको थियो जब कि अन्यकेटीहरू आफ्नो जवानी र आकर्षण स्कूले पाठ्यपुस्तकहरूमाबिताइरहेको पाइन्थ्यो ।

डुङ्गाघरमा एउटा सूचना राखिएको थियो: “जूनकीरीहरू रातिआठ बजे छोडिनेछन्‌ ।” टोकियोमा जुन महनामा करिब साढे सात बजेरात पर्छु । त्यसैले त्यातन्जेल गिम्पेई खाडलर्माथ रहेको पुलवारिपारिडुलिरह्यो ।

“कृपया डुङ्गा लिन चाहनेहरू नम्बर लिएर पर्खनुहन्छ ?” एउटाढुवाङ्गले बराबर फुक्तै थियो । जूनकीरी समात्ने खेलले यति घुइँचो

अनव्निक फा ख्य्क्कि

बढ्यो कि डुङ्गा भाडा गर्ने मानिसले जानाजानी त्यसो गरेझैं बुझियो ।पर्खिरहँदा पुलमा जम्मा भएको भीडले मुनि डुङ्गामा जाने आउनेहरूलाईअथवा पानीमा तैरिरहेका डुङ्गाहरूलाई त्यातकै हेर्नेबाहेक अर्थोक केहीगर्न सक्तैनथे । तर यस्तो कुनै क्राले गिम्पेईको ध्यान तान्न सकेन ।उसले पर्खिरहेको केटीलाई मात्र हो ।

क गिड्क्गो रूख भएको पाखामा दुईपल्ट पुगेर आइसकेकोथियो । पहिलेझैँ' खाडलमा लुक्नुपर्ला भनी फक केहीबेर ढुङ्गे पर्खालमाहात अडाएर टुक्रुक्क बस्यो । तर रातिको समारोहले त्यहाँ अरू मानिसपनि तानिएका थिए र तिनको पदचापले उसलाई त्यहाँबाट भाग्न बाध्यगरायो । उसका पछाडि अझ अरू पदचापहरू पनि सुनिन्धे तर उसलेफर्केर त्यता हेरेन ।

पाखाको फेदीमा रहेको चौरस्तामा पुगेर गिम्पेईले त्यहाँकोकोलाहलको निरीक्षण गप्यो । पुलभन्दा परका सडकमा बल्ने बत्तीहरूलेआकाशलाई उाजल्याइरहेका थिए भने कारका अगाडिका बत्तीहरूबाटामा पल्याकपुलुक्क गरिरहेका थिए। अब कार्यक्रम सुरु हुनैलागेकाले गिम्पेई उत्तेजित थियो तर केही कारणवश फ खाडलतिरजान नसकी अर्कापट्टि गयो । त्यो आवासीय क्षेत्र थियो । जनकीरीसमात्ने समारोहमा लागेपछि उसका पर्छाड सुनिने पदचापको स्वरहराउँदै गयो । तर गिम्पेईलाई एक्कासि आफ्ना पछाडि कसैले एउटाकागज टाँस्तै गरेको लाग्यो । निष्पट कालो पानामा रातो तीर कोरिएकोथियो जसले समारोहस्थलको बाटो देखाउँथ्यो । गिम्पेईले आफ्ना पर्छाडिटाँसिएको कागज च्यात्न खोज्यो तर त्यहाँसम्म उसको हात पुग्नैसकेन । उसको पाखुरा दुख्नुका साथै जोर्नी झमझमाउन थाल्यो ।

“तीर तपाईंको पिठ्युँमा भए त्यसलाई पछ्याउन सक्नुहुन्न किकसो ? म निकालिदिन्छु ।”

कुनै महिलाको मीठो स्वर सुनेर गिम्पेई फर्केर हेप्यो । पर्छाडिकोही थिएन यर्द्याप खाडलमा जान भनी आवासीय क्षेत्रका मानिसहरूआइरहेका थिए । त्यो स्वर एक रेडियोबाट आइरहेको थियो र कुने रेडियो ।श्रुति) नाटकमा संयोगवश बोलिने कुनै संवादको अंश जस्तो लाग्थ्यो ।

“धन्यवाद !” गिम्पेईले काल्पनिक स्वरतर्फ हात हल्लाउँदै अलिहल्का ढङ्गले अघ बढ्दो । कुने पनि मानिसको जीवनमा राहतकाअप्ठेरा क्षणहरू आउछन्‌ भनी क तर्रङ्गत थियो ।

पुलसम्म पुग्ने बाटामा प्रतिगोटा पाँच र पिँजडाभरिको चालीसयेनका दरले जूनकीरी बेच्ने केही स्टलहरू थिए । खाडलमाथि कुनैजूनकीरी थिएनन्‌ । पुलमाझ पुग्दा गिम्पेईले पानीमा उभ्याइएको होचोधरहरामाथि जूनकीरीको हेमानको पिँजडा देख्यो ।

न

“तिनलाई छाडिदेक ! तिनलाई छाडिदे !” भुराभुरी कौतृहल-वश कराइरहेका थिए । प्रस्टतया जूनकीरीहरू धरहराबाट छरिने रमुनिको भीडद्वारा समातिने क्रो थियो । दुईतीन जना मान्छे धरहरामाथिथिए र यसको पाँधमा केही साना ढुङ्गाहरू अड्याइएका थिए । डुङ्गामारहेका रकातपय मानिसले बाँसका हाँगा र जाली बोकेका थिए । उनीहरूपुलमा तथा पानीको किनारनेर रहेका भीडभन्दा बढी चिढिएका थिए ।केही खम्बाहरू निकै लामा थिए ।

पुलको अन्त्यमा जूनकीरी बेच्ने थप स्टलहरू थिए । गिम्पेईलेकसैले भन्दै गरेको सुन्यो, “उनीहरू उता ओकायामा जूनकीरी बेच्छन्‌ रयतापट्टि कोशु जूनकीरी बेच्छन्‌ । ओकायामा जूनकीरीहरू साना हुन्छन्‌,साँच्चीकै साना आन एकदमै फरक हुन्छन्‌ ।” क स्टलहरू भएतर्फलाग्यो र त्यहाँ हरेक जनकीरीको मोल दस येन भएको पायो । यो मोलदोब्बर थियो तर सात जूनकीरी भएको एउटा पिँजडाको विशेष मूल्यसय येन थियो ।

“मलाई दसवटा ठूला जूनकीरी दिनुहोस्‌,” भन्दै उसलेविक्रेतालाई दुई सय येन थमायो ।

“यी सबै ठूलाखाले हुन्‌ । सातसँगै दसवटा जूनकीरी ।”

जूनकीरी बेच्नेले आफ्नो पाखुरा ठूलो, चिसो, सूती झोलामाछिराएपछि भित्र निर्जीव बसेका बत्तीहरू सास फेर्न लागेभझैं चलमलाए ।त्यो मानिसले एकपल्टमा एक अथवा दुईवटा जूनकीरी निकाल्दै लामो,नली आकारको पिँजडामा सार्न थाल्यो । पिँजडामा सत्रवटा जनकीरीहुने सक्तैनन्‌ भनी गम्पेईले त्यसलाई आफ्ना आँखाअगाडि ल्यायो ।विश्वास दिलाउन विक्रेताले पिँजडाभित्र फुक्यो अनि कीराहरूझलिमिली बल्न थाले । मानिसको थूकका केही ठिटा गिम्पेईकोअनुहारमा पनि पर्न गए ।

“मेरो विचारमा यसलाई अलि हौँसलो बनाउन थप दसवटाजूनकीरी चाहिन्छ ।”

त्यस मानिसले थप दस जूनकीरी गन्दाहँदी केटाकेटी खुसीलेचिच्च्याउन थाले र गिम्पेईमाथि एक्कासि पानी छ्यापियो । धरहराबाटछाडिएका जूनकीरीहरू माथि आकाशमा उड्न थाले । आनि बलिसकेकापटकार्सार बिस्तारै तिनीहरू तल धर्तीमा झर्न थाले । पानीकोसतहनजिकै उड्ने र फेरि उड्न अप्ठेरो हुने जूनकीरीहरूलाई उचालीजाली र ढुङ्गामा बाँधएका बाँसका सेउलाहरूले फेरि उघाइन्थ्यो ।सायद दसभन्दा कम जूनकीरी छाडिएका थिए तर तिनलाई समात्नेहोडबाजीमा यस्तो हल्लीखल्ली मच्चियो कि चाँडै ने जाली र बाँसकासिर्कनाहरू भिज्न पुगे । अनि हरेकले आफ्ना भिजेका हाँगा यताउताहल्लाउँदा किनारमा उभिएका मानिसहरूमाथि पानी छ्यापियो ।

00)

“यस वर्ष जूनकीरी राम्ररी उडेनन्‌, होइन त ? चिसो मौसमलेत्यस्तो भएको होला,” कसैले भन्यो । यो वार्षिक समारोहभैँ थियो ।

तर सबै उत्सुकतासाथ पर्खिरहे पनि थप जूनकीरी छाडिएन ।

पल्लो किनारमा रहेको डुङ्गाघरबाट एउटा सूचना फुकियो :“जूनकीरीहरू नौ बजेसम्म छाडिइरहनेछन्‌ ।” धरहरामा बसेकामानिसहरू कत्ति चलेनन्‌ । साथै तल लागेको घुइँचो शान्त भएरपर्खिरह्यो । जनकीरीमा बढी चाख नराख्ने मानिसहरूले पानीमा डुङ्गाखियाउँदा बहनाहरू पानीमा चलेको स्वर सुन्न सकिन्थ्यो ।

“आशा छ, उनीहरूले तिनलाई चाँडै नै छाडनेछन्‌ !”

“तिनीहरू त्यसो गर्न चाहन्नन्‌ । उनीहरूले यसलाई अलिफनफन नचाउनुपर्नेछ ।”

वयस्कहरू गफिइरहेका थिए । आफूले किनेका जूनकीरीबाटसन्तुष्ट गिम्पेई फेरि पानीले छर्यापनबाट जोगिन पानीको किनारबाटपछि सप्यो । सत्ताइसवटा जूनकीरी रहेको आफ्नो पिँजडा बोकेर क एकप्रहरी बिटको सामुन्ने रहेको रूखनेर गई अडेस लागेर बस्यो । यसरी कभीडबाट टाढा रहेर उक्त ठाउँलाई झन्‌ सजिलो गरी नियाल्न सक्थ्यो ।साथै क निर्लिप्त र विनम्र भाव लिएर खाडलतिर हेरिरहेको युवाप्रहरीछिउ उभिएर अनौठो शान्ति महसुस गरिरहेको थियो । क त्यहाँरहुन्जेल केटीलाई हेर्न चुकेन ।

चाँडै ने धरहराको सिरानबाट जूनकीरीहरू लगातार छाडिँदैथिए । वास्तवमा 'लगातार' भन्ने शब्द सही थिएन किनभने नपल्टाईकनैएकै पटक हातभरि जूनकीरी बटुल्ने मानिसहरूलाई तिनलाई समाउनहम्मेहम्मे भइरहेको थियो-अथवा उनीहरू सायद जानाजानी समयअडकलिरहेका थिए-जसले गर्दा भीडको उत्तेजना उर्लेर आओस्‌, फेरिघटोस्‌ अनि झन माथि चुलियोस्‌ । गिम्पेईलाई आफूछेउ उभिएकोप्रहरीर्जातकै शान्त रहन गारो लाग्यो । र्कातपय जनकीरीहरू उड्ननसकी बैँसका नुहेका झाडीका केस्रासरि तत्रक्क पर्थे भने कहिलेकाहीँकेही जूनकीरी माथि चढ्थे अथवा किनारतर्फ उड्थे । पुलमा उभिएकायुवा तथा वृद्धहरू धरहरातर्फको रेलिडतिर भझुम्मिए । गिम्पेईलेउनीहरूका टाउकार्माथबाट हेर्दै तिनीहरूलाई पछ्यायो । केटाकेटीआफ्ना जाली झुन्ड्याएर रेलिडबाहिर झुन्डिरहेका थिए । उनीहरूनलडेको देख्ता अचम्म लाग्थ्यो ।

भीड जूनकीरी खोसाखोस गर्न झन्‌ वर आउँदा गिम्पेई तीफट्याङ्ग्राको मधुरो प्रकाशबारे घोरिँदै आफ्नो मावलीमा तालछेउदेखेका मानिसहरूलाई सम्झिन खोज्यो ।

“हेर ! एउटा जूनकीरी फक तिम्रो कपालमा छ !” पुलमा उभिएकोएक जना मानिस धरहरामुनि रहेको डुङ्गातर्फ हेर्दै करायो । कपालमा

कन्रम्न्क 5104

जूनकीरी भएकी केटी आफूलाई बोलाइएको र डुङ्गामा सवार कसैले सोटिपिसकेकोबारे अर्नभिज्ञ थिई ।

गिम्पेईले त्यस केटीलाई फेला पाप्यो ।

उसले सेतो रङको सृती लुगा लाएकी थिई । क रेलिङमाथि हातअड्याएर तल खाडलतिर हेर्दै थिई । उसका पछाडि रहेका मानिसहरूकोलामले गिम्पेईलाई उसका गाला तथा कम मात्र हेर्न दिए पनि आफ्नोठम्याइ गलत नरहेको थाहा थियो। क आलि पछाडि सप्यो र बिस्तारैघरस्रिँदै केटीका पछाडि पुग्यो । साथै केटीले फर्केर हेर्ने सम्भावना कमथियो ।

उसले सोच्यो-यहाँ यो केटी एक्लै आएकी होइन होली । तरउसको देब्रेपट्टि एउटा केटालाई उभिएको देखेर उसलाई मुटुमा चक्कूलेहानेजस्तो आघात लाग्यो । त्यो अर्कै केटो थियो । उसलाई पछाडिबाटहेर्दा पनि क कुक्र डोप्याउने केटीको प्रतीक्षा गर्ने र गिम्पेईलाईतालको किनारमा धकाल्ने छात्र नभएको प्रस्टै थियो। उसले सेतोकमिज लाएको थियो र टोपी अथवा कोट नलाए पनि छात्रै जस्तोलाग्थ्यो । “दुई महिनाअगाडि मात्रैको घटना हो,” गिम्पेईले सोच्यो ।केटीको अस्थिरता अथवा ढुलमुलेपनले उसलाई आफूले अचानक कुनेफूल कुल्चेझैँ चकित तुल्यायो । के वास्तवमा केटीको मायाप्रेमप्रतिको आफ्नो अटल लगावभन्दा बढी कमजोर थियो ? जे होस्‌, ककेटासँग भए पनि दुवैबीच प्रेम सम्बन्ध नै थियो भन्न सक्न्तथ्यो ।तैपनि गिम्पेईलाई केटी र उसको अर्को केटा साथीबीच केही भएकैहुनुपर्छ भन्ने लाग्यो। क केटीपर्छाड रहेका अन्तिम केहीमानिसहरूबीच घचेदतै पुगेर रेलिड समाई सुन्न थाल्यो। थपजूनकीरीहरू छाडिँदै थिए ।

“म केही जूनकीरी समाती उसका लागि लान चाहन्छु” क भन्दै थिई ।

“हुन्छ, तर जूनकीरी भनेको बिरामी मानिसका लागि उराठलाग्दोउपहार हुन्छ, होइन र ?”

“तीचाहिँ क सुत्न नसक्ता राम्रो हुन सक्छन्‌ ।”

“ती दयनीय प्राणी हुन्‌ ।”

गिम्पेईलाई आफूले दुई महिनाअघि भेटेको छात्र बिरामी भएकोहुन सक्ने लाग्यो । धेरै अघि निहरे केटीले देख्ली भन्ने डरले क आलिपर्छाड बसेरै त्यसको छाव नियाल्न बाध्य थियो । उसको कपाल माथिउचालेर सुर्काउनीभैँ बाँधएको थियो । त्योचाहिँ गाँठो परेको ठाउँबाटआकर्षक, नरम छालझैँ बगेको थियो । उसले गिड्क्गो रूखमुनि रहेकोभिरालोमा देख्ताखेरि ता त्यो केटीको कपाल बढी लापरबाहीसाथबाँधिएको थियो ।

आनक पाप नयन

पुलमा थोरै उज्यालो भए पानि केटीसँग रहेको केटो अर्कोछात्रभन्दा दुब्लो रहेको गिम्पेईले छुट्टयाउन सक्थ्यो । सायद उनीहरूमित्र थिए ।

“के तिमीले उसलाई पछि भेट्ता जूनकीरी समात्ने खेलबारेसुनाउँछौ ?”

“आज रातिको खेलबारे ? ...” त्यस छात्रले मनमनै दोहोप्यायो ।“म मिजुनोलाई भेटन जाँदा हामीले तिम्रो बारे क्रा गर्न पाउने हुनालेक खुसी देखिनेछ । तर हामी यहाँ भएको क्रा उसलाई बताएँ भनेउसले सायद चारैतिर जूनकीरी टिर्लापल गरेको ठान्नेछ ।”

“तैपनि म उसलाई केही जूनकीरी दिन चाहन्छु ।”

त्यस छात्रले जबाफ दिएन ।

“कठै, म आफैँ गएर उसलाई भेटन सक्तिनँ । कृपया उसलाईमेरो बारेमा भन है ?”

“म सँ भन्ने गर्छु । उसले पनि सो करा बुभ्छ ।”

“त्यस रात उएनोमा तिम्री दिदीले पैयुँका फूलहरू हेर्न लानुहँदामलाई भन्नुभयो 'माची, तिमी प्रसन्न देखिन्छयो ।' तर म प्रसन्त छैन ।”“तिमीले त्यसो भनेको सुनेर मेरी दिदी छक्क पर्नुहुनेछ ।”

“तिमी उहाँलाई किन चाकित तुल्याउँदैनौ त ?”

“हुन्छ ।” त्यो छात्र यत्तिकै हाँस्यो तर उक्त क्राबाट पन्छिनभनेर थप्यो, “त्यस दिनदेखि स्वयं मैले उहाँलाई भेटेको छैन । उहाँलाईकम्तीमा केही मानिस जन्मँदै प्रसन्न भएर आएको कूरा विश्वास गर्नदिनु राम्रो हुन्न र )”

केटो पनि माचीप्रति धेरै आसक्त भएको बुझेर गिम्पेईलाईमिजुनो सन्चो भए पनि उसको र मिजुनोको सम्बन्धविच्छेद हुनेपूर्वाभास भयो ।

उसले रेलिङलाई छाडेर सुटुक्क केटीको पर्छाड गई जनकीरीभएको पिँजडाको तारवाला ह्यान्डल लुसुक्क उसको पेटीमाझुन्डदयाइदियो । उसले लगाएको सूती वस्त्र गरुङ्गो लाग्यो तर माचीलेउसलाई देखिन । पुलको पुठ्छारमा पुग्दा उसले फर्केर केटीको पर्छाडिमधुरो प्रकाश छाडदै गरेको पिँजडा झुन्डिएको हेप्यो ।

केटीले आफ्नो पेटीमा पिँजडा झुन्डिएको भेटेपछि के गर्ने होलीभनी गिम्पेईले कल्परह्यो। अनि उसले पुलको माभझसम्म फर्केरभीडबाट लुकेर उसलाई हेर्ने निधो गप्यो । जे भए पनि, उसले केटीकोपिठयूँ ब्लेडले ताछिदिएको होइन भने किन अपराधीसरह बस्नु ? तैपनिमाचीले आफूभित्रको काँतरपना खोतल्न वा पुनः खोतल्न लगाएकोकुराप्रति सचेत क पुलदेखि टाढा हिँड्न थाल्यो । आत्मरक्षाप्रतिको यस

अकरन्किक पा ९ सव

प्रयासबारे आश्वस्त भई क खिन्न भएर पाखामा रहेका गिड्क्गोरूखहरूतर्फ लाग्यो ।

“ओहो ! त्यो जूनकीरी अजङ्गको छ !”

गिम्पेईले त आकाशमा तारा पो देखेको रहेछ तर उसलेत्यसलाई तत्कालै जूनकीरी ठानेर निकै भावुक भएर भनेछ, “तर त्योअजङ्गको छ "

बाटाका पातहरूमा पानीका थोप्ला प्याटप्याट गर्ने थालेका थिए-ठूला, बेलाबेलामा खस्ने पानीका थोपाहरू अर्धगलित तुसारो अथवाबलेँसीबाट तपतप चुहुने पानीझैँ आवाज गर्दै थिए । यस्ता होचाठाउँमा अपेक्षा गरिने खालको वर्षा थिएन त्यो । बरु पहाडी गाउँमाअग्ला, चाक्ला पातसहितका रूखहरूमुनि राति क्याम्प गर्दा सुनिने भारीथोपाहरूझैं सुनिन्थे ती । तैर्पान त्यो आवाज यति गहन थियो कित्यसलाई पातहरूबाट चुहिने रातिको ओस मान्न साकिँदैनथ्यो । गिम्पेईलेन कहिल्यै पहाड चढेको थियो न पठारमा क्याम्प बसेको थियो । त्यसैलेआफूले यो अनौठो आवाज पहिले कहिले सुने हुँला भनी छ ठम्याउनखोज्दै थियो । त्यो आवाज आफ्नी आमा बस्ने तालछेउ सुनेको हनुपर्छ ।

“तैपनि गाउँ त ठ्याक्कै अग्लो स्थानमा छैन । मैले यस्तोआवाज पहिले कहिल्यै सुनेको छैन । होइन, मैले त्यो एकपल्ट पक्कैसुनेको छु। त्यो आवाज बाक्लो जङ्गलमा वर्षासँगै आउने आँधीबेहरीशान्त हँदाखेरिको आवाज हुन सक्छ । त्यातखेर पातमा पर्ने पानीकोभलले स्वयं आकाशभन्दा बढी पानी पारिरहेको हुन्छ ।”

“यायोई-यान, यो वर्षामा रुभ्यौ भने रुघाखोकी लाग्ला हे ।”

“मलाई त माचीको प्रेमी वर्षासँगै आउने आँचवीबेहरीमा क्याम्पिडगर्दा बिरामी पप्यो भन्ने लाग्छ। सायद उसको टर्रोपना गिड्क्गोरूखहरूबीच घन्किने यो सैतानी वर्षामा देखा परेको छ ।”

पानी नपर्दा वर्षाको आवाज सुन्न रुचाउने भएकाले गिम्पेईयसरी नै आफूसँग क्रा गरिरह्यो ।

आज राति गिम्पेईले केटीको नाम थाहा पायो र अघल्लो दिनउ अथवा माची मरेकी भए उसले सो कहिल्यै थाहा पाउन्नथ्यो । त्यसोभए यो जानकारी नै उनीहरूबीच साइनो गाँस्ने भएकाले क केटीभन्दाटाढा पाखार्माथ किन हिाँडरहेको थियो र ? तर त्यस साँझ केलेउसलाई त्यहाँ तानेको मेसै नपाई क दुईद्ईपल्ट भिरालोमा पुगिसकेकोथियो । अनि यो तेस्रो भ्रमण माचीलाई पुलमा भेटिसकेपछि अपरिहार्यथियो किनभने उसले छाडिआएको केटीको आत्मा रूखहरूमुनि थियो रउसले आफ्नो रोगी प्रेमीका लाग जूनकीरीसमेतको एक पिँजडा लागरदिँदैथिई।

मनन २0 बब

एउटा सानो चाहनाले पानि उसलाई माचीको पेटीमा पिँजडाझुन्ड्याइदिन प्रेरित गप्यो । यर्द्याप बढी भावुक भएर सोच्ता उसलेकेटीको जीउमा आफ्नै उज्ज्वल हृदय झुन्ड्याइदिएजस्तो लाग्यो ।उसलाई आफूले सो करा लुकीछिपी गरेको मात्र थाहा थियोर कआफ्नो बिरामी साथीकहाँ जनकीरी लान चिन्तित भएकी कराप्रति सचेतथियो ।

सैतानी वर्षा सेतो पोसाक लाएकी केटीको छायार्माथ परिरहेकोथियो । कफ आफ्नो अस्वस्थ प्रेमीलाई भेटन गिड्क्गो रूखहरूमुनिकोपाख्रैपाखा उड्दै गइरहेकी थिई । उसको पेटीमा जूनकीरीको पिँजडाहल्लिरहेको थियो गिम्पेईले मनमनै सोच्यो, त्यो कस्तो डरलाग्दोअभिव्यक्त थियो, भूतका लागिसमेत ! तर त्यो केटी अझै मिजुकीसँगैखाडलछेउमा रहेको थाहा भए पनि त्यस चकमन्न पाखामा क आफूसँगपनि रहेकी उसलाई भान भइरहेको थियो ।

गिम्पेई किनारतल पुगेर उक्लन खोज्दा खुट्टा मर्केर हरियो घाँससमाएर बस्यो। घाँस आलि चिसो थियो। उसको खुट्टा त्यातसारोनद्‌खेकाले घिसार्न परेन । तर क चार हातपाउका भरमा घिस्रेर माथिउक्लियो । अनि क सर्दै जाँदा मुनि भइँमा एउटा बच्चो ऐनामा नक्कलगरेझैं उसका हत्केलाबराबर आफ्ना हत्केला राखेर सबै भेटियो। तीकुनै लासका चिसा हातर्सार थिए । चाकत भएर उसले कुनै तातोपानीभएको रिसोर्ट (होटल) मा रहेको वेश्यालय सम्भझियो .. त्यहाँ नुहाउनेटबको पुछारमा रहेको ऐना सम्झियो ।

गिम्पेईले पहिलोपल्ट माचीलाई पछ्याएको दिन छात्रले आफूलाई'बेकूप " भनी तल धकेलिदिएको किनारको सिरानमा पुग्दा उभएर तलबाटोमा एउटा गाडी बिस्तारै गुडेको देख्यो । त्यहाँ केटीले मई दिवसकोपरेडमा राता झन्डा देखेको क्रा मिजुनोलाई सुनाएकी थिई ! गाडीकाभ्यालबाट बाटामा लामै उभिएका बाक्ला, अँध्यारा रूखहरूमाथि बत्तीझल्याकभझुलुक्क गरिरहेका थिए । फक त्यस दिशामा गहिरिएर हेर्नथाल्यो । त्यतिन्जेल भूताहा वर्षाले गर्ने आवाज थामिइसकेको कराप्रतिक सचेत थियो ।

'बेकूप " क एक्कासि कराउँदै किनारमुनि लडीबुडी गर्दै झप्यो ।त्यसो गर्दा क आफूलाई राम्ररी समाल्न सकिरहेको थिएन । कालोपत्रेसडकमा ठोकिनै लाग्दा उसले एक मुठी घाँस समायो, आफ्नो गोडामाउभियो र हात झार्दै सडकमा हिँड्न थाल्यो । तल किनारमा बच्चोअझै आफूसँगै सर्दै गरेको उसलाई अनुभव भयो ।

उसको बच्चो कहाँ थियो अथवा त्यो जीवित अधवा मृत थियो-उसलाई केही थाहा थिएन । त्यसकारण उसको जीवन निकै अनिश्चित

नबन ९१ बक

थियो । त्यो जीवित भए, उसले त्यसलाई कुने दिन भेट्न सक्छ र सोकुरामा उसलाई पक्का विश्वास थियो । तर त्यो उसकै अथवा अरूकसैको बच्चो भएको कुरा जान्ने कुनै उपाय थिएन ।

एक साँझ आफू छात्रको रूपमा बस्ने गरेको निजी आवासगृ्हकोप्रवेशद्वारमा एउटो बच्चो छाडिएको थियो । कसँगै यस प्रकारको एउटालेखोट थियो, 'यो बच्चो गिम्पेईको हो ।' उसकी साहुनी चिन्तित भई ।तर गिम्पेई खास चिन्तित भएन अथवा लज्जत अनुभव गरेन । किनभनेएउटा छात्रले कुने अवाञ्छनीय बच्चा-अझ कुनै वेश्याको बच्चा-लाईहुर्काउला भनी अपेक्षा नै गर्न सक्तैन । त्यसमा पानि उसलाई कुनै पनिबेला युद्धमा पठाउन साक्न्छ ।

“यो एक क्र्र चाल मात्र हो । मैले उसलाई छाडिदिएकाले बदलालिन भनी त्यसो गरेकी हो ।”

“श्वीमान्‌ मोमोई, वास्तवमा क दुई जीउकी भएपछि तपाईंभाग्नुभयो, होइन त ?”

“होइन, त्यस्तो केही होइन ।”

“त्यसो भए केका लागि भाग्दै हनुहुन्थ्यो ?”

गिम्पेईले त्यो प्रश्नको जबाफ नदिए पनि बोल्यो, “जे होस्‌, मबच्चालाई ल्याएर त्यसको व्यवस्था गर्छु ।” उसले साहनीको काखामारहेको बच्चालाई हेप्यो । “यसलाई एकछिन राख्नुस्‌ है ? म आफ्नोसाथी खोजेर ल्याउँछु ।”

“साथी ? कस्तो साथी ? श्वीमान्‌ मोमोई, तपाईं यसबच्चालाई छाडेर भाग्ने त होइन ?”

“होइन, म यसलाई एक्लै राख्न नचाहेको मात्र हो ।”

“के ?” साहुनीले शङ्का गर्दै ढोकैसम्म गिम्पेईलाई पछ्याई ।

उसले आफ्नो अपराधी साथी निसिमुरालाई बोलाएर ल्याएपछिदुवैजना सँगै लागे । बच्चालाई छाडी जाने आइमाई गिम्पेईकै भएकीलेस्वाभाविक रूपले उसले बच्चालाई बोकिरहेको थियो । उसले बच्चालाईआफ्नो कोर्टभत्र राखेर तलको टाँक लाउँदा उसको जीउ भूस भरिएकोजनावरभैँ देखिन्थ्यो । गाडीमा अन्तत: बच्चा रुन थाल्यो । तर अन्ययात्रुहरू यस विर्श्वावद्यालयीय छात्रको अनौठो भाव देखेर मित्रवत्‌हाँसरहेका थिए । गिम्पेई पनि उनीहरूतिर हेरेर हाँस्यो । क लज्जित रआलि जोकरभैँ देखिन्थ्यो । उसले बच्चाको टाउको ओभरकोटकोमाथिल्तिरबाट पाखा निकालेर राख्यो । तर त्यसो गर्दा उसको आफ्नैटाउको निहरिएर बच्चाको अनुहार नियालिरहेको भान पो भयो ।

उक्त घटना दोस्रो विश्वयुद्धताका पहिलो हवाई आक्रमणपछिटोकियो सहरको प्रमुख बजारक्षेत्रमा भएको ठूलो आगलागीपछि भएको

बन्छ २, रे कवबके

हो । गिम्पेई र उसको साथीले बच्चालाई घरको पछिल्लो ढोकाबाहिरराखेर छेस्किनी लगाए । कसैले उनीहरू भागेको देखेन किनभनेवेश्यालयहरू गल्लीसम्मै भरिभराउ थिएनन्‌ ।

गिम्पेई र निशिमुरा यस घरबाट भाग्ने पुराना खेलाडी थिए ।तिनताक छात्रहरूलाई युद्धसम्बन्धी कामका लागि थोत्रा, रबरको तलुवाभएका अथवा कपडाका जुत्ता दिइन्थ्यो । अनि उनीहरू वेश्यालयबाटभाग्दा प्राय: यी जुत्ता छाडेर जान्थे । उनीहरूसँग तिर्ने पैसा हुँदैनथ्योतर उनीहरू भाग्दा रोमाञ्चित हुन्थे-मानौँ कुनै अपमानजनक कामकोछायाबाट भाग्दा होस्‌ । साथै काममा हुँदा उनीहरू एकअर्कासँग आँखाभझिम्क्याएर आफ्ना जुत्ता लाउँदालाउँदै राख्नै नमिल्ने गरी जीर्णभइसकेको सुनाउँथे । कम्तीमा तिनलाई फाल्ने ठाउँहरूका बारेमा सोच्नुपनि रमाइलो मान्थे ।

तैपनि भागेपछि उनीहरूले वेश्याहरूबाट पाउने पत्रहरूमा सस्वैँपैसा मागिएको नभई फेरि आउने निम्तो मात्र हुन्थे । केटीहरूलाईउनीहरूका नाम र ठेगाना थाहा हुन्थ्यो किनभने गिम्पेई तथा क जस्ताअन्य छात्रहरू युद्धमा जानैपर्ने हुन्थ्यो र ती क्रा लुकाउनु आवश्यकथिएन । किनभने कसैको पनि त्यस्तो गोपनीयता अपनाउनुपर्ने खालकोकुने राम्रो भविष्य थिएन । मोर्चामा पठाइने छात्रहरू वीर (नायक)मानिन्थे । तर अनुर्मातप्राप्त अथवा अन्य खाले जानेमानेका (नामुद)वेश्याहरूलाई प्राय: श्रमकेन्द्रहरूमा लगिन्थ्यो । गिम्पेईकी आइमाईअनुर्मात नभएकी गोप्य ढङ्गले व्यापार गर्ने महिला परीहोली । तैपनिकेटाहरू के क्रामा आश्चर्य मान्थे भने वेश्यालय प्रथा र यसकानियमहरू यति खुकूला थिए कि तिनको सम्बन्धमा कुनै अनपेक्षितमानवीय तत्त्व यी महिलाहरूसँगै देखा पर्न थाले । वेश्याहरू युद्धकासमयमा कडा सजायँ पाइने डरले यस्तो अनौठो मौनसर्म्मात गर्न बाध्यभएको भनी दुवैमध्ये कसैले पनि महसुस गरेन । के उनीहरू यति पतितभए कि आफूहरू गायब हुने क्रालाई महिलाहरूले युवक भगोडा भनीमाफ गर्छन्‌ भनी कल्पना गर्ने गर्छन्‌ ? उनीहरू पेसै नातरीतीनचारपल्ट भागिसकेका थिए र त्यसर्पाछ वेश्याहरूले प्राय:उनीहरूबारे केही थाहा पाउँदैनथे । साथै उनीहरूले गल्लीमा अर्वास्थितत्यस घरमा बच्चालाई फालिआउँदा आफूहरूले फेरि पलायन गरेकोकुरा विरलै महसुस गरेका थिए ।

उनीहरू लगभग मार्च महिनाको मर्ध्यातर गए तर भोलिपल्टदिउँसोतिर नै खस्न थालेको हिउँ साँझसम्म खसिरह्यो । उनीहरूलेगल्लीमा जमेर मर्न भनी बच्चालाई छाडदैनथे होला ।

हिउँमै निशिमुराको कोठामा र्गाफन भनी गिम्पेई निस्क्यो ।

ठकम्न्ट ९३ ल्व्क्कि

“हामी हिजो राति गएको राम्रै भयो, होइन त ?”

“हो, आति राम्रो ।”

वेश्यालयबाट कसैले पानि सम्पर्क गरेन । साथै बच्चो गायबभइसकेको थियो ।

तर गल्लीमा अवस्थित त्यो घर पछिल्लोपल्ट सातआठमहिनाअघि आफू भागेको वेश्यालय ने थियो त ? गिम्पेईको मनमा त्योटाउको दुखाउने कुरा आफूलाई मोर्चामा पठाइसकेर्पाछ उठ्यो र त्योउही वेश्यालय भए पनि के बच्चाकी आमा अथवा उसकी आइमाईअझै त्यहाँ थिई र ? के एकपल्ट बच्चा जन्माइसकेर्पाछ कुनेअनुमतिविहीन वेश्या वेश्यालयमा बस्न सक्छे ? किनभने त्यसलाईनिकृष्टतम पाप मानिन्छ । हुन सक्छ तिनताकको तनावपूर्ण अन्योलमाअनौठो करुणा भाव व्याप्त भएको अवस्थामा वेश्यालयले गर्भवतीमहिलाको स्याहार गर्ने गर्थ्यौ । तर त्यो सर्वथा असम्भव पनि थियो ।अनि गिम्पेईलाई वास्तवमा आफूले बच्चाबाट मुक्ति पाइसकेर्पाछ मात्रत्यसलाई साँच्चै परित्याग गररएको हुन सक्ने लाग्यो ।

निशिमुरा युद्धमा मारियो । गिम्पेई बाँचेर सबै पेसा छाडी स्कुलशिक्षक बन्यो ।

कनै बेला वेश्यालय भएका ठाउँका अवशेषहरू चहारेर गिम्पेईगलिसकेको थियो । एक्कासि उसले आफैँले ठूलो स्वरमा कराइरहेकोसुनेर तीनछक पप्यो, “ए ! तँ के बदमासी गर्न लागेकी छस्‌ ?” कवेश्यासँग क्रा गर्दै थियो। उसले उसको कोठाको ढोकाबाहिर एउटीबच्ची छाडिदिएकी थिई-त्यो उसकी आफ्नी वा गिम्पेईकी बच्चीथिइन । बरु त्यो साथी वेश्याबाट मागेर ल्याइएकी बच्ची थिई । उसलेत्यस (वेश्या)लाई ढोकामा फेला पारेको अथवा उसलाई पछ्याएरसमातेको जस्तो थियो ।

“बच्ची म जस्ती थिई वा थिइन भनिदिन निशिमुरा अब जीवितछैन ।” क फेरि आफैंसँग क्रा गर्दै थियो ।

छाडिएकी नानी बच्ची थिई तर अचम्म के छ भने गिम्पेईलाईपिरोल्ने नानीको लिङ्ग यकिन थिएन । सामान्यतया त्यो मृत बच्चो थियोतर आफू बढी सामान्य अवस्थामा हुँदा त्यो जिउँदो लाग्थ्यो ।

उसले आफ्नी फुच्ची केटीले एकपल्ट आफूलाई आफ्नो ढयात्रेमुडकीले भएभरको बल निकाली निधारमा हिर्काएको सोच्यो र उसलेआफ्नो निधार निहराउँदा उसले बजाप्याबजाप्यै गरेकी थिई । उसले त्योकहिले भएको भनी घोत्लिरह्यो र त्यो आफ्नो कल्पना हुन सक्नेनिर्क्योल गप्यो । त्यो केटी अझै जीवित भए पानि क आफूले कल्पनागरेजति सानी र आइन्दा त्यस्तो कहिल्यै हुनु नपर्ने हो ।

० 000

तर जूनकीरी समात्ने राति गिम्पेई बाटोमा हिँडेसँगै तलकिनारमा हिँड्ने भूताहा बच्चो भने अझै बच्चो नै थियो र त्यसको लिङ्गअनिश्चित थियो, वास्तवमा त्यो कहिल्यै जानिएन र त्यो विचार मनमाआएलगत्तै त्यस बच्चाको नाकमुख नभएको ख्याकसरि डरलाग्दा छावदेखा पप्यो ।

“त्यो केटी हो, केटी,” नाना थरी स्टोर लाम लागेको झकि-झकाउ सडकमा हतारिँदै गिम्पेई मनमनै फतफतायो ।

“चुरोट छ ! मलाई केही चुरोट दिनुहोस्‌ !” कुनाबाट दोस्रोस्टोरको सामुन्ने स्वाँस्वाँ गर्दै गिम्पेई करायो । एक जना फुलेकी बूढीदेखिई । बढी उमेरकी भए पनि उसको लिङ्ग प्रस्ट भएकाले गिम्पेईलेहल्का महसुस गप्यो । तर माची अनन्त टाढा लाग्थी र क जस्ती कुनैकेटी यस संसारमा होली भनी कल्पना गर्न निकै सकस गर्नुपर्थ्यो ।

उसलाई आफ मुटु हलुङ्गो र रित्तिएको महसुस भयो र कतिदिनपछि पहिलोपल्ट गिम्पेईले आफ्नो जन्मथलो सम्झियो । उसलेअनौठो ढङ्गले बितेका आफ्ना बुबालाई नभई आफ्नी सुन्दर आमालाईसम्झियो । तैपनि आफ्नी आमाको मायालु अनुहारभन्दा आफ्ना बुबाकोकरूपताले उसर्माथ निकै दरो छाप छाडेको थियो । ठीक यायोईकोसानो गोडाभन्दा आफ्नै गोडाको विर्कृतले घोचिरहेझैँ ।

तालको किनारछेउ यायोईले जङ्गली एमि झाडीबाट राता एँसेल्‌टिप्न खोज्दा उसको सानो औंलामा काँडा बिझेको थियो । त्यहाँदेखिएको एक थोपा रगत चुस्तै र गिम्पेईलाई ठूलठूला आँखा पल्टाएरहेर्दै यायोईले भनी, “गिन-चान, तिमी मेरा लाग एँसेलु र्टापदिन्नो ?तिम्रो बाँदरसरि गोडा ठीक तिम्रा बाको जस्तै छ । ती परिवारबाहिरबाटपक्कै आएका होइनन्‌ ।”

रिसले मुरमुरिएर यायोईको गोडा काँडामा बिझाइदिन चाहेकोतर छुने आँट नभएर गिम्पेईले आफ्ना दाँत खोलेर उसको नाडीमा टोक्नखोज्यो ।

“हेर ! हेप्यौ ! त्यो बाँदरको अनुहार हो । इँडँँ !” यायोईले पनिआफ्ना दाँत देखाई ।

जनावरको झैँ भद्दा उसको गोडाले गर्दा त्यो नानीले आफूलाईकिनारमा घर्रिँदै पछयाएकी थिई ।

गिम्पेईले पनि परित्यक्त बच्चीको गोडा निरीक्षण गर्ने प्रयासगरेको थिएन किनभने उसलाई त्यो नानी आफ्नै भएकीमा दृर्ढावश्वासथिएन । तथापि अहिलेको परपीडित आत्मजुगुप्सा (घणा) भावले सोच्ताआफूले नानीको गोडा हेरेको र आफू जस्तै पाएको भए त्यो आफ्नैनानी भएको बलियो प्रमाण भेट्थ्यो होला । तर धरतीमा हिँड्नुअगाडि

टन्न १२ ल्व्क्कि

सानो नानीका गोडा सघ्रैं नरम र आकर्षक नै हुँदैनन्‌ र ? धार्मिकचित्रहरूमा यिसुको आकूतिलाई घेरिबस्ने बालदूतहरूका झैं ? यससंसारका सिमसार, चट्टान तथा काँडेझारहरू नाघ्दै जाँदा सबै गोडागिम्पेईका झैं कडा वा रूखो हुन थाल्छन्‌ ।

“तर त्यो भूत भए त्यस्तो बच्चाको गोडा हुन सक्तैन,” गिम्पेईमनमनै बरबरायो । भूतहरूका गोडा हुँदैनन्‌ । उसले भूतहरूको त्योर्छाव पहिलोपल्ट कसले दियो होला भनी सोचिरह्यो । साथै आफूले झैँआदिम मानवहरूले पनि महसुस गरेका होलान्‌ भनी उसलाई लाग्यो ।मानौँ उसका आफ्नै पाइला यस संसारमा हिँडरहेझैँ थिएनन्‌ ।

स्वर्गबाट खस्न लागेका तारा (रत्न)हरू समात्न खोजेझैँ हत्केलापल्टाएर गिम्पेई झकिझकाउ सडकमा भौँतारिरह्यो । विश्वकोअत्यधिक सुन्दर पहाड सस्वैं कुने अग्लो, हरियो शिखर नभईज्वालामुखीय खरानी तथा चट्टानहरूले छोपिएको विशाल, बाँझो ढिस्कोहुने कुरा उसको मनमा आयो । त्यो गुलाफी र भान्टा रडको हुन्छ ।यसमा मिरमिरेमा र सूर्यास्तका बखत स्वर्गका फेरिने रडहरू हुन्छन्‌ ।अनि यस्तै बिचार गर्दै गिम्पेईले माचीको चाहना गर्ने आफ्नो अंशबाटविमुख हुने अठोट गय्यो ।

उसले हिसाकोले प्रेम वा बिछोडको स्वीकारोक्तिस्वरूप बोलेकाभविष्यवाणी गर्ने खालका शब्दहरू सम्झियो, 'म तिमीलाई फेलापार्नेछु-भूमिगत स्थलमा पनि, तल उएनो स्टेसनका मार्गहरूमा पनि ।'अनि ती मार्गहरू कस्ता देखिन्छन्‌ भनी घोरिँदै क उएनोतर्फ हानियो ।

आजभोलि त्यो स्थान बढी शान्त देखिन्थ्यो र उसले अहले त्यहाँअल्छी र बेकार मानिसहरू मात्रै देख्यो । उनीहरू यसलाई आफ्नावासस्थान (अखडा) बनाएभैँ लाग्थे र मार्गमा लम्पसार परेका वाभित्तामा गुटमुटिएर बसेका थिए । यो प्राय: देखिने घरबार र पैसाविहीनखाते मानिसहरूसहितको दृश्य थियो, केही छेउमा डोकाहरू राखीकोइलाका रित्ता बोराहरूमाथि लम्पसार परेका थिए, अरूहरू लिसम्पन्न देखिन्थे । तिनका टाउकापर्छाड कपडामा बेरिएका बडेमानकापोकाहरू थिए । ती सबै आफ्नो परिवेशबाट एकदमै विमुख भई वरिपरिहेर्न अथवा त्यहाँबाट गुज्रिनेहरूको हेराइ फर्काउन कहिल्यै आँखाउठाउँदैनथे । कतिपय त निकै अघ नै ओछ्यानमा गई सुतिसकेकापनि थिए । एक युवा दम्पती शान्तिपूर्वक दोब्रिएर बसेका थिए ।महिलाचाहिँ पुरुषका घुँडामाथि टाउको टेकाएर आराम गरिरहेकी थिईभने पुरुषचाहिँ उसको जीउमा अडेस लगाइरहेको थियो । राति चल्नेरेलमा पनि तिनीहरूझैँ बटारिएर बसी यात्रा गर्न गारो हुन्थ्यो । ती दुईएकअर्काका पखेटामा मुन्टा छिराएर बसेका चखेवासरि देखिन्थे र ती

लनम्न्ट २३ सव्क्कि

लगभग तीसको छेउछाउ थिए । गिम्पेई तिनलाई नियाल्दै उभियो,हल्लुवा दम्पती आफैँमा आलि असामान्य देखिन्थ्यो ।

भूमिगत मार्गमा हरहर चल्ने दुर्गन्ध क्‌खुराको सेकवा तथाजापानी स्ट्युको गन्धसँग एकाकार भइरहेको थियो । ढुङ्गाको एउटाखोक्रो गुफाबाहेक अरू केही नढाकेभझैँ देखिने कुनै पसलको पर्दामाटाउको लुकाएर गिम्पेईले दुईतीनवटा सस्ता ह्विस्की घुटक्यायो ।उसको गोडापर्छाड फूलबुट्दे स्कर्ट देखियो र उसले आफ्ना अगाडिकोपर्दा उचालेर हेर्दा बाहिर एक पुरुष वेश्या उभिरहेको पायो ।

उनीहरू चुपचाप आँखा जुधाउँदा त्यस पुरुष वेश्याले उसलाईआँखा भझिम्क्यायो । गिम्पेईले कलेलम ठोक्यो तर त्यस भगाइ(पलायन)मा कुनै आनन्द आएन ।

उसले स्टेसनको माथिल्लो तलाको विश्वामकोठाको भित्रपट्टि हेप्योतर आवाराहरूको गन्ध त्यहाँ पनि भरिएको थियो । स्टेसनको एककुल्लीले प्रवेशद्वारमा उभिएर उसको टिकट माग्यो । विश्वामकोठामामात्रै प्रवेश गर्न पनि आफ्नो टिकट देखाउनु असामान्य क्रो थियो ।अन्य बेकार जस्ता देखिने मानिसहरू बाहिर यताउति अथवा भित्तासँगैथचक्क बसेका थिए ।

स्टेसन छाडेर गिम्पेई सहरको भित्री गल्लीतिर भौँतारिन थाल्यो ।उ समलिङ्गीहरूको दोहोरो प्रवृत्तिबारे सोच्तै गर्दा रबडको बुट लाएकीएउटी महिलालाई देख्यो जसले लोग्नेमानिसभझैं खुइलिएको कालो पाइन्टर धुँदा खुम्चिएको लाग्ने फोहोर सेतो ब्लाउज (चोली) लाएकी थिई ।उसका स्तनहरू फ्यात्त परेका थिए । उसको पहेँलो अनुहार घाममापोलेर कालै भएको थियो र उसले कुनै शृङ्गार गरेकी थिइन ।त्यो आइमाई केही गर्न खोजेझैं थिई र र्नाजक आएर उसलाईपछ्याउन थाली । महिला पछ्याउने कुरामा निकै खाप्पस भइसकेकोअनुभव बटुलेको गिम्पेईले उसले आफूलाई किन पछ्याएकी भनी बुभनसकेन ।

उसले हिसाकोको घरसामुको फलामे ढोकाबाट भागी नाजककोमनोरव्जन क्षेत्रमा शरण लिन पुग्दा आफूलाई पिरोलेकी-तर त्यसबाटएकदमै इन्कार गरेकी-कुलटा आइमाईलाई सम्झियो । तर अनुहार हेर्दात अहिलेकी आइमाई वास्तवमा वेश्या देखिन्नथी । उसको रबडका बुटहिलाम्मे थिए । हिलो आलो नभए पनि कैयौं दिनसम्म पुछिएको थिएन ।साथै बुट पुराना र रङ खुइलिएका थिए। फक पानी नपर्दा पनिउएनोबाट रबड बुट भिरी हिँड्ने कस्ती आइमाई होली भनी घोरियो ।के क अपाङ्ग थिई ? के उसका गोडा कुरूप (भद्दा) थिए ? केत्यसैकारण उसले स्ल्याक्स लाएकी हो त?

आकरव्न् ९७ ल्च्कक

गिम्पेईले एक्कासि आफ्नै गोडाबारे सोच्यो र आफ्ना पर्छांड त्यसआइमाईका नराम्रा गोडाबारे कल्पेर उसलाई जान दिन भनी हठात्‌ रोकियो ।त्यो आइमाई पनि रोकिई । उनीहरूले एकअर्कालाई प्रश्न गर्ने मुद्रामा हेरे ।

“तपाईं मबाट के चाहनुहुन्छ ?” उसले सोधी ।

“म तिमीलाई त्यही क्रा सोध्न चाहन्छु। तिमीले मलाईपछ्याएको होइन ?”

“तर तिमीले मतिर पुलुक्क हेप्यौ, होइन त ?”

“कसैले पछ्याएको हो भने त्यो तपाईं हो ।” गिम्पेईलाई आफूलेकेही गरेको हुँदा उसको बाटो काटी गएपछि उसले त्यसलाई सड्केतकोरूपमा लिएकी त होइन भन्ने लाग्यो । तैपनि उसलाई पक्कै त्योआइमाईले नै चाख लिएकी हो भन्ने लाग्यो ।

“मैले तिमीलाई एक झलक हेरेको मात्र हुँ। मेरो विचारमाआइमाई भएर पानि तिम्रो अनुहार अनौठो छ ।”

“मलाई त्यस्तो अनौठो लागेको छैन नि ।”

“हो, तर के तिमी आफूतिर यसो पुलुक्क हेर्ने जोसुकैलाई पनिपछ्याउँछ्यौ ?”

“जे भए पनि तपाईं मलाई रमाइलो लाग्नुभयो ।”

“खैर, तिम्रो दृष्टिकोण के हो त ?”

“केही होइन ।”

“मलाई पछ्याउने कुनै कारण त पक्कै होला ।”

“म तपाईंलाई पछ्याइरहेकी होइन-म, अँ ... खालि सँगै हिँडनखोजेकी हुँ, बस ।”

“ए त्यसो पो ।” गिम्पेईले फेरि उसलाई हेप्यो । उसका ओठहरूऔधी (घिन लाग्ने गरी) काला थिए । तिनमा लालीको लेस पनि थिएन ।साथै एउटा सुनपानी लाएको दाँत देखिन्थ्यो। क कति वर्षकी थिईभन्न गारो भए पनि सायद चालीसमुनिकी थिई । उसका चिम्सा आँखासतर्क, लोग्नेमानिसका झैँ सुक्खा थिए र तिनमा छटट्पन टाल्कन्थ्यो,साथै एउटा आँखा अर्कोभन्दा सानो थियो । घामले पोलेको उसकोअनुहारको छाला कडा थियो । गिम्पेईलाई उसबाट कुने खतरा हुन सक्नेआभास भयो ।

“केहीबेर हिँडराखौं,” एक्कासि उसको छाती हल्कासँग छुने गरीहात उचालेर उसले भन्यो । त्यसबारे कुने शड्का नै थिएन। फकआइमाई नै थिई ।

“तपाईंले अहिले भर्खरै के गर्नुभा'को ?” त्यस आइमाईलेगिम्पेईको हात च्याप्प समाई । उसको हत्केला नरम थियो । प्रस्टतयाउसलाई नराम्रो व्यवहारको बानी थिएन ।

ककरन्किक २८ सव

गिम्पेईले पहिलोपल्ट कुनै मानिस महिला हो कि होइन भनीठम्याउन त्यसो गरेको थियो । वास्तवमा क महिला थिई भन्ने एकदमप्रस्ट थियो तर आफ्नै हातले छामेर ढुक्क भएपछि गिम्पेईलाई अनौठोकिसिमको राहत महसुस भयो र क मैत्रीपूर्ण व्यवहार पनि गर्न थाल्यो ।

“ठीक छ, त्यहाँसम्म हिँडेर जाऔँ,” उसले भन्यो ।

“कहाँ त्यहाँ ?”

“यहाँ वरिपरि हामी जान हुने क्नै आरामदायी बार (रक्सी पिउनेठाउँ) छैन र ?”

यसरी अनौठो पोसाक भिरेकी महिलालाई मिलाई कतै लाने ठाउँछकि भनी घोल्लिँदै गिम्पेई फेरि झकिझकाउ गल्लीमा हिँड्न थाल्यो ।क जापानी स्ट्यु पाइने एक ठाउँ छियो र त्यो आइमाई उसकोपछिपछि आई । त्यहाँ खाना पकाउने चारकने क्षेत्रमा तीनतिर बस्नेव्यवस्था मिलाइएको थियो । साथै त्यहाँ अलग टेबुलहरू पानि थिए ।

प्राय: सबै ठाउँ ओगटिइसकिएकाले उसले प्रवेशद्वारसँगको टेबुललियो । खुला ढोकामाथि झुन्डिएको सानो पर्दाले बाटामा हिँड्नेमानिसहरूको आधा तल्लो भागबाहेक सब थोक ढाकेको थियो ।

“साके (जापानी रक्सी) कि बियर ?” गिम्पेईले सोध्यो ।

उसको यस पठी आइमाईसँग कुनै व्यवहार गर्ने इच्छा थिएन तरफक खतरनाक नभएकी पाई हल्का र निर्ष्फिक्री महसुस गरिरहेकोथियो । उसले महिलालाई बियर अथवा साकेमध्ये एक छान्न दिने भयो ।

“म साके लिन मन पराउँछु,” आइमाईले जबाफ दिई ।

त्यहाँ स्टचुबाहेकका साधारण खाना (परिकारहरू) पनि उपलब्धथिए र ती पाइने चिन्ह भित्तामा झुन्डिरहेका थिए। गिम्पेईलेआइमाईलाई खाना पानि मगाउन दियो । उसको पर्रिचत तरिकाले ककुनै थोत्रे मधुशालामा लोग्नेमानिसहरूलाई फकाई ल्याउने खालकीआइमाई भएझैँ लाग्थी तर त्यो विवरण सही लागे पनि उसले आफ्नोकुरा सुनाउन चाहेन । सायद उसले गिम्पेईलाई आलि डरलाग्दो पाएरउसलाई फकाउने विचार त्यागिसकेकी थिई अथवा उसले आफू दुईबीचकुनै साझा बन्धन महसुस गरेर उसलाई पछ्याउने विचार गरेकीथिई । जे होस्‌, उसले तत्कालका लागि आफ्नो मूल उद्देश्य छाडिसकेकीथिई ।

“जीवन अचम्मको छ, होइन त ? माने आजको भोलि के हन्छकहिल्यै थाहा हुन्न । म यहाँ तिमीसँग जाँड खाइरहेको छु तर मैलेतिमीलाई पहिले कहिल्यै भेटेको थिइनँ ।”

“ठीक भन्नुभयो । मैलै तपाईंलाई पहिले कहिल्यै भेटेको छैन,”त्यो आइमाईले आफ्नै सुरमा रक्सी घुटक्याउँदै सही थापी ।

शकम्निट २९, सम्क्क

“आजको दिन तिमीसँग रक्सी खाएर बित्ने भयो क्यार ?”

“हजुर, त्यसै गरी बित्ने भयो ।”

“के तिमी यहाँबाट घर जान्छ्यौ ?”

“हजुर । त्यहाँ मेरी बच्ची मलाई एक्लै पर्खिबसेकी छे ।”

“बच्ची रे?”

त्यो आइमाई एकपछि अर्को रक्सी थापरही । गिम्पेईले रक्सीखानुसट्टा उसलाई हेरेर समय बिताइरह्यो ।

आफूले एकै रातमा जूनकीरी समाउने समारोहमा माचीलेदेखेको, तालको किनारमा बच्चाको छायाद्वारा पछ्याइएको र अहलेएकदमै संयोगवश भेटेकी आइमाईसँग रक्सी पिइरहेको क्रा पत्याउनउसलाई गारो भयो । सायद त्यो आइमाईको कुरूपताले त्यो सम्भवभएको थियो । खाडलछेउ माचीलाई देख्नु एउटा सुन्दर सपनी थियो तरसस्तो रेस्टुराँमा बसिरहेकी यो कुरूप आइमाई वार्स्तावक थिई । तैर्पानयस “वास्तविकता' सँग सुरापान गर्नु स्वप्नसुन्दरीसम्म पुग्ने बाटो जस्तोपनि थियो । जति बढी कुरूप आइमाई भयो त्यात राम्रो छाव देखिन्छ ।त्यस आइमाईको करूपताले माचीको स्वरूप आँखाअगाडि उभ्याइरहेकोथियो ।

“तिमीले किन रबडको बुट लाइरा'की ?”

“घरबाट हिँड्दा आज पानी पर्ला जस्तो लागेको थियो ।”

आइमाईको जबाफ प्रस्ट थियो । गिम्पेईलाई उसको गोडा हेर्नेउत्कट इच्छा भयो । त्यो भद्दा भए क पक्कै त्यसयोग्य मानिन्थी ।

रक्सी धोक्तै जाँदा उसको रूपरडको कुरूपता झनभन्‌ प्रखरभएर आयो । साना, नामलेका आँखा अझ चिम्सा भएर आए । तीमध्येसानोरचाहँ आँखाले उसले गिम्पेईलाई छडके पाराले हेरी । साथै आफ्नाकुम अघिपछि हल्लाइरहेकी थिई । गिम्पेईले उसका कुम च्याप्पसमाउँदा पनि उसलाई रोकिन । गिम्पेईलाई हातर्भरि हाडहरू समाएझैंलाग्यो ।

“बुभ्यो, तिमी त्यात ख्याउटी हुनु नपर्ने हो ।”

“तपाईं अरू के आस गर्नुहुन्छ ? म एक्ली आइमाईले एउटीबच्ची पाल्नुपर्नेछ ।"

उसले गिम्पेईलाई आफू भित्री गल्लीमा भाडाको कोठामा तेरवर्षकी छोरीसँग बसेकी र छोरी स्कूलमा पढ्दै गरेको कथा सुनाई ।उसको श्रीमान्‌ युद्धमा मारिएको थियो, उसले भनी । तर त्यो कुरा शड्कास्पदलागे पनि उसले बच्चीबारे सही भनिरहेकी हुँदा छ सन्तुष्ट थियो ।

“म तिमीलाई तिम्रो कोठासम्म पुग्याइदिन्छु,” गिम्पेईले दोस्रोपल्टभन्यो ।

कन 00 ७

“पर्दैन, बच्ची भएकीले मेरो ठाउँ राम्रो छैन,” आइमाईलेएक्कासि विनम्र पारामा भनी यर्द्याप उसले पहिलो प्रतिक्रियास्वरूपसहमतिमा टाउको हल्लाएकी थिई ।

गिम्पेई र आइमाई सँगसँगै भान्सेतर्फ फार्कबसे । तर उसले केगर्दै छे भनी बुभनुअगावै फ उसतर्फ फर्की स्वाड पार्दै उसको कुममाअडेस लगाइसकेकी थिई । फक उसप्रति समर्पित हुन तयार भएजस्तीथिई । मानौँ यस संसारको अन्त्य हुन गइरहेझैं गिम्पेईलाई निरासालेछोप्यो-वर्तमान परिस्थितिमा त्यो निरासा एकदमै ठूलो थियो । सायदउसले सोही दिन साँझ माचीलाई देखेकाले होला ।

आइमाईको रक्सी खाने तरिका पनि भद्दा थियो । हरेकपल्टसाकेको नयाँ सिसी मगाउँदा क उसको प्रतिक्रिया जान्न उत्सुक भईउसतर्फ हेर्ने गर्थी ।

अर्को सिसी मगाउँ,” गिम्पेई आत्तिएर भन्थ्यो ।

“थाहा छ, म हिँड्न सक्ने छैन । ठीक छ ?” उसले आफ्नो हातउसको काखमा राखी । “अँ, अझ एक सिसी मात्र । कृपया, गिलासमाखन्याइदिनुस्‌ न ।”

साके उसको मुखको कुनाबाट चुहेर टेबुलर्माथ बगिरहेकोथियो । उसको घामले डढेको अनुहार गाढा, बैगनी रातो रङमा परिणतहुँदै थियो ।

उनीहरू त्यस ठाउँबाट हिँड्दा क गिम्पेईको पाखुरामा झुन्डिई ।उसले उसको नाडी समायो, त्यो अचम्मको चिल्लो थियो ।

बाटामा फूल बेच्ने एउटी केटीलाई देखेर उसले भनी, “कपया,मेरा लागि केही फूल किनिदिनुहोस्‌ । म थोरै फूल आफ्नी बच्चीकालागि घर लान चाहन्छु ।”

तर उसले त्यो फूलको थुँगो चकमन्न गल्लीको कुनामा रहेकोचाउचाउ बेच्ने पसलको स्ट्यान्डमा छाडिदिई ।

“मित्र, यी फूल मेरा लागि राखिदिनुस्‌, है ? म चाँडै नै ती लिनआउँछु ।”

उसले फूलहरूलाई त्यहाँ छाडिदिएपाछ उसको मताइ झन्‌ बढ्दै गयो ।

“थाहा छ, मैले वर्षौं लोग्नेमानिसको साथ पाएको थिइनँ । तरत्यसमा केही गर्न सकिन्न । भनेको, तपाईं रोज्ने छान्ने गर्न सक्नुहुन्न,कि कसी ?”

“हो, हामीलाई भाग्यले एकअर्कासँग बाँधिदिएको छ,” गिम्पेईलेअनकनाउँदै सहमति जनायो ।

गल्लीमा अल्झिँदै हिँड्दै गर्दा उसलाई आत्महीनताबाहेक केहीअनुभूति नभए पनि उसको मनमा अझ पनि रबड बुर्टाबनाको उसको

लन्म् 0१ 54

गोडा हेर्ने रहर थियो । तैर्पान उसले त्यो गोडा हेर्न सकिरहेझैं थियो-उसका बूढी औँलाहरू आफ्ना झैँ नभई आकार नमिलेका, बाक्लो, खैरोछाला भएका थिए । उसले आफू त्यस आइमाईसँग गोडा तन्क्याएरपल्टिरहेको कल्पना गर्दा गिम्पेईलाई वान्ता आउला जस्तो भयो ।

केहीबेरका लागि उसले आइमाईलाई बाटो डोच्याउन दियो ।आनि पछाडिको गल्लीमा छिरेर उनीहरू इनारी धर्मको एउटा सानोविहारअगाडि आइपुगे । त्यससँगै एउटा सस्तो होटल थियो जहाँ कोहीपनि कुनै केटीसँग रात बिताउन सक्तथ्यो। आइमाई अनकनाई ।गिम्पेईले उसको टाँसिएको पाखुरा तल लत्रन छाडिदिएपछि क बाटोमाहली ।

“तिमीलाई तिम्री छोरीले पर्खिबसेकी छै भने घर जाक,” भन्दैउसले उसलाई छाडिदियो ।

“मूर्ख ! मूर्ख !” आइमाई चिच्च्याई र विहारअगाडिबाट मासनाढुङ्गाहरू टिपी उसमाथि बर्साउन थाली । एउटा ढुङ्गो गिम्पेईकोकुर्कुचामा लाग्यो ।

“ऐया !” क करायो ।

खुच्चिङ गर्दै हिँडेर जाँदा उसलाई आफैँमाथि दया जाग्यो ।माचीको पछाडि जूनकीरीको पिँजडा भझुन्डयाइदिएर क सीधा घर किनलागेन ? माथिल्लो तलामा रहेको आफ्नो कोठामा पुगेर गिम्पेईले आफ्नोमोजा फुकाल्यो । उसको गोलीगाँठो हल्का रातो भइसकेको थियो ।

कन्र् १0२ ७०

Main Page

2024-06-14T14:14:26Z

Nepalikitab8848:

<strong>Welcome to Nepali Kitab Editing Team.</strong>

This website is a sub-website of nepalikitab.org. Here we convert old books into Unicode text format. It is a collective effort by volunteers around the world. If you are also interested, please join the team.

We keep here the books generated after scanning and extracting texts with OCR. It contains many errors. Our goal is to remove the errors.

==How to edit==
[[File:Editor-timeline.png|thumb]]
1. Make an account or log in.

2. Select the book of your interest.

3. Click edit

4. Edit and clean up the errors and book format. If you are familiar with wiki syntax, you can edit the source too.

5. Save time to time while editing

For details about formatting text, refer to: https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Formatting

== Step 1: Scan and OCR ==
*[[रामायण]] भानुभक्त आचार्य

* [[तरुण तपसी (नव्यकाव्य)]] लेखनाथ पौड्‍याल
* [[आदिकवि भानुभक्त (पटकथा)]] यादब खरेल
* [[इतिश्री (हास्यव्यङ्ग्य सङ्ग्रह)]] भैरव अर्याल
* [[शब्दनिर्माणप्रक्रिया र सन्धि]] मतिप्रसाद ढकाल
* [[केही धार्मिक तथा साँस्कृतिक सम्पदाहरू (केही नमुना कलाकृतिहरू)]] सत्यमोहन जोशी
* [[रमाइला गाउँखाने कथा]] कपिल लामिछाने
* [[दसैँ, पिङ र हात्ती (बालकथा-सङ्ग्रह)]] कपिल लामिछाने
* [[८० दिनमा विश्‍व भ्रमण]] जुल्स वर्न,गोरखबहादुर सिंह
* [[बालभाका - १ (बालकविता सङ्ग्रह)]] उद्धवप्रसाद प्याकुरेल
* [[ताल (उपन्यास)]] यासुनारी कावाबाता
* [[चतुरेको चर्तिकला (कथा सङ्ग्रह)]] गोरखबहादुर सिंह
* [[ठूलो फुल (A Big Egg)]] Roma Pradhan, Shanta Das Manandhar
* [[आखिरमा टोम्मीको टोलीले जिती छाड्यो]] क्रिस्टिन स्टोन,शान्तदास मानन्धर
* [[जय भुँडी (हास्यव्यङ्ग्य सङ्ग्रह)]] भैरव अर्याल
* [[मुकुन्द इन्दिरा (नाटक)]] बालकृष्ण सम
* [[खाल्डामा परेको भकुन्डो]] योगराज भट्टराई
* [[जे छोए पनि सुन]] योगराज भट्टराई
* [[खानामा पाइने पोषणहरू]] नताशा भिजकारा
* [[अन्तिम निम्तो]] गीता केशरी
* [[सूगवा]] रोशनी चौधरी
* [[भीमसेन थापा (ऐतिहासिक खण्डकाव्य)]] सिद्धिचरण श्रेष्ठ
* [[ऋतुविचार (खण्‍डकाव्य)]] लेखनाथ पौड्‍याल
* [[छन्दका १०१ कविता]] (सङ्कलन) कमल दीक्षित
* [[गणित प्राविधिक शब्दकोश]] Nepal government
* [[उज्यालोको खोजीमा (उपन्यास)]] हरिहर खनाल
* [[सपनाको देशमा]] चन्द्रकान्त आचार्य
* [[महिला लक्षित शिक्षक सेवा आयोग तयारी अध्ययन सामग्री]] विष्णुप्रसाद अधिकारी
* [[शिक्षक पेसागत विकास तालिम (तालिम पाठ्यक्रम)]] Nepal government
* [[हाम्रा लोकबाजाहरू (बालबोध - ५१)]] रामप्रसाद कँडेल
* [[पर्दा, समय र मान्छेहरू (कथासङ्‍ग्रह)]] झमक घिमिरे
* [[काउकुती (हास्यव्यङ्ग्य सङ्ग्रह)]] भैरव अर्याल
* <nowiki>[[विदुर नीति Vidura Niti (Sanskrit-English)]]</nowiki> (Extracted From) Mahabharata [महाभारत]
* [[जंगबहादुरको बेलाइती कापी]] कमल दीक्षित
* [[कति वटा रोटी]] शिल्पी प्रधान
* [[विश्वका प्रमुख सभ्यता तथा संस्कृति (बाल ज्ञानकोश - ३)]] Nepal government
* [[अस्माकम् संस्कृतम् - कक्षा १]] Nepal government
* [[प्रारम्भिक संस्कृत व्याकरण र रचना]] मतिप्रसाद ढकाल
* [[गोरक्ष-साह-वंश (ऐतिहासिकं महाकाव्यम्)]] हरिप्रसाद शर्मा
* [[२०२ ओटा ठट्टा]] कमल दीक्षित
* [[धुमधामको घुमघाम (भक्तप्रसाद भ्यागुताको नेपालयात्रा)]] कनकमणि दीक्षित
* [[महिलाका लागि डाक्टर नभएमा]] -
* [[दस औतार (हास्यव्यङ्ग्य सङ्ग्रह)]] भैरव अर्याल
* [[A Perfect Match]] Ramendra Kumar
* [[मधुपर्क (वर्ष ४७, अंक ४, २०७१ भदौ)]] -
* [[सौगात (उपन्यास)]] गीता केशरी
* [[एक घर एक रोजगार (प्रयागदत्त तेवारीको कृषिकथा)]] मिलन बगाले
* [[रवीन्द्रनाथका नाटकहरू]] -
* [[पेसा, व्यवसाय र प्रविधि]] -
* [[मामा माइजु]] योगराज भट्टराई
* [[म को हुँ]] पेमा डोल्मा लामा
* [[चनाचटपटे (बालकविता-सङ्ग्रह)]] बूँद राना
* [[आवाज (सामाजिक उपन्यास)]] गीता केशरी
* [[स्पष्टीकरण (कथासङ्ग्रह)]] हरिभक्त कटुवाल
* [[दशैँको दक्षिणा (बालउपन्यास)]] गङ्गा पौडेल
* [[चार आर्य-सत्य (बुद्ध-शिक्षाका चार स्तम्भ)]] दोलेन्द्ररत्न शाक्य
* [[विजय चालिसेका बालकथाहरू]] विजय चालिसे
* [[सिर्जनशील विद्यालय]] अर्जुन श्रेष्ठ
* [[अभिभावकको सहयोगमा बालबालिकालाई घरमा नै गराउन सकिने सिकाइ क्रियाकलापहरू (कक्षा १)]] -
* [[दर्शन परिचय (विश्वका दर्शन र कला साहित्यिक बादहरू)]] परशुराम कोइराला
* [[खोज (उपन्यास)]] गीता केशरी
* [[अनिवार्य सामाजिक अध्ययन (१२३) - माध्यमिक शिक्षा परिक्षाको प्रश्न तथा उत्तरकुञ्जिका २०७५]] -
* [[बिहानीको घामसँग]] तारा पुन, शान्तदास मानन्धर
* [[एकादेशमा (बालकथाहरूको सँगालो)]] उषा दीक्षित
* [[इतिहासका विम्बहरू]] पूर्णचन्द्र घिमिरे, रमेशचन्द्र घिमिरे
* [[पन्ध्रौं योजना (२०७६७७-२०८०८१)]] Nepal government
* [[नेपालको शाह तथा राणा वंशावली]] विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ
* [[Aaloo-Maaloo-Kaaloo]] Vinita Krishna
* [[परित्याग (उपन्यास)]] माधव खनाल
* [[अमेरिका (उपन्यास)]] गंगा लिगल
* [[उखान मिलेन !]] कमल दीक्षित
* [[राष्ट्रकवि माधव घिमिरे (जीवनी, व्यक्तित्व र कृतित्वको सङ्‍क्षिप्त रेखाङ्‍कन)]] शैलेन्दुप्रकाश नेपाल
* [[केहि गुणकारी बोटबिरूवाहरू (बालबोध - ४१)]] डा. हरिप्रसाद
* [[दिवास्वप्न]] गिजुभाई, शरच्चन्द्र वस्ती
* [[संस्कृत, प्राकृत र नेपालीका सन्धिनियम]] मतिप्रसाद ढकाल
* [[शिक्षाका ती दिन]] पुष्पराज पौडेल
* [[मपाईं (निबन्ध)]] भैरव अर्याल
* [[Autobiography of a YOGI]] Paramhansa Yogananda
* [[ताराबाजी लै! लै!!]] Nepal government
* [[विश्वास (उपन्यास)]] गीता केशरी
* [[Akbar and Birbal Moral Stories]] Nepal government
* [[बुद्धवादका तीन आयाम]] पशुपति घिमिरे
* [[करेसाबारीका जडिबुटीहरू]] केदार श्रेष्ठ
* [[काठमाडौं उपत्यका खुलास्थलहरू सम्बन्धी मानचित्र पुस्तक २०७१]] Nepal government
* [[अन्ताक्षरी खेल]] ध्रुव घिमिरे
* [[साइबर बालकथा]] विनय कसजू
* [[कलेजी थाल]] ध्रुव घिमिरे
* [[कत्ति धुनु गधाहरूलाई (हास्यव्यङ्ग्य सङ्ग्रह)]] लक्ष्मण गाम्नागे
* [[गौरी (शोककाव्य)]] माधव घिमिरे
* [[आमाको माया]] रमेश चन्द्र अधिकारी
* [[Natural Treasures of Nepal]] Nepal Tourism Board
* [[नारीस्वर (महाकवि देवकोटा विशेष) - २०६६ असोज]] Nepal government
* [[चार गजलकारका उत्कृष्ट गजल (गजलसङ्ग्रह)]] मनु ब्राजाकी
* [[स्यालको जुक्ती]] Nepal government
* [[स्थानीय पाठ्यक्रम विकास तथा कार्यान्वयन मार्गदर्शन (मातृभाषा सहित) २०७६]] Nepal government
* [[बाँदर बन्ने रहर (बालकथा सङ्ग्रह)]] गोपीकृष्ण ढुङ्गाना
* [[डाढो (हास्यव्यङ्ग्यहरू)]] Nepal government
* [[मध्यचन्द्रिका (नेपाली भाषाको मझौला व्याकरण)]] सोमनाथ शर्मा
* [[नेपाली क्रान्ति-कथा]] फणीश्वरनाथ रेणु
* [[डायना (महाकाव्य)]] शैलेन्दुप्रकाश नेपाल
* [[शङ्खे र फट्याङ्ग्रो]] अनन्तप्रसाद वाग्ले
* [[मोहिनीले खोसेको अमृतकलश]] अमर निराकार राई
* [[हिन्दू-धर्म के हो]] महात्मा गाँधी
* [[बालबालिकामा पढ्ने बानीको विकास]] विनय कसजू
* [[The Last Page of My Poem (मेरो कविताको अन्तिम पृष्ठ)]] Rajeshwor Karki
* [[जय भोलि !]] भैरव अर्याल
* [[संस्कृत व्याकरणको रूपरेखा]] मतिप्रसाद ढकाल
* [[घरबारी बगैंचा]] बोल बहादुर थापा
* [[नबिर्सने यात्रा (यात्रा-कथा)]] समीर नेपाल
* [[समाज परिवर्तनमा संस्कृतिकर्मी]] विजय सुब्बा
* [[मेवालाल (बालकथा सङ्ग्रह)]] विनय कसजू
* [[A Helping Hand]] Payal Dhar
* [[आमा (कविता सङ्ग्रह)]] भक्ति दाहाल 'विष्फोट'
* [[विज्ञान तथा वातावरण - कक्षा ८ (पुरानो संस्करण)]] गोपीचन्द्र पौडेल
* [[चप्पल]] अर्हन्त श्रेष्ठ
* [[मात्राहरू]] हरिहर लामिछाने
* [[दोस्रो भाषाको रूपमा नेपाली भाषा]] Nepal government
* [[अब्राहम लिंकन (१८०९-१८६५)]] Nepal government
* [[घरभेटी भाउजू (कथासङ्ग्रह)]] कृष्णादेवी शर्मा
* [[Agreeing and Disagreeing - English Grade 10]] Nepal government
* [[शकुन्तला नाटक]] शम्भुप्रसाद ढुंग्याल
* [[Chunu and Munu Read]] Shanta Das Manandhar, Stephanie Wei
* [[अब खेल खेल्ने!]] शिल्पी प्रधान
* [[जनावरहरूको सभा]] ज्ञाननिष्ठ ज्ञवाली
* [[विश्वप्रसिद्ध पैंतिस साहित्यकार]] प्रभात सापकोटा
* [[कसिङ्गर (उपन्यास)]] गीता केशरी
* [[पंचतन्त्र कथासंग्रह]]
* [[अक्षर (बालकथा)]] कपिल लामिछाने

== Step 2: Title and heading corrections completed ==
* [[९७ साल]] आनन्ददेव भट्ट
* [[गलबन्दी (हास्यव्यङ्ग्य सङ्ग्रह)]] भैरव अर्याल

<categorytree mode="all" showcount="on">Step 2</categorytree>

== Step 3: Text correction completed ==
<categorytree mode="all" showcount="on">Step 3</categorytree>
==Step 4: Proof reading completed==
<categorytree mode="all" showcount="on">Step 4</categorytree>
*[[अनौठो फल]] योगराज भट्टराई

==Step 5: Finished books==
पुरा भएका किताब
<categorytree mode="all" showcount="on">Step 5</categorytree>

आखिरमा टोम्मीको टोलीले जिती छाड्यो

2024-06-14T14:11:44Z

Nepalikitab8848: Created page with "लेखकक्रिस्टिन स्टोन चित्राङ्नकर्ताराजुबाबु शाक्य 'शारब' सम्पादकशान्तदास मानन्धर द्ध पिना॥॥॥ [२००1६०1९९94 आखिरमा टदोमीको टोलीले जिती छाड्यो लेखक क्रिस्टिन स्टोन चित्राङ्गनकर..."

लेखकक्रिस्टिन स्टोन

चित्राङ्नकर्ताराजुबाबु शाक्य 'शारब'

सम्पादकशान्तदास मानन्धर

द्ध पिना॥॥॥

[२००1६०1९९94

आखिरमा टदोमीको टोलीले जिती छाड्यो

लेखक क्रिस्टिन स्टोन

चित्राङ्गनकर्ता राजुबाबु शाक्य 'शारब'

सम्पादक शान्तदास मानन्धर

मुद्रक एपोलो अफसेट प्रेस (प्रा) लि., काठमाडौँकलर सेपरेसन प्रिन्ट प्रोसेस (प्रा) लि., काठमाडौँसंस्करण पहिलो, १५,000 प्रति, वि.सं. २०६७

ग्रस किताबको प्रकाशन स्थानिय समुदाय्र, रुम टु रिड तथा एल्सा र डेविड ब्रुलेको सहयोगमा भएको हो। यो किताब क्रद्षिअमात्यको पठन शीप र शिक्षा प्रतिको लगन र समर्पण प्रति समर्पित गरिएको छ।

पा॥5 00015 20015180111700017 18 00010618101 0 10 10091 0गाग फणा, उि00101 1० 3890 910 £159 9110 0800 8110. | 18 06010910010 पिज्जा 0149 10 110101 119 [2959101 910 06४0101 (० 819० 910 80002101 101 16 0100) 0 ।५01291

रूम टु रीड पोस्ट बक्स नं. २११0३, काठमाडौँ, नेपाल, फोन ५५५३८८७, फ्याक्स ५५४७५२०001110 3600 120श 30 21103, 1601011101100, ।६61091. 2016: 5553987, 806: 5547520,6110: 1161001010001090.010, ४४60: [?://४/४/४/।00701000.010

45 09-- 30011103090 8906 कार्शणा प0॥ ४69 0 पा गा8 ४ जो वाल ॥) 00/0102119 000109 10/10009119 01

1॥॥ पी 0190/ 900 9610061 6001 ॥) 80002101. '/४०16110 ॥) 0019001001 फ।) 10041 0 फा।05, 06

01091072015 010 900/610116७, ५४७ ०6४6100 औं 0190/ 51/॥9 0110 9100 0 1090119 911019 10710801१/ $01001

0100, 900 $0000 018 10 001१10100 58001001१ 5011001 ५॥) 16 1610५क्ाा 02 $10॥5 1० ५०००७७९0 गी)$0110010110106/0110.

[२0011101२09

00फ्ा 020100/8000110 3990. 410911510501/00.

प्रकाशकको भनाइ

यो किताप प्राथमिक तथा निम्न-माध्यमिक तहका विद्यार्थीहरूकालागि भनी तयार पारिएको हो। “टोम्मी टेम्पो” निस्केदेखि अहिलेसम्मका

टोम्मी टेम्पोका कथाहरू हाम्रा पाठकहरूका माझ प्रिय बनेका छन्‌। प्रस्तुत कथामाटोम्मीले रिसी रिक्सा र टेक टुक्‌ टुकसहितको नौ पाङ्ग्रे टोली बनाएर धुमधामकोप्रतियोगितामा भाग लिन्छ । प्रतियोगिताका बिभिन्न चरणमा टोम्मीको टोलीलेचमत्कारपूर्ण कुशलता प्रदर्शन गरेर आखिरमा जिती छाड्छ। यसरी प्रतियोगितामाप्रथम भएको टोम्मीको टोली पुरस्कार स्वरूप पाएको पाराग्लाइडिङको अनुभव गर्नपोखरा पुग्छ । पोखराको फेवा तालको दृश्यावलोकन गरिरहँदा टोम्मी र उसकोटोलीले बहादुरीका साथ उद्धारको काम गर्छ। कथा रमाइलो छ, कौतृहलपूर्ण छ।वास्तवमा कथाले जीवनको हरेक क्षण आफैँ एक प्रतियोगिता हो र त्यसलाई जितीछाड्नुपर्छ भन्ने सन्देश दिन खोजेको छ। आशा छ, हाम्रा पाठक भाइबहिनीहरूले

यसलाई मन पराउनुहुनेछ ।

(०३,

प्रतियोगिताको तुल पढेपछि टोम्मी रिसी रिक्सा अनि टेक टुक्‌ टुक्‌ भैट्न उत्निखेरै हिँड्यो ।यस कुराले तीनैजना साट्टै उत्साहित भए र टेकले गौँडा गेस्ट हाउसबाट प्रबेशपत्र ल्यायो र तिनीहरूलेत्यसमा सावधानीपूर्वक आफ्नो नाउँ भरे।

टोलीको नाम -- नौपाङग्रे

टोली रिसीले ब्यानर तयार पाप्यो ।उनीहरू उत्तेजित, उत्साहित र अधैर्य भएर प्रतियोगिताका दिनको प्रतीक्षामा रहे ।

4011

प्रतियोगितामा नौपाङग्रे टोली, प्राध्यापक-टोली, सिपालुहरूको-टोली र अद्वितीय चम्किलोभविष्यका ताराहरूको टोली गरी जम्मा चारवटा टोलीले भाग लिइरहेका थिए । सञ्चालकहरूले आफूसुदीप र रेखा हौँ भनेर आफ्नो परिचय दिइसकेपछि प्रतियोगिताको पहिलो चरण सुरु भएको घोषणागरे- “तपाईंहरूको सजिलोका लागि एउटा लामो भन्याड र अर्को एकमात्र खुडकिलो भएको छोटोभन्याङ पनि दिइएको छ तर याद रहोस्‌, तपाईंहरूले आफ्नै जिउको भरमा हुनसम्मको अग्लो धरहरा

बनाउनुपर्नेछ अनि कमसेकम दुई मिनेटसम्मका लागि तपाईंहरूले ठड्याउनुभएको धरहरा भत्किन दिनपाइँदैन । तयार ! लौ सुरु !”

खुट्टा नभएकाहरूका लागि यो ठूलो चुनौती नै थियो तर रिसीले तुरुन्तै टाकटुक मिलाइहाल्यो -“टेक र टोम्मी, लौ, तिमीहरू दुवै सोझो गरी एकै पड्क्तिमा उभिक त- टेक, तिमीले आफ्नापाङग्रालाई भव्याङमाथि राख । टोम्मीलाई बेस्सरी समात्न्‌ । अनि म यस सानो भन्याङलाई मुनितिर र[खेर उचालौँला । लौ लौ अब दुवै ठडिन्‌ !”

त्यसपछि टेकमाथि टोम्मी ठाडो गरी उभियो ! रिसीले भन्याडलाई तेर्सो गरी राख्यो रत्यसमाथि दुई पाङग्रेमा चढेर र खुट्टाले पाउदानी चलाउँदै र तान्दै आफू माथि टुप्पोमा पुग्यो अनि...

६

एउदै पाङग्राको भरमा क टोम्मीमाथि उभियो ।त्यसपछि उसले भवप्याङलाई घचेटेर परसम्म हुत्याइदियो ।उनीहरू भीमसेन थापाको धरहरा झैँ दरो र बलियो भएरनढलीकन सन्तुलन मिलाएर उभिइरहे ।

“ल भयो, अब सबै भर्नु” सुदीपले सुनायो, “नौपाङ्ग्रे ११ अडक पाएर बिजेता भएको छ ! अब नृत्यकोप्रतियोगिता सुरू हुन्छ ।”

नाच्नु टेम्पोका लागि कम गाह्रो कुरा हो र ! उनीहरूले सकेसम्म प्रयत्न गरे तर उनीहरूले दुईअङक मात्र प्राप्त गर्न सके । त्यसैले यसमा उनीहरू चुत्थो भए । चम्किला ताराहरूको टोली नौअडकपाएर पहिलो भयो ।

त्यसपछि तिनीहरू आफैँले सिर्जेर एउटा नाटक देखाउनु पर्थ्यो ।

टेकले दुईवटा बिरालाहरू र एउटा चलाख बाँदरको नाटक रच्यो।यसमा “नौ पाङग्रे समूह र प्राध्यापकहरूको समूह दुवैले नौ नौ अडक पाए !”

त्यसपछि चित्रकला प्रतियोगिता सुरु भयो । रिसी चित्रकलामा साट्टै सिपालु भन्ने क्रो हामीसबैलाई थाहा छ । चित्रकलाको बिषय “सुख” थियो र रिसीले हँसिलो अनुहार, फूलहरू, चराहरू,आगो, हात मिलाइरहेका साथीहरू र थरीथरीका उज्याला रङगहरूको ढाँचा तयार पाय्यो ।

चित्र लेख्न दिइएको ४५ मिनेट सकिएपछि त्यस्तै दुईचार जना मुख्य मुख्य मानिसहरूजाँची हेर्न आए ।

आखिरमा उनीहरूले बिजेताको नाम घोषणा गरे- “नौ पाङ्ग्रे समूह !”

प्रतियोगीहरूले दुइटा टेबुलका बीचको खाली ठाउँलाई पत्रिकाका कागतको पुल बनाएर जोडनुपर्छ,र आफ्नो समूहको सबभन्दा मोटो अर्थात्‌ बढी तौलको मान्छेलाई त्यसमाथि बस्न लाउनुपर्छ । पत्रिका-कागत पट्याउन, दोब्न्याउन, गाँस्न र ठीक भयो भएन जाँची हेर्न जम्मा २० मिनेट दिइएको छ।प्राध्यापकहरूले बनाएको पुल सबभन्दा पक्काको साबित भयो ।

सिपालुहरूले बनाएको पनि त्यति नराम्रो भएन । उनीहरूले बनाएको अलि तलसम्म झोलियो। रताराहरूको समूहले बनाएको पनि त्यस्तै भयो तर त्यसपछि...यस प्रतियोगितामा तपाईं नौपाङग्रे टोलीलाई कति अडक दिनुहुन्छ, भन्नोस्‌ त ।त्यसपछि अन्तिम नतिजा सुनाइयो -सिपालुहरूको टोलीले पाएको छ, २० अडक ! (केही ताली)चम्किलो भविष्यका तारा टोलीले पाएको छ, २४ अडक ! (अलि बढी ताली)प्राध्यापक टोलीले पाएको छ, ३४ अडङक ! (तालीको गडगडाहट)नौपाङग्रे टोलीले .पाएको छ, ३८ अडक ! (हर्षोल्लासपूर्ण ताली)

मिराचाहिँ हाँम्नका लागि पछाडि रहेको आफ्नै सिटमा बसिन्‌ ।

“टोम्मी, अब हामीहरू दुबै जना तल ओरालोतिर दगुछौँ, लौ, तपाईं पहिले दगर्नोस्‌ । हाम्रोपालमा हावा भरिनेछ र ओरालो सकेर भीरनेर आइपुग्दा हामीहरू प्रा हावामा भझुन्डिरहेका हुनेछौं ।त्यसपछि आरामसाथ बसेर मजा लिऔँ !” मिराले भनिन्‌ ।यसरी टोम्मी दणुन्यो अनि..एकै छिनपछि क बिहानको नीलो आकाशमा तैरिन थाल्यो । उसकोपछिपछि टेक र रिसी पनि तैरिए।.

[ भोलिपल्ट तीनै जना मन लागी ठाउँमा जान र हेर्न फुर्सदिला थिए । त्यसैलै तिनी

जाने बाटोमा रहेको भिउटावरमा पुगे । त्यसपछि तिनीहरूले सेती नदी र बिद्युत्घर हेरे ।तिनीहरूले डेभिज फल र महेन्द्र गुफा पनि हेरे । मई महिना भएकोले दिउँसो तीन बजेतिर नैआकाश कालो बादलले ढाकियो र तिनीहरू तालतिर छिटो छिटो फर्के । तिनीहरू तालकोछेउमा उभिएर पोखरा उपत्यकामा चलेको आँधी हेरेर बसे । रूखहरू डरलाग्दो गरी हल्लिए रधूलो, कागतका टुक्राहरू र पातपतिङड्गर हावासित आकाशमा यताउति उड्न थाले ।

तालको पारिपट्टिबाट दाउरा र स्याउला लिएर फर्केकाहरूले भरिएको डुङ्गा हुरीमा फँसेकोथियो । चारजना मान्छेले खियाइरहँदा पनि तिनीहरूले डुङ्गालाई सोझै लान वा तीनजना साथीहरूउभिइरहेको किनारतिर ब्याइपुन्याउन सकिरहेका थिएनन्‌ । एक्कासि त्यसै बेला चर्को आँधी आयो रतालको सतहमा ठुल्ठूला छालहरू उर्लन थाले अनि ....

डुङगा बेस्सरी डगमगियो अनि त्यसमा रहेका मानिसहरू पानीमा खसेपछि एकछ्निअघिसम्मतर्सिएर चिच्याइरहेकाहरूको कोलाहल बन्द भयो । केही टाउकाहरू पानीमाथि छिन छिनमा उत्रिरहेका रफेरि डुबिरहेका देखिए भने छिनछिनमा पानीभित्रबाट हातहरू फुत्त फुत्त उठाउँदै गरेको पनि देखिन्थ्यो ।एक जना भने पल्टेको डुङगा समात्दै उभिरहेको थियो ।

टोम्मी करायो, “ती मानिसहरू पौडन सकेनन्‌ जस्तो छ ! रिसी, तिमी छिटो गएर एम्बुलेन्स...डाक्टर अनि पुलिसलाई बोलाएर ह्याउन्‌... ।”

टोम्मी र टेक दुवै पानीमा फालहाले । तिनीहरू सक्दो छिटो पौडेँदै उनीहरूकहाँ पुगे । एकजनामहिलाले आत्तिएर टोम्मीको अगाडितिरको पाङग्रा समातिन्‌ । “त्यसरी नतान्नुस्‌, बरु राम्ररी समात्नुस्‌ ।”टोम्मीले सम्झाउँदै भन्यो । एक जना मानिसले उसलाई पछाडिबाट समात्न खोजिरहेको थियो । पौडिनुसाट्टै गाट्रो थियो तर उसले उनीहरूलाई डुङ्गानेरसम्म पुन्यायो, “लौ डुङ्गा समात्नुस्‌, नछोडनुस्‌ है”भन्दै उनीहरूलाई डुङ्गा समात्न लाउन सघायो र भन्यो, “मैले अरूलाई पनि सघाउनुपर्छ ।”

|| सु गह? 00“

टेक पनि उत्तिकै ब्यस्त थियो । “जम्मा कति जना छन्‌ हँ ?” उसले सोध्यो। “दस जना ।”उत्तानो परेको डुङड्गालाई पल्टाउन पाए भने सबैले त्यसको आड लिन पाउँदै ।

टोम्मी स्वाँ स्वाँ गर्दै करायो, “टेक, लौ, डुङ्गाको त्यो छेउ समातेर पल्टाऔँ त.।”

य्रो कम गाह्रो काम थिएन । ड्ङगा गह्डौँ थियो र जोडका साथ उर्लिरहेका छालहरूले घरी यताघरी उता गरी डुङगालाई हुत्याइरहेका थिए । तर टोम्मीले एक छेउ र टेकले अर्को छेउमा समातेरडुङ्गालाई पल्टाइहाले । “लौ समात्नुस्‌, यता छेउमा समात्नुस, नछोडीकन समात्नुस्‌ है ।” टेकले सबैलाईजोगाउन समात्न लगाउन खोज्यो । टोम्मी चारैतिर नियाल्दै पौड्यो । “छ त्यो सारी हैन त ? लौ,त्यो त डुब्यो।” उ त्यतैतिर सकेसम्म छिटो पौड्यो ।

हो, त्यो महिला नै हो, केही भाग पानीमा डुबेकी अनि हावा भरिएको उसको लुगा पानीमाथिफुक्क उठेकोले उत्रिरहेकी, लौ त्यो त डुब्नै लागी । टोम्मीले यसभन्दा अघि कहिल्यै पानीमा डुबुल्कीलगाएको थिएन तर उसले यस पालि पछाडिका आफ्ना खुट्टा उत्तानो पार्दै आफ्ना दुवै हात फिँजाएरलामो सास तान्यो । यसरी र पानीमुनि गयो र ती आइमाईको चोलाको बाहुला समातेर बाहिर तान्योअनि तिनलाई एक हातले उचालेर डुङगामा राख्यो । त्यसपछि टोम्मीले डुङ्गालाई अगाडिबाट तान्यो रटेकले चाहिँ पछाडिबाट घचरेटयो । दुवै लखतरान थिए तर त्यस बेला छालहरू ॥ भइसकेकाथिए । तिनीहरूले बिस्तारै पौडदै डुङ्गालाई किनारमा ल्याइपुस्याए । » छरे

किनारनेर झन्डै कम्मरसम्म आउने पानीमा थुप्रै मानिसहरू - पुलिसहरू, माभझीहरू र पर्यटकहरूपानीमा डुबेर अचेत भएकाहरूलाई किनारमा लान सघाउन भनी उभिइरहेका थिए । टोम्मीका पाङग्रालेपानीमुनिको हिलो छोए तर तिनलाई हिलोमा गाडिनुबाट जोगाउन अरूहरूले मदत गरे । एक जनाडाक्टरले टोम्मीले समातिरहेको त्यस महिलालाई लिएर तुरुन्तै उनको मुखमा आफ्नो मुख जोडेर सासफुक्दै र छातीमा थिच्दै सास लिन लगाए ।

मानिसहरूले टोम्मी र टेक दुवैलाई तालबाट माथि ताने । एम्बुलेन्सहरूले दसैजनालाई तुरुन्तैअस्पतालतिर लगे । त्यसबेला टोम्मी त बिरामीजस्तै भइसकेको थियो। क थरथर कामिरहेको थियो रउसका हात ढुङ्गाजत्तिकै बोझिला भएका थिए । उसको एक्सेल दुखिरहेको थियो । एन्जिनमा पूरापानी भरिएको थियो । छ्त पनि भिजेर गट्ठौँ भएको थियो । उसले कालो धमिलो बाहेक अरू केहीदेखिरहेको थिएन र फक एक छेउमा डङ्ग्रङग लड्यो ।

सुदीप र रेखा ग्यारेजबाट मानिसहरू लिएर आए । तीमध्ये एक जना सहरभरिकामध्ये राम्रोमेकानिक थिए । “सफा गरेपछि र सुकाएपछि, नयाँ स्पार्क प्लग राखेर अनि पेट्रोल जाने पाइपहरूसफा गरेपछि र केही समयसम्म आराम लिन लगाएपछि दुवै नयाँजत्तिकै तगडा हुनेछन्‌ ।” राम्ररीजाँचेर हेरिसकेपछि उनले भने । “हामी यिनलाई हाम्रो ट्रकमा हालेर लान्छौँ ।”

“जित्तु भनेको के हो ?” टोम्मीले आफैँसित सोध्यो । “सबैभन्दा माथि पुग्नु, पहिलो हुनु अनिपुरस्कार पाउनु रमाइलो कुरो त हो तर साँच्चा साँच्ची भन्ने हो भने त्यो केही पनि हैन । हामीलेभयलाई जित्यौँ, दुःख दर्दलाई जित्यौँ र उता निराश हुने र हिम्मत नगर्नेजस्ता कुरालाई परास्त गन्यौँ ।साँचो जित्नु भनेको त्यो पो हो ! यस्तो खालको जित हात पार्ने काम प्रतियोगितामै भाग लिनेहरूलेमात्र हैन कसैले पनि गर्नसक्छ र जुनसुकै ठाउँमा पनि गर्नसक्छ । हामीले मानिसहरूलाई हुँला गर्ने वाआफू डरपोक हुने बा अल्छी, स्वार्थी र निर्दयी हुनेजस्ता कुरालाई जित्न सक्नुपर्छ । यस्तो काम गर्नकालागि एउटा ताल नै हुनु पर्ने बा आँधीबेहरी नै आइपर्नुपर्ने भन्ने रहँदैन ।”

तिनीहरू शान्त र गम्भीर भएर बसिरहेका थिए । ती तीन जना साथीहरू जसले आखिरमाप्रतियोगिता जिती छाडे ।

“आखिरमा टोम्मीको टोलीले जितिछाड्यो' रिसी रिक्सा र टेक्‌ टुक्‌ टुकसमेतको टोम्मीको टोलीले भाग लिएकोप्रतियोगितामा टोम्मीको टोलीले जितिछाडेको कथा हो । प्रतियोगितामा पहिलो भएकोले पुरस्कार स्वरूप पाएकोपाराग्लाइडिङ्गमा सामेल हुन सारङ्ककोट पुग्नु यसभित्रको अर्को रोचक कथा हो। अन्तमा पोखराको फेवा तालको किनारमाबसिरहँदा तिनीहरूले गर्न पुगेका साहसिक काम सिङ्गो कथाको चरम उत्कर्ष हो। यसलाई राम्ररी पढ्नुहोस्‌ र कथाको

पूरा मजा लिनुसहोस्‌ ।

011 101100 18 090 [गा 1012 90/€ 085 'ष) पिज्ीं पि०68119/ 90 101 0 पण ।) 7000177)/ 10171000 //705 (00.1906. 116 86 गल05 0 ले? भं€ त श्र णाप8091 0070 910 फा) 9 0 1० 90 0940 क19 0 2010919, 16.10 ४ 191605 0 पा € ० भ5. शा 500119 90५/फ8 19016685 9 फणा) पा 9 जज) ए10085 ता 0 ठा

पठा॥20 910 गछ गि81105 एपशं ।8250606 9 1004 0116 1916.

बै भागी)8 06लेखक क्रिस्टिन स्टोन

श्री क्रिस्टिन स्टोन ४० बर्षदेखि शिक्षिकाभएर काम गरिरहेकी छिन्‌ । आफ्नोशिक्षाप्रतिको प्रेम नेपालका केटाकेटीहरूसितबाँडचँड गर्ने तीव्र अनुराग उनमा छ रउन्नती नेपालका गाउँका प्राथमिकबिद्यालयहरूका पुस्तकालयहरूमा नेपालीबालकथाको किताब उपलब्ध गराई सहयोगगरिरहेकी छिन्‌ । उनले विद्यालयहरूमापढाएर, शिक्षकहरूलाई तालिम दिएर तथा केटाकेटी रकिशोरहरूलाई बिभिन्त किसिमका किताब लेखेर नेपालमा २४बर्ष काम गरिसकेकी छिन्‌ ।

॥ ४8. ाडौ॥0 $010 1195 10 /0915 0 89006101108 ५४०110110.95 91690161. 516 15 |0945910148 9000 $191110 1161 10४8 01901091 7000 108 शँ०88 516 पी 05 107 010101 900 16जाँ श89119168910 815070 1१4 000169 1890) ॥0191709 गी ।फा॥॥4995 01161091. 5101195 ५४०९00॥) |॥61001101 24 6018, 10901-110 1) $010015, ॥010 199011018 910 010 9॥ 5018 011000/65.गि 0॥०01 910 ००9 1000106.

गाफ्जाश तिभुप उशँ० 29:99 '8/4348'चित्राङ्गनकर्ता राजु बाबु शाक्य

श्री राजु बाबु शाक्य सुपरिचित कलाकार

हुन्‌ जो 'शारब' नामले बढी प्रसिद्धछन्‌। नेपालमा पहिलोपल्ट कार्टुन चलचित्रक्त खपि, बचाउने शारबले कार्टुन चित्राड्कन तथा

॥ गै कला संयोजनमा विशिष्टता हासिल गरेकाछन्‌ । उनले धेरै पाठचपुस्तक र बालचित्रकथा लग्गायत स्वास्थ्य तथाबाताबरणसम्बन्धी थुप्रै पुस्तकहरूको

चित्राड्कन र कला संयोजन पनि गरेका छन्‌ । गुनिसेफको“मीना' चित्रकथा तथा चार बिदेशी भाषामा एकँसाथ प्रकाशितअन्तर्राष्ट्रिय प्रकाशन '॥6 112 0 800012' चित्रकथा उनकाप्रसिद्ध चित्राडकतहरूमध्येका हुन्‌ । उनले रूम टु रीडका थुप्रैबालप्रकाशतहरूमा पनि चित्राङ्कन गरेका छन्‌ । उनी कान्तिपुरपब्लिकेशतका कला बिभागका प्रमुख हुन्‌ ।

290 8900 8199 15 095 1000) ॥) 1000 95 89199 छि छ४०८ ॥। 04001 धा॥एभँ00. ४) 9 520019॥% ॥) 00015 910प्रथणा006990,10119510शवा७01191/000000/6, 0010 0001,ला।ताशा३ 0001, 95 ४/७॥ 95 0000 01 1108) 910 शोशठाएल,80119 ४ 1॥8 ॥0010 वि005 ॥पशाक(015 ॥101006: 1१0 (0025।४0904 00100 1000/656195 910 779 1/0 0 8000/9 56199. 51901905 ॥पशधाँ७0 9 0फा)001 0 उि0011 1० उि090 [0009 910 15 १01290 0100 989900 089कगाशाँ शं ।€कँ00 रि000091015.

2584 ११37-500-08-0ति तरा[| | ॥। शिक्षित बालबालिकाहरूबाट नै विश्वमा परिवर्तनको थालनी हुन्छ ।[२००11०1२०१६ "४/०1० 019196 $क्षाँ& () £००0900 01101912१।१७११३21500909

ठूलो फुल (A Big Egg)

2024-06-14T14:11:14Z

Nepalikitab8848: Created page with "लेखक 0101रोमा प्रधान 13019 जिला चित्राङ्गनकर्ता ॥०51901दीपक गौतम 10000916 04) सम्पादक प्गा०ाशान्तदास मानन्धर 8168 1288 1481186078ा दा पिन1॥॥॥1२00111(01२690 ठूलो फुल१ 810 ६99 लेखक रोमा प्रधान 00 111 & 3019 2909) चित्राङुनकर्ता द..."

लेखक 0101रोमा प्रधान 13019 जिला

चित्राङ्गनकर्ता ॥०51901दीपक गौतम 10000916 04)

सम्पादक प्गा०ाशान्तदास मानन्धर 8168 1288 1481186078ा

दा पिन1॥॥॥1२00111(01२690

ठूलो फुल१ 810 ६99

लेखक रोमा प्रधान

00 111 & 3019 2909)

चित्राङुनकर्ता दीपक गौतम

प्डायाँण [2609016 04पंका)

सम्पादक शान्तदास मानन्धर

छ्ी0ा 1111101001101111101112 1110

मुद्रक एपोलो अफसेट प्रेस (प्रा) लि., काठमाडौँ[1111 “0010 8 रि885 रित. । [0, 1(8111291100कलर सेपरेसन प्रिन्ट प्रोसेस (पा) लि., काठमाडौँ

(0000 800074107) जि जि00858 जित. 110., । (गा) ॥00

संस्करण पहिलो, १५,०00 प्रति, वि.सं. २०६४[५ ।11०|॥] ताशँ, 15,000 001005, 2007 “10.

कादुरी च्यारिटेवल फाउन्डेसनको आर्थिक योगदानबाट यस किताबको प्रकाशन सम्भव भएको छ।पा॥5 1000 ४४७5 11906 [0059106 ५४) प10119 010४०60 0१ 168 1000018 0127010108 :00100101.

रूम टु रीड पोस्ट बक्स नं. ५८४८, काठमाडौँ, नेपाल, फोन ५५५३८८७, फ्य्याक्स ५५५३८८३9007110 3080 1205 30 5848, 160101101100, 1६01001. 2016 5553987, 806: 5553983,0091: 161091601001900.0/9.110, ४/610: गा ?://४/४/४४.०01090.00

0002. 3001110 3290 |29471615 ष॥) 10091 0 गफ 25 ऐँ।0001100 16 06५61010119 ४/०० 1० 63890॥9)1 50110015, ॥012125,

10 0101 00006910191 बडा 0008. /७ ५861 (0 गा 8/016 891 ॥) 18 ॥/65 0 जालो ॥) 16 1060 पय 6000810

॥ [| 1858180019 शी ऐशं €1100//615 [2901016 0 णँगशं ७ ए1010५8 500000010100 0 का 05 0 पी शि॥85, 0 गफ 85,

[२००1६०३२९१६ ०0001185, 900 पाँप2 936162ँ1015. 0000 १0 0910 फा 25 पथ्न 01/ 11 20009101 001 10006, ५७ श४७ ०[012916 १७ ०/०।७ 01 00४6 018 0110 शं 8008.

0007 02007 ७/ 3000 10 3090 41 1001510501000. 1881: 978-99946-2-706-6

प्रकाशकको भनाइ

यो किताप प्राथमिक तहका विद्याथी भाइबहिनीहरूका लागि भनीतयार पारिएको हो । यो कथा आफ्नो ओथारामा पाइएको ठूलोफुलको साँच्चीकैकी आमा फेला पार्न हिँडेकी कृखुरीको कथाहो। साँच्चीकैकी आमाको खोजीका क्रममा हिँडेकी क्खुरीकोथरी-थरीका जन्तुहरूसित चिनापर्ची हुन्छ । क तिनीहरूसितभलाकुसारी गर्छे र तिनीहरुका आनीबानी र अन्य विषयमाअनेकन कुरा थाहा पाउँछे। यसरी कथाले बालजिज्ञासालाई बुझनर तिनको पूर्ति गर्न प्रयत्न गरेको छ। कथाको पुनलेंखनको कामसम्पादक शान्तदासले गरेका हुन्‌ । प्रस्तृत कथा हाम्रा बाल-पाठकहरूले अवश्य मनपराउनेछन्‌ भन्ने हामीले आशा गरेकाछौँ।

प्रिय पाठकहरू, मानिसलाई शिक्षाले नै आत्मनिर्भर बन्न सक्नेबनाउँछ र गरिबीका मारबाट जोगाउँछ भन्ने विश्वास रूम टुरीडको छ। संसारमा सकारात्मक परिवर्तन शिक्षितबालबालिकाहरूबाटै थालिन्छ भन्ने क्रालाई आत्मसात्‌गरेर यो संस्था नेपालका बालबालिकाहरूलाई शिक्षाको अवसरदिने अनेक किसिमका काममा सन्‌ २००0 देखि जुटिरहेको

छ।

20५

ओथारो बसिरहेको कुखुरी खुसी हुँदै आज आफ्ना फुल गनिरहेको थियो- “एक, दुई,तीन, चार, पाँच .... छ!” गन्दा-गन्दै क भुनभुनायो- “मैले राम्ररी गनेर हेरेँ। यीजम्मा छवटा छन्‌ तर यो एउटा किन ठूलो ? पाँचवटा उस्ता-उस्तै छ्न्‌, एकै आमाकाछोराछोरीजस्तै । क्या मिलेका छन्‌, तर यो भने ठूलो! यै एउटा किन ठूलो ? आः यो

मेरो फुल नै होइन कि क्या !”

"0016..., 1/0..., 11626..., 00..., £/6..., 9१. ..," ८60 फो 6207716 गी01€ा यो ]|0/०॥/. 516५/०१०७४७०, " 1०४७ ८वार्थप॥/ ८001620 ०॥ 116 6095. 1616 ०62 १ 6095 11 101०. ऐपा५४१४ 5119 016 299 50 10102 1171652 16७ 2095 100161116 5116 ॥८७ 11€/ 00016 ग"0) 16$0016 गी) €. ॥१€/ ०2 ५० [126122८ं, 10घाँ १४१ 519 016 6039 5010102? । ० ८ वी$ 15गी/ 699."

उसले आफैसँग सोध्यो- “यो फुल मेरो हैन भने कसको होला त ?आः, सबैकहाँ पुगेर सोधेपछि कसको भन्ने क्रा खुलिहाल्छ नि ।”यस्तो विचार गरेर उसले सबै फूललाई एउटा सानो डालामाराख्यो र तिनलाई काखी च्यापेर बाहिर निस्क्यो ।

916 ०३७० 1656, गी $ 1३ 10 11४ 600, 161 १४१०0५७ 6299 गी$गी 126? । ग)।॥( । श००० 30 010 09८ €/61%/०1€6, क गील्लो । १॥वढी ७0॥/ 416 गी) €." 916 को [पा ०॥16 690511010096 6,1610 औं ८ 610॥/ पा10€ा 1€ा वा$ 010 १५ट ०पा.

बाटामा उसले एउटा बिरालीलाई भेट्यो । उसले बिरालीसित भलाकुसारी गसन्यो रबिस्तारै भन्यो- “बिराली दिदी, मेरा फुलमा एउटा अर्कै, बिरलै, अलि ठूलै फुल

भेटियो । त्यो मेरोचाहिँ हुँदै होइन । हेर्नुहोस्‌ त, यो तपाईंको पो हो कि! एक पल्टराम्ररी हेर्नुहोस्‌ त ।”

0176 १/०% १16 गीश्षे ० ०वाँ. 5916 ए26201116 ८ 00 १०५५ ०३९७०, "1010, ।/9. । १,

1०००। ००१० ०५७१ वाथिला, पाोप०५००।, 120 609 011019 11 6099. । का) श्या2 ३10गी॥€. //॥ ०० 11०/€ ० ।००।६ ठा औं 1० $७€७ | ।$ ४००।$? 00 100८ वा औं 0100061/."

बिरालीले मसिनो स्वरमा भन्यो- “कुखुरी बहिनी, हेर्नुहोस्‌, हामीहरू पनि तपाईंले जस्तैआफ्ना छोराछोरीहरूलाई माया गरी हुर्काउँछौँ, तर हामी बिरालीहरू फुल पार्दैनौँ, हामीहरूसोझै बच्चा पाउँछौँ । लौ, मेरा केटाकेटीहरू भोकाएर कराइसके होलान्‌ । अब मैलेतिनीहरूलाई दूध ख्वाउन जानुपर्छ। म त गएँ, पछि भेटौँला है।”

9. । ता 16010॥160 501४, "5. 1162, ५/€७ 1५6 00 01॥वालो ४) 105 ०1 ०४७ ॥८७ १०० ००.पा ५/७ ०010 1० 6095. "/७ ४५७ जा) घ601/101116 । ता 05. ।// । ता 0115 घा21210100101/0118 शा) ।फो9€1. ०१५ । 1०७ 10 ए01660 गी॥€ 10 11. ५७6 १०० ।वाँढा, ७000 ०७."

त्यसपछि कुखुरी फेरि हिँड्यो। अलिकति पर पुगेपछि उसको कुकुर्नीसित भेट भयो ।कुखुरीले नम्र भएर भन्यो- “नमस्ते कुकुर्ती दिदी, क्रा के भने मेरा फुलहरूमा एउटाअर्कै फुल मिसिन आएको पाइयो । त्यो फुल जसको हो; त्यसैलाई जिम्मा दिरँ भनेरहिँडेको। यो कहीँ तपाईंको पो हो कि ! एक पल्ट हेर्नुहोस्‌ त ।”

गल्ली 6 16 १/€आ 01600. /त्री€ा ० १/१।॥2 916 ग)€ँ ००00. 1/19. 116 श्वा॥ 501, "1610,5. 0090/. 1616 1$ वो पापभ००। 690 औँ) 11४ 6095. । 1०४७ ०661 1001/19 10 16ग01€ 0116 €09. ८००० औं ०6 १००५? 0०0 10० वा औँ 0106."

“के रे ? मेरो फुल रे ? होइन, होइन, म फुल पार्दिनँ। हेर्नुहोस्‌ कुखुरी नानी, हामीकुकुर्तीहरू फुल पारेर हिँड्नेहरू होइनौँ। हामी त एकै पल्ट बच्चा पाउँछौँ र तिनीहरूलाईआफ्नै दूध ख्वाएर हुर्काउँछौँ। यो फुल तिम्रो आफ्नो होइन भने अरू कसैको हुनुपर्छ ।जानुहोस्‌, तपाईं अरूसित सोध्नुहोस्‌ ।” कुकुर्तीको स्वर बिरालीको भन्दा अलि चर्को थियो ।त्यसैले कुखुरीले अझ नम्र भएर भन्यो- “माफ गर्नुहोस्‌, तपाईलाई अल्मल्याएँ, धन्यवाद !”

"॥॥1वा? ।// 6002 19०, 190, । 0017 ।०/ 6095. "/७ ००0511661 ॥०/ 6995. '//७ ४४७ पा) 1०पण ७५ वो 220 पीली 0फ गी॥८ ॥ 1716 600 1$ 10 १००५ औं ८००० 106 $011600061$6'5. "०० 106 ॥ ए0 010 09८ $006 016 गा॥।," 1।6012160 15. ००0७ 1) ०।1००७1016. "901१ 1 001161119 ४००." 1७5. थो $घ० ॥) ० $कीं 1016.

चक ट््ह्‌ तथ्य ७ काप्णा८000 हा

हिँड्दा-हिँड्दा कुखुरी धेरै पर पुग्यो। उसले बाटाछेउको हिले-पानीमा एउटा सुँगर्नीपल्टिरहेको देख्यो। सुँगर्नीको नजिकै पुगेर कुखुरीले बिस्तारै भन्यो- “सुँगुनी दिदी, नमस्कार !एउटा कुरा सोधूँ भनेको । मेरामा एउटा अर्कै फुल मिसिन आइपुगेको रहेछ । त्यो फूलजसको हो; त्यसैलाई जिम्मा दढिरँ भनेको । हेर्नुहोस्‌ त, यो फुल तपाईंको हो ?”

हिलामा खेलिरहेको सुँगुर्नीले सुरुमा यस्सो पनि हेरेन ।

5. ।1€ १५/०॥९७० ०0 १"४०॥९७० ०ा016200160 पली पिा।।€ा. 916 ५०१/० 190 1४18 गी 6००००।७ ०१९ 6002 0116 1000. 916 ५ ५2101116 12४ 00 ०5।९2०11€6), " ।12॥०, 1/॥9.र0७//, । ]0शं (वा 20 1०0 ०३ १०० ०००९ शँ0). । 0010 0 गदाल 609 0100 गी ०९)6999. । "/०20 10 1010 ०५6 ७2 6090 $ 0016. ८0०० ०० 10०८ था गी?"

5. रिए9/ तावा 6५61 1920116160 0100 वार.

क्खुरीले फेरि सोध्यो- “सुँगनी दिदी, सुन्नुहोस्‌ त, म तपाईंलाई यो देखाउन आएको । योफुल छ नि, यो तपाईंको हो ?”

यस पालि धोद्रो स्वरमा सृुँगुर्नीले जड्िँदै भन्यो- “आ: मेरा बच्चाहरू देखेनौ, ती फुलबाटनिस्केका होइनन्‌ म आफैँले पाएका, के कचकच गरिरहेको ?” यति भनेर र फेरिहिलामा खेल्त थाल्यो ।

5. ।। यो ०१९७० ०ए८), "शा5. 00, [216056 1764 116, । १/ता 1० 91०५ १०० 115. 15 गी$699 ४००५?"

105 116 16 [७ 16121€20 0197, "0017 ५०० ५७७ 10 1003165, १6 ठा 10 0016 0पां०01) 6808, । ७०४९ जग) 10 गीथ्वी. '१/॥ १०० शं०० 1001618 2?" ।॥ 5. गिए७/ पीठ५/टा [0००।८10 [010/ ।) 16 [200016.

कुखुरी त्यसपछि बिस्तारै त्यहाँबाट हिँड्यो । बाटाछेउका चउरमा उसको गाईसँग भेटभयो । कुखुरीले गाईसँग सोध्यो- “गाई काकी, मेरा गूँडमा कसले हो, एउटा अलि ठूलैफुल छाडेर गएको भेटियो। जसको हो; त्यसैलाई जिम्मा लाइदिन पाए राम्रो भन्ठानेरसोध्दै हिँडेको । यो फुल यहाँकै पो हो कि ! हेर्नुहोस्‌ त ।”

5. 6 ५/०॥९८७० 1फ॥1€।. 0 वा 516 गा ० ००५/ 9029 0116 9105510104 0) पी€1000906. 19. 11 ०१७०, "त. ८०५, । 1०४७ 1000 गीवाँ $0016016 । यी ॥ गाल्यी/ फा6091) 1116. | ५/०००106 $0 1106 । ८00011000/€61 16 699101$11101161. ८००००० 10०६ वा औं 016 10€ गी ।$ ५००५?"

गाईले फुल हेरेर भन्यो- “कुखुरी नानी, हामी बियाउँछौँ, फुल पारेर तिनलाई कोरलेरहिँड्दैनौँ। हामी आफ्ना बाच्छालाई आफ्नै थुन चुसाएर हुर्काउँछौँ। चारखुट्ेहरूमा छेपाराहरूफुल पार्छन्‌, तिनका पो हुन्‌ कि !” त्यसपछि गाई चउरमा चर्न थाल्यो ।

५. ८०५ 10०1९७० ठा 16 609 010 5००, "06 1४5. थो, "४७ ७४७ फा) 1० ०पा ८०।४७३,(ीठ॥०/1€ गा) 6905. ५/९ ७60 ०० ०८०५४७५ शी) ग॥(. “0100 १6 1001-10060 वा)0150११ ॥2घ05 10/ 6095 116 609 ८००० 06 1619." 15. ८०५ की शा ७० 9102719.

-1044:010

बारीका डिलमा घाम तापिरहेको छेपारीलाई देखेपछि कुखुरी खुसी भयो र छेपारीकोनजिकै गएर बिस्तारै सोध्यो- “छेपारी बहिनी, केही मान्नुहुन्न भने एउटा क्रा सोधूँभनेको, कसो होला कुन्नि ?”

छेपारीले भन्यो- “हुन्छ नि। मैले के गर्नुपन्यो, भन्नुहोस्‌ न।”

“हेर्नुहोस्‌ त, यी पाँचवटा मेरा आफ्नै फुल हुन्‌ तर यो ठलोचाहिँ मेरो हुँदै होइन। योकहीँ तपाईंको पो हो कि !”

5. 11 १४०५ ५७1 1101012 1० ५७७ ० ॥2वा0 1४19 0 16 6006 ०00 चा). 916 ५८ पा?1० 161 010 ०5७० $८ी॥/, "9. 120, १०० ०० 10 गो), 601 । ०५६ ४०० ०००पा$011€।110?"

"५७७, १४)वाँ 001 । ०० 0 १००?" ०५८० 16 ॥2010.

"१०० वा 16५6 6095. 1656 1४6 6095 02 गी॥)€ 10पाँ ।$ 100 016 1$ 10 10116. 15 औँ१००४?" ०३८७० 1/5. 116).

फुल हेरिसकेपछि छेपारीले तुरुन्तै भन्यो- “कुखुरी दिदी, म पनि फुलै पार्छु र म कुकुरनीर बिरालीले जस्तै आफ्ना भुराहरूलाई दूध ख्वाएर हुर्काउँदिनँ, तर यो फुल मेरो होइन ।मेरा फुल त निक्कै साना हुन्छन्‌ । यो तपाईंको आफ्नै होइन भने अरू कसको होला,खोइ ! लौ, पानी पर्ला जस्तो छ। आफ्नो भने न गुँड, न घर, कहिल्यै फुर्सत पाउनसकेको होइन ।”

“मेरा कुरा झर्को नमानी सुनेर र आफूलाई लागेका कुरा भनेर ठूलो गुन लाउनुभयो ।तपाईंलाई धेरै-धेरै धन्यवाद !” कुखुरीले मधुरो स्वरमा कृतज्ञता प्रकट गन्यो । त्यसपछिकुखुरी त्यहाँबाट अघि बढ्यो ।

5. 1170 10०७० था ।16 6395 010 7116 वावाँ७।॥/ 160121620, "५. 101, । ००1० 6005॥०५/७५/€७। । 0010 260 ग॥€ 10 11 10010165. पा ।116562 0210 11 6995, 11४ 600502श1)0॥€. 1 जि $ 1510 १० 6006 ५४/१०५७ ८००० औं 06? 100 110 । 0०. ५/७॥, । गा € 50000पा10 1) 01 00 1०6 016 शं 0 0170116, । ८0010116५€1 1०९७ 0० 6 0 फणा016."

"ग।वा।८ ५०० 10 ॥शंटाो)9 10 116 010 शीठा)9 ४० जालो." 15. थ्यो गीवा॥(20 त.।।2घा0 ०04 1०७० ०१€००.

छिनि-छ्निमा आमाको थुन चुस्दै र उपफ्रँदै गरिरहेका पाठाहरूसँग चरिरहेको बाख्रीसित भेटभएपछि कुखुरीले नम्र भएर भन्यो- “बाख्री दिदी, कुरा के भने फुल छोप्दै बस्दा यसोहेरेको, जम्मा छ्वटा फुलमा यो एउटाचाहिँ मेरो हुँदै होइन जस्तो मलाई लाग्यो, किनभनेयो अरूभन्दा अचाक्ली ठूलो छ। फेरि यो फुल जसको हो; क मेरो फुल कता पस्योहोला भनी खोज्दै होला । त्यसैले म सबैसँग सोध्दै हिँडिरहेको । तपाईंको त होइन होलातर यसो हेरेर कसको होला, बताइदिनुहुन्छ कि..?”

5. 11 ८घ162000550 11का॥/ ० 004३. १6 ।/०५ "४७1७ ५०0८1010ए ती॥ ती गो गी€ गरीजी टा900. 125. 1121 ०१७०, "5. 000, गोजी शो॥9 ५१61 । 6002011% 6995, । ५०५ ठा। 1०० ०16 €09 0002 110) 0161 6099. । थि ऐ।$ १४०६ 10 11४ 609 5० । वा ।1%119 100 0० ग$ 1016. । ठा ग॥ ८ $ ४००५, 10पाँ ८0010 ०० 162॥ 106 । ४००७ 100५ ५४१0५66991?"

बाख्रीले आँखा चिम्लेर एक छिन सोच्यो र आफ्नो चिउँडामुनिको दारी हल्लाउँदै भन्यो-“चारखुट्वेहरुमा कसको भन्ने खोइ ! फुल पार्ने गोहीको भनेँ यता गोही नै छैन, त्यस्तैकछुवाको भनुँ, कछुवा पनि छैन। कुखुरी नानी, मेरा बिचारमा तपाईंले बियाउनेचारखुट्देहरूसँग सोध्ने होइन, ओथारो बस्ने दुईखुट्टे पन्छीहरूसँग सोध्नु राम्रो होला ।”

हुन्छ, त्यसै गर्नुपर्ला । तपाईंलाई धेरै धन्यवाद !” त्यसपछि कुखुरी अन्तै लाग्यो ।

5. ७०वाँ 0००३७० 16 €/७५ ०01110प06 गि 0 ५४०।॥७. "। वा 0“ $्या2 11 600 106101951००००-००७० वा।)0।1. ८10८०0०॥6५ 1० 6005 10पां॥१€/ वा2 10 0फ01€216. 1गां01565०३०।०,/ 6095 ॥€/ 100 2170 [0010 7616. 9. गो, । गी ८ ५०० 910010 ०9८ 16212105."

"1 वा।॥८ ५०७. । गी ( । ५४॥ 00 खाँ," 500 ।/9. 1161.

प्लाटिपस अस्ट्रेलियामा पाइने कि स्तनधारी जनावर हो; जसले फुल पार्दछ ।र।वा/००३।३ वा) 29910110 गरीव ॥। पीवाँ छ फा ।) &०औ0॥04.

नते८)

अलि पर पुग्नु के थियो, एउटा हाँससँग कुखुरीको भेट भयो । कुखुरीले सोध्न खोजेकोमात्र के थियो, हाँसले नै 'क्हाँ ! क्हाँ !! भनी सोधिहाल्यो ।

कुखुरीले सानो स्वरमा 'यतैबाट डुल्दै आ'को' भन्दै बिस्तारै भन्यो- “हेर्नोस्‌ न हाँस दिदी,मैले धेरैलाई भेटौँ र भेटेजति सबैसँग सोधेँ। तिनीहरू सबैले 'हामी चारखुद्देहरूमाप्लाटिपसले मात्र पहिले फुल पार्छ अनि कोरलेपछि दूध ख्वाएर हुर्काउँछ, हामीहरू त फुलपार्दैनौँ, बरु एकै पल्ट बियाउँछौँ' भने । तिनीहरूले मलाई फुल पार्ने पन्छीहरूसँग सोध्न्‌भनी सल्लाह दिए ।”

३0 चा ग"0ा) 1616, 19. गध गी ० ०००८. 861016 15. 1 ८००० ३०, 5018, 16०००९।८००००८७० 1० ०३८ "४१७७ श€ १४०३ 3019.

।/5. 116 16101€20, "102 € ५४61 "१616." “10 916 ००००, "५. ०००, । 1०७ ००८७० ]पशं01००पाँ €/61%०१७ । गल 100 ॥१€१/ ०॥ $घ0 गी ॥"€/ ४४७ जा) 1016 १००१ 010 006510 ।०/ 6095. । ०5०0 1000 ०पां गीवाँ वा10180 16 10प-100120 वा)0॥9, 01 121 वा/205

।०/५ 6005 010116 22051162 ००१७ 0165 शी) गि॥८ 11€/ ५॥0ए9651201116 10 0०51(11612105."

“के कुरा सोध्नुपन्यो ?” हाँसले सोध्यो ।कुखुरीले जतनसाथ काखी च्यापेर हिँडेको टोकरीलाई छोपिराखेको रुमाल झिकेर देखाउँदैभन्यो- “ओथाराका मेरा यी फुलमा योचाहिँ मेरो हुँदै होइन, कहाँबाट कसले मेरामाराखिदिए, त्यही सोध्दै-खोज्दै हिँडेको ! म त हिँड्दा-हिँड्दा हैरानै भएँ !”“खै, खै, राम्ररी हेछँ त! म नि अलि बेहोसी, आज सम्झेर खोज्दै हिँड्दै छु, मेरो पोहो कि !” हाँसले आफ्नो लामो घाँटी तानेर टोकरीमा हेप्यो ।

"५७८ ०00 तीवाँ 5. पध्ो?" $वाँव त. ०००८.

5. 1 यो ।0/201171611घ॥। दा ला€& री ॥1€2 1209८6 ० 6305010 5००, "।॥५ ०016 699।$ 10 गी।)62. 50062016 पीप 1०१७ ।&ी औं ही गी 1€शं, पीवाँ ।$ १४१४ । वा) 0019 00010051019 १"/१०01115 609 12610195 10. । वा) $071620."

"| को $० 0056) 060. । ।0101611061620 1००० ०1०11०/७ ०661 1001018 10 औं. € 6$७७ रौं ।1$ गी॥)€," ।/॥$. ००९।६ आ610160 161 6200 10 $€€6 ॥1510€6 16 100$66ँ.

त्यही बेला टोकरीको त्यो ठूलोचाहिँ फुलबाट टिउरो चलमलाउँदै निस्क्यो । टिउराकोआँखा र चुच्चो हेर्दै कुखुरीले खुसी हुँदै- “लौ काटीकुटी यसको रूप र रङ्ग त दुरुस्ततपाईंको जस्तै !” भनिरहेकै बेला अरू फुलहरूबाट पनि कुखुरीका चल्लाहरू चिँ-चिँ गर्दैनिस्कत थाले । दुवैको खुसीको सीमा रहेन। हाँसले कुखुरीलाई धन्यवाद दियो र कुखुरीलेपनि हाँसलाई बधाई दियो। टिउरा र चल्लाहरू पनि कक्हाँ-क्हाँ' र त्यै त्यै भन्दै यताउतिचहार्न थाले ।

फश गल्ली 112 600 060901110 गीव्ाँ८) ० ०००9. 1/॥9. 116 ।0०७० था 6 ०००८19 010गील्लो $वाव बी) ]०/, "01 औँ ।$ $0 ग0टी ॥८७ ४००." 916 10० 1006 गिश। 60 ३०४0 गीवाँ५16 0) 2ए9501500600110 वाली घा100पां ८0016116 लो ०७. 80 5. टो वा॥5. ०००।६ "४७1७ 101012/. 12 0० वाँप।वाँ७० 60८ गी€॥ १४१॥७ 6 ०००८119 0101116०110७ ५५ €४€।% ५/१€616 10 11110 1000.

दु तत (51 |

चतुरेको चर्तिकला (कथा सङ्ग्रह)

2024-06-14T14:10:03Z

Nepalikitab8848: Created page with "बाल सन्दर्भसामग्री बाल बोध - २२ चतुरेकोचर्तिकला (कथा सङग्रह) श्री ५ को सरकारशिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालयपाठ्यक्रम विकास केन्द्र प्रकाशक : श्री ५ को सरकारशिक्षा तथा खेलकुद मन्त्र..."

बाल सन्दर्भसामग्री

बाल बोध - २२

चतुरेकोचर्तिकला

(कथा सङग्रह)

श्री ५ को सरकारशिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालयपाठ्यक्रम विकास केन्द्र

प्रकाशक : श्री ५ को सरकारशिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालयपाठ्यक्रम विकास केन्द्रसानोठिमी, भक्तपुर

पुनर्लेखन : गोरखबहादुर सिंह

भाषा सम्पादन : गणेशप्रसाद भट्टराई

दृष्टान्त चित्र : श्रीहरि श्रेष्ठ

आवरण : नवीन्द्र राजभण्डारी

कम्प्युटर लेआउट : नन्दमाया सिटौला

छु सर्वाधिकार प्रकाशकमा निहित

पहिलो संस्करण : २०५८ वैशाख

१

प्रावक॒थन

बालकालिकाहरूका ज्ञान, सीप तथा अभिवृत्ति बढाउन, मनोरञ्जन प्रदान गर्न रमानसिक तथा बौद्धिक विकासका लागि सन्दर्भसामग्रीहरू उपलब्ध हुनु अत्यावश्यकठानिन्छ । यस्ता विविध सन्दर्भसामग्रीहरूले विद्यार्थीहरूलाई लगनशील र अध्ययनशीलबनाई पाठ्यपुस्तकमा भएका विषयवस्तु सजिलै ग्रहण गर्न सहयोग पुन्याउँछन्‌ ।उल्लिखित कुरालाई मनन गरी पाठ्यक्रम विकास केन्द्रले पाठ्यपुस्तकका अतिरिक्तअन्य पाठ्यसामग्रीहरू पनि प्रकाशन गर्दै आएको छ ।

विद्यार्थीहरूको सर्वाङ्गीण विकास गराई उनीहरूमा जिज्ञासु प्रवृत्ति र सिर्जनात्मकक्षमता अभिवृद्धि गराउनका लागि सर्न्दभसामग्री निर्माण गर्ने क्रममा पाठ्यक्रमविकास केन्द्रले यो शृङ्खखला तयार पारेको हो । हाम्रो देशका अधिकांशबालबालिकाहरूले पाठ्यपुस्तकका अतिरिक्त अन्य सामग्री नगण्य रूपमा मात्रपढ्न पाउने भएकाले पनि यस्ता सामग्री बढी आवश्यक र उपयोगी हुने कुरामादुईमत हुँदैन ।

यो सामग्री विशेषत: कक्षा चार र पाँचका विद्यार्थीहरूको स्तर हेरी तयार पारिएको छतापनि परिस्थितिअनुरूप अन्य कक्षाहरूमा पनि उपयोगी हुने अपेक्षा गरिएको छ ।प्राथमिक कक्षा भनेको शिक्षाको आधार भएको कुरालाई दृष्तिगत गरी शिक्षकहरूलेप्रस्तुत सामग्री विद्यार्थीहरूलाई पढ्ने मौका दिई परषणर छलफल समेत गराउनसके यसको प्रभावकारिता बढ्नेछ ।

यो सामग्री तयार पार्न सहयोग पुग्याउनुहुने सम्पूर्ण महानुभावहरूलाई पाद्यक्रमविकास केन्द्र कृतज्ञता व्यक्त गर्दछ, साथै यस सामग्रीका सन्दर्भमा प्राप्त हुने सुझावएवम्‌ प्रतिक्रियाको हार्दिक स्वागत गर्दछ ।शिवप्रसाद सत्यालमहानिर्देशक

पाठ्यक्रम विकास केन्द्र२०५८ सानोठिमी, भक्तपुर

२. दुई रोटीको भागबन्डा डड

४. भालेको मोल द

६. सहरको ठूलो चोर १३

य. देख्ने अन्धो १९

१०. खेतको पहाड २४

१२. ढुङ्गे फोल ३०

अचम्मको दाँत

एकपटक चतुरे कामको खोजीमा हिँड्यो । उ घुम्दैफिरदै राजदरबारमा पुग्यो । संयोगवशउसले दरबारमा काम पायो । सजिलै काम पायो, त्यो त राम्रै भयो, तर काम थियोतबेलाको । तबेलाकै भए पनि चतुरेले काम गर्न मन्जुर गत्यो किनभने उसले कहिल्यैराजालाई देखेको थिएन । चतुरेको सोचाइ थियो - दरबारमा काम गरे राजालाई सजिलैदेख्न पाइन्छ । तर संजोग मिलेन, महिनौँ काम गरे पनि उसले राजालाई देख्न पाएन ।

एकपटक चत्रेको दाँत दुख्यो । उसको दाँत दुख्ने रोग अलिक पुरानै थियो ।

चतुरे दुख्ने दाँत निकाल्ने विचारमा थियो । उ दाँत निकाल्न दरबारकै दन्त चिकित्सककहाँजाँदै थियो । चतुरे दरबारको प्रवेशद्वारमा पुग्यो । त्यसैवेला राजा बाहिरबाट दरबार फर्कंदैथिए ।

राजा पलङमा थिए । पलङलाई चारजना बलिया मानिसले बोकेका थिए । राजा पलङमाथिपल्टिएका थिए । बूढा र कमजोर राजालाई देखेर चत्रेको आश्चर्य बाहिरै निस्क्यो, “एहे !मैले त राजा सुन्दर, बलिया र युवक होलान्‌ भन्ठानेको त यस्तो कमजोर र बूढा पोरहेछन्‌ । राजा यस्ता छन्‌ भन्ने थाहा पाएको भए कसले खान्थ्यो तबेलामा जागिर !”

चतुरेको चर्तिकला

राजाका पहरेदारले चतुरेको कुरा सुने ।

“हाम्रा राजाको खिल्ली उडाउने आँट कसरी गरिस्‌ ?” राजाका पहरेदारले चतुरेलाई एउटाकोठामा थुनेर भकूर्न थाले ।

“ठीक छ ! तपाईंहरू मलाई जति भकुरे पनि भकुर्नुस्‌ तर खानेकुरा चाहिँ नदिनुहोला ।”- चतुरेले दुवै हात जोड्दै भन्यो ।

“कुट्नु चाहिँ हुन्छ रे, तर खाना भने दिनुहुँदैन रे ।” - चतुरेको कुरा सुनेर राजाका मान्छेआश्चर्यमा परे ।

“किन ? किन दिनुहुँदैन खाना ?” - पहरेदारले सोधे ।

“डाक्टरले भनेका छन्‌, खाना खायो कि मेरो भुँडी फुट्छ रे । भुँडी फुटेपछि बाँच्ने त कुरैभएन । खाना खानेबित्तिकै मर्ने भएपछि खाना खाने पनि कुरै भएन । दुई वर्ष भयो मैलेखाना नखाएको ।”

चतुरेको चर्तिकला

“हामीलाई उल्लु बनाउन खोजेको ? दुईदुई वर्ष नखाएर कोही जिउँदो रहन सक्छ ?”एकजनाले चतुरेको पिठ्युँमा एक कोर्रा थप्यो ।

“कृपया नरिसाउनुस्‌, मैले साँचै भनेको छु ।” उसले मुख खोलेर एउटा दाँत देखाउँदैथप्यो- “मलाई यो दाँतले बचाएको छ । यो दाँतमा विचित्र शक्ति छ । यसबाट रसनिस्कन्छ र त्यही रसले अघाएर म बाँचेको छु । त्यसैले म हात जोडी बिन्ती गर्छु, यो दाँतपनि नउखेलिदिनुहोला ।”

भनिराख्नुनपर्ला -

छिनभरमै चतुरेका अगाडि थालभरि खाना आयो । उसलाई जबरजस्ती खान लगाइयो ।त्यसपछि चतुरेले नउखेल्नु भनेको दाँत पनि उखेलियो ।

तँ उल्लू रहिछस्‌ चतुरे, उल्लू ! आफ्नो रहस्य आफैँले खोलिस्‌ । अब छिटै तँ उल्लूको भुँडीफुटेर काम तमाम हुँदै छ ।” पहरेदारले भने ।

“मलाई त भोक लागेको थियो, खाना खाएँ, दाँतले दुःख दिएको थियो, दाँत पनि उखेल्नलगाएँ । उल्लू तिमीहरू कि म ?” यति भनेर चतुरे तबेलातिर दौड्यो ।

चतुरे फुर्तीसाथ तबेलामा पुग्यो । तबेलाबाट एउटा घोडा निकाल्यो र त्यसैमा चढेर

भाग्यो । एकैछिनमा उसलाई पिछा गरिरहेका राजाका सिपाही चतुरेभन्दा धेरै पछि छुटेकिनभने चतुरेले छानेको घोडा तबेलाको सबैभन्दा छिटो दौडने घोडा थियो ।

दुई रोटीको भागबन्डा

चतुरे सानैदेखि नै चतुर थियो। योकुरा क स्कुलमा पढ्दै गर्दाकोतलको कथाले पनि पुष्टि गर्दछ ।

वैशाख महिनाको कुनै दिनचतुरेलाई स्कुल जानुपर्ने थिएन,स्कुल बिदा थियो । रूखबिरुवामानयाँ पालुवा पलाएका थिए ।काफल र एँसेलु पाक्ने महिनाथियो, जङ्गल रमाइलो थियो ।त्यसैले चतुरे र उसका दुईजनासाथीले गाउँ नजिकको जङ्गलमाघुम्न जाने सल्लाह गरे ।

दिउँसो जङ्गलमा घुम्दाघुम्दै तीसाथीहरू थाके ।

“मलाई त भोकले पनि सतायो ।” चतुरे भुइँमा पल्ट्यो ।

“यसो भए खाजा खाउँ न त ! हामीले तीनै जनालाई खाजा पुग्ने दुईओटा रोटी ल्याएकाछौँ ।” - एकजना साथीले भन्यो ।

“तर रोटी बाँड्ने कसरी, भोका तीन र रोटी दुई ?” साथीले समस्या राखे ।

“तिमीहरूले सिङ्गासिङ्गै खा, मलाई त्यसैबाट आधाआधा देउ हुँदैन ?” दुवै साथीलेमन्जुर गरे ।

तर ती साथीहरूले रोटी खाइसक्दा पनि चतुरेसँग आधा रोटी बाँकी रहेको देखे । त्यसपछि

मात्र उनीहरूलाई थाहा भयो सिङ्गो रोटी त उनीहरूलाई होइन चतुरेले पो आफ्नो भागमापारेछ । उनीहरूलाई रोटी थोरै पाएको भन्दा पनि उल्लू हुनुपरेकाले दु:ख लाग्यो ।

०७७

चतुरे अलिक परको झरनामा पानी खान गएको मौका पारी ती दुई साथीले सल्लाह गरे,01 चतुरेको चर्तिकला

“यो चतुरेले हामीलाई उल्लू बनायो । अब हामीले पनि उसका जुत्ता जङ्गलमा लुकाइदिऔँर उसलाई गाउँ फर्कदा नाङ्गै खुट्टा हिँड्ने बनाऔँ ।”

यो कुरामा दुवैको सहमति भयो ।

“तर चतुरेलाई कसरी जुत्ता फुकाल्न लगाउने ?” एकजनाले समस्या राख्यो । सल्लाहटुङ्गिने बित्तिकै चतुरे पानी पिएर फर्क्यो । “ए चतुरे भाइ ! तिमी अगाडिको यो काफलकोरूखमा चढ्न सक्छौ ?” एकछिनपछि एकजनाले सोध्यो ।

“किन ?” चतुरेले अचम्म मान्यो ।

“खास त केही होइन, मैले भनेँ तिमी त्यो रूखमा सजिलै चढ्न सक्छौ; मोहन भन्छ तिमीत्यो रूखमा चढ्न सक्दैनौ । हामीले यही कुरामा बाजी थाप्यौँ । अब मलाई जिताउने किमोहनलाई जिताउने तिम्रो हातमा छ ।” उसको साथीले भन्यो ।

“यो चतुरेको त्यो रूखमा चढ्ने ढङ्ग भए जस्तो त लाग्दैन ।” अर्को साथीले उक्साउनेप्रयास गस्यो ।

“यस्तो रूख त म सजिलै चढ्न सक्छु भन्ने कुरा यी दुवैलाई थाहा छ । तर यिनीहरूलेकिन मलाई उक्साइरहेका छन्‌ ?” चतुरे अल्मलियो ।

“प्रयास गरौँ के हुन्छ ?” तैपनि चतुरे रूख चढ्ने सुरसार गर्न लाग्यो ।“चतुरे जुत्ता यहीँ फुकाल्‌, हामी राखिदिन्छौँ ।” दुईजना साथीले एकैचोटि भने ।

चतुरेलाई लाग्यो साथीको रूख चढ्ने कुरा जुत्तासँग सम्बन्धित हुनुपर्छ । होइन भने दुवैजनाले एकैचोटि जुत्ताको कुरा किन गर्थे ।

“भइहाल्यो तिमीहरूले जुत्ता राख्नुपर्दैन । साथीहरूलाई बेकारमा किन दु:ख दिनु ?” चतुरेलेजुत्ता फुकालेर खल्तीमा राख्यो र रूखमा चढ्यो ।

चतुरेका साथीहरूले फेरि पनि जिल्लिनुपस्यो ।

मुखियाको ज्वाइँ

एकदिन चतुरे दिनभरि खेतमा काम गरेर निकै थाकेको थियो । त्यसैले साँझ खानाखानेबित्तिकै उ सुत्ने कोठामा गयो । चतुरेले बत्ती निभाउनै आँटेको थियो, ढोकाढकढक्याएको आवाज आयो । चतुरेले जाँगर नलागीनलागी ढोका खोल्यो । ढोकाबाहिरएकजना मानिस उभिएको थियो । त्यो ढोकाबाहिर उभिएको मानिसले भन्यो, “मलाई आजएक रात बास दिनुहोस्‌, मेरो घर टाढा छ, म अब धेरै हिँड्न सक्दिनँ ।”

“तर बुबा म पनि दिभरिको कामले साह्रै थोकेको छु, म त सुत्नै आँटेको थिएँ । मेरी

श्रीमती पनि घरमा छैनन्‌ । त्यसैले हुन्छ भने छिमेकका घरतिर बास खोज्दा राम्रो होला ?”चतुरेले नम्र भएर भन्यो । ॥

“त्यसो नगर बाबु ! म बूढो मान्छेलाई अब कहाँ दु:ख दिन्छौ ? मलाई एक छाक खाना रबास यहीँ मिलाक बाबु !” - ती बृद्धले नम्र भएर भने ।

चतुरे थाकेको भए पनि त्यसपछि आनाकानी गरेन - “ठीक छ, तपाईं साँझको पाहुना,

दुःखसुख गरौँला, भित्र आएर बस्नुस्‌ ।”

चतुरेले ती बास माग्ने मानिसलाई

लगेर आफ्नै कोठामा राख्दै भन्यो,

“बुबा तपाईँ आराम गर्दै गर्नुस्‌, म

तपाईँलाई खाना बनाउन जान्छु ।”

उसले न्यानो कम्बल ओढ्न दियो । हि

“ठीक छ ! खाना राम्रो बनाउन्‌,

मलाई मीठो खाना खुवायौ भने तिम्रै

लागि राम्रो हुनेछ, किनभने तिमी

बसेको यो गाउँका मुखिया मेरा ससुरा

हुन्‌ । तिमीले मलाई यसै पनि बास

दिनै पर्थ्यो ।” छ

चतुरेलाई बास माग्नेको कुराचित्तबुझ्दो लागेन । एक त चतुरेलाई

६ चतुरेको चर्तिकला

बास दिनै पर्थ्यो भन्ने कुरा मनपरेन, अर्को मीठो खाना बनाकभन्ने आदेश पनि ठीक लागेन । कमुखियाको ज्वाइँ भएको कुरामा पनिउसलाई विश्वास लागेन ।

तर यी मन नपरेका र विश्वासनलागेका कुरालाई मनभित्रै राखेरचतुरेले भन्यो, “ठीक छ तपाईँमुखियाको ज्वाइँ हुनुहुँदो रहेछ, म

तपाईँलाई राम्रो बासको व्यवस्थामिलाउँछु । बरु एकछिन पर्खनोस्‌ ।”

चतुरे आफ्नो कोठामा गयो रकपडा लगाएर बाहिर निस्क्यो ।

“ल मेरो पछिपछि आउनुस्‌ ।” चतुरे अघिअघि त पाहुना पछिपछि लागे । तिनीहरूलेगाउँको गोरेटो बाटो नाप्न थाले ।

“हैन हामी कहाँ जाँदै छौ ?” अलिक पर पुगेपछि पाहुनाले सोध्यो ।

“आत्तिनु पर्दैन, तपाईँलाई राम्रो गाँसबासको व्यवस्था भएको ठाउँमा लैजाँदै छु ।” चतुरेलेजवाफ दियो ।

मीठो खाना र आरामदायी बासको कल्पनामा हराउँदै ज्वाइँ पाहुना चतुरेलाई पछ्याउँदैगयो ।

केही बेरपछि तिनीहरू एउटा ठूलो घरको आँगनमा पुगे ।

“यो घर हाम्रा मुखियाको घर हो, अर्थात्‌ तपाईंको भनाइअनुसार तपाईंको ससुराली घर ।तपाईंलाई मेरो घरमा बस्नुभन्दा आफ्नै ससुरालीमा बस्नु राम्रो र सुविधायुक्त होला भनेरयहाँ पुग्याइदिएको ।” यति भनेर चतुरे फटाफट आफ्नो घरतिर लाग्यो ।

बिचरो त्यो ज्वाइँ भनाउँदो चतुरे ओझेल भएपछि बास खोज्न फेरि गाउँ चहार्न थाल्यो ।

चतुरेको चर्तिकला

मालेको मोल

कुनै गाउँमा जैमाने नाम गरेको एउटाठिटो थियो । एकपटक क कामको खोजीमानजिकैको बजारमा पुग्यो । जैमाने वजारपुगेर काम खोज्दै धेरै ठाउँ पुग्यो, तर कामपाएन ।

“यो सानो ठाउँमा के काम पाइन्थ्यो?” ककाठमाडौँ पुग्यो ।

काठमाडौँ पुग्दा उसका खल्ती र पेट दुवैरित्तिएका थिए । भोकले साह्रै सताएपछि जेपर्लापर्ला भन्दै क एउटा होटेलमा पस्यो ।होटेलमा जैमानेले दुईओटा उसिनेको अन्डा,केही पाउरोटी र चिया मगाएर खायो ।जैमानेले भोक त मेट्यो तर उसँग तिर्नेपैसा थिएन । त्यसैले पसलका मानिसकोआँखा छलेर उ लुसुक्क वाहिर निस्कयो रफटाफट आफ्नो बाटो लाग्यो ।

केही दिनको दौडधुपपछि जैमानेले एउटाससानो उद्योगमा काम पायो । उ मेहनतीर सिपालु थियो, राम्ररी काम गर्दै गयो ।वर्षदिन बित्दानबित्दै उसले केही पैसाजम्मा गयो । उसले त्यस वर्षको दसैँमागाउँ पुगेर बाबुआमालाई भेद्ने विचारगस्यो।

“साहुजी ! यो पच्चीस रुपैयाँ लिनुस्‌ ।वर्षदिन पहिले म तपाईँकहाँ आएर दुईओटाअन्डा, केही पाउरोटी र चिया खाएको

चतुरेको चर्तिकला

थिएँ । त्यतिबेला मसँग पैसाथिएन, त्यसैले पैसा तिर्न सकेकोथिइनँ । ल पैसा लिनुस्‌ ।”गाउँतिर हिँड्नुभन्दा पहिलेजैमाने होटेलमा पुग्यो । पहिलेखाएर पैसा नतिरेको जैमानेलाईपटक्कै मन परेको थिएन ।

जैमानेको इमानदारिता देखेरसाहुले अचम्म मान्यो । “यसरीवर्षदिन पहिलेको पैसा तिर्नआउने मानिस पक्कै पनि बुद्धहुनुपर्छ ।” साहुले साच्यो ।एकछिनपछि साहुले भन्यो, “हेरभाइ ! चिया र पाउरोटीको तकुरा नगरौँ तर अन्डाको

क्रा गर्दा दुईओटा अन्डाबाट

दुईओटा भाले निस्कन सक्थे । वर्षदिनमा ती भाले कम्तीमा पनि पाँच सयका हुन्थे । त्यसैलेदुईओटै भालेको नभए पनि तिमीले एउटा भालेको पैसा तिर्नुपर्छ ।”जैमाने अत्ताल्लियो “दुईओटा अन्डाको मोल दुईसय पचास ?!” साहु र जैमानेको वादविवादचल्यो । साहु दुईसय दिनै पर्छ भन्थ्यो, जैमाने “पच्चीस रुपैयाँ नै धेरै छ, मैले त वर्षदिनभएकाले थपेर दिएको भन्थ्यो ।जैमानेको भाग्य भनौँ कि संजोग तिनीहरूको वादविवाद चर्किरहेका वेला चतुरे त्यहीँ चियापिउँदै थियो । उनीहरूको विवाद देखेर चतुरेले साहुलाई भन्यो “साहुजी तपाईँलाई यो पैसा

" र भालेको 'मोल म तिर्छु, हुन्छ ?”चतुरेको कुरा साहुले मन्जुर गन्यो ।“तर आज छैन भोलि ल्याइदिन्छु ।” चतुरे वेलावेला त्यो होटेलमा चिया पिउन आउँथ्यो ।त्यसैले चतुरेको दोस्रो प्रस्ताव पनि साहुले मन्जुर गस्यो । चतुरेले जैमानेको पच्चीस रुपैयाँजैमानेलाई नै फिर्ता दियो । जैमाने पनि आफ्नो बाटो लाग्यो ।

चतुरेकोचर्तिला 2” ९

दोस्रो दिन चिया पिउन आउँदा जैमानेले सानोसानो पोको साहुलाई दिँदै भन्यो, “ल लेकतिम्रो हिजोको ठिटाले वर्ष दिन पहिले खाएको अन्डाबाट निस्कने कुखुराको भालेको मोल ।”

साहुले पोको खोलेर हेत्यो । त्यहाँ उसिनेको मकै थियो । साहुले आश्चर्य मान्दै र केहीझकँदै सोध्यो, “यो के दिएको चतुरे तिमीले ?”

'यो मकैको बिउ हो । साहजी, यो मकैको बिउ छर, यसबाट फलेको मकै बेच, कम्तीमाभनि पाँचसय पाउनेछौ । यसरी तिमीले अन्डाबाट निस्केका एउटाको मात्र होइन दुईओटैभालेको मोल पाउने छौ ।” चतुरेले भन्यो ।

'तिमीलाई उसिनेको मकै उम्रँदैन भन्ने पनि थाहा छैन ।” साहुले भन्यो ।

'उसिनेको अन्डाबाट भाले निस्कन्छ भने उसिनेको मकै पनि उम्रन्छ साहुजी ।” साहुलेत्रतुरुको चलाखी बुझ्यो । उसले चतुरेलाई केही जवाफ दिन सकेन ।

भइहाल्यो त्यो ठिटाले दिएको पच्चीस रुपैयाँ त देक ।” केही बेरपछि साहुले भन्यो ।

एउटा इमानदार मान्छेलाई ठग्न खोजेकाले त्यो पच्चीस रुपैयाँ तिमीलाईरिमाना ।”

ति भनेर चतुरे आफ्नो बाटो लाग्यो ।0 चतुरेको चर्तिकला

एकदिन चतुरेका छिमेकीकाकाले चतुरेलाई बोलाएर भने“ए चतुरे ! सिरुटारकाज्वाइँलाई एउटा चिठी लेखिदेकत एउटा सल्लाह माग्नु छ ।”त्यतिवेला पढेलेखेका मान्छे थोरैथिए । चतुरे पनि ती थोरैपढेलेखेकामध्ये एकजना थियो ।

काका लेख्नुपर्ने कुरा बताउँदैगए चतुरेले चिठी लेख्दै गयो ।

तर चिढी लेख्दालेख्दै उसलाई पनि सिरुटार जानुपर्ने कुराको सम्झना भयो र काकासँगभएको फुर्तिलो घोडा पनि सम्झ्यो । त्यसैले चिठी लेखिसकेपछि चतुरेले भन्यो । “चिठी तलेखेँ काका, तर मेरा अक्षर साह्टै नबुझिने छन्‌ । भिनाजुलाई पढन गाह्रो पर्ला कि ?”

“त्यसो भए तिमी मेरो घोडा लिएर जाङ । सिरुटार टाढा पनि छ, घोडामा गयौ भने आजपुग्छौ र भोलि फर्कन सक्छौ ।” काकाको कुराले. चतुरे रमायो । घोडा चढ्न पाउँदा कनिकै खुसी हुन्थ्यो । तिनै ताका चतुरेलाई उसको सिरुटारको मीतलाई भेट्नै पर्ने कामपरेको थियो । तर बाटो लामो भएकाले जाँगर गरेको थिएन । काकाको घोडा पाएपछि'फुर्तीसाथ सिरुटारतिर लाग्यो ।

सिरुटार पुगेर पहिले चतुरेले काकाको ज्वाइँलाई चिठी दियो अनि बास बस्न मीतको घरमा गयो ।

" “मीतज्यू, मैले नयाँ घर बनाएँ । मिस्त्रीहरूलाई ज्याला बुझाउन पैसा पुगेन । त्यसैले केहीदिनका लागि पैसा सापट माग्न आएको ।” खाना साना खाएपछि सुत्ने बेलामा चतुरेलेउसको मीतसँग कुरा राख्यो ।

सिरुटार मीतसँग पनि त्यतिबेला घरमा पैसा रहेनछ । उनले भने, “माफ गर्नुहोलामीतज्यू, मसँग अहिले घरमा पैसा रहेनछ । अर्को हप्ता आउनुस्‌, खोजिराख्छु ।”

चतुरेको चर्तिकला न विवि वा) ]

अर्को हप्ता आउने सल्लाह गरेर चत्रे फर्क्यो ।

“चिठीको जवाफ ल्यायौ त ?” गाउँमा फर्केपछि चतुरेका काकाले सोधे ।

“काकाले जवाफ लिनु भन्नुभएकै थिएन । मलाई के थाहा ?” चतुरेले थाहै नपाए जस्तोगच्यो । “जवाफ लिनै पर्ने भए म गइहाल्छु नि काका ! सिरुटार पुगेर आउँदा थाकेको छु ।दुईचार दिन थकाइ मेटौँ ।”

अर्को हप्ता एकाबिहानै चतुरे काकाको घरमा पुग्यो । चतुरेलाई देख्नेवित्तिकै काकालेचिठीको कुरा सम्झे । चतुरे अघिल्लो हप्ता जस्तै काकाको घोडा कुंदाउँदै सिरुटारतिरलाग्यो ।

अर्को दिन सिरुटारवाट गाउँ फर्कदा चत्रेको खल्तीमा काकाको चिठीको जवाफ मात्र थिएन- मिस्त्रीलाई ज्याला बुझाउन पुग्ने पैसा पनि थियो ।

“काका ! तपाईंलाई धेरैधेरै धन्यवाद, म तपाईँप्रति आभारी छु ।” काकालाई चिठी बुझाएरघर फर्कन लाग्दा चतुरेले उसका काकालाई भन्यो ।“चतुरेले दुईदुईपटक सिरुटार पुगेरमेरो काम गरिदियो, उल्टै मलाई धन्यवाद दिएर गयो । किन होला ?” चतुरेको बढ्याइँकोछेउटुप्पो नपाएका काका निकैबेर सोचिरहे ।

१२ चतुरेको चर्तिकला

सहरको ठूलो चोर

धेरै पहिले कुनै देशमा एकजना राजा थिए । उनी जनताको सुखसुविधाको निकै ख्यालराख्दथे । त्यसैले उनी जनप्रिय थिए ।

एकपटक उनको राज्यमा चोरीका घटनाहरू घट्न थाले । राजधानीमै पनि चोरी बढ्नथाल्यो । राजधानीमै त्यसरी चोरी बढ्न थालेपछि राजालाई जनताले के भन्लान्‌ भन्नेलाग्यो । त्यसैले राजाले घोषणा गरे :

“सहरको चोर पत्ता लगाउनेलाई सरकारी ढुकुटीबाट एकहजार चाँदीका सिक्का

पुरस्कार दिइनेछ ।”

संयोग नै भनौँ चतुरे पनि त्यही सहरमा बस्दथ्यो । अर्को संयोग के पन्यो भने राजालेपुरस्कारको घोषणा गरेकै भोलिपल्ट चतुरेको बाकसको साँचो हरायो ।

चतुरेको भनाइअनुसार साँचो हराएको बाकसभित्र एउटा पुरानो बत्ती थियो । त्यसैले उसले

सहरबासीलाई एकै ठाउँमा जम्मा गरेर उसको एउटा पित्तलको महत्त्वपूर्ण पानसबत्तीभएको बाकसको साँचो हराएको कुरा सुनायो ।

“त्यो पित्तलको पानस पनि कसरी महत्त्वपूर्ण भयो ?” - भिडबाट कसैले सोध्यो ।

«त्यो त मलाई पनि थाहा छैन । तर बत्तीसँगै एउटा बन्द चिठी छ । बत्ती र त्यो बन्दचिठी नखोली भोलिसम्म राजालाई पुग्याउन सके आधा राज्य पाइन्छ रे । तर मेरो दुर्भाग्यबत्ती भएको बाकसको साँचो हराएको छ । कसैले साँचो मेट्टाएर दिनुभयो भने उचितपुरस्कार दिनेख्नु ।”

उसको बाकसको साँचो त भेटिएन तरत्यसै रात उसको बत्ती भएको बाकसभने चोरियो ।

“अर्को दिन कुनै सहरबासीले चतुरेकोबाकसभित्रको बत्ती र चिठी लगेरराजालाई दियो । राजालाई दिएकोबत्तीसँगैको बन्द चिठीमा लेखिएकोथियो -

चतुरेको चर्तिकला | ---....भनाामााममममममममिमममममममममममममममगमललामाामाममममममममममम्बर रै

न्यायप्रेमी वरकार ।

सरकारको यो सहरको चोर पत्ता लगाउने सदिच्छा पूरा गर्न मैले एउटा जुक्ति सोचेँ ।सोचेको जुक्तिअनुसार मैले हिजो सहरमा प्रचार गरेँ :

“मेरो बाकसमा एउटा बत्ती र बत्तीसँगै एउटा चिठी छ । त्यो बत्ती र चिठी नखोलीभोलिसम्म राजा समक्ष पुग्याउन सके आधा राज्य पाइन्छ रे । तर दुःखको कुरा त्योबाकसको साँचो हराएको छ । कतैले साँचो भेटेर दिनुभयो भने राम्रो पुरस्कार दिनेछु ।”मेरो प्रचार सुनेर यो बत्ती र चिठी लिएर आउनेले मेरो बाकस चोप्यो र बत्ती र चिठीलिएर हजुरकहाँ आएको छ । अहिले सरकारका अगाडि उभिएको यो मानिस सहरको ठूलोचोर हो । सरकार ! आवश्यक कार्यवाहीका लागि अनुरोध गर्दछु ।

सरकारको भक्तचतुरप्रसाद

त्यसको भोलिपल्टै राजाले सहरमा ठूलो सभाको आयोजना गरे । भेलामा राजाले चोरसमाउने चतुरेको जुक्तिबारे सबै कुरा सुनाए । त्यही सभामा राजाले चतुरेलाई पुरस्कारस्वरूप एकहजार चाँदीका सिक्का दिए । चोरलाई अपराधअनुसारको दण्ड मिल्यो ।

१४ चतुरेको चर्तिकला

पिपल छायाको कारोबार

धेरै पहिले कुनै गाउँमा एउटा धनी मानिस बस्थ्यो । उसको नाम धनीराम थियो । उसलेबाटाको छेवैमा ठूलो घर बनाएको थियो । उसको घरनजिकै पिपलको राम्रो चौतारी

थियो । चौतारीबाट वरिपरिका रमाइला दृश्यहरू देख्न सकिन्थ्यो । गर्मीको बेला चौतारीकोछायामा बसेर शीतल हावा खान निकै रमाइलो हुन्थ्यो । त्यसै कारणले धनीरामले त्योचौतारी खुबै मन पराउँथ्यो ।

गर्मी महिनाको कुनै एक दिन धनीराम शीतल ताप्न चौतारीमा पुग्यो । धनीराम त्यहाँपुग्दा कुनै अर्को मानिस चौतारीमा पुगेर पहिलेदेखि नै बसिरहेको थियो । चौतारीमा कुनैअर्कै मानिस बसेको देखेर धनीरामलाई रिस उठ्यो । उसलाई त्यहाँ अरू मानिस बसेकोमन परेन ।

चौतारीमा भेट भएपछि धनीराम र चतुरेबीचमा भएका कुराकानी यस्ता थिए ।

“तिमीलाई यो चौतारीमा कसले बस्नु भन्यो ?”- धनीराम ।

चतुरेको चर्तिकला 2.----५५५५4444449444994999999०५०००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००५ पपन

“चौतारी राम्रो लाग्यो र म आफैँ बसेँ ।” - चतुरे ।

«राम्रो लाग्यो भन्दैमा अरूको चौतारीमा बस्न पाइन्छ ?”

“यो चौतारो तपाईँको हो र ?”

“हो यो मेरो चौतारो हो ! मेरो स्वीकृतिबिना अरूलाई यहां बश्न मनाही छ।“साह्रै गर्मी छ, मलाई एकछिन बस्न दिनुहोस्‌ न ।”

“यो चौतारीमा मबाहेक अरू बस्न पाउँदैन ।”

वास्तवमा चौतारी धनीरामको थिएन । त्यो चौतारी साझा थियो । त्यो चौतारी धेरै पहिलेगाउँलेहरू मिलेर बनाएका थिए । चतुरेलाई पनि यो क्रा थाहा थियो तर उसले प्रतिवादगर्न उचित ठानेन र आफ्नो बाटो ततायो ।

धनीरामको कुराले चतुरेको चित बुझेको भने थिएन । “साझा चौतारीमा पनि बस्ननपाइने ?” उसको मनमा यो प्रश्न उठिरहयो ।

अर्को दिन पनि चतुरे चौतारीमा गएर बस्यो । धनीराम आएर अघिल्लो दिनको जस्तैउसलाई हकार्ने सुरमा थियो । त्यत्तिकैमा चतुरेले भन्यो -

“मलाई देखेर तपाईँ रिसाउनुभयो होला तर आज म अर्कै कामले आएको छु ।”“अर्कै काम रे, कस्तो अर्कै काम ?”

“मलाई यो चौतारीको बरपिपलको छाया असाध्यै मन पस्यो ।”

“तर मन परेर के गर्ने ! यो चौतारी मेरो हो ।”

“ठीकै छ, चौतारी कसको हो भन्नेबारेमा मलाई केही भन्नु छैन । तर बेच्नुहुन्छ भने मपिपलको छाया मात्र किन्न चाहन्छु । यही कुरा राखौँ भनेर आएको ।”

धनीराम धनी मात्र थिएन लोभी पनि थियो । छाया किन्ने कुराले क निकै खुसी भयोकिनभने चौतारी उसको थिएन । अर्का कुरा चतुरे छाया मात्रै किन्न खोजका थियो, पूरै चौतारीकिन्न त खोजको थिएन । त्यसैले छाया किनवेच गर्ने कुराको सहमति भयो । दिनभरिकोछलफल पछि छायाको मोलतोलको टुङ्गो लाग्यो । चतुरेले मोल भुक्तान गस्यो । सर्तनामालेखियो र दुवैले एकएकप्रति सर्तनामा राखे । छाया किनबेचको सबै कार्य सकियो ।

छायाको कारोबारपछि चतुरेलाई चौतारीमा जान कुनै अप्ठेरो रहेन । क मन लागेको बेला

१६ चतुरेको चर्तिकला

जान्थ्यो, अघाउन्जी चौतारीमा बस्थो । केही दिनपछि एकदिन चतुरे धनेसाहुको आँगनमापुगेर बस्यो ।

८ए चतुरे मेरो आँगनमा किन आएको ?” धनीरामले रिसाउँदै सोध्यो ।

चत्रेले जवाफ दियो, “वरपिपलको छाया तपाईँको आँगनमा छ, त्यसैले म छाया ताप्नआएको ।”

धनेसाहु झस्कियो - “हो त नि उसँग छाया परेको ठाउँमा बस्न पाउने त सहमति नैभएको छ । त्यतिवेला पनि त मेरो आँगनमा छाया थियो होला तर मैले मेरो आँगनमापनि छाया पर्न सक्छ भन्ने कुरा किन सोच्न सकिनँ ।”

धनेलाई तुरुन्तै सम्झना भयो त्यो दिन वादल लागेको थियो । छिटपुट पानी पनि परेकोथियो । त्यसैले सम्झौतापत्र लेख्दा धनेको घरभित्र बसेर लेख्नुपरेको थियो । धनीरामलेचतुरेको चलाखी वुझ्यो । तर काम विग्रिसकेपछि चलाखी बुझेर के गर्ने ? धनेले मनबुझाउन प्रयास गप्यो “भैहाल्यो चिन्ता गरेर के हुन्छ र ? छायाको मोल पनि त राम्रैलिएको छु ।”

तिनै ताका धनीरामकी छोरीको बिहेको कुरा छिनियो । बिहेको दिन बिहानै दुलाहाकोतर्फबाट आएका जन्तिहरू धनीरामका आँगनमा टनाटन भरिए । बिहेको रमझममा धनीरामको घर बिछट्टै रमाइलो थियो ।

अर्कोतिर चतुरे पनि आफ्नै योजनामा जुटेको थियो । उसलाई धनीरामले चौतारीमा एकछिनपनि बस्न नदिएको पटक्कै मन परेको थिएन । अर्को कुरा धनीराम घमन्डी पनि थियो ।गाउँलेहरूप्रतिको धनीरामको घमन्डी व्यवहार पनि चतुरेलाई मन पटक्कै परेको थिएन ।

बिहेको रमझम चलिरहेको वेला चतुरे, उसका छिमेकी र दर्जनौँ गाईवस्तुको हुल विवाहमण्डपमा पुग्यो । गाईवस्तुको हुल विवाहको रमझमले तर्सियो । गाईवस्तु बाँबाँ र बुँबुँ गर्दैयताउता दौडन थाले ।

त्यति मात्र नभएर चतुरेको हुल बैठक, भान्साघर, पाहुनाकोठा जहाँजहाँ पिपलको छायापुगेको छ त्यहीँत्यहीँ मनखुसी घुम्न थाले । बिचरा धनीरामसँग लाजले रातोपिरो हुनुबाहेकअरू उपाय थिएन ।

जन्तीहरू आश्चर्यमा परे । विवाह मण्डपमा त्यस्तो खैलाबैला मच्चिएको देखेर जन्तीहरूचतुरेसँग रिसाउन थाले । जन्ती रिसाउन थालेको देखेर चतुरेले भएको सबै कुरा जस्ताकोतस्तै राख्यो । उसले धनीरामसँग भएको सहमतिपत्र पनि देखायो । चतुरेको कुरा सुनेरजन्तीहरू रिसाउनुको सट्टा रमाइलो मानेर पेट मिचिमिची हाँस्न थाले । धनीराम लाजलेभुतुक्कै भयो ।

त्यसपछि धनीरामले विचार गप्यो त्यो गाउँमा बस्नु ठीक छैन । त्यसैले क अर्को गाउँमाबसाइँ सस्यो । पिपल चौतारी पहिले जस्तै गाउँलेको भेटघाट, छलफल, सरसल्लाह गर्ने,आराम गर्ने ठाउँ भयो । त्यहीँ चौतारीमा बसेर गाउँलेले धनीरामको आधा घरलाईपाहुनाघर बनाउने र आधा घरमा चतुरे बस्ने सल्लाह गरे ।

“तर अरूको घरमा म कसरी बस्ने ? मैले धनीरामलाई पाठ मात्र सिकाउन खोजेको हुँ,उसको घरमा बस्न खोजेको होइन ।” चतुरेले असहमति जनायो ।

“यो घर र चौतारी तिम्रो बुद्धिले प्राप्त भएको हो । यो घरमा गाउँलेको पनि प्रशस्तपरिश्रम भिजेको छ । फेरि तिम्रो घर पनि त छैन, धनीरामसँग पिपलको छाया किन्दातिमीले तिम्रो घर बेचिसकेका छौ । त्यसैले तिमीले यो घरमा बस्न अप्ठ्यारो मान्नुपर्दैन ।”गाउँलेहरूले भने ।

चतुरे गाउँलेको सल्लाहमा सहमत भयो । उसले पिपल चौतारी र पाहुनाघरकोमरम्मत सम्भार गर्ने जिम्मा पनि लियो ।

१८ चतुरेको चर्तिकला

देख्ने अन्घो

चतुरेको छिमेकमा एउटा परिवार थियो । परिवारमा दुई दाजुभाइ थिए । जेठो दाजुकीश्रीमती पनि थिइन्‌ । दुई दाजुभाइको सम्बन्ध राम्रै थियो, तर भाइजूले देवरलाई मनपराउँदिनथिन्‌ । भाउजूको सोचाइमा देवर हुनुभन्दा नभएको भए राम्रो हुन्थ्यो ।

त्यसैले उनी सधैँ नजिकैको मन्दिरमा गएर प्रार्थना गर्थिन्‌, “भगवान्‌, मेरो देवरलाई अन्धोबनाइदेक । तिमीले उसलाई अन्धो मात्र बनाइदियौ भने त्यसपछि के गर्नुपर्छ मलाई थाहा छ ।”

एकदिन कान्छो भाइलाई उत्सुकता जाग्यो, “भाउजू सधैँ मन्दिरमा गएर केका लागि पृजागर्छिन्‌ ?” त्यसैले एकपटक उ भाउजूले थाहा नपाउने गरी उनको प्रार्थना सुन्न पछिपछिमन्दिरतिर गयो ।

उसले भाउजूको प्रार्थना सुन्नमन्दिर पछाडि बसेर कानथाप्यो । जब उसले भाउजूकोप्रार्थना सुन्यो, क चकित

पस्यो । जे भए पनि भाउजूलेत्यति साह्वो नराम्रो गर्छिन्‌ भन्नेउसलाई लागेको थिएन ।

मन्दिरबाट घर फर्कंदा कान्छोभाइको चतुरेसँग भेट भयो ।उसलाई दु:खी र निरास देखेरचतुरेले त्यसको कारण साध्यो ।भाइले भएको सबै व्यहोराबतायो र भाउजूको दुष्टताबाटबच्ने उपाय बताइदिन पनिचतुरेसँग अनुरोध गप्यो ।

चतुरेको चर्तिकका .._____. १९

चतुरेले भन्यो, “आज म विचार गर्छु, त्यसको उपाय म भोलि बताउँला ।”

अर्को दिन चतुरेले बताएको उपायअनुसार कान्छो भाइ भाउजू मन्दिर जानुभन्दा पहिले नैमन्दिरपछाडिको रूखको टोडकामा लुक्यो । उसकी भाउजूले सधैँझैं भगवानसँग अन्धोबनाउने प्रार्थना सिध्याइन्‌ । त्यसपछि उसले आफ्नो आवाजलाई भाउजूले नचिन्ने गरीभन्यो, “तिम्रो देवरलाई एक महिनासम्म मीठोमीठो खानेकुरा दियौ भने क अन्धो हुन सुरुगर्नेछ र तीन महिनाभित्र केही पनि देख्न नसक्ने गरी पूरै अन्धो हुनेछ ।”

त्यसपछि उसले रूखको टोडकाबाट परेवा उडाइदियो । भाउजूलाई लाग्यो त्यो

परेवा त्यही भगवान्‌ हो जसले देवरलाई अन्धो बनाउने उपाय बताएको थियो । भाउजूलेपरेवालाई नमस्कार गर्दै भनिन्‌, “भगवानको जय होस्‌ !” "त्यसको भालिपल्टदेखि भाउजूले देवरलाई मीठोमीठो खानेक्रा दिन थालिन्‌ । वासमतीकोसुगन्धित चामलको भुजा, माछामासु र मीठोमीठो तरकारी; त्यो पनि दिनको तीनतीनपटक,कान्छाको अनुहार फेरिन धेरै दिन लागेन ।

एक महिना पुगेकै दिन भाइले दाजुसँग भन्यो, “दाजु मैले धामलो देख्न थालेँ किन होला ?"भाइले यो कुरा भाउजूले सुन्ने गरी भनेको थियो । उद्देश्य प्रा हुन लागेको देखेर भाउजूमख्ख परिन्‌ । उनी विहानदेखि साँझसम्म मीठा खाना वनाउन व्यस्त रहन थालिन्‌ ।

देवर पान वेलावेला आँखा कमजार हुँदैगएका कुरा दाहास्याउंथ्या । देवरकोआँखा कमजोर हँदै गएको कुरालेभाउजूको मीठा खाना बनाउने जाँगरअझ वढाउँथ्या ।

“अव त म केही पनि देख्न सक्दिनँ ।”तीन महिनापछि भाइले भन्यो । दुवैजनाले उसले नसुन्ने गरी ताली

बजाए । दुवै जनाले सल्लाह गरे, “अवयसलाई वाटोवाट पन्छाउनुपर्छ ।यसलाई पन्छायौ भने यसको सम्पत्तिपनि हाम्रै हुन्छ ।”

२०

चतुरेको चर्तिकला

एकदिन अन्धाले भन्यो, “दिउँसो तपाईँहरू बाहिर जानुहुन्छ । मलाई भुस्याहा

कुकुरले सताउँछन्‌, एउटा बलियो लौरो ल्याइदिनुस्‌ न ।”

“अव कति नै वाँच्न पाउलास्‌ र ?” उनीहरूले एउटा बलियो लौरो खोजेर भाइलाई दिए ।उनीहरूको योजना उसलाई वाँधेर नजिकैको भिरबाट खसाउने थियो ।

एकदिन उसकी भाउजू उसलाई वाँध्न डोरी लिएर उसको नजिकै पुगिन्‌ अन्धो बनेकोदेवरले भाउजूको योजना वुझेको थियो । क अन्धो भएको थिएन, उसले अन्धो भएकोवहाना मात्र पारेको थियो । त्यसैले भाउजू नजिकै आएको मौका पारेर अन्धाले भएभरकोवल लगाएर भाउजूको पिठ्युँमा लौरो बजायो ।

तीनतीन महिनासम्म बसीवसी खाएको मीठो खानाको बल लगाएर बजारेको

लौरोको बोटले भाउजू अचेत भएर लडिन्‌ । अन्धो चिच्यायो, “ए दाजुभाउजू ! बाहिरआउनुस्‌-आउनुस्‌ !! मैले एउटा कुक्रलाई भुतुक्कै पारेँ ।”

दाजु वाहिर आएर हेर्छ त श्रीमतीको बिजोग ! दाजुले श्रीमतीको विजोग मात्र देखेन,भाइको चतुयाइँ पनि वुझ्गो ।त्यसपछि दाजुले भाइसँग माफीमाग्दै भन्यो, “भाइ हामीलाईमाफ गर, अव कहिल्यै पनितिम्रो कुमलो सोच्नेछैनौँ ।”उनीहरूको कल्याङवल्याङ हल्लासुनेर खिमेकी चतुरे पनि त्यहिँआइपुग्यो । आफ्नो बुद्धिकोचमत्कार देखेर क आफैँरमाइरहेको थियो ।

.चतुरेको चर्तिकला

२१

दुई पण्डितको कथा

“पण्डितजीहरू दुवैलाई नमस्कार !”चतुरेको घरअगाडिको बाटोबाटदुईजना पण्डित कतै जाँदै थिए ।उनीहरूलाई देखेर चतुरेले नमस्कारगप्यो।

“कता जाँदै हुनुहन्छ ?” चतुरेलेसोध्यो !

“पल्लो गाउँमा पुराण सुनाउन जाँदैछौँ ।" पण्डितले जवाफ दिए ।

“खाना खानुभएको छैन होला, गाउँ अझै टाढै छ । यतै भान्सा गरेर जाँदा राम्रो होला कि !”चतुरेको कुरा पण्डितहरूलाई पनि बेसै लाग्यो । उनीहरू चतुरेकहाँ खाना खाने

कुरामा सहमत भए । चतुरेको श्रीमती माइतीमा गएकी थिइन । पण्डितहरूलाई चोटामाबसाएर चतुरे खाना तयार गर्न लाग्यो ।

चतुरेको घरनजिकै सफा पानीको खोलो थियो । एकजना पण्डित नुहाउन खोलातिर लागे ।“पण्डितजी ! तपाईंहरू निकै विद्वान्‌ हुनुहुन्छ हगि ? जसले पनि धार्मिक कर्मकाण्डमा

तपाईंहरूलाई नै खोज्छन्‌ ।” चतुरेले खानाको तयारी र पण्डितसँगको गफगाफ दुवैभ्याइरहेको थियो ।

नुहाउन नगएका पण्डितले चतुरेलाई जवाफ दिए, “त्यो नुहाउन गएको पण्डित नाममात्रैको पण्डित हो । त्यसलाई एउटा श्लोक पनि शुध्दसँग उच्चारण गर्न आउँदैन, मेरोभरमा पण्डित बनेको छ । त्यो गधा हो गधा ! बुझिस्‌ चतुरे ?”

एकछिनपछि नुहाउन गएका पण्डित नुहाएर फर्किए र अर्का पण्डित नुहाउन गए । त्यहीमौका पारेर कुरै क्रामा नुहाइसकेका पण्डितले पनि चतुरेसँग नुहाउन गएका पण्डितलाई

२२ चतरेको चर्तिकला

केही नजान्ने, सोझासाझालाई ठग्न मात्र सक्ने र उसैको भरमा मात्र कर्मकाण्ड गर्न सक्नेकुरा सुनाए । उनले पनि चतुरेसँग कुरा गर्दा वेलावेला नुहाउन गएका पण्डितलाई गधा भने ।एउटै गाउँमा बस्ने, कर्मकाण्ड, सप्ताह-पुराणमा सँगसँगै हिँड्ने तर एकले अर्कालाई मान्छेनगन्ने र मौका पारेर अर्काको कुरा काट्ने ती पण्डितहरूको बानी चतुरेलाई पटक्कै मनपरेन ।

पण्डितहरूको नुहाइधुवाइ र पूजापाठ सकिएपछि चतुरेले भन्यो-

“भान्सा तयार भयो, खाना खान आउनुहोस्‌ ।”

बिहान सबेरैदेखि केही नखाई लामो बाटो हिँडेका पण्डितहरू भोकाएका थिए ।

चतुरेको उनीहरूप्रतिको श्रध्दा देखेर उनीहरूले सोचेका थिए, चतुरेले पक्कै पनि मीठोखाना बनाएको होला । पण्डितहरू मुख मिठाउँदै भान्सातिर लागे ।

पण्डितहरू धोती फेरेर खाना खान पिर्कामा बसे ।

लौ फसाद.! चतुरेले खाना त ल्यायो तर ठूल्ठूला बाटामा कलिलो र हरियो घाँस र थोरथोरैभिजाएको चना र भुस !

“हाम्रो यत्रो बेइज्जती ! हामी तँलाई श्राप दिन्छौँ ।” दुवै पण्डित रिसले आगो भए ।

चत्रेले शान्त स्वरमा भन्यो, “पण्डितजीहरू ! नरिसाउनुहोस्‌, मैले त तपाईँहरूले लाए ।अद्दाएको काम मात्र गरेको हुँ । दुवैले एकअर्कालाई गधा भन्नुभयो, मैले त्यहीअनुसारकोखाना ल्याइदिएँ । भन्नुस्‌ यसमा मेरो के दोष छ?”

ती पण्डितहरूले न केही बोल्न सके न त एकअर्कालाई हेर्न नै ।चतुरे भने पण्डितहरूले नदेख्ने गरी मरीमरी हाँस्यो ।

चतुरेको चर्तिकला ....................................ननततमममममममभिमिििििििििजिजिजिजििििििजलि रे

खेतको पहाड

चतुरेको छिमेकी गाउँमा एकजना जमिन्दार बस्दथ्यो । जमिन्दारको गाउँको पुछारमा ठूलोफाँट थियो । त्यो फाँटको आधा खेत जमिन्दारको थियो । तर जमिन्दारलाई एउटा समस्याथियो । जमिन्दारको खेतमा स-सानो पहाडजस्तो देखिने ठूलो ढिस्को थियो । जमिन्दार त्योपहाडलाई सम्याउन चाहन्थ्यो तर पहाड सम्याउँदा लाग्ने खर्च देखि भने डराउँथ्यो ।एकदिन जमिन्दार खेतसँगैको बाटोमा बसेर त्यही पहाडबारे सोच्दै थियो, टुप्लुक्क चत्रेपुग्यो ।

“के सोच्दै हुनुहन्छ जमिन्दार बा ?”

“यो खेतको पहाड कसरी पन्छाउन सकिएला ? यही धुनमा छु चतुरे बाबु !” जमिन्दारलाईचतुरे चलाख छ भन्ने थाहा थियो । त्यसैले उमेरमा चतुरे जमिन्दारभन्दा धेरै कान्छो भएपनि अरूलाई जस्तो हेपेर कुरा गर्दैनथ्यो ।

«यसको चिन्ता नगर्नुस्‌, यो पहाड पन्छाउने जिम्मा मेरो भयो ।” एकछिन सोचेर चतुरेलेभन्यो ।

“कसरी पन्छाउँछौ ?”

२४ चतुरेको चर्तिकला

“यसमा तपाईंले चिन्तै नगर्नुस्‌ जमिन्दार बा । कसरी पन्छाउने भन्ने कुरा मेरो जिम्मामाछोडिदिनोस्‌ ।”“अनि कति लिन्छौ त पहाड पन्छाएको ?”“यत्ति कामको पनि केको पैसा, त्यो पनि आफ्नै गाउँको मान्छेसँग तपाईंले एकपैसादिनुपर्दैन ।”मानौँ पहाड पन्छाउनु वरको सिन्को पर सार्नु हो । जमिन्दार खुसी भयो ।“अनि कहिले पन्छाउने त यो पहाड ?”“भोलि नै पन्छाउँदा पनि हुन्छ, तर मैले हिजो मात्र खेतीपातीको काम सकेँ । केही कमजोरभएको छु । केही दिन अलि तागतिलो खाना खएर बलियो हुन्छु, अनि पन्छाउँला हुन्न ?”“तिमी आजैदेखि मेरो घरमा आङ । तिम्रा लागि खानेबस्ने सबै व्यवस्था म गर्छु ।”सस्तोमा पहाड पन्छिने कुराले जमिन्दार हुनसम्म खुसी भयो । त्यसै दिनदेखि नै चतुरेजमिन्दारको घरमा बस्न थाल्यो । जमिन्दारको मेजमानीमा मीठोमीठो खानाले हप्तादिनभित्रै चतुरेको रङरूप फेरियो ।“अब त पहाड पन्छाउने कि ?” - चत्रे जमिन्दारको घरमा बसेको सय दिन पुगेपछिएकदिन जमिन्दारले चतुरेका अगाडि कुरा राख्यो ।“म भोलि नै पहाड पन्छाउँछु, यसलाई लगेर रानीवनको पैरोमा राख्ने विचार गरेको छु ।खेत पनि सफा हुने, पैरोमा पनि हरियाली भरिने ।” चतुरेले तुरुन्तै जवाफ दियो । “बरूपहाड पन्छाएको हेर्न गाउँलेहरूलाई पनि खबर गर्नुहोस्‌ ।”अर्को दिन बिहान टन्न खाजा खाएर चत्रे खेततिर लाग्यो । खेतमा पुग्दा गाउँलेहरू पनिरमिता हेर्न खचाखच थिए ।चतुरेले दुईओटा केराका पात मगायो । क दुईओटा हात घुँडामा राखेर घोप्टो पस्यो ।केराका पातलाई उसको पिठ्युँमा राख्न लगायो । पिठ्युँमा केराका पात राखिसकेपछिगाउँलेहरूलाई भन्या, “लौ गाउँले दाजुभाइहरू हो ! त्यो पहाड उठाएर मेरो पिठ्युँमा, राख्नुस्‌ ! अनि म यसलाई अहिल्यै रानीवनको पैरोमा पुन्याएर राख्छु ।”

त्यसपछि मात्र जमिन्दार र गाउँलेहरूले थाहा पाए उनीहरूलाई चत्रेले उसको अर्कोचर्तिकलामा फसायो ।“यसपटकको खेतीपातीको थकाइ राम्रै गरी मेटियो ।”

- चतुरे मनमनै हाँस्दै घरतिर लाग्यो ।

चतुरेको चर्तिकला ..............................................--भभभभममभाममममाभभभभिभिभभिभिमममभिभिभिभििजिभिभिभिभिभिभिभिभिभिजिलिजि रेश

लौ पन्यो फसाद्‌

एकदिन काम विशेषले चतुरे कतै जाँदै थियो । बाटामा उसले तीनजनालाई भेट्यो ।उनीहरू तीन भाइ थिए । चतुरे र ती तीन भाइ सँगसँगै एउटै बाटो लागे ।

चतुरे नयाँनयाँ कपडा लगाएर चिटिक्क परेको थियो । ती तीन भाइले सल्लाहगरे - “कुनै तरिकाले यसका नयाँ कपडा फूत्काउनुपर्छ ।”

साँझको बास चतुरे पनि ती तीन भाइसँग बस्यो । खानासाना खाएर उनीहरूले सुत्नेसुरसार गर्न थाले ।

त्यसै वेला एक भाइले प्रस्ताव राख्यो - “रात लामा छन्‌ । हामीलाई जसरी पनिरात बिताउनु छ । त्यसैले हामी आफ्नाआफ्ना कथा सुनाऔँ । जसले अपत्यारिलो कथा भन्नसक्छ - त्यसैको जित हुनेछ, जित्नेले भनेको कुरा अरू तीन जनाले मान्नुपर्नेछ ।”

दुई भाइले तुरुन्त स्वीकार गरे किनभने यो प्रस्ताव ती तीनै भाइको सल्लाहले राखिएको थियो ।“तिम्रो के विचार छ चतुरे ?” एक भाइले चतुरेलाई सोध्यो ।

“ठीक छ, मेरो पनि सहमति छ तर पहिले तपाईंहरूले आफ्ना कथा सुनाउनुहोस्‌, अनि मसुनाउँला ।” चतुरेको सहमति सुनेर ती तीनै भाइ खुसी भए ।

विवि चतुरेको चर्तिकला

त्यसपछि जेठो भाइले आफ्नो कथा भन्न सुरु गन्यो, “म जन्मेको दिनको कुरा हो । आमालेबुबालाई घरअगाडिको ठूलो आँपको रूखबाट आँप टिपिदिनुहोस्‌ भन्नुभयो । बुबाले अल्छीगर्नुभयो । अनि म गएर दुई टोकरी आँप टिपेँ । सबैले मज्जासँग खायौँ । जन्मेकै दिनछोराले आँप टिपेर खान दियो भनेर आमा निकै खुसी हुनुभयो ।”

सबै भाइले चतुरेलाई हेरे । जेठो भाइको कुरा पत्यारिलो त थिएन तर उसकोकुरा नपत्याउनुको अर्थ उसको जित हुन्थ्यो । त्यसैले चतुरेले जवाफ दियो - “हुन सक्छ ।”

दोस्रो भाइले भन्यो, “मेरो उमेर एकहप्ता मात्र भएको थियो, नजिकैको जङ्गलमा बुबासँगसिकार खेल्न गएँ । बुबाले ठूलो बाघ देखेर गोली चलाउनुभयो । तर गोली बाघकोखुट्टामा मात्र लाग्यो । बाघले बुबालाई झम्टेर मार्ने आँटेको थियो - मैले बाघलाई समाएरछिन्नभिन्न पारेर मारेँ । मैले कमिजभित्र लगाएको बनियन त्यही बाघको छालाको हो ।”

“खै बनियन हेर ।” चतुरेले यो कुरा भनेन किनभने यसको अर्थ उसको कुरा अपत्यारिलोहुन सक्थ्यो । अपत्यारिलो हुनुको अर्थ कथा भन्नेको जित हुन्थ्यो ।

त्यसपछिको कथा भन्ने पालो कान्छो भाइको थियो । कान्छो भाइ पनि के कम थियो र !उसले कथा भन्न सुरु गन्यो, “मेरो उमेर एक महिना पनि पुगेको थिएन, एकपटक मसाथीहरूसँग माछा 'मार्न समुद्रमा गएँ । तर आधा दिन बितिसक्दा पनि हामीले एउटा पनिमाछा समाउन सकेनौँ । अनि म समुद्रमा डुबँ । लगातार चार घण्टासम्म डुबेपछिसमुन्द्रको पिँध भेटेँ । त्यहाँ एउटा पहाड जत्रो विशाल माछा थियो । मैले एक मुक्कादिएको त माछो खुत्रुक्कै ।

मलाई असाध्यै भोक लागेको थियो । मैलेत्यही समुन्द्रको पिँधमै एक थुप्रा सुकेकादाउरा खोजेँ । त्यो विशाल माछालाईआगोमा पोलेँ । माछाले टन्न अघाएपछिमात्र बाहिर आएँ ।”

“हुन सक्छ समुद्रका ठूलाठूला माछासमुद्रको पिँधमै बस्छन्‌ ।” चतुरेले कान्छोभाइको पत्याउनै नसकिने कुरामा पनिअविश्वास गरेको देखाएन ।

चतुरेको चर्तिकला तिजीडिडिसिसिसीिसीडिसिसि्ि् सि र)

त्यसपछिको कथा सुनाउने पालो चत्रेकोथियो । चतुरेले आफ्नो कथा सुरु गन्यो -“मैले तपाईंहरूले जस्तो अचम्मलाग्दाकाम गर्न सकिनँ । तर धेरै वर्ष पहिले मकपासको खेती गर्थेँ । एकपटक अचम्मभयो - मैले कपास टिप्दाटिप्दै कपासकोएउटा दानामा कपासको सट्टा तीन जनामानिस भेटेँ । ती मानिस साना मात्रैथिएनन्‌; साह्रै साना थिए - केवल माहुरीजत्रा मात्र । मैले तिनीहरूको पालनपोषण

गरेँ । ती मानिस हुकंदै गए । एक वर्षभित्रै तिनीहरू खेतीपाती गर्न सक्ने भए । खुसीकोकुरा के थियो भने तिनीहरूले मलाई कपास खेतीमा सघाउँथे । तर उनीहरूसँग खुसीकोकुरा मात्रै थिएन, तिनीहरू अल्छी र वेलावेला काममा ठग्न खोज्थे । वेलावेला तिनीहरूकोपिठ्युँमा लठ्ठी नबर्साए कामै गर्दैनथे ।

एकपटक म काम विशेषले बाहिर गएको थिएँ । त्यही मौका पारेर तिनीहरू भागेछन्‌ । तीअल्छी र ठगभगुवा अरू कोही नभएर तिमीहरू नै हौ । तिमीहरूलाई खोज्दा खोज्दा हैरानपरेँ, तर आशा भने मारिनँ । बल्ल आज तिमीरूलाई भेटेँ । उता कपास खेती चौपट छ ।ल तिमीहरू अहिले नै हिँड ।”

लौ पप्यो फसाद्‌ चतुरेको कुरा साँचो होइन भन्दा पनि चतुरेको जित हुन्छ किनभनेअपत्यरिलो कुरा गर्नेको जित हुनेछ भनेर पहिल्यै सर्त राखिएको छ । साँचो हो भन्दा पनिचतुरेसँग उसको कपास खेतीमा काम गर्न जानुपर्ने ।

चतुरेको कुराले ती तीनै भाइ अक्क न बक्क परे । ती तीन भाइले एकअर्कालाई मुखामुखगरेर हेर्न थाले । तिनीहरू मनमनै भन्दै थिए, “आफूले खनेको खाल्डोमा आफैँ परियो ।”त्यतिन्जेलसम्म चतुरेले विचार गस्यो, “यी मोरालाई पछि लगाएर पनि के गर्ने ? खै!गरी खालान्‌ जस्ता देखिँदैनन्‌ । पाल्नको मात्र हैरानी ।”

२८ ....................................................--०॥भनभाभमभममममममभििभिभफििभििमिममििभिमि चतुरेको चर्तिकला

त्यसैले एकछिन पछि चत्रेले भन्यो, “तर एउटा सर्त मान्छौ भने तिमीहरूलाई छोड्नसक्छु ।”भन चतुरे तिम्रो सर्त के हो ?' तिनै भाइमा केही आशा पलायो ।

“तिमीहरूले लगाएका कपडा दिन्छौ भने तिमीहरूलाई छोडिदिन्छु ।”चतुरेले भन्यो ।

चतुरेको सर्त मन्जुर गर्नै पर्ने थियो ।होइन भने चतुरेको पछिपछि लागेरउसले भनेअनुसार गर्नुपर्थ्यो । त्यसैलेएकै स्वरमा तीनै भाइले भने, “चतुरे !तिम्रो सर्त हामीलाई मन्जुर छ ।”

चतुरेले,ती तीन भाइ कपडाको कुटुरोबनायो । कपडाको कुटुरोलाईलौरोको एकापट्टि बाँध्यो र लौरोकाँधमा राखेर आफ्नो बाटो ततायो ।

विचरा ती तीन भाइ जाडाले थुर्‌-थुर्‌ ।

नानी हो ! तिमीले यो कथा पत्यायौ ?पत्यायौ भने ठीक छ । तर पत्याएनौभने ... । पत्याएनौ भने के गर्नुपर्छतिमीहरूलाई थाहा छँदै छनि !,किकसो ?

चतुरेको चर्तिकला जिया विजिजि्ववव्वव्् वि 00०१

दढुङगे झोल

“नमस्कार बुबा !”

“नमस्कार बाबु ! कति कामले आयौकुन्नि ?” “यसो डुलेर घर फर्कंदैगरेका, रात पर्न आँद्यो, बास पाइन्छकि भनेर ।”

बनजङ्गल,खोला, झरना नदी हेर्दै घुम्नचतुरेलाई निकै मन लाग्थ्यो । यसपटकपनि क घुमेर फर्कदै थियो ।

चतुरेको बास माग्ने कुरा सुनेर घरबेटीबा अलमल्ल परे । बास नदिउँ भनेसाँझको पाहुँना, बास दिरँ भनेउसलाई खाना दिनुपर्ने । फेरि चतुरेघरबेटी बाको चिन जानको मान्छे

पनि थिएन र नातेदार पनि थिएर ।त्यसैले घरबेटीबाले भने “बास तसाङ्ग्रो गरौँला, केही भएन, तरखानलाई अप्ठेरो छ नि त बाबु, मसँगकेही छैन ।”

चतुरेले विचार गस्यो, “यी बूढाबा अलिकन्जुस रहेछन्‌ । यति ठूलो घर भएरपनि खानलाई केही छैन रे ।” अनिएकछिन विचार गरेर चतुरेले भन्यो,“खानाको चिन्ता नगर्नुस्‌, मलाई बासमात्रै भए पनि पुग्छ ।”

चतुरेको चर्तिकला

झ्याउँकिरी कराउन थाले । झमक्क साँझ पस्यो । चिसो चिसो पनि भयो । उनीहरू घरभित्रपसेर अगेनाको आगो ताप्न थाले ।

आगो ताप्दै गर्दा चतुरेलाई थाहा भयो उसको पेटमा मुसा पनि कुद्न थालेछन्‌ । तर घरबेटीले खाना छैन भनिसकेको छ । एकछिन बिचारेर चतुरेले भन्यो, “एउटा कराही रअलिकति पानी पाइएला बुबा ?”

“केका लागि खोज्यौ कराही र पानी ? ० बूढाबाले सोधे ।

“ढुङ्गाको सुप बनाउन, मसँग एउटा ढुङ्गो छ यसको साह्रै मीठो सुप बन्छ ।” दिउँसोराम्रो लागेर नदीकिनारबाट उसले एउटा ढुङ्गो ल्याएको थियो । त्यही ढुङ्गो झोलाबाटझिकेर देखाउँदै चतुरेले भन्यो ।

“के नभा'को कुरा गरेको चत्रे बाबु ? ढुङ्गाको पनि सुप बन्छ ?”“बन्छ वुबा बन्छ, म तपाईंलाई अहिल्यै बनाएर देखाइदिन्छु । हेर्नुस्‌ न ।

बूढाले कराही र पानी दिए । चतुरेले सफा गरेर उम्लँदै गरेको पानीमा ढुङ्गाराख्यो । “यसलाई नुन खुर्सानी चाहिँदैन बाबु ?” उत्सुकतापूर्वक सुप हेर्दै गरेका बूढाबालेसोधे । “भए त चाहिन्थ्यो, तर नभए पनि खास फरक पर्दैन ।” चतुरेले जवाफ दियो ।

“छु छ यत्रो घरमा नुनखुर्सानी पनि नहुने त कुरै भएन ।” चतुरेले सुपमा ननुखुर्सानीराख्यो । एकछिन पछि चतुरेले भन्यो । यसो त “यो सुप यसै पनि मीठो छ तर प्याजराख्न पाए अझै राम्रो हुन्थ्यो ।”

“छु चतुरे बाबु प्याज पनि छ ।”

चतुरेले सुपमा प्याज राख्यो । चतुरेले सुप पकाउन निकै मेहनत गरेजस्तो गरी डाडुचलाउँदै गस्यो । “अरू केही चाहिन्थ्यो कि ?” वूढाबाले सोधे ।

“खास केही चाहिँदैन, तर छ भने अलिकति सुकुटी राख्न पाए निकै मीठो हुने थियो ।”चतुरेले अगेनामाथि सुकाएको सुकुटी देखिसकेको थियो ।छु बाबु छ, दसैँमा काटेको खुसीको सुकुटी बाँकी छ ।”

ढुङ्गाको सुप खान बूढाबा पनि उत्सुक देखिन्थे । उनले सुकुटी राखेको नाङ्लै चतुरेकोअगाडि राखिदिए । चतुरेले सुपमा सुकुटी राख्न कन्जुस्याइँ गरेन ।

चतुरेको चर्तिकला _ूटटटटलनाभननममाममभभमिममिमििभजिजिजििजिलजजजिलजिजलिललिलिलिजलिलललिलललिलललललिलिलललिलिलिलिलिलिलिलिलिलिललललििििलिललििलिलिलििलिललिललललिलिणि रौ

“ल बुबा चाख्नुस्‌ त कस्तो भयो ?” आहा ! क्या मीठो, यो त भातसँग खान पाए अझैमीठो हुन्थ्यो ।”

बूढाबाले चामल झिके र आफैँ भात पकाए । चत्रेको ढुङ्गाको झोल र बूढाबाको भातकोसंयुक्त स्वाद निकै मीठो थियो । दुवै जनाले जिब्रो पड्काउँदै पेटमा दौडेका मुसा मारेँ ।अर्को दिन बिहान चतुरेले बिदा भाग्दै थियो । बूढाबाले भने, “बाबु मलाई तिम्रो त्यो ढुङ्गादिन्छौ ? हिजो साँझ पकाएको झोल खुबै मीठो लाग्यो ।”

“तर यसको सुप बनाउँदा हिजो साँझ राखेका सबै कुरा राख्ने भए मात्र दिन्छु ।” चतुरलेसर्त राख्यो ।

“हुन्छ बाबु हुन्छ, म सबै राखेर मात्र ढुङ्गे सुप बनाउँला ।”

चतुरे बूढाको बृद्धि देखेर हाँस्दै आफ्नो बाटो लाग्यो । बूढाबाले पछिसम्म पनि ढुङ्गाकोसुपको स्वाद लिन छोडेनन्‌ ।

३२ चतुरेको चर्तिकला

पाठ्यक्रम विकास केन्द्रद्धारा वि.सं २०५७ मा प्रकाशितबाल सन्दर्भसामग्रीहरू भगामतामगअअतामाआजामाड अमयासआाएयादाआमामगतममालापरआामाआाभाधमममगमगमाआआासामालाममममाममामा

बाललीला

(कविता सङ्ग्रह)

अल्छीको औषधी

(कथा सङ्ग्रह)टाटे-पाङग्रे

(कथा सङ्ग्रह)

केही अमर मानिस(जीवनी)

बाईस पाटन-त्रिपन्न ताल(हाम्रा सम्पदा)

1112 19165 1२€९(०10(6101 $01165)

0९ $5012501 टा वाथा(1२11511165)

के कसरी बन्छ ?

(विज्ञान तथा वातावरण)पेटमा भूत कसरी पस्यो ?(विज्ञान तथा वातावरण)सङ्गत गुनको फल

(कथा सङ्ग्रह)

श्री ५ को सरकारशिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालयपाठ्यक्रम विकास केन्द्र

संयोजन: बाल साहित्य समाज, नेपाल

गोरखबहादुर सिंह

संयोजन: बाल साहित्य समाज, नेपाल

, संयोजन: बाल साहित्य समाज, नेपाल

संयोजन: बाल साहित्य समाज, नेपालगा) “9

(011600701: 341 5914 $9114विश्वम्भर चञ्चल

ध्रुब घिमिरे

रमेश विकल